Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

ETNICZNY UKRAINIEC

Слово Просвіти, №27 за 2007 рік

Bohdan CZEPURKO, pisarz, laureat nagród “Błahowist” oraz imienia Markijana Szaszkewycza Z Ołeksą Czupryną poznaliśmy się w połowie lub pod koniec lat 70. Był to typowy, a jednak niepowtarzalny (jak my wszyscy?) Ukrainiec o wyraźnie kozackiej postawie, orlim spojrzeniu i bardzo długich wąsach — jednym słowem, etniczny arystokrata z ludu. (To słowo traktuję jako orio-stokrotność rodowodowych cech w obramowaniu szat bożych). Krzepki był i niegłupi człowiek, dlatego też trzymał się wbrew wszystkim kataklizmom XX wieku. Strzegły go niebieskie siły, a jeszcze wierna bandura i ludowe amulety, jak choćby huculski sardak, który kupiliśmy mu w składkę z przyjaciółmi. Byliśmy z Ołeksą Serhijowyczem na “Pan”, trzymając się tysiącletnich niepisanych tradycji. Nie mogłem już wtedy sędziwemu charakternikowi “tykać”, a on mnie szanował za gruntowność i rozważny radykalizm. Pamiętam, na Czerneczej, teraz Tarasowej górze, rozgadaliśmy się o wszystkim, aż podchodzą zawodniczki kobiecej drużyny piłki ręcznej pod wodzą Turczynowa — wtedy grzmieli na całą Europę swoimi niezapomnianymi zwycięstwami. Oczywiście, gwarzyły one “pańskim” surżykiem. Czupryna pytająco spojrzał na mnie spod brwi: “Ja nie będę śpiewać…” — “Ależ nie, Ołekso, zaśpiewajcie, ale tak, żeby one w mig ukrainizowały się…” — mrugnąłem okiem. I Czupryna dał czadu. Te stały z rozdziawionymi ustami i, jak tylko ucichła bandura, zaczęły przekrzykując się przepraszać niemal czystą ukraińszczyzną, że gwarzyły nie po naszemu. Tu jak tu pojawili się milicjanci i przewodnicy — poprowadzili dziewczęta dalej od grzechu, a my, podśmiewając się, uścisnęliśmy sobie dłonie. Od 80-go roku Czupryna bywał w Muzeum Architektury Ludowej i po- Dmytro CZEREDNYCZENKO “Każda nasza nowa książka dla dzieci, — pisała Ludmyła Staryćka-Czerniachiwśka, — to cegła do naszej budowli, kropelka uzdrawiającej wody…” Lesię Chrapływą-Szczur wtedy można nazwać prawdziwym budowniczym, bo ona napisała i wydała niemało książek dla dzieci, więc jest znana młodym czytelnikom nie tylko w diasporze, ale i na Ukrainie. Jej zbiór opowiadań dla dzieci “Wiatr z Ukrainy”, porywające powieści “Kozak Newmyraka”, “Ataman Wola”, “Czarodziejskie auto” polubiły ukraińskie dzieciaki na różnych kontynentach świata. Zyskały dobrą sławę zbiorki wierszy “Na cały Boży rok” i “Iskry”, bajeczka “Jaskółeczka”, “Zabawki Martusi”, “Nowe Pidliute”. “Te książki, jak świadczy dziennikarka Tetiana Dyczok-Czolij, lubią czytać czy to słuchać i młodsze, i starsze dzieci…” Amatorzy teatru dziecięcego dobrze znają “Antypkowe przygody”, “Jarmark myszki-gryzybutu we Lwowie — stworzyłem tam dział folkloru, i bandurzysta otwierał kilka lat z rzędu sezon koncertowy. Zastępcą dyrektora ds. naukowych był bohemy klient lwowskich kawiarni o nazwisku Janiw. Przed samym występem uzgadnialiśmy, że on będzie miał głos. “Nie zapominajcie, że na Monachijskim wolnym uniwersytecie rektorem jest wasz imiennik”, — pouczałem podwładnego. Ten oszołomiony rzucił się z muzeum. “Na kawę…” — zażartowałem i wziąłem się za przedstawianie Ołeksija Serhijowycza. Tego samego 1980 lub 81 roku zaprowadziłem Czuprynę do Romana Bryndasa, który był o krok od bycia ministrem nie to prawa, nie to finansów przy rządzie J. Stećki w 1941 roku, odbył Kołymę i miał pewność, że Związek rozpadnie się ekonomicznie w najbliższym czasie. Ja mu wtórowałem, że i rzeczywiście — takie sztuczne twory trwają zaledwie jeden kosmiczny dzień. Powiedzmy, Akadyjskie (w greckiej transkrypcji — akadyjskie) państwo (dzisiejszy Irak) przetrwało zaledwie 72 lata i upadło samo z siebie. Drodzy moi, wszystkie paralele są względne: na tym trującym historycznym podłożu (mieszane małżeństwa, wojny domowe, wypaczenie historycznych tradycji, degradacja i podmiana duchowych wartości oraz światopoglądowych podstaw) z czasem wyrosła i sama siebie pożarła Babilońska