Strona · s. 15strona oryginału ↗
ZNACHOR, PISARZ, MALARZ
Слово Просвіти, №27 за 2011 рік
Ulana WOLIKOWSKA. Prababcia, babcia, a nawet jego ojciec byli znachorami. Widunskie imię ojca to Horasym (od „góra”). „Ja znam się na garść – często mawiał tata – a babcia na dwie garście” – wspomina Iwan Prosianyk swoich przodków. – A ja mogę powiedzieć, że doświadczenie pokoleń znam od ojca tylko w setnej części. Myślałem, że tacy są wieczni, dożył 84 lat. Pamiętam, rano rąbaliśmy drewno, a wieczorem wszedł do chaty i powiedział matce: „Nasto, ja już odchodzę”. I umarł”. Jego ojciec znał się na ziołach, wywoływał grzmot, szczerze wierzył w siły nadprzyrodzone. Pewnego razu powiedział synowi, że jutro w południe będzie deszcz, więc siano trzeba natychmiast zgrabić dzisiaj. „To wron Makar mi powiedział…” – dodał. Albo jeszcze jeden ciekawy przypadek. Kiedyś poszli na koszenie. Ojciec wysłał małego Iwana po wodę. Kiedy wrócił, patrzy – ojciec siedzi, a po jego nogach małe łasice biegają. I ojciec karmi je z ręki. A jedna jeszcze czesze łapką brodę ojca. Iwan zastygł, a kiedy ruszył z miejsca – raz, i nic nie ma. Wtedy zwrócił się do ojca: „Tato, a to mi się nie zdawało?!”. A w odpowiedzi: „Co widziałeś, to widziałeś…”. Dorastając wśród cudów i bajek, Iwan Herasymowycz wchłonął „naukę taty”, legendy, modlitwy babci-szeptuchy, bajki, które babcia opowiadała żywym, barwnym językiem. Tę leksykę pisarz wykorzystał także w swojej książce bajek „Złota gramota”, gdzie autor podszedł do tematyki Rusi Kijowskiej, podnosząc niemały pokład dawnych kronik i podań starożytności. Napisał trzydzieści bajek wierszowaną prozą. „Wychodziłem z założenia, że wszystkie te bajki były wyśpiewywane jak byliny. Kanwę znalazłem w Karpatach, gdzie w latach 90. XX wieku zebrałem ciekawy materiał i, oczywiście, to, co opowiadali w dzieciństwie ojciec i babcia. Fabuły są zupełnie inne niż w naszych bajkach. Postawiłem wszystko do góry nogami. Wziąłem czas przedchrześcijański i jakby odrestaurowałem wszystko z małych odłamków, odnawiając obraz tamtego czasu”. Pobyt w Karpatach niebywale wpłynął na twórczość znachora, który poznał wielu zielarzy, molfarów, zebrał niemały bagaż mitów, pieśni, przysłów, legend… „Te siedem lat w Karpatach – to było coś niesamowitego. Szczególnie zapamiętałem spotkanie z pewną babcią-zielarką Stefanią, która podarowała mi encyklopedię – czeskie wydanie „Nasze rośliny w lecznictwie” i przekazała niemało swojej wiedzy”. W książkach z recepturami uzdrowiciela „Dywo-sył”, „Zelo tajemnycze” jest wiele podań, zaklęć, odniesień do receptur znachorów… „Zelo tajemnycze” autor przedstawił przez postrzeganie świata przez chłopca, syna znachora, u którego ojciec osiągnął poważny wiek. To spowiedź chłopca przez pryzmat widzenia ojca, gdzie wszędzie przebija się koncepcja rodzimowierców. W książce „Skarbnycia mołodechoji syły” pogląd jego ojca jakby gaśnie. „Tutaj jestem już całkowicie cywilizowanym człowiekiem – opowiedział Iwan Prosianyk – ale wabi mnie to znachorskie, bo nie mogło ono genetycznie nie przejść na mnie”. Książkę-encyklopedię „Złotocwit” autor uzupełnia, planuje zrobić dwa tomy. I ukończono jeszcze jedną pracę – „Skarb netlinnyj”. Nie można pominąć jeszcze jednej postaci Iwana Prosianyka-artysty, który pisze w stylu malarstwa ludowego. Na obrazach – uduchowiona przyroda, w każdym płótnie kosmizm, czyli nadanie przedstawianej rzeczy wyższego ducha. „Nad każdym obrazem pracuję około miesiąca, wypisuję bardzo szczegółowo. Podczas pracy nad płótnami wyśpiewuję modlitwy, dlatego moje prace niosą pozytywną energię. Zamierzyłem namalować cykl „Koło Swaroga” – wszystkie święta pogańskie, jakie są, zaczynając od Bożego Narodzenia Swaroga. Ostatni obraz, który teraz piszę, to „Wielkanoc”. Na nim mały chłopiec w kapeluszu (symbolizuje nimb) jedzie na czarnym wole, który symbolizuje chmury. To ten sam Jaryło, który przychodzi na ziemię”. Iwan PROSIANYK, obwód czernihowski. Ludowa ukraińska pieśń, bezsprzecznie, ma swoje Boskie pochodzenie. Zwróćmy uwagę, że w podaniach naszego narodu brak pierwotnych mitów o stworzeniu przez Boga homo sapiens z podręcznego materiału. Wyłoniliśmy się z Bożej łzy: z prawej – kobieta, z lewej – mężczyzna. To z miodowej rosy świtu. Mity garncarskie są właściwe bardziej prymitywnym i słabszym etnosom, które w każdy sposób próbują wywyższyć siebie nad inną wzorcową ludzkością. Ale Ukraińcy mają jeszcze jeden dość znaczący mit o Boskim pochodzeniu ukraińskiej pieśni ludowej, właściwie o bezcennym darze tego fenomenu z łaski Stwórcy. Ten mit został zapisany od ojca w dość ich sędziwym wieku, pod koniec lat 70. ubiegłego wieku. Opowiadano w nim, jak Rod postanowił obdarować narody różnymi dobrami. Ukrainiec na ten podarunek się spóźnił. I pojawił się przed Świetlistymi Oczami, już kiedy ściemniało, jakiś osmalony, ubłocony, jakby nawet do człowieka niepodobny. Rozgniewał się Stwórca na niechlujstwo. A daremnie, bo okazało się, nasz przodek, lekceważąc swoją przyszłość, w dosłownym tego słowa znaczeniu, ratował biosferę planety. Od pożaru lasu – mrówki, od niszczycielskiego upału – żaby na wyschniętej rzece. I podarował wtedy Stwórca Ukraińcowi najdroższe, co zachowywał dla siebie – pieśń. Pierwsze, co słyszymy od mamusi – kołysanka. Ale to nie tylko zabawka dla malucha, jak może się wydawać na pierwszy rzut oka. To swoista ochrona jeszcze dość bezbronnej pod względem energetycznym małej istoty. Oto śpiewka, którą po raz pierwszy usłyszałem nad swoją kołyską: „Biegły konie pod mostami! Złotymi kopytami dzeń-brzęk, dzeń-brzęk, wyjdź, książę! Ze swoimi dzieciaczkami, z małymi gwiazdeczkami. Oświeć! Ozłoc! Od złego odwróć!”. Mateńka tutaj zwracała się do Wyższych Niebieskich Sił – Księżyca oraz Małych Gwiazdeczek, by były obrońcami małego dziecięcia. Ukraińska pieśń, bezsprzecznie, Boska Sprawiedliwość. Bierze ona swoje źródła z czasów paleolitycznych osad. Powstała jednocześnie z powstaniem pradawnego języka, z progu poznania Bogów i uświadomienia Ich jako ostatecznej Prawdy. Słowo, powiedziane w ładzie,
bracia brali do rąk własnoręcznie wykonaną jeszcze w latach dwudziestych swojej młodości bandurę. Już po wojnie ochrona NKWD rozstrzelała pod Woroneżem eszelon więźniów-Ukraińców, którzy postanowili śpiewać narodowe pieśni. Bo pieśń to dusza narodu. Jest ona przesycona duchem narodu, jego niebiosami, burzami i gromami, słowiczym żalem, pierwszym słowem „kocham” i upajającym wezwaniem: „Szable w dłoń, chłopcy!”. Bo pieśń jest niebezpieczna dla wroga. Oczyszcza ona nie tylko ciało, ale i duszę. Daje jej możliwość wzniesienia się do Nieba i zajrzenia do Komnat Bogów. Wymodlenia u Nich zdrowia, szczęścia, uzdrowienia nie tylko dla siebie, ale i dla Ojczyzny. I Jest ona stokroć potężniejsza od jakiegokolwiek judeochrześcijańskiego modlenia. Pieśń zdolna jest wyzwolić z kajdan. Pieśń zdolna jest siać grozę wśród wrogów. Wymownym przykładem jest machnowska „Marusia”, napisana przez nauczyciela z Połtawszczyzny. Pieśń zabiera strach z serca przed śmiercią. Tata nie raz mówił: „Ten, kto śpiewa przed śmiercią — jest nieśmiertelny, bo pieśń jest jak ręcznik duszy w Wyraj Niebieski!”. Nie na darmo kozacy, idąc do boju, zawsze śpiewali. Śpiewali machnowcy. Śpiewali gimnazjaliści pod Krutami. I petlurowcy pod Bazarem w swojej ostatniej chwili. Przed judeochrześcijańskim najazdem Mowa błękitnookich Bogów miała 54 dźwięki. Cały alfabet miał głęboko znakowy charakter i wedyjski tajemny sens. „Az wiedam Bogów!”. Teraz zaś mamy „a, be, we”. Ludzie, bądźcie czujni. Zabierają wam pieśń. Zabierają wam mowę. Zabierają wam duszę. Słowian postawiono na kolana. To, jak się okazuje, za mało. Grożą im, że położą ich twarzą do ziemi jak snopy, nałożą z góry deski i zasiądą do swojej ogólnoplanetarnej uczty. Bądźcie czujni! A najczujniej chrońcie przed tą zarazą swoje dzieci. Wracajmy razem z dziećmi w nasze bogate wczoraj, aby wyrosnąć czystymi w czystą Przyszłość. O uzdrawiającej mocy ukraińskiej pieśni, tego niewyczerpanego narodowego źródła, w swoim życiu przekonywałem się niejednokrotnie... Naukowo udowodniono, że nasze niebiańskie trio „Złote klucze” zdolne jest czynić cuda. Pieśni tych bożyczówek, nawet w nagraniu, znacznie obniżają ciśnienie tętnicze, leczą ciężkie zaburzenia nerwowe, podnoszą z łóżka ciężko chorych. Śpiewajmy więc! Śpiewajmy i w smutku, i w radości!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
