Strona · s. 10strona oryginału ↗
WYJĄTKOWY DAR MIŁOŚCI
Слово Просвіти, №27 за 2008 рік
Prosto i szczerze wprowadziła mnie w świat nauki moja Nauczycielka. Słowa Hałyny Usatenko wypowiedziane w rocznicę zapadły w duszę: nazwała nas uczniami Dunajewskiej i wyraziła nadzieję, że staniemy się godni jej imienia. Myślę, że życie albo utwierdzi nas w tym statusie, albo pozbawi tego prawa. Dunajewska, hojnie dzieląc się swoją wiedzą i czasem, pomagała przejść przez wszystkie zawiłości pisania pracy naukowej oraz obrony w Radzie Specjalistycznej; nie urządzała prób sprawdzających wierność sobie jako promotorowi, jako nauczycielowi. Pozostawiała to osądowi życia. W tym tkwi jej wielki kunszt pedagogiczny, ludzki i mądrość. W życiu kierowała się zasadą: czynić dobro nawet wtedy, gdy nikt tego nie zauważa, nie czekając na podziękowania i uznanie. Szkoła naukowa Dunajewskiej w rodzimej folklorystyce wciąż czeka na gruntowne przemyślenie i zbadanie. Jednak już dziś można stwierdzić, że tematyczna polifonia prac wykonanych pod jej kierunkiem świadczy o szerokim spektrum zainteresowań naukowych Lidii Franciwny oraz jej dążeniu do wypełnienia jak największej liczby luk w nauce o twórczości ludowej: w historiografii (prace doktorskie dotyczące działalności folklorystycznej P. Kulisza (Ż. Jankowska), braci Rudczenków (Ju. Łebedew), O. Szyśackiego-Iłlicza (Z. Kudriawcewa), M. Sumcowa (O. Iwanowa), P. Iwanowa (I. Nejiło) itd.); w badaniu poetyki gatunków twórczości ludowopoetyckiej (prace o ukraińskiej zagadce (N. Sałtowska), wróżbach ludowych (I. Pasiczniuk), prozie (T. Połkowenko, I. Nejiło, N. Rudakowa), legendzie apokryficznej (O. Zajczenko), kołysance (O. Marczun)); w wyjaśnianiu regionalnych charakterystyk przejawów folklorystycznych określonych grup etnograficznych („Regionalne osobliwości prozy ludowej Podola” N. Smaho, „Poetyka ukraińskiej pieśni weselnej Naddniestrza” W. Tełeucia). Gruntowne prace z teorii folkloru oraz prace, których podstawą jest badanie ludowej idei tradycyjnej, ucieleśnionej werbalnie (badania H. Usatenko, N. Łysiuk, N. Jarmołenko, L. Fedorczuk), dały istotny impuls dla ukształtowania się metodologii współczesnej folklorystyki. Zatem w syntezie podejść, kierunków, naukowych stanowisk, we współdziałaniu z wieloma naukami pokrewnymi, szkoła folklorystyczna Dunajewskiej wypracowała własne zasady naukowe i założenia, które stały się fundamentalne. Biorąc pod uwagę cechy współczesnego procesu folklorystycznego, fenomen folkloru można określić jedynie za pomocą integralnego instrumentarium naukowego opartego na metodzie strukturalno-semiotycznej oraz współczesnych teoriach komunikacji międzykulturowej. Właśnie z pozycji poszukiwania tradycyjnych sensów w utworze ludowopoetyckim profesor Dunajewska widziała główny sens odkrycia naukowego, kierując w integracyjne łożysko metodologiczne poszukiwania naukowe swoich uczniów. Dlatego współcześni ukraińscy folkloryści — uczniowie Lidii Franciwny — nie tylko rozpatrują gatunki folkloru w ich kontekstach społecznych i etnopsychologicznych, ale badają tekst folklorystyczny jako zespół czynników lingwistycznych i pozalingwistycznych — pragmatycznych, socjokulturowych, psychologicznych — ujawniają jego specyfikę w aspekcie zdarzeniowym, w szczególności jako celowe działanie społeczne. Nasz promotor była bez wątpienia Mistrzem w cechu folklorystycznym. Źródłem jej kunsztu była miłość do kultury narodowej, do narodu, do nauki, która jest powołana, by obudzić w każdym z nas Ukraińca, utwierdzić w naszej świadomości takie cnoty naszych przodków, uśpione przez długotrwałą stagnację duchową, jak godność narodowa, miłosierdzie, miłość bliźniego. Nie tylko 29 prac naukowych, którymi kierowała i które konsultowała profesor Dunajewska, ale wszyscy doktoranci pracujący na katedrze