Strona · s. 15strona oryginału ↗
NOTATKI Z PODRÓŻY
Слово Просвіти, №27 за 2007 рік
Czyste morze, gorące słońce i miękki piasek — oto co zazwyczaj przyciąga licznych wczasowiczów do Bułgarii. Lecz ten kraj jest do tego niezwykle interesujący pod względem historycznym i kulturowym. Zatem, wypoczywając tam, można nie tylko „smażyć się” na plaży, ale także odwiedzać zabytki historii. Podróżując do bułgarskiego miasta Nesebyr, udało mi się wspaniale połączyć przyjemne z pożytecznym.
Nesebyr to miasto unikalne pod względem swojego położenia. Jego starą część można by nazwać wyspą, gdyby nie wąziutki przesmyk, który łączy ją z lądem stałym i nową częścią. Jest on włączony do listy obiektów światowego dziedzictwa kulturowego pod egidą UNESCO. Ten półwysep owiany jest bajkowym i romantycznym nastrojem — warto zachwycić się ruinami dawnych cerkwi, pozostałościami murów obronnych, starymi domami z dachami krytymi dachówką — i przenosisz się w zupełnie inny świat. Z wysokiego brzegu widać bezkresne Morze Czarne, plaże Złotych Piasków, niebieskie niewysokie góry, kutry i jachty, a ogromne hałaśliwe mewy siadają, by odpocząć na na wpół zrujnowanych kopułach niegdyś majestatycznych świątyń. Obecnie zadziwiający półwysep jest całkiem niewielki — zaledwie 850 metrów długości i 350 szerokości. Przecież na przestrzeni wieków stary Nesebyr stracił jedną trzecią swojego terytorium, które pochłonęło morze.
PORT MORSKI I CENTRUM CHRZEŚCIJAŃSTWA
Historia Nesebyru zaczyna się w głębi wieków jeszcze przed naszą erą. Trzy tysiąclecia temu półwysep zajęli osadnicy tracki. Imię legendarnego założyciela osady — Melzasa — z czasem zostało uwiecznione w nazwie tej miejscowości — Mesambria. Pod koniec VI — na początku V wieku przybyli tu pierwsi greccy koloniści — doryjczycy, których z rodzinnych miast wyparli perscy zdobywcy. Rozbudowali oni polis Mesambrię i pokojowo współistnieli z tracką ludnością. W czasach antycznych polis stało się ważnym czarnomorskim portem oraz centrum handlowym i kulturowym. I chociaż na początku naszej ery miasto zajęły wojska rzymskie, nie straciło ono swojego znaczenia, tylko nieco zmieniło nazwę — na Mesembrię. Z czasem cesarz Konstantyn Wielki włączył je w skład Cesarstwa Bizantyńskiego. Podczas panowania bizantyńskiego miasto znacznie zmodernizowano — zbudowano nowe fortyfikacje w miejscu starożytnych, system zaopatrzenia w wodę, termy, bazyliki. Obecnie ruiny właśnie tych bizantyńskich umocnień i bram miejskich witają licznych odwiedzających. Stopniowo Mesembria staje się jednym z głównych ośrodków oficjalnej religii Cesarstwa Bizantyńskiego — chrześcijaństwa (chociaż wspólnoty chrześcijańskie pojawiły się tu znacznie wcześniej, gdzieś w I w. n.e.). Jedna z pierwszych chrześcijańskich świątyń na półwyspie (wzniesiona w V w.), podobnie jak sobór w Konstantynopolu, była poświęcona św. Zofii. Z tej wielkiej cerkwi, położonej w centrum starego miasta, obecnie pozostały tylko ruiny. VI wiekiem datuje się także inną cerkiew (obecnie w stanie zrujnowanym) — Bogurodzicy Eleusy. Była ona główną świątynią znanego w średniowieczu klasztoru, a ponieważ była położona na brzegu morza, pełniła rolę budowli obronnej. Część kompleksu z czasem pochłonęło morze. Starożytne cerkwie ucieleśniały w sobie charakterystyczne cechy wczesnobizantyńskiej architektury, budowano je z kamienia i czerwonej płaskiej cegły (plinty). W IX w. miasto zostało przyłączone do Carstwa Bułgarskiego. Nowi przesiedleńcy zaczęli nazywać Mesembrię Nesebyrem. A potem o nie aktywnie rywalizowały średniowieczne państwa, więc miasto dość często przechodziło z rąk do rąk. Powrót do Cesarstwa Bizantyńskiego, potem przejście w skład Drugiego Carstwa Bułgarskiego, potem znów do Bizancjum, a na początku XIV w. Bułgarzy po raz ostatni przed tureckim podbojem zabrali miasto dla siebie. Lecz jakiekolwiek zmiany nie zachodziłyby w ówczesnej polityce, Nesebyr pozostawał centrum handlowym, które utrzymywało kontakty z wieloma europejskimi miastami, oraz ośrodkiem kulturalno-religijnym. Tutaj stale wznoszono majestatyczne świątynie (według podań w tym niewielkim mieście naliczano około 40 cerkwi). Dokładnie wiadomo, że pod koniec XIX w. działało 27 cerkwi i kaplic. Za rządów komunistów większość z nich zburzono (ponieważ nie uwzględniano ich w planach rozwoju miasta). Zatem do dziś, niestety, zachowało się zaledwie 10 dawnych świątyń (część z nich w ruinach). Nie zaczęto ich odbudowywać, a zakonserwowano.
