Strona · s. 13strona oryginału ↗
Książka ludzkiej mądrości Natalii Osypczuk «Jesień. Do pytania», Chmielnicki (wydawca Stasiuk L. S.).
Слово Просвіти, №27 за 2018 рік
Nadija KYBYCZ
W czasach narodowego wzlotu, który objawił się w 2014 roku, naród zwraca się ku swoim narodowym korzeniom. Pojawia się wiele dzieł kulturalnych i artystycznych, jak i ta powieść, która naprawdę zasługuje na uwagę. Główny bohater powieści — Nazar — przed czytelnikiem stanie, przeszedłszy wszystkie kręgi komunistycznego piekła, nie tracąc przy tym ludzkiej godności. Autorka zręcznie przenosi nas w jego przeszłość. Kim jest on, Nazar Lastiwka? Lastiwka to ptak, który wiosną zawsze wraca pod swoją strzechę (nie zamienia ojczystej ziemi na zamorskie, obce ciepło). Nazar — nie jest to imię zbyt rozpowszechnione w latach osiemdziesiątych. Korzenie rodowe Nazara są takie same jak u setek mieszkańców Zachodniej Ukrainy, gdzie rozgrywa się akcja powieści. Babcia i dziadek Nazara ze strony ojca to Huculi, odwieczni mieszkańcy Karpat. W czasach II wojny światowej, gdy walki narodowo-wyzwoleńcze sięgnęły niebywałej wysokości, babcia Zoriana i dziadek Stepan stali się żołnierzami UPA. Babcia walczyła w sotni „Homona”. (Wnuk nie zastał jej żywej, a znał z opowieści dziadka, że była znawczynią ziół, leczyła ziołami). Mieli syna Wasyla, który w dalszym życiu został lekarzem wojskowego szpitala. Jednak maszyna kagiebowska nie pozwalała mu ani spokojnie pracować, ani awansować zawodowo z powodu przeszłości jego rodziców. Dziadek mieszkał w Karpatach (we wiejskiej osadzie górskiej) i leczył ludzi ziołami. Właśnie do dziadka Stepana rodzice oddali na wychowanie i hartowanie małego chłopca Nazarija. I nie pomylili się: Nazar nauczył się od dziadka, jakimi ziołami i jak leczyć ludzi. A ponadto dziadek opowiedział wnukowi o prawach i tajemnicach gór, woził go do cerkwi Dowbuszowej, opowiadał o opryszkach. Jako dawny powstaniec nauczył wnuka chodzić bezszelestnie i szybko się chować, co przydało mu się w latach studenckich. Z biegiem lat Nazar dorósł, wstąpił do instytutu medycznego, aby zostać lekarzem. W latach studenckich ujawnił się jego talent poetycki i trafia do studia zdolnej młodzieży studenckiej „Suzirja”, którym kieruje profesor Wasylenko. Był to czas, gdy wszyscy śpiewali „Czerwoną rutę” i mówili o Wołodymyrze Iwasiuku. Powieść osadzona jest w życiowym pласie lat 80. XX wieku, kiedy po chruszczowskiej odwilży rozpoczęły się aresztowania i prześladowania młodzieży „za ukraiński nacjonalizm”. W tamtym strasznym czasie kagiebiści wnikali we wszystkie sfery ludzkiego życia pod przykrywką kolegów (jak pokazano w powieści na przykładzie pseudolekarza, mentora, profesora Hryszczenki) i jak czerwona zaraza toczyli ludzkie dusze swoimi brudnymi katowskimi i zastraszającymi metodami. Właśnie wtedy wyłoniła się złowroga czarna postać Hryszczenki w najbardziej krytycznych momentach, aby skompromitować chirurga. Ludzie żyli w strachu, w niepewności. Czy o takim życiu marzyli żołnierze UPA? Takie życie przynieśli nam nasi „aswabaditeli” od wszystkiego, co ludzkie. Ale życie jest życiem i młodość brała górę. Nazar uczył się, kochał Zofię — to jego pierwsza miłość, po dziecięcemu szczera i naiwna. Córka profesora Wasylenki, Ola (jego druga miłość) umiera młodo. Przebywając w areszcie śledczym, Nazar uświadomił sobie bieg represyjnej komunistycznej machiny. Został wydalony z instytutu. W Afganistanie jego życie wielokrotnie wisiało na włosku. Uratował go przyjaciel. Emigrując z Ukrainy, Nazar nie upadł na duchu, choć tęsknota za ojczystym krajem dręczyła jego duszę. Tam ujawniły się jego zdolności organizacyjne i wydaje almanach „Ukraińcy w przestrzeni światowej”, mieszka w Niemczech w związku partnerskim z Gabi, która go rozumie i wszystko mu wybacza, bo kocha. Almanach ogłosił konkurs, w którym zwyciężyła Daryna, i on jedzie na spotkanie z nią, zostawiając w domu liścik dla Gabi. Powieść czyta się jednym tchem. Prawda, oddech wstrzymuje się od przeżyć, gdy Nazar trafia w krytyczne sytuacje (w czasie wojny w Afganistanie, podczas ucieczki przed prześladowaniami w latach studenckich). Postaci w powieści jest niewiele, lecz wszystkie niosą ładunek filozoficzny. Czytając powieść, jakbyśmy przewracali księgę ludzkiej mądrości. Tak na przykładzie jednej rodziny Lastiwków pokazano żywotność dzięki rodzinie i historycznej pamięci. A dopóki żyje historyczna pamięć, będziemy niezniszczalni jako naród mądry, wytrwały, utalentowany, który ma prawo do miejsca pod słońcem. Nazar dożył czasów Niepodległości i powrócił na Ukrainę, na ziemię swoich rodziców, gdzie wyrastał, dojrzewał, by znów jej służyć. Słowna kanwa powieści, gdzie „jeden piszemy, a dziesięć w myśli” — odpowiada współczesnemu stylowi — odtworzyć świat i miejsce człowieka w nim, a także jego rolę w udoskonalaniu tego świata, który pozostawili nam w spadku nasi praojcowie.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
