Strona · s. 11strona oryginału ↗
ODZYSKANY PRZEZ TWÓRCZOŚĆ
Слово Просвіти, №27 за 2011 рік
Oles DORICZENKO Balet, a ściślej ukraińskie tańce ludowe, były pierwszą jasną kartą w twórczej biografii Stepana Hanży. Pawło Wirski zawsze stawiał go za wzór, gdy ten jeszcze uczył się w studiu baletowym przy zespole tańca. I było za co: sumienność w opanowywaniu niełatwego zawodu tancerza, wrodzony artyzm i godna podziwu pracowitość. Z czasem przepracował ponad dwadzieścia lat jako solista baletu w chórze im. Hryhorija Weriowki. Kalejdoskopem przemknęły dziesiątki najbardziej egzotycznych krajów, setki najbardziej prestiżowych scen, tysiące zachwyconych widzów… Fale owacji towarzyszyły natchnionej pracy ukraińskich artystów, a wśród nich Stepana Hanży — artysty, który oddawał ukochanej sprawie młodzieńczy zapał i wirtuozerski kunszt. Właśnie artystyczny profesjonalizm rozszerzył jego wyobrażenie o świecie w ogóle i o świecie piękna w szczególności, zaszczepiając miłość do pracy fizycznej, samoorganizacji, zdumiewającego świata muzyki, barw, harmonii — wszystkiego, co dotyczyło wysokiej sztuki. A twórcza obsesja i nieskończone dążenie do doskonałości przywiodły niespokojną naturę do wspaniałej świątyni tworzenia obrazów, lecz droga do tej świątyni, choć słonecznie zachęcająca, jest bardzo stroma i ciernista. Urodzony w wojenny rok 1942 we wsi Żornyszcze na Winnicczyźnie, nie opływał w luksusy, bo jeszcze jako całkiem mały chłopiec musiał zarabiać na chleb powszedni — od świtu do zmierzchu paść stado wiejskich krów, a potem pomagać ojcu w garncarstwie. To dopiero później szczęśliwy traf przywiódł wiejskiego chłopaka do studia tanecznego przy zespole tańca pod kierownictwem Pawła Wirskiego, a potem do długoletniej pracy jako solista baletu w sławnym chórze im. Hryhorija Weriowki. Lecz wiek tancerza, choć Stepan Hanża języka francuskiego przekazać, że z Ukrainy. Ale to było na próżno. Zaczęliśmy nucić ukraińskie pieśni. Ale i tym niczego nie osiągnęliśmy. Wtedy Stepan poprosił artystę o papier i zaczął nieśmiało wyprowadzać kolorowymi flamastrami jakieś dziwne wzory, które nabierały niezwykłej formy i ukraińskiego kolorytu, a figura kozaka Mamaja dopełniła ten improwizowany rysunek dopiero co narodzonego artysty. Było to pieśnią, przekazaną wyobraźnią Stepana, na barwne motywy piękna rodzinnej ziemi. Potem, nieśmiało uśmiechając się, u góry swojego rysunku wyprowadził cyrylicą — UKRAINA — i wyciągnął go Afrykańczykowi. Pożegnaliśmy się i poszliśmy, a kiedy obejrzeliśmy się, zobaczyliśmy, jak on uważnie i skupiony oglądał rysunek Stepana i coś szeptał. — Słuchaj, Stepanie, a gdzie ty uczyłeś się rysować? — zapytałem kolegę. — Nigdzie. Minął czas, jakoś na występach na Ukrainie wspominaliśmy nasze zagraniczne podróże, przypomniał się i przypadek na Montmartre. — A dlaczego byś się poważnie nie zajął malarstwem? — Ale jaki ze mnie malarz?! — sceptycznie odparł Stepan. Ale drugiego dnia poszliśmy do sklepu i nakupiliśmy przyborów malarskich. Od tego dnia zaczął swoją twórczość młodszy syn Ołeksandra Dorofijowycza Hanży — Stepan. Dzięki niestrudzonej pracowitości i wyjątkowej intuicji w bardzo krótkim czasie osiągnął to, na co innemu potrzebne byłyby lata. I właśnie tutaj u Stepana Hanży z pełną siłą przejawiała się jego prawdziwa istota — obsesyjne dążenie do tworzenia obrazów. Wyjątkowa zaś pracowitość, samokrytycyzm, a niekiedy i nieuzasadnione zadręczanie się przy jego talencie, podarowały Ukrainie oryginalnego “Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola” artystę-kilimiarza, który zadziwia