folklorystyki czuli jej udział w formułowaniu problemu naukowego, w poszukiwaniach materiału. Hojnie darowała pomysły, przejmując się tylko wynikiem: praca została wykonana. Założycielka katedry folklorystyki, jej inspiratorka (bo nie bez powodu od kolegów z uniwersytetu i instytutu raz po raz słyszeliśmy: „to z katedry Franciwny”, „to na katedrze Dunajewskiej”), Lidia Franciwna była tym dźwigarem, który trzymał nad nami dach, nasze niebo katedralne, była gwarantem stabilności i harmonii naszego mikroświata. Potencjał naukowy każdego z nas bez wątpienia znała, jednak zawsze dawała szansę poczuć swoją unikalność, bo szanowała w każdym człowieka. A my, niczym małe dzieci, pozwalaliśmy sobie na słabości, bo wierzyliśmy w siłę jej talentu menedżerskiego, w jej autorytet. Pod jej kierunkiem było spokojnie i bezpiecznie. Straciwszy oparcie, przeżyliśmy trudne czasy dorastania, czasy chaosu i sprawdzianu z jakości ludzkich, z profesjonalizmu, z wierności tradycjom katedralnym. Każdego ranka, wchodząc na katedrę, spotykamy się z oczami Lidii Franciwny: to z niepokojem, to z nadzieją patrzą one w duszę każdemu. I, jak za życia, szukają tam dobra, przyzwoitości i oddania zawodowi. Jej duchową obecność czujemy nieustannie: w godzinach rozwiązywania problemów produkcyjnych, kiedy mowa o wprowadzaniu nowych planów nauczania, poszukiwaniu tematyki ciekawych kursów i kursów specjalistycznych, kiedy omawiamy dysertacje i korygujemy ich tematy, kiedy trwają poszukiwania eksponatów do Sali Artystycznej Instytutu Filologii czy przygotowania do konferencji. Odczuwamy odpowiedzialność także w chwilach sukcesu: indywidualnego czy katedralnego (wydanie drukiem podręcznika lub zbioru artykułów naukowych, obrona dysertacji z folklorystyki w Radzie Specjalistycznej czy osiągnięcie twórcze „Roksolanii”, albo po prostu udany wykład, na którym studenci upewnili się w swoim powołaniu i przekonali, że folklorystyka to nie nauka o archaice, a aktualna sfera wiedzy humanistycznej, która pozwala uchylić zasłonę własnej tożsamości: kim jestem, z jakiego rodu-plemienia). Bez wątpienia tę obecność czuje każdy dzisiaj, teraz. I jak tu nie wierzyć teoriom metafizycznym, jak poddawać w wątpliwość ludowe wyobrażenia o Wyryju i o możliwości powrotu ludzkiego ducha? Nieśmiertelność człowiekowi daje Miłość. Właśnie miłość była głównym życiowym, zawodowym i twórczym motorem Lidii Franciwny. Kochała Człowieka i człowieczeństwo w nim. Dla Dunajewskiej każdy student, nawet największy leń, był przede wszystkim „ludzkim dzieckiem”, które grzech obrazić słowem czy nie pomóc czynem. Opiekowała się losem każdego. Dbała o to, by wiejskie dzieci, a właśnie takich jest większość wśród studentów folklorystyki, „zobaczyły świat”, mogły pojechać z występami twórczymi za granicę i ukraińską pieśnią obudzić szacunek i miłość do Ukrainy. W zamian jej dusza żywiła się ludzką miłością, bo także w ankietowaniu, które niedawno przeprowadzono wśród studentów specjalności „Folklorystyka”, wielokrotnie wspominano ją jako pedagoga, którego wykłady są wysoce profesjonalne i ciekawe. A jeszcze w wielkiej matczynej miłości wychowała i dała katedrze folklorystyki swoją córkę Łesię, Ołesię Władysławiwnę, która została zwyciężczynią ankietowania w wymienionej nominacji. Córka kontynuuje dzieło matki i niesie swoje wielkie serce, dane przez matkę, dzieciom. Czy zatem umierają Mistrzowie? Nie! „Oni są jak Atlanci. Trzymają niebo na barkach. Dlatego jest wysokość.” Natalia Jarmołczuk. „Zasłona lekko się kołysze...” rejonu, za zgodą rodziny, można by siłami Kosza Niemirowskiego Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Winnickie Ziemiaństwo” w Kijowie otworzyć ludowe muzeum folkloru i etnografii. Dołączmy do tej szlachetnej sprawy, ziomkowie!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
