Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Struna — ze słowem poetyckim

Слово Просвіти, №27 за 2017 рік

W tym roku znanemu pedagogowi, bandurzyście, kompozytorowi Wasylowi Kurylence. Mykoła Dołhow, badacz sztuki kobziarskiej Naddnieprza, kandydat nauk filologicznych, m. Dniepr. Wasyl Kurylenko wspomina w swoich dziennikach: „Internat mieścił się na podwórzu komitetu okręgowego partii przy ulicy Bosybroda, która przechodziła obok rzeki Udaj... Szukaliśmy ich (dzieci, które zostały bez rodziców. — Red.) na bazarach, na dworcach, zdejmowaliśmy z pociągów, w tzw. „melinach”, w różnych slumsach”. Mundur na nich zakładali niemal zmilitaryzowany, w kolorze khaki, pasy z marynarskimi klamrami, szyli chromowe buty. Dzieci były różne wiekiem — od 12 do 18 lat, czasem bardzo zdolne, oczytane, mądre, a częściej — zastraszone; zdarzały się, ale jednostki — zdemoralizowane; a jeszcze były „marzycielskie, które szukały w wędrówkach różnych przygód...”. Wspomina Wasyl Kurylenko, że w ciągu jesieni, zimy i lata „niemało przeszło przede mną dzieci, większość z nich nie zapamiętała się... Zapamiętały mi się najtrudniejsze. Pamiętam Monię Kapłana”. Kiedy go umyto, podleczono z pociągowych włóczęg, włączono do pracy zawodowej i społecznej, to w czasie wolnym zadziwił wszystkich swoim dźwięcznym sopranem (dyskant — doprecyzowanie W. K.). Później, we wspomnieniach, nauczyciel porówna głos Moni z głosem włoskiego chłopca Robertino Lorettiego. „... Jak zaśpiewa bywało „Wychodżu odin ja na dorogu”, albo „Zwiozdoczka jasnaja”, „Mitka-slesar na zawodie polubił głaza odni...”, albo „Pisma k matiery” S. Jesienina... Często, wspominając jego śpiew, po prostu dziwię się, jak mógł nastolatek, dziecko jeszcze, z takim uczuciem, po dorosłemu śpiewać pieśni dorosłych”. Gabinet Wasyla Kurylenki mieścił się obok pomieszczenia, gdzie spały dzieci. Z nimi on też spał w jednej sali. Dzieci starano się jak najaktywniej włączać do społecznie użytecznej i estetyczno-wychowawczej pracy. Na przykład, do kierowania kółkami włączano studentów technikum pedagogicznego. A strunowymi kierował on sam. „Ja wtedy właśnie fascynowałem się skrzypcami. W ogóle, od dzieciństwa już grałem na bałałajce, gitarze, mandolinie, ze słuchu grałem wiele pieśni i tańców na pianinie”. Wasyl Pyłypowycz szczegółowo wspomina wszystkie perypetie niełatwej pracy pedagogicznej z byłymi bezdomnymi, którzy stopniowo przyzwyczajali się do normalnego życia. Do nich odnosił się z szacunkiem i sprawiedliwie, a w odpowiedzi podopieczni odpowiadali wzajemnością, bo ich lider w oczach wychowanków był jeszcze zręcznym aktorem (szczególnie za grę „bohaterów-kochanków”, wirtuozowską grę na instrumentach muzycznych i kunsztowne czytanie artystyczne). Jednym słowem, autorytatywny wychowawca. Oto jak on pisze o tym: „Mnie, całkiem jeszcze młodemu, jakoś udawało się do każdego znajdować szczególne podejście, torować drogę do dziecięcych serc: skąd we mnie wszystko to się wzięło, ja sam dokładnie nie wiem. Możliwe, od tego, że uważałem ich za ludzi. Wierzyłem w nich, i oni to czuli. I ja starałem się w jakiejś mierze usprawiedliwić takie ich zafascynowanie, zaufanie; skąd we mnie wzięło się to — niewiadomo. Możliwe, od rodziców, możliwe...”