przepychem narodowej ornamentyki, pieśniowymi wątkami, wykwintnością linii i barw. Te jego zdumiewające wzory, doskonałe formy, tony i odcienie, stworzone przez przebogatą wyobraźnię, a wyobraźnia ta na poziomie genetycznym jest związana z odwiecznymi tradycjami rodzinnego Podola i całej Ukrainy. Ukraińska twórczość ludowa we wszystkich jej wymiarach jest fundamentem jego unikalnej sztuki — językiem wykwintnej ornamentyki i płaszczyznowej figuratywności, łącząc roślinność z geometrycznymi modułami, dodając ciepło zakochanego serca, — on tworzy cuda. Jasna zaś artystyczna przeszłość wbiła się w ciało i krew, a to barwne stroje artystów, piękne pieśni rodzinnego kraju, zapalne rytmy melodii tańców ludowych, a jeszcze zdumiewająca architektura światowych stolic, najlepsze muzea, różnobarwna egzotyka sztuki ludowej krajów, gdzie miał szczęście przebywać. Wszystko to jeszcze bardziej skłoniło go do zwrócenia się ku oryginalnej twórczości własnego narodu. I zaczął swoją plastyczną pracę śmiało i zręcznie, z każdym nowym dziełem nabierając mistrzostwa i twórczego zapału, — a były to dziwne malowidła i dekoracyjne panele. Z czasem ręka mistrza nabierała większej pewności, wyobraźnia uwalniała się i dawała wolność artystycznej fantazji. Z czasem pojawiły się swoiste martwe natury, portrety psychologiczne, wątki rodzajowe i grafika książkowa, ale jego niespokojnej duszy było tego za mało i wziął się samodzielnie za opanowywanie najbardziej skomplikowanego i najbardziej pracochłonnego rodzaju rzemiosła artystycznego — kilimiarstwa. Mało kto z artystów, “Zorzo moja wieczorna” a teraz, być może, i nikt, własnoręcznie nie wykonuje całego procesu produkcji od początku do końca, jak to robi Stepan Hanża. Na dzień dzisiejszy jest on najlepszym artystą-kilimiarzem Ukrainy. Państwo i środowisko artystyczne godnie oceniły jego pełną poświęcenia pracę — zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, laureat nagród artystycznych w dziedzinie sztuki ludowej: im. Danyła Szczerbakiwskiego, Kateryny Biłokur, Serhija Kołosa oraz najwyższy zaszczyt państwa — Narodowa Nagroda Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Cały dorobek artystyczny twórcy ma głębokie narodowe korzenie, ale ludowość jego języka — w głębokiej istocie, a nie w zapożyczeniach i ślepym naśladownictwie. Każde jego dzieło — to tworzenie czysto Hanżowskie, unikalne i oryginalne. Jego kilimy śpiewają, bo są umuzycznione czułym sercem, zakochanym w pięknie rodzinnego kraju, o czym świadczą nazwy: “Hej, w ługu czerwona kalina”, “Oj gaju, gaju, zielony rozmaju”, “Zza góry, zza limanu”, “Oj Morozie, Morozienku”, “Oj w polu żyto, kozaczka zabito”, “W pochód z północy”, “Ukraino, Ukraino, serce moje matko”, “Jeszcze trzecie kury nie piały”, “Nie umiera dusza nasza, nie umiera wola…” Już nie mówiąc o całej galerii kolorowych Kozaków Mamajów, co jest osobną jasną kartą jego niepowtarzalnej twórczości. Od dzieła do dzieła znajduje on coraz to nowe środki obrazowania i wyrazu, jeszcze bardziej wykwintną ornamentykę, jeszcze bardziej wyrazisty język. Jego stylowi właściwa jest ukraińsko-kozacka barokowość epoki Iwana Mazepy, której ideowym zwolennikiem był. Przeszedłszy trudne życiowe uniwersytety i nie gardząc najcięższą pracą, Stepan Hanża stworzył siebie jako błyskotliwy artysta baletu, wielostronny artysta, poeta-liryk i wreszcie jako niezrównany artysta-kilimiarz najwyższej próby. Każde jego dzieło — to nowe słowo, w którym żyje odwieczna tradycja i niepowtarzalny talent artysty.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
