Strona · s. 8strona oryginału ↗
Redakcja rozpoczyna publikację fragmentów książki Borysa Sambora „Ukraińscy święci”, która wkrótce ukaże się drukiem.
Слово Просвіти, №27 за 2008 рік
Peczerskiego monasteru o imieniu Dionizy. Wkrótce opuścił Kijów i skierował się na północ, by głosić wiarę Chrystusową na ziemiach niżnowogrodzkich. Pięć wiorst od Niżnego Nowogrodu, na wysokim brzegu Wołgi, własnoręcznie wykopał pieczarę i przez pewien czas wiódł w niej życie pustelnicze. Było to w latach 1328—1330. Ta pieczara dała początek założeniu Peczerskiego Monasteru Wniebowstąpienia Pańskiego w Niżnym Nowogrodzie. Błogosławiony Dionizy pragnął szerzyć chrześcijaństwo wśród miejscowej ludności. A ona, dowiedziawszy się o dobrych zamiarach pokornego mnicha ze świętej ziemi kijowskiej, ciągnęła do Dionizego po posłuszeństwo i pomoc. Z czasem święta wspólnota zaczęła się rozrastać, podziemne cele połączono przejściami, podobnie jak podziemne budowle Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Po zakończeniu budowy monaster został poświęcony na cześć Wniebowstąpienia Pańskiego — wielkiego święta, które Kościół chrześcijański wprowadził jeszcze w IV w. Metropolię kijowską przeniesiono wówczas do Moskwy, zarządzał nią metropolita Aleksy. Znając wielkie cnoty błogosławionego Dionizego, mianował go pierwszym przełożonym nowo powstałego monasteru. A energiczny i wykształcony Dionizy przekształcił monaster w duchowe i kulturalne centrum nad Wołgą. Monaster zaczął prowadzić działalność misyjną i oświatową na ogromnym terytorium. Tutaj przyjęli postrzyżyny zakonne przyszli święci Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego: wielebny Eutymiusz Suzdalski oraz wielebny Makary Żółtowodzki, Unżeński, założyciele nowych wspólnot zakonnych na ziemiach suzdalskiej i kostromskiej. Godne miejsce w ołtarzu monasteru zajęła kopia cudownej ikony Peczerskiej, którą przyniósł ze sobą z Kijowa wielebny Dionizy. W 1371 roku (według innych danych w 1364) metropolita Aleksy wyświęcił przełożonego Dionizego na biskupa suzdalskiego i niżnowogrodzkiego. Już wtedy swoją dobrocią i miłosierdziem biskup Dionizy zdobył miłość duchownych i świeckich, a surowym ascetyzmem wyróżniał się jeszcze od pierwszych dni życia zakonnego. Wielka mądrość i doświadczenie życiowe pomogły biskupowi Dionizemu w uregulowaniu konfliktów między mieszkańcami Niżnego Nowogrodu a ordyńskimi poborcami podatków, których władyka uratował przed gniewem ludu. W 1378 roku zakończyło się ziemskie życie metropolity kijowskiego i całej Rusi Aleksego. Ihumen monasteru Świętej Trójcy Sergiusz (Radoneżski), wypełniając wolę całego moskiewskiego duchowieństwa, proponował wielkiemu księciu Dymitrowi Dońskiemu wybór biskupa Dionizego na metropolitę, ale ten nie wziął pod uwagę tej propozycji. Pragnąc ustanowić metropolitą swojego ulubieńca, archimandrytę monasteru Nowospaskiego Mytaja, książę zebrał w Moskwie hierarchów, aby uczynić go najpierw biskupem. Nikt nie śmiał sprzeciwić się wielkiemu księciu. Jedynie Dionizy śmiało oświadczył, że zgodnie z prawem kościelnym tylko metropolita ma prawo mianować biskupów. Książę Dymitr zmuszony był zgodzić się z Dionizym. Jednak konflikt między Dionizym a Mytajem zaczął rozwijać się z nową siłą, lecz wkrótce Mytaj zmarł. W 1380 roku głową metropolii kijowskiej zostaje Cyprian, pochodzący ze szlachetnej bułgarskiej rodziny. Lecz po dwóch latach książę Dymitr Doński wygania go z Moskwy po tym, jak została ona złupiona przez chana Tochtamysza. Tymczasem biskup Dionizy przebywał w Konstantynopolu i powrócił w 1382 roku w godności arcybiskupa suzdalskiego, niżnowogrodzkiego i horodeckiego. Taka była decyzja Patriarchy Konstantynopolitańskiego. Historia ziem suzdalskich przyniosła nam informacje o tym, że pod koniec XI w. dostały się one pod panowanie kijowskiego księcia Włodzimierza Monomacha. Jego syn Jerzy Dołgoruki stał się pierwszym