Cerkwie i teraz zachwycają swoim powściągliwym pięknem. Ozdabiano je elementami ceramicznymi, czerwoną cegłą, kawałkami marmuru, różnokolorowym piaskowcem. Jedna z najdawniejszych świątyń — św. Jana Chrzciciela (X w.) — to dość dobrze zachowany rzadki przykład starej bułgarskiej architektury czasów Pierwszego Carstwa Bułgarskiego. Nieźle zachowały się duże pod względem rozmiarów cerkwie Chrystusa Pantokratora (XIII—XIV w.) oraz św. Jana Aliturgetosa (XIV w.). Co ciekawe, w tych świątyniach, gdzie ocalały ściany i dach, obecnie mieszczą się galerie sztuki, a w jednej z nich odbywają się nawet wieczory muzyczne. Piękne są także mniejsze pod względem rozmiarów cerkwie św. Szczepana, św. Teodora, św. Paraskiewy, archaniołów Gabriela i Michała (wszystkie zbudowane w różnym czasie w okresie od XI do XIV w.). W cerkwi św. Spasa (XVII w.), która nawet nie przypomina świątyni, a raczej niewielki kamienny dom, zachowały się stare malowidła ścienne. Oczywiście jest w Nesebyrze także czynna cerkiew (XIX w.) Zaśnięcia Bogurodzicy. Dla szczególnie dociekliwych działają dwa muzea — historyczne i etnograficzne. Ogólnie cały stary Nesebyr można nazwać prawdziwym miastem-muzeum: oprócz dawnych cerkwi, atmosferą starości oddychają także niewielkie domki, których dolne piętro wykonano z kamienia, a górne — z pociemniałego od czasu drewna, przy czym drugie piętro nadwiesza się nad ulicą. Między domkami wiją się wąziutkie, wyłożone brukiem uliczki. Od czasu do czasu w tych labiryntach odnajdujesz niewielkich świadków bogatej historii miasta — pozostałości tureckich łaźni, systemu zaopatrzenia w wodę czy dawnej fontanny. Niektórzy turyści wolą wypoczywać właśnie w takiej atmosferze — niewielkie hotele w starej części są stylizowane na stare domy.
TURYSTYCZNE POKUSY
Większość turystów mieszka w nowej części miasta, położonej na wybrzeżu. Chociaż nowe miasto nie jest tak malownicze, jest przytulne. Warunki zakwaterowania są tu bardzo różnorodne, co pozwala zaspokoić wymagania wczasowiczów z różnym stopniem zasobności portfela. Są tu szykowne nowoczesne hotele z restauracjami i basenami, są mniejsze i skromniejsze hotele, są niewielkie prywatne domki, można wynająć mieszkanie lub pokój, albo zamieszkać w maleńkich drewnianych budkach (podobne można zobaczyć w naszych nadmorskich miasteczkach). Nesebyr przez całą dobę przypomina Babilon, ponieważ wypoczywa tu wielu obcokrajowców — Niemców, Polaków, Rosjan. Z nastaniem zmierzchu (bo przez cały dzień, nawet wieczorem, jest bardzo gorąco) do starego miasta zlatują się wczasowicze, przyciągnięci nie tylko zabytkami starożytności, ale także licznymi stoiskami z pamiątkami. Jest tu niedrogie srebro najwyższej próby, wyroby ceramiczne i skórzane, kosmetyki ze słynnego olejku różanego, duże muszle i rozgwiazdy, narodowe amulety — ozdoby pomalowane w „oczka”. I najważniejsze, dla czego wszyscy tu zjeżdżają — morze. Niezwykle czyste, przejrzyste, ciepłe — pływasz w nim godzinę i nie zauważasz upływu czasu. Czasami jest ono na tyle łagodne, że można spokojnie leżeć na niewielkich falach, a czasami, gdy wiatr zmusza je do falowania, może energicznie uderzyć białymi grzywami. Prawdziwe święto jest tu także dla dzieci — można zbierać muszle, wznosić twierdze i zamki z piasku czy lepić figury syren. Plaże, w odróżnieniu od wielu naszych, są czyste i bezpłatne (płacić trzeba tylko za parasol lub leżak), do tego liczni ratownicy nieustannie obserwują kąpiących się i nie pozwalają odpływać zbyt daleko. Z Nesebyru jest możliwość wyjazdu na ciekawe wycieczki — wiele niewielkich biur turystycznych, rozsianych po całym mieście, oferuje podróże do Sofii, Warny, Doliny Róż, bułgarskich klasztorów, a nawet do Stambułu. Oprócz tego, bez wątpienia, warto wybrać się na wycieczkę do bułgarskiej wsi. Prawda jest taka, że to wizyta nie w samej wsi, a w dużej restauracji-muzeum, położonej w jednej z górskich miejscowości. Ta restauracja-muzeum rzeczywiście działa na zasadzie „dwa w jednym”. Jest tu starodawna bułgarska chatka z całym ludowym wyposażeniem, więc z bliska można zapoznać się z tradycyjną kulturą. Pod kierunkiem miejscowego garncarza można własnoręcznie ulepić garnek na kole garncarskim, a potem sfotografować się w stroju ludowym. Następnie częstują tradycyjnymi bułgarskimi potrawami, a posiłkowi towarzyszy występ zespołu folklorystycznego, który demonstruje bogactwo muzycznej i tanecznej kultury Buł- ŚWIĘTO DLA GURMANÓW
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