. Właściwie, wychowanie, które prowadził Wasyl Kurylenko, bazowało na zasadach ukraińskiej moralności ludowej. Nowa zaś władza radziecka wcielała zupełnie inne zasady kolektywnego wychowania. Jej były potrzebne posłuszne „kółka i śrubki” surowego mechanizmu państwowego, tzw. dyktatury proletariatu. Więc wkrótce go przerzucono do innej pracy komsomolskiej. W 1926 roku internat został rozformowany i zreorganizowany w Gustyńską i Ładańską kolonie (w byłych znanych klasztorach) na wzór charkowskiej kolonii, gdzie pracował A. Makarenko. Od 1927 do 1930 roku Wasyl Kurylenko nauczyciele w wioskach Wereskuny i rodzinnej Rudiwce. Wasyl Kurylenko z chórem. Tego samego 1930 r. go kierują na naukę do Dniepropetrowskiego Instytutu Profoświaty, który później zreorganizowano w uniwersytet. Nie wykluczone, że jemu przychodziło być obecnym na wykładach z historii, które wtedy czytał profesor D. I. Jawornycki. A to był ważny moment w jego życiu. Po ukończeniu uczelni w 1934 roku Wasyl Pyłypowycz zaczyna pracować jako dyrektor szkoły średniej nr 60 m. Dniepropetrowska. W 1938 roku na skutek donosu kolegów-nauczycieli został aresztowany i trafił w łapy NKWD... Jedną z nich — nauczycielkę historii Dmytrijewą, Wasyl Pyłypowycz wspomina z nazwiska, a innych dwoje — tylko z inicjałów: P. O. i P. Sz. (jemu dawali czytać ich donosy). Od rozstrzelania, najprawdopodobniej, uratowała była aktywna działalność komsomolska. Ale stamtąd on wrócił spustoszony moralnie, a fizycznie — kaleką, pod surowym zakazem opowiadania o wszystkim, co on przeżył w czekistowskich katowniach. Po zwolnieniu w 1939 roku wznowiła się jego praca pedagogiczna, ale już na obwodowych kursach nauczycielskich. W latach 1940—1941 on kieruje szkołą szkoleniową nr 22 m. Dniepropetrowska. Nawet podczas wojny Wasyl Kurylenko chodził, utykając, po wioskach z bandurą. Jak on napisze później, wykonując zadania wywiadowcze dla podziemników. Oto tutaj my podeszliśmy do najciekawszego z życia Wasyla Pyłypowycza Kurylenki. Wśród wszystkich instrumentów muzycznych najulubieńszą była bandura, którą on zafascynował się na całe życie i bez której nie wyobrażał swojego istnienia. Jeszcze w porze swojej młodości on po raz pierwszy usłyszał śpiew przy bandurze od rudiwskiego nauczyciela Iwana Jakowenki. Od niego przejął podstawy gry na instrumencie, i w końcu nauczyciel przekazał, jak sztafetę, starą bandurę swojemu utalentowanemu uczniowi. Zapewne, gra na tym odwiecznie narodowym instrumencie stała się jeszcze jedną z przyczyn jego aresztowania przez NKWD w okresie kultu jednostki... Wspomina Wasyl Pyłypowycz i o jednym „z potomków kobziarzy-ślepców, zwycięzców zaporoskiej sławy Serhija Wojtiuka”. Niezwykle ciekawie opowiada o starym nauczycielu Kurinnym Mykole Ołeksijowyczu (szedł rok 1924), ojciec którego jeszcze jako kawaler widział jak przez Wereskuny z Kaczanówki do Trostiańca latem 1845 czy 1846 roku szedł Taras Hryhorowycz. On nawet rozmawiał z nim, towarzysząc do Trostiańca. Prapradziadek Kurinnego był atamanem kurennym jeszcze przy hetmanie Pawle Skoropadskim. Mykoła Ołeksijowycz słyszał z opowieści swojego ojca, jakim zapamiętał się Taras Hryhorowycz: „Jeszcze nie stary, łysina tylko zarysowywała się, ubrany był w wyszywaną koszulę, słomkowy kapelusz, na ramiona zarzucona lekka świta. Taras Hryhorowycz lubił chodzić sam po drodze, rozmawiał z wieśniakami, czasem zatrzymywał się, robiąc szkice. W upał Taras Hryhorowycz buty nosił w rękach, idąc bosymi nogami pieszo. Kiedy ojciec Mykoły Ołeksijowycza Kurinnego zapytał: „Dlaczego wy idziecie boso?”, to