samodzielnym księciem ziem rostowsko-suzdalskich i uczynił Suzdal swoją stolicą. A już po uwolnieniu ich od najazdu ordyńskiego suzdalscy książęta, pragnąc zachować swoją samodzielność, w połowie XIV w. połączyli się z niżnowogrodzkimi i stworzyli Księstwo Suzdalsko-Niżnowogrodzkie ze stolicą w Niżnym Nowogrodzie. Lecz przetrwało ono niedługo i w 1392 roku rozpadło się. Suzdal stracił swoje znaczenie polityczne. Relacje arcybiskupa Dionizego z księciem Dymitrem Dońskim były napięte. W Nowogrodzie i Pskowie jeszcze za czasów metropolity Aleksego działała sekta strigolników, która negowała hierarchię kościelną oraz sakrament kapłaństwa, chrztu, spowiedzi i komunii, a także życie zakonne. Arcybiskup nowogrodzki Aleksy napisał o tym do Patriarchy Konstantynopolitańskiego Nila, a ten polecił Dionizemu wykorzenić to zło, ale jedynie za pomocą rozważnego przekonywania. Arcybiskup Dionizy wyruszył do Nowogrodu. Przebywał w Pskowie i znakomicie wywiązał się z zadania, pojednując strigolników z Kościołem. Dopiero po tym książę Dymitr Doński zgodził się, aby Dionizy stanął na czele metropolii. Wysłał go do Konstantynopola, bo wiedział, że Patriarcha wyrazi na to zgodę. Wola książęca spełniła się w 1384 roku: arcybiskupa Dionizego wyświęcono na metropolitę kijowskiego i całej Rusi. Lecz jego droga do Moskwy wiodła przez Kijów, a tam władał Włodzimierz Olgierdowicz. Z jego polecenia nowego metropolitę zatrzymano i wtrącono do więzienia na cały rok. Tymczasem ogłoszono, że głową Kościoła Ruskiego jest metropolita Cyprian. Prawdopodobnie była to próba powrotu metropolii do Kijowa. Ziemskie życie świętego Dionizego dobiegło końca 26 czerwca 1385 roku. Pochowano władykę w Bliskich (Antoniewych) pieczarach Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Przez długi czas relikwie pozostawały nienaruszone, ale zostały zniszczone podczas pożaru w XVI w. (według innych danych między 1638 a 1686 rokiem). Istnieje wersja, że przeniesiono je do Niżnego Nowogrodu, czyli wieczny spoczynek powinny były znaleźć w monasterze Wniebowstąpienia Pańskiego. Ale wspomnień o nich w „Teraturgimie” Atanazego Kalnofojskiego (K. 1638) nie ma. Los samego monasteru w Niżnym Nowogrodzie jest tragiczny: 18 czerwca 1597 roku całkowicie zniszczyło go ogromne osuwisko. Brzegowa skarpa, na której stał monaster, zsunęła się do Wołgi prawie o sto metrów i żadna budowla nie ocalała. Nowy monaster, który istnieje dzisiaj, zaczęto wznosić o 2 wiorsty bliżej miasta w latach 30. XVII wieku. Pisał o nim w swoim „Dzienniku” Taras Szewczenko, wracając z zesłania. Akcentując uwagę na działalności oświatowej świętego Dionizego, trzeba powiedzieć, że za jego błogosławieństwem w 1377 roku spisano Latopis Ławrentiewski.
rysy nie takie, jakie widział wokół, a uproszczone, schematyczne, umowne. Obrazy-znaki. …Na prezentacji książki Anatolij Horowyj powiedział o tych niezaprzeczalnych cechach stylu kijowskiego mistrza, które czynią jego ikony wyjątkowymi. “Język Alipija — liryczny”. Pędzel dotyka miękko i ciepło, oblicza świętych są pełne uczucia, indywidualności, a nie scholastyki. Jakby żywe… Dwie smutne rzeczy zrozumiałam później. Jedna dotyczy książki. Moim zdaniem, autor poważnie zgrzeszył stylem. Nie można pod jedną okładką mieszać koktajlu popularnonaukowego wykładu z próbami pióra w prozie. A do tego jeszcze na tle ekskursów w siwą starożytność Rusi Kijowskiej… Wybaczcie, ale wszystko to pozostawia wrażenie pewnego niechlujstwa. Inna smutna rzecz — niestety, z realnego ikonopisu Alipija prawie nic nie pozostało. Wszystko pochłonęły żarna czasu. Prawda, Anatolij Horowyj uspokaja, że tradycja kijowskiego ikonopisu jest niezniszczalna i nawet w XXI wieku w obrazach współczesnych artystów możemy rozpoznać nieuchwytne rysy słynnego mistrza. Święto-Wniebowstąpienia męski klasztor w Niżnym Nowogrodzie
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
