Strona · s. 16strona oryginału ↗
POST PIOTRA (PIOTRÓWKA). DZIEŃ ŚW. PIOTRA I PAWŁA
Слово Просвіти, №27 за 2007 рік
Święty Piotr za pługiem chodzi, Święty Paweł wołki prowadzi, A sam Pan Bóg pszeniczkę sieje, A święty Eliasz bronuje, — śpiewa się w jednej z kolęd. Według wierzeń to właśnie im Pan Bóg powierzył klucze od raju i piekła: Święty Piotrze, święty Pawle, Dajcie klucze złote Otworzyć raj i piekło, Wypuścić grzeszne dusze. Dlatego dzień św. Piotra i Pawła był na Ukrainie wielkim świętem. Przygotowywano się do niego zawczasu: bielono chaty, wieszano czyste ręczniki, rano obowiązkowo szło się do cerkwi. Wierzono, że w tym dniu słońce gra tak samo, jak na Wielkanoc i na Jana Kupałę. Po liturgii rozmawiano tzw. „mandrykami” — pączkami upieczonymi na patelni z zebranych podczas Piotrówki maślanek (płynu, który pozostał po ubijaniu masła) oraz przegotowanej serwatki. Do ciasta dodawano jeszcze ser, jajka. Pączki te nazywa się „mandrykami” dlatego, że rzekomo żywili się nimi św. apostołowie Piotr i Paweł, wędrując po świecie. Pewnego razu kukułka ukradła świętemu Piotrowi mandrykę i za to Bóg ukarał ją tym, że w dzień Piotra dławi się mandrykami i przestaje kukać. Na Piotra mandrykami obdarowywano pasterzy. Na Kijowszczyźnie (wieś Niżnia Dubecznia w rejonie wyszogrodzkim) istniał zwyczaj, by w dzień św. Piotra wieszać na wierzbach huśtawkę („wychelu”): zbierały się na łące dziewczęta i chłopcy, przywiązywali huśtawkę do drzewa, a chłopcy huśtali („wychali”) dziewczęta. Co prawda, w pieśniach kupałowych i piotrowych częściej wspomina się parobka, który huśta się „na klonie”, „na drzewie”, „na orzechu”. Oj w lesie na orzechu, na drzewie, Tam wisiała kołyska na gałęziach. A kto w tej kołysce się kołysał? Młodziutki Iwanko się huśtał. — Oj huśtajcie mnie, gałęzie, wysoko, Oj żeby było widać daleko. Tam gdzieś moja Marusina przechadza się, Wyszywanymi rękawami macha, Złotymi przepaskami jaśnieje… rzędowość. Właśnie podczas postu Piotra wiosna przechodziła w lato, słońce zwracało się ku zimie, więc znane są kalendarzowe zwyczaje i obrzędy cyklu wiosenno-letniego — pożegnanie rusałek (rozyhry), pogrzeb Jaryły lub Kostrubonka (w poniedziałek, pierwszy dzień postu Piotra), Iwana Kupały, dzień św. Piotra (obrzęd olchy i dębu, czczenie drzew i obrzędy pasterskie na połoninie), koszenie, żniwa. Na przykład na środkowej Ukrainie znany był zwyczaj zbierania się zamężnych kobiet (oprócz wdów i samotnych młodych kobiet) w pierwszy dzień Piotrówki, by „gonić krogulca”. Zbierały się w ogrodzie, przygotowywały obiad, urządzały „rozyhry” — zabawę z żartami i sprośnymi pieśniami, aby przegonić krogulca, „żeby nie łowił kurcząt”, albo „namoczyć dojnice” dla „wielkiego mleka”, albo urządzić „pogrzeb” Jaryły czy Kostruba — słomianej lalki w postaci mężczyzny. Czasami w roli Kostruba występowała jedna z dziewcząt, wokół której inne prowadziły korowód, śpiewając: Umarł, umarł Kostrubonko Siwy, miły gołąbeczku… Po Piotrze w wielu regionach Ukrainy rozpoczynały się żniwa (czasami — między Janem a Piotrem, czyli w tygodniu od Kupały do Piotra), dlatego też mówi przysłowie, że „święty Piotr żyto zaczyna żąć”. Znany jest staroukraiński zwyczaj pieczenia w dzień Piotra chleba z nowego żyta (lub mąki jęczmiennej), nażętego choćby zielonkawym. Te nowe chleby niesiono święcić do cerkwi w dzień św. Piotra, a u bogatych gospodarzy święcono je w domu po mszy, i wtedy już, gdy ksiądz przeczytał nad nimi „Ojcze nasz”, łamano je i rozdawano wszystkim parafianom lub wszystkim domownikom. Więc nieprzypadkowo i w pieśniach kupałowych śpiewają: A że na Jana wodę brała, A na Piotra chleb piekła… M. Maksymowycz zaznacza, że „w dawnych czasach jęczmień żęto przed Piotrem i w Kijowie na Piotra święcono jęczmienny chleb, choćby i upieczony z niedojrzałego ziarna”. Często „starego” chleba nie wystarczało do nowych zbiorów, dlatego istniało przysłowie: „Piotrówka — na chleb katuszka” lub „Piotrówka — głodówka, a Spasówka — łasówka”. Wielka miłość była u Ukraińców do apostołów Piotra i Pawła. W licznych baśniach i legendach opowiada się, jak wędrowali po świecie i zawsze pomagali ludziom. Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK P.o. redaktora naczelnego, pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATIUK 279-49-47 Dział korekty Ewelina HUBKO, Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Dyżurny redaktor Wałentyna DAWŁDENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301227 Nakład ogólny — 26000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
