Strona · s. 6strona oryginału ↗
Najdłuższy warkocz – u poetki, byłej więźniarki politycznej
Слово Просвіти, №27 за 2017 рік
Mykoła PETRENKO, m. Lwów. Przyjemnie mnie ucieszył reportaż w jednym z ostatnich numerów „Słowa Proświty” o święcie Długiego Warkocza w Dubnie. To sławne miasteczko na Rówieńszczyźnie wyróżniło się szeregiem kulturoznawczych wydarzeń. I oto – święto Długiego Warkocza! Cieszyło też to, że w programie konkursowym i świątecznym wzięło udział wiele dziewcząt w różnorodnych wyszywankach, z narodowymi atrybutami. Nazwano też zwyciężczynię – studentkę Dubieńskiego Kolegium Kultury i Sztuki Anhelinę Pitułko: jej warkocz miał metr długości! A ja przypomniałem sobie, że widziałem i dłuższy warkocz – aż do samych pięt! Możecie mi nie wierzyć, ale to naprawdę prawda. Mogę wymienić też świadka – byłą imperialną więźniarkę Olę Maceluch, żonę Mychajła Horynia. A właścicielka długiego warkocza – to jej przyjaciółka, również była więźniarka, poetka. Było to zimą w latach 56–57. Pracowałem wtedy w lwowskiej gazecie młodzieżowej i jakoś pod koniec dnia zebraliśmy się w bibliotece redakcyjnej: Mykoła Dańko, Waria Łytwyn, Wołodymyr Łuczuk. Do bibliotekarki Vali Fedorowej miała przyjść poetka, jej koleżanka ze studiów. Tutaj uwaga: właśnie wtedy był czas chruszczowowskiej odwilży i po amnestii zaczęli powracać zwolnieni więźniowie polityczni. Wśród nich także spora grupa lwowskich studentów – wszyscy oni zostali aresztowani po sprowokowanym zabójstwie Jarosława Hałana. Wymienię wśród nich przynajmniej tych, którzy później stali się znanymi pisarzami: Żinet Maksymowycz, Iryna Senyk, Iwan Hnatiuk, Marija Chorosnyćka, ta właśnie Orysia Matuszczak. Przyszła z przyjaciółką – no i rozgadaliśmy się o poezji, którą gościni nam przyniosła. Ale tutaj jakby mimochodem Vala pyta: „A co, Orysiu, czy zachowałaś na Workucie swój warkocz? Miałaś go długiego, aż do samych pięt?”. Ktoś z chłopaków prychnął: takiego warkocza nie bywa! I wtedy nasza gościni jakimś niemal niedostrzegalnym ruchem dotknęła warkocza, potrząsnęła głową – i warkocz potoczył się w dół, rzeczywiście aż do samych pięt! Jakże, doprawdy, ta delikatna dziewczyna zachowała swoją dumę, świadectwo swojej niezłomności w surowych obozowych niedolach? Tutaj mały ekskurs – to z książki wspomnień więziennych ludowego artysty Ukrainy, scenarzysty Ołeksandra Hryńki – „Czarne noce, czarne dni”. Jest tam taki epizod: w jeden z zimowych dni do obozu przybyła duża grupa młodych więźniów – wszyscy z Zachodniej Ukrainy, wszyscy po tej „Hałanowskiej” epopei, sprowokowanym przez kagebistów zabójstwie pisarza. Wyszło tak, że Hryńko pierwszy do nich podbiegł – a ich ustawiono na placu przy niemal czterdziestostopniowym mrozie. A że aresztowano ich jesienią – to i ubrani byli odpowiednio. Hryńko w obozie był starzyzną, bo jeszcze od czterdziestego pierwszego roku: wtedy jego, śpiewaka znanego armijnego zespołu Aleksandrowa, aresztowano jako potencjalnego zdrajcę. To właśnie on przeraził się: przecież wy zamarzniecie! Pobiegł do baraków, podniósł towarzyszy: zbierajmy, co możemy! I już pojawili się przed nowo przybyłymi ze skarbem – starymi walonkami, kufajkami, czapkami!.. Jakże, doprawdy, wczorajsza studentka zdołała wytrzymać imperialną niewolę? Można powiedzieć, że jej się poszczęściło: rzeczywiście się przeziębiła, rzeczywiście trafiła do obozowego szpitala. A tam obozowy lekarz uparł się: „Ja cię stąd nie wypuszczę!”. Dopiął swego, żeby ją zatrudniono jako pielęgniarkę, wkrótce się pobrali... My przez długie lata byliśmy blisko – wszak lekarz Matuszczak był naprawdę dobrym specjalistą, pracował w Ochmatdycie, leczył nasze dzieci – tutaj mówię też o dzieciach Łuczuka, Bobynśkiego, Steciuka… Publikować Orysia mogła już za czasów Ukraińskiej Państwowości – kilka książek poezji, wspomnienia. Zresztą, od tamtych czasów przechowuję swoją pierwszą wyszywankę – wyszywała ją właśnie Ola Maceluch. A Orysia konsultowała. Jeszcze wtedy napisałem dla Orysi Matuszczak ten oto wiersz.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