nierządnica, a tutaj po ZSRR powstały niby to niezależne kraje. Haj-haj!!! …Przed tym, jak przywieźć Czuprynę na Utichę-21 (tzw. Kolonia Profesorska, Parafia), poprosiłem pana Ołeksę zdjąć z marynarki ordery, odznaki i medale, które nosił dla maskowania. Z początku Czupryna uparł się, ale wyjaśniłem, że spotkanie jest prywatne i lepiej włożyć wyszywaną koszulę i już wspomniany huculski “żupan”. Czupryna, jak zawsze, posłuchał, bo ufał mi we wszystkim. Na tym wieczorze zderzyły się dwa światy: u każdego z oponentów były swoje małe przywary i “marazmy”. I Bryndas, i Czupryna mieli jednak pewne niekompatybilności i uprzedzenia. To i nie dziwne: jeden walczył w Armii Czerwonej, drugi miał trwałą odporność na “czerwoną zarazę” czy też “moskiewsko-żydowską komunę”. Każdy uważał drugiego niemal za prowokatora czy też “donosiciela”, a my, młodsi, podśmiewaliśmy się z ich słownych wykrętów i starć — nie tylko z powodu braku tego czy innego strasznego “doświadczenia”, ale i z powodu niezakompleksienia i soborowej czystości naszego patriotyzmu: zawsze uważałem, że Ukraina będzie albo wielka, albo żadna. Oczywiście, godząc oponentów, zdążaliśmy raczyć się i śpiewać powstańcze oraz kozackie pieśni. W końcu doszło do śpiewu Ołeksy Czupryny, który, zdaje się, przekonał, że jest jeszcze proch w prochownicach, a idea wielkiej Ukrainy nie umarła i nie umrze. Po odzyskaniu niepodległości stało się realne uhonorować Ołeksę Czuprynę, który tak wiele zrobił dla ustanowienia ukraińskiego państwa. Jego ochronne śpiewy na Mogile naszego Kobziarza w Kaniowie, jego nieopłacane, ale wspierane w narodzie “gastrole” po Zachodniej Ukrainie, w szczególności po lwowskich rodzinach, jednoczyły galicjan i wschodniaków. Oto tak społeczność wysunęła Ołeksę Serhijowycza na zdobycie Narodowej nagrody imienia Tarasa Szewczenki, ale z tego nic nie wyszło, i to ostatecznie skosiło ciężko chorego bandurzystę. My jeszcze próbowaliśmy zrobić coś pocieszającego i wywalczyliśmy dla patriarchy nagrodę fundacji metropolity Andreja Szeptyckiego, którą mu wręczono na odsłonięciu pomnika Tarasa Szewczenki. Starzec przyjechał do Lwowa z opuchniętymi nogami — trzeba było rozciąć cholewy jego kozackich butów. Jeszcze po jakimś czasie jego potężną figurę pożarł mięsak, wypijając z niego wszystkie życiowe soki, i leżał jak świeczka w swoim ostatnim domu-trumnie, która dla naszych przodków była łodzią przewoźnika Charona. Jechaliśmy ze Lwowa do Kaniowa samochodem osobowym. W drodze układałem pożegnalny wiersz, którego potem nauczyliśmy się i odśpiewaliśmy na pogrzebie cierpiącego księdza, jak sam siebie nazywał. Po smutnej ceremonii odwiedziliśmy jego rodzinną posiadłość w Harbuzynie w obwodzie czerkaskim. W przyszłym roku setna rocznica urodzin Ołeksija Czupryny. Wszyscy, którzy znali i pamiętają coś o nim, zgłoście się ze wspomnieniami, fotografiami i innymi materiałami — przygotowywana jest książka o prawdziwie szczerym Ukraińcu, który nie raz bywał w rodzinie Samborskich na ulicy Bożenki i u nas na Lubińskiej przez piętnaście lat. W latach 80. i na początku 90. bandurzysta poszerzył krąg sympatyków. Profesorowie Uniwersytetu Lwowskiego Andrij Kardasz, Josyp Łoś oraz inni razem z nami słuchali Czupryny na ulicy Wyhowskiego u zasłużonej artystki Ukrainy Marii Soroki, która, nawiasem mówiąc, napisała z dziesięć piosenek do moich słów, a w zeszłym roku otrzymała nagrodę obwodową za działalność koncertową. Pod koniec lat 90. oddałem kilka lat i niemało zdrowia lwowskiej „Proświcie” (organizacji i gazecie). Zaczęli do nas często zaglądać ludzie ze wszystkich diaspor (wewnętrznych i zewnętrznych), w szczególności z Kubania i Zielonego Klina, z Krymu i Donbasu. Jakoś nie słyszałem od nich, żeby ukraińska dusza była podzielona. Co prawda, wtedy też pobili mnie moskiewscy najemnicy… Któż by pomyślał, że walka, którą prowadzono w już minionym wieku, będzie trwała i w XXI….

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn