Strona · s. 10strona oryginału ↗
Nieprzemijająca sława Wiktora Cymbała
Слово Просвіти, №27 за 2017 рік
Wiktor Cymbał (1902—1968) — światowej sławy artysta z klucza żurawi, niestety, wciąż bardzo słabo znany na Ukrainie. Po raz pierwszy jego imię — obywatela, mecenasa — publicznie, z należytym pietyzmem zostało wypowiedziane podczas obchodów 100-lecia od dnia urodzin w 2002 roku na wieczorach w Muzeum Kijowa oraz w Narodowym Związku Artystów Ukrainy, zainicjowanych przez niezapomnianego założyciela Muzeum Szestydziesiątników, świętej pamięci Mykołę Płachotniuka. Teraz, na 115-lecie, otwarto interesującą wystawę w Muzeum Szestydziesiątnictwa, poświęconą twórczej i społecznej działalności artysty. Ołena ŁEONTOWYCZ, pisarka, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy
A stało się to dzięki wytrwałym wysiłkom Tetiany Cymbał, by odzyskać archiwum brata, oraz staraniom pracownicy Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w Nowym Jorku Marii Iszczuk, która odnalazła choć jeden pakiet z dziewiętnastu (inne zaginęły), przekazanych tam przez żonę Wiktora Cymbała. Za pomocą szerokiego kręgu przyjaciół, w szczególności Nadiji Switłycznej, materiały uratowanego archiwum przewieziono do rodziny w Kijowie, gdzie są przechowywane do dziś. Ale nie byłoby tak ciekawej wystawy, gdyby nie Ołena Łodzynśka, kierowniczka Muzeum Szistdesiatnykiw, utalentowana mistrzyni wystawiennictwa, która skrupulatnie i z duszą ją tworzyła. Dokumenty, fotografie, oryginały i reprodukcje obrazów oraz rysunków, artykuły z gazet i listy — wystawa była bardzo informatywna. Dwie miłości — do Boga i do Ukrainy — inspirowały Wiktora Cymbała do twórczego lotu, do potężnej realizacji talentu, do życiowego wyczynu. Urodził się przyszły artysta we wsi Stupyczna na Kijowszczyźnie. Rodzice — Iwan Fedotowycz i Lidija Josypiwna, nauczyciele ludowi — wyhodowali w swoim starszym synu tak kochający i pełen szacunku stosunek do Ojczyzny, że na zawsze zakorzenił się on w jego duszy i żywił twórczość oraz życie. Ze szkolnej ławy II ukraińskiego gimnazjum imienia Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego poszedł on w szeregach armii Ukraińskiej Republiki Ludowej bronić wolności Ukrainy. Rzucony do obozów internowanych żołnierzy w Polsce, mając już początkowe wykształcenie artystyczne, ilustrował czasopisma „Koliuczky”, „Błoha”, „Weselka”. Potajemnie przekroczywszy granicę Czechosłowacji, Wiktor Cymbał kształcił się w Ukraińskim Studio Sztuk Plastycznych oraz w czeskiej państwowej Wyższej Szkole Artystyczno-Przemysłowej w Pradze, jednocześnie odbył kurs oprawy teatralnej przy Czeskim Teatrze Narodowym. Podczas nauki wydarzyło się zdarzenie, które od razu obwieściło niezwykły talent młodego artysty. Biorąc udział w konkursie na najlepszy portret wybitnego czeskiego historyka i polityka Františka Palackiego, w którym rywalizowało 100 najbardziej znanych artystów kraju i Europy, otrzymał pierwszą nagrodę. „Oprócz swojej wartości artystycznej — pisał później architekt Wołodymyr Siczynśkyj — portret Palackiego w wykonaniu W. Cymbała był poza konkurencją pod względem poziomu technicznego. Wykonany ręcznie piórkiem w manierze drzeworytniczej, malownicze obrazy przyrody w Andach i Patagonii, „które jakby odtwarzały początki ziemskiego życia, świt ludzkości” (Swiatosław Hordynśkyj) nie mogły nie zachwycić artysty. I pojawiły się „imponujące, błyskotliwe pejzaże z 1932 roku”. Tak powiedział o nich na otwarciu wystawy ludowy artysta Ukrainy Wasyl Perewalśkyj i podzielił się swoimi wrażeniami: „Naprawdę, one (obrazy) zbudowane są na tak subtelnych gradacjach i niuansach. To subtelne malarstwo artysty, który nie forsuje kolorów, a pozostawia możliwość wzięcia zarówno ciemnymi, jak i jasnymi kolorami. I jak wszystko jest harmonijne i powściągliwe! Oto morskie fale, tak błyskotliwie namalowane. Są osadzone w głębi, i w przestrzeni, i w ogóle obrazu, i utrzymane w tej zbliżonej tonacji — wszystko jest bardzo materialne i jednocześnie nie jest fotografią, a obrazem morza. Jak zadziwiająco prosto! Byłem poruszony, kiedy zobaczyłem obraz. Jest on dla mnie po prostu zdumiewającym zjawiskiem. Wiktor Cymbał — talent o kolosalnej sile!”. Myślami, sercem artysta rwał się do Ukrainy i koił duszę w portretach Bohdana Chmielnickiego, Tarasa Szewczenki, Mychajła Drahomanowa, Wiaczesława Łypynśkiego, Wiktora Domanickiego, Pawła Skoropadśkiego i jego syna Danyła, zniszczonego przez radziecki wywiad, Andreja Szeptyckiego, Wasyla Łypkiwśkiego. Żywiło go tworzenie płócien o tematyce religijnej: „Stwórca”, „Oranta”, „Przemienienie”, „Chrystus na pustyni”, „Modlitwa”, „Matka Boska Zorzy Polarnej” — oraz obrazów poświęconych Ukrainie: „Ochtyrski krzyż”, „Trzy dusze” (na temat wiersza T. Szewczenki „Wielki loch”), „Pobratymcy”, „Tęcza nad Dnieprem”, „Kamienna baba”, „Sofijskie kopuły” itp. A w latach 1933—34 Wiktor Cymbał tworzy swoje genialne płótno „Rok 1933” („Głód. 1933”), oskarżycielski wyrok Ukraińca wobec nieludzkiego bolszewickiego reżimu. Przedstawiona na nim skrajnie wycieńczona matka, przycisnąwszy do suchych piersi martwe dziecko, wznosi się między chmurami i gwiazdami do Boga. I jej rozpaczliwy krzyk oraz oczy, napełnione bólem i przerażeniem, rozdzierają serce. Ten obraz to requiem dla wszystkich zagubionych dusz i talentów, dla wszystkich milionów Ukraińców zniszczonych przez Hołodomor, dla wszystkich ludzi zmarłych w nieludzkich cierpieniach w strasznym 1933 roku. To płótno znajduje się w absolutnie nieodpowiednich warunkach w Wolnej Ukraińskiej Akademii Nauk w Nowym Jorku i Ministerstwo Kultury Ukrainy powinno doprowadzić do jego renowacji. Wiktor Cymbał skłaniał się ku malarstwu monumentalnemu — zaczynając od okresu praskiego, kiedy malował wielkie płótna, które, niestety, zginęły. Ale wracał do nich i później. Na przykład znane są takie jak „Ludzie epoki kamienia” (zdjęcie z autorem z 1928 r.), przedstawione na wystawie w 1936 roku 5 obrazów „Góry lodowe”, „Prorok”, „Skały”, „Pustynia”, „Delfiny” (4 na 5 m kw.), „Wszystkie one robiły potężne wrażenie” („Ukraińskie Słowo”). Znane jego monumentalne dzieło „Bóg Stwórca” zostało zaprezentowane na wystawie w 1956 roku. A pod koniec lat 50. W. Cymbał stworzył obraz — „wielki obraz” — „Kataklizm” i wysłał go na wystawę światową w Chicago. O nim napisał wtedy czasopismo „Ukraińskie Słowo”. Skorzystajmy więc z tak wspaniałego opisu obrazu przy niemożności jego zobaczenia. „Obraz ten prawdopodobnie stanie się jedną z kapitalnych prac artysty, która uczyni jego imię znanym nie tylko wśród Ukraińców. Jest malowany farbami olejnymi i ma wymiar 5 na 2 metry, i przedstawia burzenie się żywiołowych sił przyrody w bezkresnej przestrzeni. Idea utworu jest bardzo oryginalna i przy tym bardzo trudna do wykonania. Autorowi bez wątpienia (…) udało się oddać na płótnie całe piękno, potęgę i majestat tych niezgłębionych sił, którymi włada przyroda. Obraz bez wątpienia przyciąga do siebie widza. Technika wykonania jest bezbłędna, a piękno linii i cudowny koloryt, trafne zastosowanie barw, światła i cieni oczarowuje oraz pozwala poczuć tę straszną siłę i majestatyczną potęgę, które ma w sobie przyroda”2. Talent Wiktora Cymbała jako grafika ujawnił się jeszcze w jednej dziedzinie — satyrze. Mnóstwo jego rysunków było w swoim czasie zamieszczonych w ówczesnej ukraińskiej prasie. A znany, stworzony w latach powojennych, album „Łukomoria” ostrosatyrycznych karykatur na ówczesną radziecką rzeczywistość oraz wodzów Lenina i Stalina — to wyczyn artysty-patrioty. Kiedyż wreszcie album zostanie wydany na Ukrainie?! Przecież o tym nie mógł nie marzyć, tworząc go z narażeniem życia. Wiktor Cymbał doskonale władał słowem. Jego wystąpienia, jego płomienna publicystyka nie straciły z latami aktualności i trafności, rzucając światło także na fakty historyczne, które nawet teraz nie są zbyt znane w ojczyźnie. Jego wiedza o historii Ukrainy — dawnej i bliskiej — zadziwia. Na przykład o przymusowej repatriacji Ukraińców z obozów DP ze stref aliantów, co jest odzwierciedlone także w rysunkach „Łukomorii”, albo terror hordy Murawjowa w Kijowie w 1918 roku. Nawet te kilka artykułów, które udało się przeczytać, powinny, jak popiół Klaasa, pukać do serca i wzywać każdego Ukraińca, by dokładnie znał na-
Trzy dusze szukają historii i nie wybaczają wrogom żadnej krzywdy. Oto tylko kilka jego artykułów i wystąpień: „Testament Mazepy”, „Pierwszy listopad”, „Referat świąteczny” (z okazji ogłoszenia niepodległości Ukrainy), „1933. ZSRR”3, z którymi już teraz mogą zapoznać się ukraińscy czytelnicy. Swoją sztukę Wiktor Cymbał rozpatrywał jako przejaw ogólnonarodowego procesu wyzwoleńczego. Cały wolny czas poświęcał pracy społecznej, organizacyjnej i mecenasowskiej. Mawiał: „Ukrainę będziemy budować na Ukrainie, a teraz trzeba ją wszelkimi środkami obronić”4. I działał ofiarnie i bez zastrzeżeń, przez wszystkie lata materialnie wspierając wszelkie inicjatywy ukraińskiej społeczności i stanowiąc przykład miłości do Ukrainy „nie tylko do głębi serca, ale i do głębi kieszeni” (J. Czykałenko). Był fundatorem Domu Ukraińskiego w Buenos Aires,
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