usłyszał w odpowiedzi: „Żeby być bliżej do rodzinnej ziemi, o której wielu z moich ojców, krewnych tylko marzyło we śnie”. Wojna kończyła się, i od 1944 do 1947 roku Wasyl Pyłypowycz pracuje jako artysta Ni-. Po tym, jak on rozstał się z działalnością teatralno-koncertową, Wasyl Pyłypowycz poważną uwagę zaczął poświęcać sprawie bandurzystowskiej, która stopniowo przerodziła się w amatorską twórczość kompozytorską. Na tym polu on ujawnił swój talent najpełniej i osiągnął zauważalne sukcesy. Szkoda, że nie wspomina on we wspomnieniach o swojej pierwszej piosence, którą stworzył do słów któregoś z ukraińskich poetów, chociaż zapewne nie jest to aż tak ważne. Jednak dotarła do nas fotograficzna kopia listu Wołodymyra Sosiury z 27 grudnia 1959 roku z sanatorium „Koncza-Zaspa” do Wasyla Kurylenki w sprawie piosenki, którą ten stworzył do słów wiersza „Maria”. Początkowo znany poeta oburzył się, że jakiś tam nieznany bandurzysta śmiał bez jego pozwolenia udźwiękowić tę intymną poezję. Oto fragmenty listu na dwóch stronach: „...Wybaczcie i Wy mnie, że niesłusznie obraziłem Was i za dobro odpowiedziałem przykrością, co jest zupełnie obce mojemu sercu. ... Jeszcze raz proszę wybaczyć moją liryczną wybuchowość. Rzeczywiście, oprócz lirycznych są muzyczne skrzydła w piosence, a ja Was nie zrozumiałem i obraziłem się za „Marię” zamiast dziękować Wam za te skrzydła, które daliście „Marii”. Stanie się ona jak czteroskrzydły Serafin w religijnej legendzie i poleci na tych skrzydłach do jeszcze większej liczby ludzkich serc...”. Wspomina poeta w liście także o szkalowaniu jego wiersza „Kochajcie Ukrainę”: „...gdyby u nas była ukrainizacja, przeciwko której, kiedy była wcześniej, zaciekle występowali tylko trockiści i wielkomocarstwowe szumowiny, z którymi (zwłaszcza z „wielkomocarstwowcami”) nie prowadzono i nie prowadzi się tak bezlitosnej walki, jak z ukr. nacjonalistami. Wybaczcie, że się zdenerwowałem i rozfilozofowałem. Szczerze i na zawsze Wasz Sosiura (jako podpis)”. We wspomnianym wyżej liście zawarte było zaproszenie W. Sosiury dla W. Kurylenki do przyjazdu w gości do jego kijowskiego mieszkania, aby jego śpiew mogło posłuchać małżeństwo Sosiurów. Równie ciepło przyjmował u siebie kompozytora-amatora także Pawło Tyczyna po tym, jak ten napisał piosenkę „Leśne dzwonki”. Poeta podarował mu swój tomik. A potem razem z żoną wszyscy troje z przyjemnością śpiewali nasze pieśni ludowe. ku (1.07.1907—9.10.1972) mija 110 lat od dnia urodzin i 45 lat, odkąd jego dusza odleciała w zaświaty. Pochodził z Czernihowszczyzny, całe swoje świadome życie spędził w Dniepropietrowsku (obecnie — Dniepr), gdzie został pochowany. Działalność pedagogiczna Wasyla Kurylenki zaczynała się od kierowania domem dla bezdomnych, kiedy sam miał zaledwie 17 lat. Grał na wielu instrumentach muzycznych, ale na całe życie pozostał wierny bandurze. Pasja do amatorskiej twórczości kompozytorskiej pozwoliła mu osobiście poznać znanych mistrzów poetyckiego słowa lat 60.—70., takich jak M. Rylski, P. Tyczyna, W. Sosiura, A. Malyszko i wielu innych. Piosenki napisane przez niego brzmiały w radiu obwodowym, republikańskim i ogólnozwiązkowym. Pisała o nim prasa, wydano płytę gramofonową, niektóre piosenki wykonywali nasi znani śpiewacy. Przez całe swoje życie wykładał język ukraiński i literaturę w szkołach centrum obwodowego.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn