Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №27 за 2019 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 27 (1027), 4—10 lipca 2019 Patrioci opowiadają się za ideą republikańską Drodzy przyjaciele, koledzy, współpracownicy!

— W celu jaśniejszego zrozumienia problemu, proszę scharakteryzować polityczno-prawne zasady głównych graczy politycznych każdego odnoszącego sukcesy kraju, którzy muszą być obecni na arenie politycznej? — Rozmawiając z politologami, technologami politycznymi, historykami, udzielam im, tak jak Państwu, odpowiedzi: nie jest moim zadaniem rozliczanie demokratów. Niech sami się w sobie rozliczają i wystawiają sobie ocenę, konkurują, opowiadają, kto jest lepszy, kto gorszy, kto właściwy itd. Moim zadaniem jest powiedzieć prostą rzecz, którą głęboko dla siebie zrozumiałem i przyjąłem. Jeśli chodzi o współczesną Ukrainę, to dla nas istnieją trzy tradycje polityczne: nacjonalistyczna, republikańska i demokratyczna. Pierwszej, nacjonalistycznej, myślę, mogłoby nie być, gdyby nasi sąsiedzi nie niszczyli narodu ukraińskiego w XX i nie kontynuowali niszczenia w XXI wieku. Powiem rzecz paradoksalną: przy braku zamachów wrogów na naszą tożsamość, wolność i niepodległość Ukraina nie miałaby ani Petlury, ani Bandery, ani Szuchewycza itd. Kiedy naród niszczy się fizycznie i duchowo, zagania w głód, w sytuację bez wyjścia — wtedy pojawia się skrajna radykalna pozycja, uformowana w nacjonalistycznej otoczce. Uformowana nie sama z siebie, a przez okoliczności społeczno-polityczne. Europa przeszła ten etap znacznie wcześniej od Ukraińców. Ale i dzisiaj zaczyna reagować w należyty sposób na te czy inne zagrożenia. Inna tradycja — demokratyczna. Wychodzi ona z logiki, że wszyscy ludzie są równi. Upraszczając charakterystykę, można powiedzieć, że tutaj główną zasadą jest — każdemu człowiekowi powinno przypaść wszystkiego po równo. Nie jest ważne, czy pracuje, czy wyleguje się na kanapie, czy jest mądry i wykształcony, czy niezbyt. Tradycja republikańska: chcemy przetrwać w tym świecie, a do tego trzeba opierać się na ludziach energii, na właścicielu, na człowieku samowystarczalnym, na tym, kto tworzy nowe idee, produkt duchowy, przedsiębiorstwa… Na tym, kto posiada zawód: rolnika, pilota, wynalazcy, literata, dziennikarza, artysty, adwokata, notariusza itd. Czyli na ludziach, którzy żyją własnym zawodem. Oto republikanin. O tym trzeba ludziom prosto i przystępnie opowiedzieć, opierając się na historii, kulturze, tradycjach. I przekonywać ich, żeby się określili. To strategiczne zadanie. I nie trzeba oszukiwać dzisiaj narodu efemerycznymi zjednoczeniami politycznymi, zapewniając wszystkich i każdego, jak to śpią i myślą o narodzie i państwie. — Panie Mykoło, a do kogo zaliczymy te pięć procent populacji Ukrainy, które posiadają 90 procent wszystkich bogactw kraju przy naszej 10-procentowej możliwości informacyjnej? — To nie ostatnie trudne pytanie, które stoi przed naszym społeczeństwem. Powiem tak: oni nie należą ani do pierwszych, ani do drugich, ani do trzecich. Oligarchia niszczy system polityczny kraju, nie ma ona ideologii. Dlatego trzeba ją wypierać z zajmowanych pozycji, z których prowadzi natarcie na przyszłość naszego odnoszącego sukcesy kraju. W końcu oligarchowie to siewcy chaosu nie tylko w systemie politycznym. — Ale wydaje mi się, że u tych pięciu procent dorobkiewiczów „ideologia” jednak jest. Skoncentrowanie wyraził ją właściciel nowo wybranego prezydenta Bienia Kołomojski. Kiedyś, gdy dziennikarze zapytali go, jakie ma zasady, odpowiedział: „U mienia princip — nikakich principow!..” Ale przecież on nie jest jedyny, kto finansuje przeważającą większość partii politycznych, przede wszystkim tych, które wyszły na finiszową prostą wyścigu parlamentarnego. — Musimy przyznać, że wszystkie te partie, pomimo ich demagogicznej retoryki i obietnic dla wyborcy, nie dają odpowiedzi na pytanie o jutrzejszy dzień. O przyszłość naszych dzieci i perspektywę kraju. Czyli po to, by zbudować perspektywę, trzeba przepuścić przez siebie każdemu z nas, obywateli Ukrainy, podstawowe pytania życia państwa. Zobaczyć, w czym tkwi nasza perspektywa. W ostatnim czasie, zaraz po zakończeniu prezydentury Petra Poroszenki, toczy się wiele rozmów o polityce zagranicznej za jego kadencji, podkreślają, że to właśnie jego osiągnięcie w polityce zagranicznej. Częściowo to prawda. Ale jeśli wrócimy do gruntownego rozważenia pytania o politykę zagraniczną, to zrozumiemy: perspektywę mają kraje rozpoznawalne w stosunkach międzynarodowych. A rozpoznawalność jest wtedy, gdy każdy może powiedzieć, jakiej tradycji politycznej jest dany kraj. Kiedy zaś w wyniku wyborów na stanowiska polityczne przychodzą ludzie, którzy nie potrafią nawet w przybliżeniu sformułować, do jakiej tradycji politycznej należą, to jak można budować stosunki zewnętrzne? Weźmy stosunki między Ukrainą a USA. Dwie globalne partie USA — demokratyczna i republikańska — muszą w takim przypadku postawić sobie proste pytanie. Demokraci: z kim z demokratów na Ukrainie mają rozmawiać, z kim budować trwałe relacje? Republikanie to samo. Bo, wiadomo, republikanie amerykańscy budują trwałe relacje z konserwatystami angielskimi, republikanami francuskimi, hiszpańskimi itd. Z innymi siłami politycznymi oni, bez wątpienia, również rozmawiają, ale rozumieją, kto jest ich bliskim przyjacielem, kto reprezentuje taką samą ideologię i z kim trzeba formować trwałe projekty współpracy międzyrządowej, międzynarodowej. Dopóki na Ukrainie prezydent, partie polityczne, które odnoszą zwycięstwo w wyborach, są nie wiadomo jakiej tradycji politycznej, nie warto oczekiwać choćby najmniejszych pozytywnych rezultatów. Jak tylko Ukraina zyskuje wyraźne oblicze polityczne, jak tylko stanie się zrozumiałe, że na Ukrainie jest 5—7 czy może 10% nacjonalistów i popierają oni partię narodową — wiadomo, komu i jak prowadzić politykę. Jeszcze jakiś procent popiera na Ukrainie kierunek demokratyczny, jeszcze jakiś — republikański. Po tym polityka międzynarodowa Ukrainy, obrazowo mówiąc, już następnego dnia nabiera stabilności. I to obiektywnie, bo siły polityczne, które mają wieloletnią historię we wszystkich wiodących krajach świata, widzą i zyskują swojego partnera. Widzą, z kim rozmawiać, z kim prowadzić interesy, rozumieją, jak budować strategię. Zdjęcie Eduarda Owczarenki Mykoła Siryj: polityczno-prawna podstawa narodu ukraińskiego, mentalność, kultura, historia są republikańskie. 15 lipca 2019 roku obchodzi 80-lecie znany ukraiński pisarz, działacz społeczny, polityk, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Pawło MOWCZAN. Z tej okazji o godzinie 17 (15 lipca 2019 roku) w Ukraińskim Domu (ul. Chreszczatyk, 2) odbędzie się przyjacielskie świętowanie naszego jubilera, przewodniczącego WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, członka NSPU, autora dziesiątek książek Pawła MOWCZANA. Prosimy o dołączenie do kręgu Mowczana. Czy kiedykolwiek zastanawialiście się, w jakiej tradycji politycznej napisana jest Konstytucja Ukrainy z 1996 roku i jakie z tego państwo i społeczeństwo mają konsekwencje? Znany prawnik, specjalista od problemów sądownictwa i prawa konstytucyjnego, jeden z tych, którzy idą na wybory parlamentarne w drużynie partii politycznej „Patriota”, Mykoła SIRYJ twierdzi: republikańskiej. Według jego przekonania, i polityczno-prawna podstawa narodu ukraińskiego, mentalność, kultura, historia również są republikańskie. A przez wiele lat, przede wszystkim czasów niepodległości, naszym narodem rządzą demokraci. I naszą Konstytucję uchwalili… demokraci. W tym leży głęboki konflikt, który szarpie, rozrywa naród. KOMU MOWA OJCZYSTA PRZYMUSOWA? BĘDZIEMY, OJCOWIE, PANOWAĆ CHÓRALNA SZEWCZENKIANA PAWŁA MURAWSKIEGO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Patrioci opowiadają się za ideą republikańską

Dokończenie. Początek na str. 1. — To znaczy, chce Pan powiedzieć, że polityka zagraniczna Poroszenki w rzeczywistości nie była wcale taka superklasowa i daleka od ideału? — Tak! Ponieważ Poroszenko prowadził politykę zagraniczną państwa nieideologiczną. Miała ona, jeśli można tak powiedzieć, rozmazaną strategię polityczną. Taka strategia nie jest perspektywiczna. Naszym wspólnym zadaniem na najbliższy czas — mimo że Ukraińcy są dziś w stanie wzburzenia, naród jest przeciwko wszystkim, przede wszystkim przeciwko starym siłom politycznym — jest odradzanie ideologii. Tak, starzy politycy, którzy zdyskredytowali Ukrainę i jej wartości, muszą odejść, zejść z politycznej awansceny. Ale musimy zrozumieć najważniejsze: jutrzejszy dzień dla naszego kraju, jak i dla każdego innego, należy tylko do jasnych platform ideologicznych. Jasnych w wyrazie twarzy tych, którzy reprezentują te platformy, jasnych w ideologii związanej z historią, kulturą, mentalnością, charakterem narodu, jego sposobem życia. Tylko w tym jest nasze jutro. Chciałoby się, aby ludzi pewnych tego było na Ukrainie z każdym dniem coraz więcej. A ja jestem głęboko przekonany, że tak właśnie będzie. — Panie Mykoło, reprezentuje Pan partię polityczną „Patriota”, która przez kilka lat w ramach „Ukraińskiej alternatywy” próbowała zrealizować tę ideę, ale pewnych rezultatów na razie nie widzimy... — Jestem głęboko przekonany, że gdyby proces wyborczy rozpoczął się wtedy, kiedy miał się rozpocząć — zgodnie z wymogami Konstytucji, a mianowicie 27 października, to Ukraińcy otrzymaliby o wiele bardziej jakościową Radę Najwyższą. Ponieważ do wyborów przygotowywały się nie tylko siły parlamentarne, ale także inne, które nie są reprezentowane w obecnym parlamencie. Liczyły one na zmobilizowanie swoich zwolenników, zasobów, zorganizowanie się właśnie pod proces wyborczy, wycelowany w 27 października. Uwzględnili to liderzy obecnych wyścigów politycznych. Szybki start, wzburzenie systemu politycznego, awanturniczy początek kampanii wyborczej doprowadził do tego, że wiele partii politycznych nie zdołało się zorganizować. Myślę, że ta sama „Ukraińska alternatywa” mogłaby być silniej reprezentowana, gdyby proces wyborczy rozpoczął się wtedy, kiedy miał się rozpocząć. Nie trzeba być wielkim politologiem czy ekspertem politycznym, aby prognozować, że w obecnej sytuacji otrzymamy spadek jakości organu ustawodawczego. Przyspieszony proces polityczny w tym przypadku nie służy Ukrainie. To ogólna zasada: jeśli coś robisz szybko, w pośpiechu, to zawsze rezultat będzie zły. W naszym przypadku będzie właśnie tak. Otrzymamy skład Rady Najwyższej pod względem jakości gorszy, niż otrzymalibyśmy w październiku. — Dlaczego zdecydował się Pan w takich ekspresyjnie przyspieszonych warunkach wziąć udział w wyborach? — Jestem bezpartyjny. Długo określałem dla siebie, czy włączać się w ten proces wyborczy, czy nie. Kluczowe dla mnie przy podejmowaniu decyzji były dwa argumenty. Pierwszy: jako specjalista w dziedzinie prawa, w dziedzinie prawa konstytucyjnego, w dziedzinie procesów politycznych, z oczywistością rozumiem, że kraj wchodzi w okres chaosu politycznego, rozchwiania instytucji państwowych, rozchwiania całego systemu politycznego. W takich okolicznościach każdy świadomy i odpowiedzialny człowiek nie może stać z boku. Nie można być biernym obserwatorem i patrzeć, jak rozpada się twoje państwo. Taka jest moja obywatelska i, jeśli chcecie, postawa specjalisty i patrioty. I drugi argument, który stał się ostateczny i przekonujący dla mnie: kiedy partia polityczna „Patriota” ogłosiła swoją gotowość do pójścia pod sztandarami tradycji republikańskiej, odradzania idei republikańskiej, uruchamiania renesansu ideałów republikańskich, to powiedziałem, że to jest ta sprawa, która ma perspektywę na dziesięciolecia. Powiedziałem dla siebie i mówię innym. To absolutnie właściwy polityczny kierunek strategiczny, do którego powinni przystąpić wszyscy profesjonalni, porządni, odpowiedzialni ludzie z tego prostego powodu, że nie jest on wymyślony. Nie jest on sztuczny. Ten kierunek głęboko dotyka historii, kultury, mentalności narodu ukraińskiego. Jeśli powiedzieć bardzo krótko: Ukraina czeka na powrót do republikańskiej tradycji politycznej. Czeka naród w ogóle, czasami jasno nie uświadamiając sobie tego. Czeka na zmiany każdy Ukrainiec, którego rodzina przeszła przez głód, represje, cudze wojny, walkę wyzwoleńczą, znęcanie się i wykorzenianie ojczystego języka, kultury. — W narodzie mówią, że pod leżący kamień woda nie popłynie. Mówi Pan: cała Ukraina czeka... Długo będziemy czekać, aż każdy Ukrainiec uświadomi sobie te proste rzeczy, na których stoi godność ludzka i narodowa. Ale na razie tę funkcję wzięła na siebie partia polityczna „Patriota”. Jakie konkretne drogi i metody są zaangażowane, aby ten proces się rozpoczął? Zapewne potrzebna jest przede wszystkim ustawa, która określiłaby jasną i zrozumiałą strukturyzację procesu politycznego na Ukrainie? — Nie chodzi o to, że Ukraina czeka. Ten proces już się rozpoczął. I jest mi niezwykle miło, że właśnie partia polityczna „Patriota” idzie na wybory nie po prostu listą polityczną — ona idzie na wybory politycznie profesjonalnym zespołem. I na liście partii reprezentowani są nie tylko członkowie partii, ale duża liczba profesjonalistów w różnych dziedzinach. To prawnicy, ekonomiści, przedstawiciele sfery socjalnej, kulturalnej, nauczyciele, lekarze, przedsiębiorcy. Nie są oni członkami partii, ale zrozumieli, że trzeba połączyć wysiłki razem z partią polityczną „Patriota” o kierunku republikańskim, aby formować jednolitą pozycję polityczną. Rozumiemy, że dziś idea republikańska jeszcze nie zabrzmiała w społeczeństwie tak głośno, jak powinna brzmieć, jak obiektywnie odpowiada stanowi naszego życia. Ale jeśli już zdecydowaliśmy, że podnosimy sztandary republikanizmu na Ukrainie, to jesteśmy przekonani: nasza siła polityczna jest na właściwej drodze. Podnosząc te sztandary, jako oparcie mamy dwie bazowe pozycje. Po pierwsze, podnosimy sztandary republikanizmu nie w wymyślonej przez nas formie, a w takiej, która uformowana jest naszym własnym doświadczeniem, naszą historią, kulturą, tradycją. Jednocześnie podnosimy sztandary nie unikalne, a takie same, które odpowiadają tradycji republikańskiej w USA, Wielkiej Brytanii, Francji i innych wiodących krajach świata. Tam, gdzie republikańska idea polityczna jest jedną z wiodących i pokazuje nie od dziesięciolecia pozytywne rezultaty. Idziemy politycznie i ideologicznie rozpoznawalni. I chcemy, aby nas tak samo rozpoznawali jako swoich przyszłych partnerów inni. Idąc z republikańskim programem partii politycznej „Patriota”, absolutnie jasno określamy, że nasze priorytety to tradycyjne wartości narodu ukraińskiego. Po drugie, nasz kolejny priorytet: ukraiński rząd musi być formowany wyłącznie z Ukraińców i nie widzimy żadnego obcokrajowca na wiodących stanowiskach politycznych Ukrainy. Z pełną odpowiedzialnością twierdzimy, że naród ukraiński jest samowystarczalny. Mamy już wystarczająco dużo doświadczenia politycznego, aby samodzielnie się rządzić. Nie potrzebujemy żadnego zewnętrznego czynnika. Mamy odpowiedzi na wszystkie pytania dotyczące budowy państwa. Zarówno w kierunku konstytucyjno-prawnym, w kierunku reformy sądownictwa, sfery socjalnej i tak dalej. Bez wątpienia, posiadanie doradców, utrzymywanie komunikacji z innymi krajami jest zawsze potrzebne. Świat się zmienia, świat jest dynamiczny, dlatego trzeba nadążać, trzymając rękę na pulsie życia. Ale nasze kluczowe stanowisko brzmi tak: ukraińskiemu rządowi — ukraińskich ministrów. Kolejna ważna rzecz, która leży u podstaw naszej platformy politycznej, polega na tym, że kiedy kraj jest w niebezpieczeństwie, to dla republikanów nie istnieje kwestia wyboru metod. Kiedy kraj jest w niebezpieczeństwie, republikanie wszystkich krajów świata zajmują jedno stanowisko. Wzmacniają zdolności obronne, są za tym, aby zwiększały się wydatki budżetowe na bezpieczeństwo, aby życie mobilizacyjne kraju wzmacniało się i było na szczycie do tego momentu, dopóki wszystkie terytoria nie wrócą w skład Ukrainy. Republikanie z reguły nie wzywają sił pokojowych, jeśli wiedzą, że one nie przyjdą. Republikanie zawsze dziękują społeczności międzynarodowej za każdą pomoc, ale wychodzą z założenia, że tylko własna mobilizacja we wszystkich kierunkach: armii, narodu, wszystkich struktur siłowych — to droga, która może doprowadzić do zwycięstwa. Republikanie zajmują również jasne stanowisko w kwestii broni. Naród ukraiński wiekami żył z bronią. Naród ukraiński przez swoją tysiącletnią historię nie wypuszczał broni z rąk. Stawiamy pytanie tak: dlaczego dzisiaj nie ufamy Ukraińcom w kwestii posiadania broni? Jesteśmy za tym, aby ustawodawstwo rozwijało się w kierunku regulacji porządku przyznawania broni obywatelom. Nasza formuła, której nie trzeba odbierać dosłownie, to „do każdego ukraińskiego domu — broń”. Kiedy w każdym ukraińskim domu, mówiąc obrazowo, będzie broń (a my bez wątpienia mówimy o odpowiedzialnych Ukraińcach), wtedy żaden Putin nie odważy się przyjść do nas z agresją. Na tę zasadę nie może przystać żaden autorytarny kraj. Putin nigdy nie da broni swojemu narodowi. Putin do końca będzie uzbrajał tylko jednostki wojskowe, które mu podlegają. Będzie dawał broń tylko tym, którzy znajdują się pod dowódcami, których Putin jednym pociągnięciem pióra może zdjąć ze stanowisk. Nasze stanowisko polega na tym, że im więcej Ukraińców otrzyma prawo do broni (odpowiedzialnych Ukraińców, sprawdzonych, tych, którzy przejdą odpowiednie testy), tym większy będzie poziom bezpieczeństwa kraju. Ostatnia kluczowa teza — podstawową zasadą republikanów jest zasada władzy ludu. Nasz cel strategiczny i nasze cele taktyczne są skierowane na stopniowe wzmacnianie zasad władzy ludu. Zasada jest taka: oligarchom — nie, władzy ludu — tak. Oznacza to, że linia republikanów jest wyraźnie skierowana na to, aby system władzy na najwyższym szczeblu nabierał ideologicznej określoności. Aby ludzie wiedzieli politycznie, kto i co robi oraz jaką pozycję ideologiczną zajmuje. Ale republikanie mówią, że jasność władzy musi być od góry do dołu. To znaczy, zaczynając od małej wsi, system władzy, w naszym rozumieniu, musi nabrać, i będziemy robić wszystko, aby tak się stało, absolutnej jasności i oparcia na ludziach. Każdy, kto otrzyma pełnomocnictwa, powinien widzieć, na kim się opiera, na jakiej grupie społecznej. I razem z tą grupą społeczną ponosić odpowiedzialność za wieś, miasto, wspólnotę terytorialną, rejon, w ogóle za określoną terytorię. Jesteśmy kategorycznie przeciwni rozmyciu we władzy, kiedy wyznaczają tego czy innego gubernatora, czy na stanowisku mera znajduje się jakaś niezrozumiała osoba — on jest za wszystko co dobre, on jest za szczęśliwym życiem wszystkich i nikt nie może zrozumieć, jaką pozycję polityczną reprezentuje. Kim on jest — demokratą, nacjonalistą czy republikaninem. Jesteśmy za tym, aby wszystkie stanowiska polityczne od góry do dołu nabrały swojego politycznego oblicza. I każda osoba, która zdobywa stanowisko polityczne, zdobywa mandat od narodu, musi mieć swój portret polityczny, a nie maskę aktora. Dać jasną odpowiedź: kim jesteś? Kto jest twoim zwolennikiem, na wsparcie jakiej grupy społecznej opierasz się we wsi, mieście, obwodzie czy regionie. Stąd będzie wynikać kierunek naszej polityki wewnętrznej i zagranicznej, przygotowanie i uchwalanie ustaw, które będą odpowiadać interesom społeczeństwa ukraińskiego i naszego państwa. Rozmawiał Mykoła TABORYT. Posiedzenie aktywu partii politycznej „Patriota”. W centrum — przewodniczący partii Mykoła Hołomsza

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pamięci Anatola Kamińskiego

Myrosław ŁEWYCKYJ Każdy, kto czy to osobiście znał doktora Anatola Kamińskiego z USA, czy z jego książek lub z prac publicystycznych w ukraińskich gazetach i czasopismach na poszczególnych stronach internetowych, zgodzi się, że ten człowiek należał do plejady wielkich Ukraińców. Należał, bo 28 maja 2019 roku w miasteczku Warwick w stanie Nowy Jork w 95. roku życia niespodziewanie urwała się nić życia tego człowieka. Choć Anatol Kamiński był wieloletnim dyrektorem ukraińskiej redakcji radia „Swoboda”, z którą moja żona jako aktywistka służby prasowej Ukraińskiej Grupy Helsińskiej aktywnie współpracowała w latach 1988–90, jednak nam nadarzyła się okazja poznać się latem 1994 roku. Właśnie wtedy siłami środowiska UHWR za granicą oraz URP w Kijowie przeprowadzana była konferencja poświęcona 50-leciu utworzenia Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (był to swoisty parlament powstańczej Ukrainy). Nasza znajomość z czasem przerodziła się w przyjaźń. Regularnie wymienialiśmy się publikacjami, przemyśleniami. Nasza ostatnia 50-minutowa rozmowa przez Skype’a odbyła się 24 maja 2019 roku. Mowa w niej była głównie o zagrożeniu rosyjskim rewanżem na Ukrainie, o zaniepokojeniu, jak mawiał A. Kamiński, amerykańskich kręgów tym, co produkuje putinowska imperia. Pytając, nad jakim tematem obecnie pracuję, mówił, że on jeszcze twórczo pracuje. Miał nadzieję, że jeszcze przynajmniej raz, latem, przyjedzie na Ukrainę, bo musi wyjaśnić niektóre sprawy w ukraińskich archiwach. Rozmowa nasza tradycyjnie zakończyła się kozackim „bądźmy!” i nadzieją, że może następne spotkanie będzie bazować na bardziej optymistycznym materiale. „Ja do pana za dwa tygodnie znów zadzwonię” — powiedział na pożegnanie pan Anatol. Kiedy jego adres na Skype przez długi czas nie świecił się zielonym wskaźnikiem, zacząłem się denerwować. 29 czerwca powiadomił nas przyjaciel Anatola Kamińskiego z Połtawszczyzny Ołeksandr Panczenko, że w gazecie „Swoboda” z Ameryki była informacja o śmierci profesora Kamińskiego. Dla mnie bardzo cenne były lata twórczej współpracy z tym wyjątkowym człowiekiem. Każda rozmowa z nim — czy to telefoniczna, czy osobiste spotkanie przekonywała, że tylko na podstawie ideologii demokratycznego nacjonalizmu, na której bazowały pierwsze ukraińskie struktury społeczne i polityczne, można zbudować realne potężne państwo. Jako autor podręcznika „Podstawy stosunków międzynarodowych” (ogółem jest autorem 14 książek naukowych i dużej liczby artykułów), w trakcie naszych rozmów z radością udzielał rad, jak orientować się w niuansach światowej dyplomacji. Gratulując wraz z bliskimi temu człowiekowi święta urodzin (urodził się Anatol Kamiński 17 maja 1925 roku we wsi Koszlaky w rejonie pidwołoczyskim obwodu tarnopolskiego), życzyliśmy mu niegasnącego twórczego natchnienia w pracy dla utwierdzenia dobrego imienia Ukrainy, o które przez całe życie walczył swoją pracą i poświęceniem jako uczony, działacz społeczny, kierownik i redaktor autorytatywnej w tamtych latach Ukraińskiej służby radia „Swoboda”. W życzeniach z 2018 roku nazywaliśmy go patriarchą tak potrzebnej dzisiejszej Ukrainie ideologii demokratycznego nacjonalizmu. Pod koniec lat 90. starał się założyć w Kijowie społeczny instytut naukowo-badawczy, który zajmowałby się kwestiami strategii rozwoju Ukrainy. Realizacja tej idei okazała się nie do udźwignięcia (z powodu ograniczonych możliwości finansowych) dla Środowiska UHWR, którego Radę Polityczną od 1995 roku kierował Anatol Kamiński. Był on także Przewodniczącym Rady Politycznej OUN za granicą. Słowa o nim w gazecie „Swoboda”: „Był przyjazny i miły w towarzystwie, ofiarny i gotowy pomagać potrzebującym, starannie zapisywał księgę swojego życia dobrymi uczynkami” — są prawdziwe. W latach 1983–1989 Anatol Kamiński, wspominają o nim przyjaciele z USA, był dyrektorem ukraińskiej służby radia „Swoboda” w Monachium. Kiedy przejął kierownictwo ukraińskiej sekcji radia „Swoboda”, pracowników było od pięciu do siedmiu osób, a staraniami A. Kamińskiego ukraińską sekcję rozszerzono do ponad 40 osób. Na Ukrainie były ukraiński więzień polityczny, dysydent, a później polityk-państwowiec Bohdan Horyń (bliski przyjaciel A. Kamińskiego), komentując na prośbę radia „Swoboda” jego wpływ na człowieka czasów radzieckiego totalitaryzmu, powiedział: „Moim zdaniem, zasługuje na najwyższą wdzięczność Ukrainy dyrektor „Swobody” George Bailey, który, zwalniając obojętnego czy wrogiego wobec ukraińskich problemów narodowych kierownika Ukraińskiej służby radia „Swoboda” Mykołę Herusa, na jego miejsce spośród wielkiej liczby kandydatur mianował doświadczonego polityka, autorytatywnego naukowca, wyważonego dyplomatę, sercem i rozumem ukraińskiego patriotę Anatola Kamińskiego, dzięki któremu „Swoboda” stała się ukraińskim głosem, wyrazem wewnętrznych dążeń narodu do demokracji i niepodległości. Stało się to właśnie w tym czasie, kiedy na Ukrainie i w innych republikach gnijącego imperium pod nazwą ZSRR rodził się decydujący etap ruchów narodowo-wyzwoleńczych. Od czasu mianowania Anatola Kamińskiego kierownikiem Ukraińskiego oddziału radia „Swoboda” narodowo-świadome siły na Ukrainie poczuły ramię pobratymców, jedność myśli i dążeń, własną potrzebę jak najściślejszej współpracy. Bez przesady można powiedzieć: radio „Swoboda” stało się tubą idei ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego. Bez pomocy „Swobody” nie byłoby możliwości przez znikomy nakład samizdatu dotrzeć do szerokich kręgów społeczeństwa z myślami bojowników o demokrację, wolność i niepodległość ojczystego kraju”. Anatol Kamiński średnie wykształcenie zdobył w mieście Lwowie. Od lat młodzieńczych był aktywnym członkiem OUN. Dlatego zmuszony był przed przyjściem Armii Czerwonej emigrować. Tam czekał go obóz DP w Ratyzbonie (Niemcy). Pod koniec lat 50. ukończył studia prawa na UWI, a później kontynuował i z powodzeniem ukończył studia stosunków międzynarodowych w Szkole Londyńskiej. Po II wojnie światowej mieszkał w Monachium. Oprócz studiów, aktywnie działał w szeregach ZCz OUN. Na zaproszenie Mykoły Łebedia wyemigrował do USA i przez długie lata pracował w Stowarzyszeniu Badawczym „Prolog” w Nowym Jorku. Cała praca badawcza „Prologu” miała za zadanie zdobywać informacje o wydarzeniach w Związku Radzieckim, zwłaszcza na Ukrainie. Te wiadomości były o aktywnie działającym ruchu dysydenckim i poszczególnych dysydentach, jak Petro Hryhorenko, Iwan i Nadija Switłyczni, Mykoła Rudenko i inni, a także o Ukraińskiej Grupie Helsińskiej. Wszystkie te wiadomości drukowane były w ukraińskiej prasie poza granicami Ukrainy. Anatol Kamiński był profesorem UWI, gdzie wykładał stosunki międzynarodowe i był dziekanem. Także na zaproszenie wykładał na uniwersytetach Kijowa i Lwowa, był członkiem redakcji czasopism „Ukraiński Samostijnyk” i „Suczasnist”, publikował w „Swobodzie”, był członkiem rzeczywistym Towarzystwa Naukowego im. Szewczenki. Laureat międzynarodowej nagrody im. Pyłypa Orłyka. Prochy Anatola Kamińskiego pochowano na cmentarzu św. Ducha w Hamptonburghu, stan Nowy Jork.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Konkurs na Symonenkowską nagrodę 2019 roku

Komisja konkursowa ds. przyznawania Ogólnoukraińskiej Nagrody Literackiej im. Wasyla Symonenki informuje, że od 1 lipca 2019 roku rozpoczęto przyjmowanie prac twórczych na zdobycie nagrody. Przyjmowanie prac na konkurs potrwa do 15 października 2019 roku. Nagrodę ustanowiły Czerkaska Rada Obwodowa i Czerkaska Obwodowa Administracja Państwowa przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Czerkaskiej Obwodowej Organizacji NSPU, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki oraz Ligi Ukraińskich Mecenasów, w celu uczczenia pamięci poety-humanisty Wasyla Symonenki, szerokiej popularyzacji jego imienia i twórczości, wspierania młodych talentów, zachęcania zawodowych i niezawodowych literatów do twórczych poszukiwań w dziedzinie literatury, do pisania wysokoartystycznych dzieł literackich o wymowie obywatelskiej, ukierunkowanych na budowę niepodległej demokratycznej Ukrainy. Nagroda przyznawana jest w dwóch nominacjach: a) za najlepszy pierwszy tomik poetycki (debiut poetycki), którego treść odpowiada wskazanemu kierunkowi tematycznemu; b) za najlepszy utwór artystyczny (poezja, proza, dramaturgia), którego treść odpowiada wskazanemu kierunkowi tematycznemu. Do udziału w konkursie dopuszcza się utwory lub publikacje równorzędne z nimi w czasopismach literackich, wydane w ciągu ostatnich 3 lat, niewyróżnione innymi nagrodami, które zyskały wysoką ocenę krytyki literackiej, opinii publicznej i szerokiego grona czytelników. Język utworów — ukraiński. Prawo zgłaszania utworów do nagrody mają zespoły związków twórczych i towarzystw, instytucji i placówek artystycznych, naukowo-dydaktycznych, kulturalno-oświatowych (przy czym należy dołączyć odpowiedni protokół). Każda z organizacji może zgłosić do nagrody jeden lub kilka utworów jednego autora. Nagroda nie jest przyznawana pośmiertnie. Zgodnie z regulaminem komisja konkursowa przeprowadza selekcję zgłoszonych prac do udziału w konkursie i wyznacza laureata, któremu wręcza się dyplom, odznakę na piersi oraz nagrodę pieniężną, której wysokość wynosi 15 tysięcy hrywien w każdej nominacji. Lista prac dopuszczonych do konkursu jest publikowana w prasie. Od 15 października do 30 listopada organizowana jest ich dyskusja publiczna. Podsumowanie konkursu zostaje zakończone do 1 grudnia. Ogłoszenie nazwiska laureata — do 15 grudnia 2019 roku. Wręczenie nagrody — w Czerkasach. Propozycje i materiały prosimy nadsyłać lub przesyłać na adres: Czerkaska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, ul. Bajdy-Wyszniweckiego 17, biuro 109, m. Czerkasy, 18000. Tel. (0472) 37-73-54. Zapraszamy do udziału w konkursie! Wołodymyr POLISZCZUK, przewodniczący komisji konkursowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Połtawska szkolna czytelnia członka Proświty zaprasza

Walentyna Szemczuk, zasłużona pracownica kultury Ukrainy W Zelenym Haju na miejscu ostatniego spoczynku pisarza i jego żony Ołeksandry Rudczenko złożono kwiaty od wielbicieli spuścizny mistrza słowa. Podczas świątecznych uroczystości „Uwiecznić — dotknąć duszą słowa, talentu, siły…” z okazji jubileuszu wielkiego rodaka dyrektor Myrniwskiej ZOSz nr 8, specjalistka najwyższej kategorii, nauczycielka-metodyk Switłana Bohodysta ogłosiła założenie imiennej czytelni pisarza. „Dziś otwieramy szkolną czytelnię imienia Panasa Myrnego — pisarza, którego talent jest znany nie tylko na Ukrainie, ale na całym świecie” — zaprosiła gości uroczystości do przyłączenia się do zapoczątkowanego dzieła zasłużona pracownica kultury Ukrainy, laureatka nagrody im. Panasa Myrnego Połtawskiej Rady Obwodowej, inicjatorka odsłonięcia tablicy pamiątkowej Panasowi Myrnemu Walentyna Szemczuk. Panas Myrny — wielki połtawianin, członek Proświty, który swoją twórczością wzbogacił ojczysty język i pomnożył chwalebne tradycje pięknego piśmiennictwa. W Połtawskiej ogólnokształcącej szkole I—III stopnia nr 8 im. Panasa Myrnego, z okazji 170. rocznicy jego urodzin, gościnnie otwarto drzwi czytelni klasyka literatury ukraińskiej. Pierwszych odwiedzających czytelni Myrniwskiej przecięciem tradycyjnej wstęgi powitali opiekunowie młodych miłośników książek, Switłana Bohodysta i Walentyna Szemczuk. Na półce znalazły miejsce pierwsze książki podarowane do szkolnej czytelni. Są to: kronika z życia Panasa Myrnego oraz Iwana Bilyka „Bracia i pobratymcy” Mychajła Medunyci i „Ślub Katrynki” — fragment powieści Hnata Chotkiewycza „Taras Szewczenko” od obwodowego oddziału Międzynarodowej Organizacji „Kobieca Gromada”. Wydania literackie i artystyczne, poświęcone Wielkiemu Kobzarzowi i „symfoniście ukraińskiej prozy”, przekazano uczniom-czytelnikom w roku jubileuszy urodzin Tarasa Szewczenki i Panasa Myrnego. Symboliczne jest to, że właśnie teraz uczniowie i nauczyciele przyłączyli się do projektu szybkiego czytania, który będzie wdrażany w połtawskiej szkole nr 8 od nowego roku szkolnego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znać jęki, agonię zniewolonych narodów i pragnąć zasilić ich szeregi!.. Już szły na Ukrainę bolszewickie wojska Murawjowa, J. Bosz, bandy białogwardzistów, a S. Petlura odrzucał znaczenie armii, robił wszystko, by ona zubożała i polegał na „obywatelskiej świadomości mas”. Święcie wierzył i W. Wynnyczenko w rosyjskich socjalistów, którzy „nie skrzywdzą”. I co z tego, że oni zrozumieli swoje błędy i klęskę, ale za późno. Byli rzecznikami nizin, a nie wielkich dokonań. Ocenę im daje ówczesne czasopismo: „…im, którzy wyszli z nizin, z ludu, albo z mas chłopskich, brakowało umiejętności rozpatrywania pojedynczych wydarzeń z szerszej perspektywy, bo zerwała się więź między ich duchem a duchem naszej arystokracji książęcej i kozackiej doby. …Oni przyznawali, że ich warstwę przywódczą, to znaczy ich samych, cechuje naiwność, bezkrytyczność, nadmierna wrażliwość na drobnostki i jednocześnie ślepota na wielkie sprawy”. (D. Doncow. „Duch naszej dawności”). Tak, zrozumieli z wielkim opóźnieniem, że nie byli Wybranymi i Powołanymi i ciągnęli nie swój pług i nie swoje jarzmo, nie byli obdarzeni Bożym ogniem, nawet iskrą, bo nie mieli elitarnej siły mężów stanu, a nieśli w sobie tylko pogorzelisko tłumu, które łatwo może ugasić wróg. Co on i zrobił. Państwo nie po prostu upadło, a wpadło w przepaść na ponad siedemdziesiąt tragicznych lat. Nie przypadkiem tak dociekliwie i drobiazgowo akcentuję swoją uwagę na tamtej dobie, błędach przywódców, bo one powtarzają się obecnie na naszych oczach. Znowu poszli do ataku „apostołowie czerni”, znowu ideały tłumu, nieelityarni przewodnicy, showmani i chichotnicy, którzy zamachnęli się na tę górę, z której oni zsuną się, nie pokonawszy nawet przedgórza. Oni nie to, że nie mają w sobie małej iskry państwowotwórczego ognia, a nawet tego popiołu, który zostaje z ogniska. Oni są ulepieni z błędów i fatalnych czynów, nie wiedzą, co robić, ale wyraźnie wiedzą, czego chcą. Chcą dużo i od razu. Chcą jasnego słońca i luksusów, nie mając ku temu podstaw i prawa. O, już i Ukraiński Dom sobie upatrzyli, jakby pragnęli uspokoić „dziadziusia Lenina”, że pomszczą się za „jego” własność, odbiorą „banderowcom” i urządzą tam nie jeden „kwartał” i nie jedną „ligę śmiechu”. Znowu orientacja na lud, jego niby to bliskie bóle i problemy, a w rzeczywistości za tą zasłoną wyraźnie prześwitują kły i szczęki tych, którzy gotowi są zagnać go w nowe niewolnictwo, i tych, którzy „nigdy nie skrzywdzą” i wypróbowują na naszym narodzie nową broń na wschodzie. Znowu weszła w siłę hołota, znowu zapanował jej zgubny duch i jej nieoświecony rozum. Znowu „epimetikon” (według definicji Platona, mieści się w trzewiach) staje się dominujący i fatalny w skutkach i czyni sąd nad tymi, którzy niosą w sobie, swojej istocie „nus” (rozum) i „timos” — wysokie, szlachetne uczucia. Dlaczego tak się stało? Dlaczego Bóg pozwolił na to w czasie wielkiej krwawej walki o państwo, o wolność?! — zawołajmy chórem. Za co nam ten „bicz Boży”?! A nasza po raz kolejny zasmucona i zrozpaczona Klio odpowie ledwie słyszalnie: a za to, że 28 lat u steru złodzieje-skarbowi, którzy nijak nie nasycą się. Widzą, jak lud jęczy i ubożeje, a kradną. Jak umierają chore dzieci, bo nie ma środków u rodziców, by ratować je, a kradną. Jak lud opuszcza ojczystą ziemię i zasila szeregi niewolników na obcych ziemiach, a kradną. Widzą rzeki młodej krwi, które zrosiły donieckie stepy, wiedzą, że orły dziobią młode ciało i bezpańskie psy pożerają je na strasznym pobojowisku, a kradną. Wiedzą, że tak możemy stracić państwo, a zatrzymać się w swojej chciwości, zachłanności, grzechu nie chcą. Widzi wszechwidzące oko i nasze sądy-sądziska, z Poncjusza „rozczynu” czy też z grzyba-muchomora wyhodowane. W hańbie poczęte, hańbą nakarmione, z hańbą i przekleństwem wejdą w nową historię jako ropiejąca rana, trąd-zaraza, nieszczęście ziemi i państwa. Bo depczą i osłabiają naszą ziemię jawni wrogowie, rządzą państwem, a oni ich „nie widzą”, nie sądzą, a wszystko oddają na sąd Boży. Chodzą i czynią zło przestępcy, a oni urządzają im pokazowe show i od-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«Bicz Boży»

Kateryna MOTRYCZ Nasza historia jest niczym wahadło: w górę i w dół. Jakby rytmicznie czy też z trudem „oddychała”. Wdech — wolność. Wydech — nowe jarzmo i „nowe twarze”. I rytm ten ma mistyczne miary. Przypomnijmy po raz kolejny, że między przekleństwem wołchwów, którzy przeklinali naszą ziemię i równy apostołom książę Włodzimierz, gdy w 988 roku ochrzcił kijowian, a rokiem moskiewskiej niewoli 1654, stoi złowieszcza liczba 666. I zło do dziś nie odeszło. Bo zapewne siła przekleństw czarowników i wzburzonych pogan miała taką piekielną energię, taki niszczycielski ładunek, że nie opuszcza naszej ziemi już od ponad tysiąca lat. A wróg nasz jak był biblijnym „biczem Bożym”, „cierniem w boku”, tak nim pozostaje. A to „nie ich miłując, a was karząc”, ani na jotę nie stało się mniejsze, słabsze, a weszło w nową fazę gniewu Bożego. I co nam z tego, że nasz wielowiekowy wróg — to zaledwie „bicz” w rękach Stwórcy, że jego rola jest demoniczna i przeklęta: miliony zabitych, zniewolonych, zamęczonych, zniszczone i ukradzione ziemie, kultury, zniszczony kosmos ludzkiego bytu. On tego nie uświadamia sobie i postrzega to jako swoją siłę, władzę nad częścią planety. On jest łamaczem wszystkich Przykazań Bożych i posiadłości Stwórcy, gdzie miał być raj, ten żmij obrócił w piekło, groźbę zniszczenia życia na planecie jednym naciśnięciem atomowego guzika. I za przyzwoleniem Bożym barbarzyńca i w trzecim tysiącleciu pozostaje takim, jak i pół tysiąca lat temu, wystawiając na próbę ziemię i Niebo. „Bicz” zetrze się, złamie i wyrzucą go na śmietnik historii, jak wyrzucili pieczyngów, połowców, chazarów, złotoordyńców. Także inne daty historyczne mają jakąś dziwną rytmiczność. Na przykład, między zniewoleniem naszej cerkwi w 1686 roku a katastrofą czarnobylską stoi okrągła liczba — 300 lat. A między pokutą Cerkwi Powszechnej — Tomosem — która za ruble i sobole oraz na polecenie tureckiego wezyra i fałszywe podpisy „całego soboru” (bo sprzedali ukraińską cerkiew prawosławną patriarcha jerozolimski Dositej — i otrzymał za to 200 złotych, oraz konstantynopolitański patriarcha Dionizy — i otrzymał za to „trzy czterdziestki soboli i dwieście czerwonych”. Po prostu znaleźli się w tym czasie w Konstantynopolu) — również stoi liczba 333. Jakby demoniczną liczbę naszej niewoli podzielono na pół, jakby siła Moskwii i jej władza nad Ukrainą zmniejszyła się dwukrotnie wraz z otrzymaniem Tomosu i wyzwoleniem duchowym. Bo każda niewola zaczyna się od niewoli ducha, tak jak i wolność ma pierwotne źródła duchowe. Dlatego tak wzburzyła się cała piekielna armia i tak zasyczała zewsząd i ruszyła, grożąc pożarciem Ukrainy. I ten, czyja siła i władza zachwiały się, wie o tym, wzburza ukraińskiego ducha, mąci duszami małymi i wielkimi, i przez nie usiłuje zniszczyć ten dar Niebios. I to jeszcze jedna dla nas próba: wytrwać i być widzącymi, mądrymi i duchowo czystymi, a zatem — i silnymi! Także inne okresy naszej historii niosą ten sam rytmiczny „wdech”—“wydech”. Złota Orda przyszła na naszą ziemię w 1240 roku, a wygnano ją w 1320 — po 80 latach, kiedy pojawiło się państwo litewsko-ruskie. I inny zniewoliciel — Rzeczpospolita — panowała na naszej ziemi również 80 lat. Od unii lubelskiej — do wojny wyzwoleńczej pod wodzą hetmana Bohdana Chmielnickiego. Nawet czerwona imperium trochę nie dociągnęło do tej liczby. Ukraińska historia „chodzi” ponad tysiąc lat drogami, które składają się z pagórków i nizin. Wspinamy się to na wzniesienia, to schodzimy, a czasem i staczamy się w jary i przepaście. I dlaczego tak się dzieje, co jest tego przyczyną? Jakie błędy, ba, grzechy prowadzą do utraty państwowości i nowego krachu? Dlaczego wszystko bierze w łeb? Zawsze sprowadzamy swoje tragedie do wrogów, do tego, że niszczone jest życie narodu. Ale prawie nie akcentujemy swojej uwagi na przywódcach naszego państwa. Na ich błędach i ich słabości, czy też nieudolności, niedopasowaniu do tego stanowiska, na które zostali postawieni. Przecież ziemski ustrój państwowy ma być tworzony na wzór niebiańskiej hierarchii: Święta Trójca, cherubiny, serafiny, anioły sił, władz i nasi ziemscy aniołowie stróże. I to jest wyraźnie wyznawane, bo tylko tak istnieje harmonia i ład. I w tejże hierarchiczności ma być tworzony ziemski ustrój, a nie zmieniając miejscami stare twarze na nowe, podnosząc ochlokrację na to miejsce, gdzie powinna być elita, obdarzona wysoką misją, mądrością i siłą ducha. Ci „Wybrani i Powołani”. Utrata duchowych drogowskazów, tego ubóstwianego ognia w duszach „Powołanych i Wybranych”, którzy prowadzą naród i państwo, — to pięta achillesowa naszego państwa. Albo prościej — degradacja przywódców, czy też stery w rękach degradatów. Ruś Kijowska zakończyła swoje istnienie nie dlatego, że napadł Batu-chan, a dlatego, że książęta w pogoni za tronami i wzbogaceniem po prostu stracili ducha książęcego, i na miejsce wielkich i mądrych mężów stanu — księżnej Olgi, Włodzimierza Wielkiego, Jarosława Mądrego, Włodzimierza Monomacha przyszli zdegenerowani „złote dzieci”, których „duchowe wyżyny” to syte życie w rozpustach i luksusach. To zgniła, występna gałąź na drzewie budowania państwa. I udowodnili to od razu, gdy tylko przyszedł rozkaz od Batu-chana, by iść do niego na pokłon i po jarłyk do Ordy. To znaczy, żyć w wasalnej zależności, ale luksusowo. I oni, z rzadkimi wyjątkami, pospieszyli tam. To znaczy, degradacja elity książęcej była jakby podłożem do wtargnięcia wroga. Wielkość, wielka odpowiedzialność książąt przed swoją ziemią i narodem powoli zgasły w duszach ich potomków. Zwyciężył konsumpcjonizm, przesyt, marginalne pożądania, które zaspokoił ordyniec. Ruś Kijowska spoczęła w Bogu. Bóg postawił na epoce książęcej kropkę. Ruś-Ukraina ze szczytów wielkości, sławy, potęgi zeszła w niziny. I wszystko przez słabych duchem, ale silnych w dogadzaniu ciału „słonojadów”. Włodzimierz Monomach nie zdołał obdarzyć swoich synów tym ogniem męża stanu, który miał w swojej duszy w nadmiarze. Jedynie widział i czuł, czym wszystko może się skończyć, kiedy cielesne zwycięży duchowe, jeśli nie zaprzestaną swoich sporów o syte życie, to zgubią i siebie, i państwo. Nie pomylił się. To samo spotkało i Sicz Zaporoską. Energia patriotyzmu, wysokiego obowiązku przed Ojczyzną powoli wygasała. „Przeklęta baba Katarzyna” nigdy nie zdołałaby pokonać Siczy, gdyby tam nadal żywotnie działał duch Bajdy Wiszniowieckiego, Sirki, Bohuna, gdyby ascezy i surowych, po części okrutnych przepisów kozackiego zakonu nie zastąpiło zaściankowość, pragnienie „skoku w bok”, i gdyby ducha siczowników nie zastąpił duch „gryczkosiejów”. Kozackie panstwo chętnie przechodziło w status małorosyjskiego szlachectwa, przyjmując język, tradycje i nawyki moskiewskich szlachciców. Słowem, jak określił to zjawisko Szewczenko, — „bękarty Katarzyny”. Duch rycerstwa jakby rozpuścił się w duchu tłumu, ogień w duszach przewodników zgasł, a to droga do katastrofy, do utraty państwa. Bez tego czystego jasnego ognia, który daje jej siłę i który działa jak dawca dla całego narodu, ona degraduje. Państwo ukraińskie znów zeszło ze szczytów bytu w przepaść, duchowe gnicie, nie mając tych przewodników, o których Platon powiedział, że ich wyższa istota ma być ze złota i srebra. Wtedy państwo rozkwita. Naród nie po prostu zubożał, a stał się tym „bydłem”, którym handlowali, wymieniali na psy ci sami „bękarty Katarzyny”. Ze szczytów państwowego bytu kozacka elita zeszła w niziny ciszy, gdzie na ich polach brzęczały pszczoły, przeżuwały woły koło stodół i rzeką płynęły mleczne i miodowe rzeki. Właśnie zdegenerowane kozackie panstwo oraz mieszczaństwo, które reinkarnowało się w małorosyjskie szlachectwo, zapoczątkowało obrzydliwe zjawisko Małorosjan, żywotne, płodne i póki co nie do pokonania. Za pomoc w obaleniu Ukrainy w bitwie pod Połtawą otwarto wszystkie drzwi do szlachectwa, a wraz z tym i do zawoalowanego niewolnictwa, kiedy jadło się i piło po ukraińsku, a wykrzywiało usta i znieważało wszystko, co rodzime, po moskiewsku. Z tego szumu i utraty duchowego narodowego płomienia urodził się i „wielki rosyjski pisarz” M. Gogol, który rechotał i drwił z Moskali w swoich powieściach, jako Małorosjanin, a płakał, jako uciemiężony Ukrainiec, któremu ukradziono nie tylko język, ale i część talentu, duszy, ukraińskiego ognia i zamieniono na kacapskie tlenie. I on nosił tę przetartą kacapską „szynel” i potajemnie cierpiał, kiedy „starszy brat” naśmiewał się i znęcał nad Ukraińcami, ale posiadając wielki talent i dar mistyka, nie był w stanie zrzucić tej przetartej szyneli i wyrzucić jej precz. Bo gdyby on malował ukraińską noc rodzimymi barwami i rodzimym językiem, to my byśmy do dziś słyszeli jej boski dreszcz i aromat, a ukraińskie ciotki i wujkowie, z ust których wypełza obcy język, nie odstraszaliby swoją sztucznością i nienaturalnością. On też jest „nową twarzą” tamtej tragicznej epoki… Więc naród i państwo elita zdradziła. Ducha ziemi i tegoż ubogiego ludu trzyma Szewczenko. To on nie dał umrzeć narodowi duchowo. To on stał się tym potężnym dawcą i duchowym przewodnikiem, który żywił ducha, bo przecież „zasnęła Wkraina, pleśnią porosła”. To on stał się potężnym dzwonem, bił w serce, krzyczał, wołał: „Czyś ty rano przed wschodem słońca Bogu się nie modliła?!”. Oraz: „Zginiesz, przepadniesz, Ukraino, nie zostanie śladu po tobie!”. Ale ona spała i leżała „zgniłą kłodą”. Jak i w państwie kozackim, kiedy wielcy mężowie stanu odeszli, a na ich miejsce przyszli „świniopasy”, i państwo zubożało, tak i hetmańska Ukraina, tracąc tych, którzy nieśli w swoich duszach oznaki platońskiego „złota-srebra”, a bardziej jednak „srebra” (odwagi, heroicznego ducha, dumy, sławy, patriotyzmu i bezlitosnego stosunku do wrogów), stała się Małorosją. Każde ukraińskie stulecie opowiada nam o wielkich i wspaniałych postaciach historycznych, zmaganiach, tylko XVIII i XIX w. jakby robią pauzę i odpoczywają w lepkim imperialnym bagnie. I oto ona znów, droga na wzniesienie. Oto znów zapłonął ogień tworzenia państwa ukraińskiego. Ale to już inny ogień, niż ten, który płonął w duszach elitarnych, ze złota i srebra. Przywódców nowej doby, Centralnej Rady, Dmytro Doncow nazywa „apostołami czerni” i daje im bezlitosną ocenę: „…apostołowie czerni obojętnie patrzyli na kwestię władzy ograniczonym wzrokiem niewolnika, myśleli oni, że ich fabryki, ich ziemia i ich rodzimy język zostaną zaakceptowane przez rosyjskiego władcę. Oni nie mogli zrozumieć, że tam, gdzie brakowało własnych „genialnych jednostek”, wypracowanych dogmatów, formotwórczych nurtów o ogólnoświatowym znaczeniu, własnych poglądów i teorii, własnej romantyki, tam szara praca zwykłego człowieka musiała zaprzęgnąć się w rydwan wroga” („Duch naszej starożytności”). Oni wszyscy byli utalentowani (historyk, dziennikarz, pisarz), ale jako mężowie stanu byli słabi, politycznie niedojrzali, nawet naiwni. Bo państwo musi być kierowane przez kastę Wybranych i Powołanych. Tak, model ustroju państwowego według wzoru, spuszczonego „z góry”, według jasnej hierarchii — jest niezawodny i niewzruszony. I panował on na naszej ziemi jeszcze, może, od Scytów do epoki hetmańskiej. A jest model chaosu, jego właśnie wyznawali ci, którzy wzięli się nie za „swoją sprawę”. Bo nawet taki genialny historyk, jak M. Hruszewski, widział przyszłość Ukrainy w składzie Rosji. Czy to nie mara spadła na wykształconego człowieka?! Bo znać każdy krok tego barbarzyńcy i kata,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

za brakiem dowodów”. I znowu „nie widzą”. Sądowa zaćma, jaskra. A jednak jak rzucają się na biedaków i na tych, na których można zwalić wszystkie grzechy świata i skazać ich dożywotnio, wiedząc, że są niewinni. Kompleks Piłata. Albo okazać swój zawodowy zapał na babcię, która bez zezwolenia sprzedawała jabłka, żeby dorobić sobie jakąś hrywnę na chleb. Sąd wymierzył jej karę grzywny w wysokości dziesięciu tysięcy hrywien, a babcia miała emeryturę półtorej tysiąca. Wyniosłe twarze sędziów, pokazane w „Nowinach”, którzy wydali takie orzeczenie (na Winnicczyźnie), i zapłakaną starą kobietę w zniszczonym, staromodnym płaszczu Ukraina zapamięta i przypomni im o tym, może nawet na Sądzie Ostatecznym, gdy i nad nimi odbędzie się sąd bezlitosny… Oj, gdyby większość sędziów nie była biblijnymi „kozłami” i „tygrysami w owczej skórze”, gdyby służyli Temidzie, a nie tym, którzy rozpinają Ukrainę już 28 lat, którzy dziś ruszyli do państwowego olimpu i już pobrzękują nam kajdanami i odnowionym więzieniem, wszyscy byśmy tak nie cierpieli, nasze dni byłyby jaśniejsze i szczęśliwsze, a nasze noce nie niosłyby bezsenności i smutku. Więc ten „bicz” jest nam także za naszych sędziów, nasze sądy-sądziszcza. Czy to mało, że teraz spadł na nas „bicz Boży”?! Żeby ten sowiecki duch, który zdawał się odejść w niebyt, odrodził się. Nie umarł, on tylko się wyspał i chce „żreć”. I znowu wierzy, że ktoś go nakarmi, obsypie dobrobytem i rozśmieszy, jak śmieszył do niedawna. Oto ogłoszona przez internet „mobilizacja” do Rady Najwyższej, i wszyscy mają być „sługami narodu”. Ruszyli, jak mówi nasz lud, „mysz i żaba”, wszyscy hultaje i nawet panny nocnych hulanek. I wszystko z tym samym pożądaniem, które kiedyś wyraził kołchoźnik w komitecie partii, dokąd przywieziono go jak byka-siemiennika, przepraszam, „na krycie” z KPZR. Czego ty, powiedzmy, ukochany, wstępujesz w nasze szeregi? — zapytał ktoś z komunistów. Na co tamten rozsądnie i szczerze odpowiedział: „Żeby lepiej żyć”. Wśród tych, którzy teraz wielotysięcznymi szeregami ruszyli do CWK, około 90 procent odpowiedziałoby tak samo. A większość z nich to przecież także „słudzy narodu”. Nawet fermerski baran, który „kandyduje” pod pseudonimem Capa Kozłowicz Kozłodojenkow, na szyi którego zawiśnie metka „sługa narodu”, zdobędzie wysoki odsetek sympatii swoich jednorodnych, jednorogich, jednokopytnych. Proszę, Cuciak Barbosowicz Dworniażenko pod tym samym „krzykiem”, że jest sługą, zdobędzie nie mniej. I nawet jeśli jacyś dziwacy pod „kodowym szrifem 25” zakwestionują obecność takich „parlamentarzystów” w wysokim sądzie, to nie liczcie na to, że sąd potwierdzi, iż ten krzyworogi powinien mieszkać w oborze, pastwić się na otawie, a jego trzeba okresowo strzyc, a potem oskubać na szaszłyki. A kundel — w budzie i na łańcuchu. Wysocy sędziowie na pewno staną po ich stronie i wydadzą „brzemienne w skutki” orzeczenie, że i ten Kozłodojenkow (jakby trochę chochoł, a trochę małorusin — z nazwiska) oraz Dworniażenko mają zasiadać w fotelach Rady Najwyższej, naciskać kopytami i łapami na przyciski, mecha- Wołodymyr KORNIJCZUK, członek zarządu Czarnomorskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Obok Czarnomorskiego miejskiego komitetu wykonawczego postawiono namiot „Proświty” i wciągnięto państwową flagę Ukrainy. Zastępca przewodniczącego Czarnomorskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Witalij Żywyłko nakreślił znaczenie uchwalenia ustawy Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego”. Członek Zarządu Czarnomorskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Kornijczuk podkreślił szczególną wartość języka w życiu ludzi, przypominając słowa z Biblii („Na początku było Słowo”) oraz twierdzenie Tarasa Szewczenki („Cóż by się zdawało, słowa?…”), wyjaśnił znaczenie pojęć „język ojczysty”, „język matki”, „pierwszy język nauczania” i zakończył wystąpienie recytacją wiersza Ołeksandra Oleśa „O słowo rodzime! Orle skuty…”. Uczniowie klas 7. (Sofijka But, Wioletta Ihnatenko), klas 9. (Wiktoria Kaczurenko, Jelizawieta Pyłypenko) ukraińskiej ty—szczekać i wydawać wyroki. Może „bla-bla-bla”, może po prostu „be-e-e”, albo „hau-hau”, ale prognozy mówią, że tam będą. I nie tylko będą, lecz staną się ozdobą i dumą, „nowymi twarzami” epoki goblinów i raguli. Sędziowie, jeśli zajdzie potrzeba, ich ochronią i nie mrugną okiem. Oto i niedawno udowodnili, jak robiono to przez wszystkie lata przy wszystkich „sługach”: swój „patriotyzm”, „uczciwość”, „przejrzystość”, „bezkompromisowość”, „sprawiedliwość”. I co jeszcze? Po prostu swoje miejsce w tej historycznej niszy, która pachnie duchem tej owczarni, gdzie na razie mieszka nowy „sługa narodu” Kozioł Capowicz Kozłodojenkow, i duchem włości szczurów. A jednak zostawiają Ukraińcom miejsce na marzenie o bardzo sprawiedliwych, uczciwych, nieprzekupnych sądach. Odważnych sędziów, którzy nie będą bać się żadnych „sług”, nie będą sprzedawać się łajdakom i szubrawcom, temu demonicznemu zbiorowisku, które przyssało się do Ukrainy i którego jest legion. A będą jedynie służyć Temidzie, bo i ich osądzi Bóg oraz historia, i to znacznie surowiej niż wszystkich „sług narodu”, obecnych i przyszłych… Na początku tego artykułu mówiłam o dziwnej rytmice naszej historii, o tych zjazdach i szczytach, które Ukraina pokonuje przez długie, bardzo długie stulecia. I kto zaprzeczy, że i dziś wszystko się powtórzyło? Idea federacyjnego ustroju Ukrainy unosiła się w powietrzu w 1914 roku i powtórzyła się dokładnie po stu latach. Zmartwychwstali marginalni twórcy państwowości i rozmnożyli się widmowi kradzieże-przestępcy, gotowi poruszać ich rękami i pustymi głowami. Powiało duchem sprzed stulecia. Nawet połączenie „sługa narodu” jakby wypadło czy to ze Smolnego, czy z krążownika „Aurora”. Zbyt sztuczne, wymyślone, słowem, niekoszerne. Ale „pan” uwierzył, że ktoś mu będzie służyć, jak kiedyś służyło „umysł, honor i sumienie naszej epoki”. Nad głowami wpatrzonymi w zombipudełko to brzmiało codziennie wiele razy, uderzało w ciemiączko, łaskotało w piersiach. A złudne echo wzięło i połknęło w tym połączeniu ostatnią literę „u”. I oto mamy: „sługa narod…(u)”. O co walczyli, na to się nadziali. Zmartwychwstały też rdzewiejące grabie w mackach nieśmiertelnego węża-gorynycza z odnowionymi głowami i „nowymi licami” — Rosji. I znów „apostołowie czerni”, którzy wzięli się nie za „przystające do nich zajęcie”. Kiedy ideały tłumu, „niesformowanej materii”, i jego przywódców są identyczne — upadek państwa jest nieunikniony. Jakby o obecnych „sługach” mówił Platon: „Choć bardzo są zwinni i dowcipni w swych drobnych zajęciach, to w sztuce rządzenia państwem byli tłumem, którego natura jest mało zrozumiała”. Wskazówka naszego historycznego zegara opadła na dół. Ukraiński los powoli schodzi ze szczytów w nizinę. Codziennie, co godzinę. A ostatnie spotkanie legitymowanego z przywódcami Francji i Niemiec wiele mówi i wiele przemilcza, a skłania do namysłu. Na przykład: dlaczego po spotkaniu z nim te kraje głosowały za powrotem Rosji do PACE? Czy to dlatego, że zobaczyły, iż „sługa” może powiedzieć wrogiej Rosji: „czego ізволітє?”, a Europa może poluzować pętlę na jej szyi? Czy po prostu zobaczyły, że czas ukraińskich postaci minął i nie ma się z kim liczyć. Świat ceni silnych, rozumnych, wytrwałych. Tu jakby Ukraina ukazała się innym bokiem — kraj półdziecięcych wybryków, marginalnych ideałów, państwowców-klownów. Kraj, w którym wielka masa łapie się na tanie „obrazki”, myli ustrój państwowy z karnawałowymi widowiskami. To nie wzbudza ani uwagi, ani szacunku. I nikt dla tego niedojrzałego tłumu nie zechce ustąpić ze swoich interesów. Po co liczyć się ze słabym, niedołężnym, skoro z każdej strony napiera i kusi silna, napastliwa Rosja, która rzuciła do stóp 116 europarlamentarzystom nie 30 srebrników, lecz 30 milionów euro. A rozumnych, skrzywdzonych, patriotycznych Ukraińców można też lekceważyć. I tymi katorżniczymi wysiłkami i tymi rękami zdartymi do krwi, którymi otwierali drzwi do Europy. Nie przyzwyczaiła się ona do takiego postępowania. I Ukraina już to widziała, gdy kraje Ententy zostawiły ją na pastwę bolszewickiej Rosji. A także wtedy, gdy w naszych wsiach leżeli spuchnięci z głodu i umarli, a syta Europa również założyła ciemne okulary i nie chciała tego zauważyć. Aż tak, że już dziś Ukraińcy zrywali z niej te ciemne okulary, wołali do niej, a zamordowani głodem z tamtego świata, by uznała, że był to ludobójstwo narodu ukraińskiego. A za tym znów stoi Rosja. Cóż, Europa ma swoje wielkości i swoje ciemne plamy. To właśnie potwierdziła, przywracając Rosję do PACE. I znów założyła na oczy ciemne okulary. Przez nie nie widać jej barbarzyństwa, zniszczonych przez nią już w naszych czasach tysięcy Ukraińców, Gruzinów, Syryjczyków. Nie widać jej okrutnego oblicza i zakrwawionych rąk. Europa się tym nie brzydzi. Jakby była i z nami, i z naszym, a w końcu i z własnym wrogiem. Ostatni haniebny czyn europejskich parlamentarzystów, dla których okrutny barbarzyńca nie wzbudza potępienia ani obrzydzenia, przekonał, że proroctwa chrześcijańskich proroków i przepowiednie uczonych co do przyszłości Europy tym razem się zgadzają: czeka ją los Atlantydy. A myślę w te dni, że nawet nie za 30 srebrników oddaliśmy nasze młode pokolenie na pastwę tanich szoł, które zostało zombifikowane obcym szkodliwym duchem. To jego dzieciństwo i dorastanie kształtowały telewizyjne zasiewy „95. kwartału”. To ono wchłaniało antykulturę, wulgarność, oglądało tandetę i wszelkie świństwo, które bezwstydnie niosli ci „artyści”. To dzisiejszy elektorat został naszprycowany wirusami, bakteriami „russkiego mira”, pogardy dla języka ukraińskiego, państwa i jego przywódców. Wstrzyknięto ducha mieszczaństwa i ulepiono małorosa i durindę-chochoła niepodległej Ukrainy. Przyszły elektorat! Super!!! Kreator naszych losów. Ten, który żyje nastrojem jednego dnia. „Człowiek masy, — pisał D. Doncow, — nigdy nie planuje sobie jutrzejszego dnia, lecz szuka tylko, jak się przystosować do dzisiejszego, albo do tego jutra, które wyrzeźbią mu inni, jako bezwładnej materii”. Oto gdzie nasze kino przegrało. Przegrało wszystkich nas, nasze teraźniejszość i przyszłość. Jeden mały pasterz zagnał do małoruskiej owczarni wielkie stado. Czy świadomie, czy był tylko narzędziem w czyichś rękach. Ale jego rola w tym, że Ukraina zsuwa się ze szczytu, na który z trudem się wspinała, jest oczywista. To on wzburzył żywioł ludowy widmowymi nadziejami i marzeniami, za którymi kryje się pustka. Pokusa „nowych twarzy” może być fatalna. Bo nie wolno prowadzić narodu drogą, która nie ma ani początku, ani ciągu dalszego. Nie wolno siać na polu ziarna, które już dawno wydziobały ptaki. Nie wolno udawać, że kochasz ziemię, której nie nauczyłeś się kochać. A zwiedzeni uwierzyli i gotowi są nadal wierzyć kusicielowi. „…Kto by zgorszył jednego z tych małych…, lepiej by było, aby mu zawieszono kamień młyński na szyi i utopiono go w głębi morza”. To już sam Jezus Chrystus powiedział. Zatem wprowadzanie kogoś w pokusę to grzech, a z jego powodu może spaść ciężka kara. Więc co mówił Platon o państwie? Że zrujnuje się i zginie, jeśli rządzić nim będzie najniższa kasta — z taniego metalu. A ta „kasta” nie jest nawet z metalu, lecz z jakiejś nietrwałej plastiku, kruchej i toksycznej! Powoli odchodzą w przeszłość dni, kiedy nie było strasznie się budzić. Nie pusto. Nie gorzko. Nie wiało duchem północnej hordy bardzo blisko i czarno. Ukraina znów stoi naga, boso, zagubiona na rozdrożu. I wpatruje się w „nowe twarze” tej nie waty, lecz piany, historycznej pleśni, która powstała z rechotów, a zejdzie w niebyt płacząc. I słowa Eklezjastesa: „Biada tobie, ziemio, gdy król twój jest niedojrzały, a książęta jedzą rano. …Szczęśliwa ty, ziemio, gdy królowie twoi są z rodu szlachetnego”, — szczególnie ranią. A nasz mądry filozof Skoworoda mówił, że są przywódcy „kulawi na obie nogi… ani zwierz, ani ptak…”. A Pismo Święte mówi, że za ich zuchwałość „Pan wyrzuci ich z ust swoich”. A wobec tych, którzy wybrali nam taki los, którzy sprowokowali ten „bicz Boży”, którym wszyscy zostaliśmy ukarani, też są dość gorzkie słowa ewangelistów: „Plon pola twego i całą pracę twoją zje lud obcy… a ty będziesz służyć obcym bogom, staniesz się pośmiewiskiem wśród narodów, a obcy przybysz wśród was wzniesie się wyżej i wyżej nad ciebie i nałoży żelazne jarzmo na twoją szyję, i będziecie niewolnikami przeklętymi, będziecie drwalami i nosicielami wody dla cudzoziemców”. I trzeba to przeżyć jak żywiołową klęskę, jak przeżywała nasza ziemia Połowców, Pieczyngów, Chazarów, wszystkie te „nowe lica”, od których często na wieki smutek ogarniał jej oblicze… Jeśli dla Ukrainy istnieją jasne, radosne proroctwa, to chciałoby się, by się spełniły i to bardzo szybko. Choćby takie: nowe wybory prezydenckie za pół roku i nowe wybory do Rady Najwyższej (ВР) — za siedem miesięcy. I niech będą w niej „stare twarze” rozumnych, patriotycznych, przyzwoitych, profesjonalnych Ukraińców. Których Ukraina kocha i bardzo ceni. Którzy przeszli próbę czasu, pokus, władzy. Bo na takich trzyma się życie. Oni są solą naszej ziemi. A sam chronos gotów jest być im sługą. morskiego miejskiego oddziału partii „Swoboda”, z którymi proświanie czarnomorscy ściśle współpracują.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Komu ojczysta mowa jest przymusowa? Akcja Proświty na Odessczyźnie

Z okazji Dnia Konstytucji Ukrainy Czarnomorskie Miejskie Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki (przewodniczący Ołeksandr Krywoszapka) przeprowadziło akcję „Uczmy się Ustawy Ukrainy o języku 2019”. Uczniowie szkoły nr 6 przeczytali wiersze o języku znanych ukraińskich poetów. Jelizawieta Pylypenko mistrzowsko przeczytała wiersz D. Biłousa: Jeśli z językiem ukraińskim U ciebie, przyjacielu, nie wszystko w porządku, Nie uważaj go za przymusowy, Polub go, jak wiosną kokoryczę. Przymusowy jest dla tych, co się go wypierają, A kto kocha, ten łatwo się uczy… W wydarzeniu wzięli udział także miejscy literaci, członkowie NSPU Wasyl Pawlenko, Walentyna Syduruk, Ołeksandr Krywoszapka. Książki ze swoimi utworami podarowali uczniom szkoły nr 6, którzy deklamowali wiersze. Akcja kontynuowana była rozdawaniem materiałów informacyjnych wyjaśniających postanowienia Ustawy Ukrainy „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego…” wszystkim chętnym. Akcję Proświty sygnałami klaksonów powitali uczestnicy przejazdu samochodowego, zorganizowanego na cześć Święta Konstytucji Ukrainy przez miejskie organizacje pozarządowe „Rapira”, „Prawo”, „Tołoka”, „Fort” oraz Czarno-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Seminarium filologiczne»

Mychajło NAJENKO, doktor nauk filologicznych Niektóre źródła błędnie podają, że seminarium zaczęło działać od 1907 roku. Jednak za bardziej autorytatywne należy uznać świadectwo jednej z uczestniczek seminarium, późniejszej znanej badaczki zagadnień teorii i historii literatury, żony Wołodymyra Peretca, Warwary Pawliwny Adrianowej-Peretc. W czasach radzieckich pracowała ona w systemie Akademii Nauk ZSRR. Akademik D. Lichaczow niekiedy podkreślał, że jako naukowiec „przewyższyła” swojego nauczyciela, ale Warwara Pawliwna zawsze mówiła o W. Peretcu jako o Nauczycielu przez wielkie „N”. W posłowiu do wybranych jego prac, co stało się możliwe w czasach tzw. „chruszczowowskiej odwilży”, pisała: „Wychowanie młodych badaczy było głównym celem uniwersyteckiego nauczania W. Peretca. Dlatego już od jesieni 1904 r. (wyróżnienie moje. — M. N.) rozpoczął on organizację seminarium, którego każdy członek brał do opracowania swój temat...”. A w 1907 roku to seminarium „ze zwykłego uniwersyteckiego »specseminarium« przekształciło się w swoiste koło naukowe. Praca w tym kole nie wchodziła w ramy programu wydziałowego, nie dawała »zaliczeń«, nie była regulowana godzinami uniwersyteckiego rozkładu zajęć i statusem uczestnika...”. A kiedy w latach 1994—1996 proponowałem odrodzenie tego „seminarium”, wybrano formę nie „specseminarium”, jak w 1904 roku, nie „koła”, jak w 1907 roku, a corocznego sympozjum-seminarium o statusie międzynarodowym i z jednolitym tematem: „Teoretyczne i metodologiczne problemy literaturoznawstwa”. Na pierwszych trzech seminariach-sympozjach rozpatrzono następujące podtematy: „Serhij Jefremow i Dmytro Czyżewski: dwie metodologie literaturoznawcze — jeden cel”, „Literaturoznawstwo jako problem naukowy i edukacyjny”, „Interpretacja tekstu artystycznego”. Szczegółowe informacje o tych seminariach znajdowały się wówczas w gazetach „Literaturna Ukrajina” (16.05.1996), „Oswita” (10.07.1996), „Oswita” (05.02.1997) i in., a materiały czwartego seminarium opublikowano w 1998 roku już jako osobny zbiór („Seminaria filologiczne”) i właśnie od tego czasu rozpoczęła się rachuba jego lat jako odrodzonego w nowych warunkach. Profesor W. Peretc pracę założonego przez siebie seminarium koncentrował przede wszystkim na formie słowa artystycznego, dlatego jego metodologię naukową przyjęło się nazywać formalną lub formotwórczą. Czy był on tutaj pierwszym i jedynym w tamtym czasie? Nie, oczywiście. Współcześni, jak wiemy, i bardzo gorliwi zwolennicy jakiejś tradycji, skłonni są do przesad i fetyszyzacji. W. Peretc był bardzo skromny i obiektywny w ocenach swojej działalności. Nieprzypadkowo swoją pracę „Iz lekcij po metodologii istorii russkoj literatury” opatrzył adnotacją „na prawach rękopisu” (1914). W latach 20. opublikował skrócony wariant tej pracy pod tytułem „Kratkij oczerk metodologii istorii russkoj literatury”. Na zagadnieniach formy dzieła artystycznego koncentrowało swoją uwagę, jak wiadomo, nawet najdawniejsze literaturoznawstwo europejskie. Wszystkie te (począwszy od Platona i Arystotelesa) rozważania o rodzajach, gatunkach i formach poezji, o eposie, liryce i dramacie były nie czym innym, jak rozważaniami o formie artystycznej zjawisk literackich. Kontynuowali je zarówno autorzy poetyk renesansowych i barokowych (do końca XVIII w.), i dopiero w czasach romantyzmu i realizmu uwaga na formę zeszła jakby na drugi plan; ale po to, jak się okazuje, by pod koniec XIX w., kiedy dały o sobie znać modernistyczne formy myślenia artystycznego, znów wyjść na czoło nauki o literaturze. Na jakieś dziesięć czy nieco więcej lat przed powstaniem seminarium W. Peretca w europejskiej filologii zaczęto bardzo aktywnie omawiać możliwości formotwórczego rozumienia zjawisk artystycznych, wspominając, w szczególności, myśli na ten temat niemieckiego estetyka Baumgartena (druga połowa XVIII w.), metodę biograficzną francuskiego pisarza i uczonego Sainte-Beuve'a (lata 40. XIX w.), estopsychologię Francuza Hennequina (koniec XIX w.), a w Rosji, w szczególności, włączył się do tego problemu jeden z największych teoretyków literatury swoich czasów A. Wiesiołowski. W 1893 roku odczytał on absolwentkom wyższych kursów żeńskich w Petersburgu wykład „Iz wwiedienija w istoriczeskuju poetiku”, a w 1899 opublikował pierwsze „Tri gławy iz istoriczeskoj poetiki”, w których podstawą konceptualną było właśnie podejście formalne do zjawisk literackich. W tamtym czasie do poszukiwań nowych form analizy słowa artystycznego i sekretów twórczości skłaniało niemało znaczących zjawisk sztuki literackiej i nauki o niej. Francuscy „parnasiści”, „Młode Niemcy”, autorzy „Młodej Polski”, poeci rosyjskiego „srebrnego wieku” mówili o tym bardzo wiele. A jednocześnie nowe wizje literaturoznawcze rodzili Z. Freud i F. Nietzsche, a traktat I. Franki „Z sekretów twórczości poetyckiej” (1898) rywalizował, w szczególności, z równolegle utwierdzaną wówczas „modą” na wulgarny socjologizm marksistowskiej pseudoestetyki. W ukraińskim procesie literackim przełomu XIX—XX w. potrzebę formalnej analizy tekstów dyktowały „Zwiędłe liście” I. Franki i powieści O. Kobylańskiej, nowelistyka „trójcy pokuckiej” i noworomantyczna poezja Łesi Ukrainki, impresjonistyczna proza M. Kociubynskiego i symbolistyczne próby Mykoły Woronego oraz Ołeksandra Olesia... A na horyzoncie widnieli już dorastający autorzy z „Mołodej muzy”, później — z „Ukrajinśkiej chaty” i in. Rozwiązać tajemnicę ich nowatorskich dzieł próbowali wtedy i oni sami, i starsi oraz młodsi ich współcześni z cechu literacko-krytycznego, ale ich metodzie badawczej brakowało najważniejszego w działalności naukowej — akademizmu. Likwidowanie tej luki przypadło w udziale właśnie profesorowi W. Peretcowi i słuchaczom jego „seminarium”. W współczesne im formalne poszukiwania pisarzy prawie nie ingerowali, ale byli, oczywiście, w ich niewoli lub w ich aurze. Zaczynali jednak z daleka, z głębi, przyswajając prawie dziewicze pokłady najdawniejszej literatury ukraińskiej i rosyjskiej i dochodząc do wniosku, że najlepiej im w tym posłuży właśnie formalna, fi- Seminarium akademika W. M. Peretca (lata 1910.) filologiczna metodologia. Pozwoli ona, zdaniem W. Peretca i jego „seminarzystów”, przeniknąć w estetykę słowa, wyprowadzić literaturę z cyklu dyscyplin społecznych, postawić ją na odpowiednim miejscu w systemie sztuk, rozwiązać ważne problemy tekstologiczne itd.; chodziło w istocie o nadanie literaturze i nauce o niej immanentnego, samoistnego znaczenia. Tę koncepcję W. Peretc naświetlił w pracy z metodologii historii literatury rosyjskiej, ale dotyczyła ona również literatury ukraińskiej i na niej wychowała się cała plejada najwybitniejszych w swoim czasie ukraińskich i rosyjskich literaturoznawców. Kim oni są? Większość z nich widzimy na zdjęciu z 1910 roku, ale mogli tam być również nieco starsi od nich Mykoła Zerow, Mychajło Draj-Chmara, Oswald Burghardt oraz najmłodszy Dmytro Czyżewski. Przyszedł on do seminarium w 1914 roku, przenosząc się na Uniwersytet Kijowski z Petersburga, który był dla niego szkodliwy nie tylko z przyczyn klimatycznych. Można z pewnością powiedzieć, że to złoty genofond naszego literaturoznawstwa XX wieku. Część z niego władza radziecka wypchnęła na emigrację (niesławne „leninowskie wydworienie iz Rossii fiłosofow i istorikow”), niektórzy byli duchowo złamani i zmuszeni zajmować się świadomie zawężonymi czy wręcz koniunkturalnymi kwestiami literaturoznawstwa, a takich jak Mykoła Zerow, Pawło Fyłypowycz, Mychajło Draj-Chmara, represjonowano i zamęczono w bolszewickich obozach śmierci. Na trzy lata obozów (odbywał wyrok w „Sibłagu”) skazano Kosta Koperżyńskiego, trzy lata zesłania odbyła w Azji Środkowej Sofija Szczehłowa, Ołeksandrowi Bahrijowi udało się „przechować” w Azerbejdżanie, Borysowi Łarinowi — w Petersburgu itd. Nie uniknął represji i Wołodymyr Mykołajowycz Peretc. Jego i wszystkich jego pobratymców oskarżano o przynależność do wymyślonych kontrrewolucyjnych, terrorystycznych, burżuazyjno-nacjonalistycznych organizacji, ale w rzeczywistości zamęczono ich za to, że byli prawdziwymi uczonymi, dążyli do wydobycia znaczenia literatury z formy artystycznej, z jej estetycznej wartości. Podobny satanizm cywilizacja europejska demonstrowała chyba tylko 500 lat temu, na granicy średniowiecza i renesansu. Profesor i członek rzeczywisty rosyjskiej oraz ukraińskiej akademii nauk W. Peretc aresztowany został rzekomo za przynależność do kontrrewolucyjnej faszystowskiej organizacji „Rossijskaja nacionalnaja partija”, która oprócz wszystkiego miała jeszcze „Zarubieżnyj mozgowoj centr” na czele z Romanem Jakobsonem. W 1934 roku założono tak zwane „Deło sławistow”, w ramach którego represjonowano ponad stu lingwistów, literaturoznawców, pisarzy, historyków sztuki, artystów, architektów, folklorystów, etnografów, a nawet kilku geologów, hydrologów i trzech chemików. Było to faktycznie trzecie w czasach radzieckich barbarzyńskie niszczenie elity humanistycznej w ZSRR. Pierwsze — wspomniane leninowskie „wydworienie” filozofów i historyków w latach 1921—22, drugie — rozgrom w 1930 roku sfabrykowanego przez organy OGPU Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU) na czele rzekomo z akademikiem Serhijem Jefremowem, i po czterech latach trzecie — „Deło sławistow”. W rezultacie naukę humanistyczną w całym ZSRR doprowadzono do całkowitego wykrwawienia na poziomie genetycznym, gorzkie owoce czego zbieramy do dziś. Profesor W. Peretc „po Dełu sławistow” skazany został na trzy lata zesłania do głębokiego Saratowa, uniwersytet w którym nie miał ani wydziału filologicznego, ani historyczno-filozoficznego. Oprócz takiej kary, OGPU (ówczesne KaDeBe) zwróciło się w maju 1934 roku „sowierszenno siekrietno” z listem do Stalina, aby ten pozbawił W. Peretca tytułu akademika. Podpisał to wezwanie niejaki „zam. pried. OGPU Agranow”. Józef Stalin, oczywiście, wniosek OGPU o pozbawienie W. Peretca tytułów akademickich zadowolił, po czym uczony, przybywszy do Saratowa — wyczerpany, obrażony, z mnóstwem chorób — napisał do Stalina pełen rozpaczy list. Przytoczę kilka cytatów z niego: „W nastojaszczeje wriemia sostojanije mojego zdorowja takowo, czto żyt mnie, po-widimo mu, ostalos oczeń mało... Arest, obwinienije, użasnoje po swojej niewierojatnosti, ssylka w nieprywycznyj dla mienia klimiat, żyzn w nieprywycznych bytowych usłowijach, iskluczenije iz oboich akadiemij słomały mojo i biez togo słaboje zdorowje”. Uczony prosił o danie mu możliwości „dożyt posliednije miesjacy żyzni w siemje” i jeszcze raz przejrzenie jego sprawy sądowej. „Jesli moja niewinnost budiet obnaruziena chotja by togda, kogda mienia juże nie budiet w żywych, to wsio że eto dast po krajniej mierie prawo opublikowat moi zakoncziennyje naucznyje raboty”. Do dziś na tę prośbę uczonego zareagowano tylko częściowo: tytuły akademika dwóch akademii oficjalnie nie zostały zwrócone, cała spuścizna jego nie została opublikowana czy wznowiona, upamiętnienie tablicą pamiątkową zrealizowano jedynie na Uniwersytecie Kijowskim. Cała reszta pozostała przeważnie tak, jak opisali w swoim doniesieniu do moskiewskiego zwierzchnictwa dwaj saratowscy funkcjonariusze NKWD: „...Peretc W. N. 23 sientjabria (w rzeczywistości 24-go. — M. N.) umier... Pop „błagosłowił” grob, nachodiaszczijsia w zakrytom sostojanii. Na mogile ustanowlien kriest s doszczieczkoj... a na drugij dień dołżny byli położit plitu s nadpisju”. Ostatnie w tym smutnym wątku wiąże się z Ukrainą. 20 lipca 1934 roku z Saratowa W. Peretc napisał list do nowego dyrektora Domu Puszkina w Petersburgu L. Kamieniewa, w którym skazany akademik przypuszczał, że przyczyną jego aresztowania „skorieje wsiewo mogli byt intrigi protiw niego na Ukrainie”. Przypuszczenie to nie jest bezpodstawne. W 1934 roku młody dyrektor ówczesnego Naukowo-Badawczego Instytutu Tarasa Szewczenki WUAN Jewhen Szabliowśkyj napisał recenzję „Naucznowo sbornika”, redagowanego przez W. Peretca, z bardzo wymownym tytułem: „Do końca roztrzaskać gniazdo burżuazyjnego nacjonalizmu”. Treść deklarowanego w recenzji nacjonalizmu każdy czytelnik mógł dopowiadać według własnego gustu, bo w sprawie sądowej śledczy bardzo starannie zaznaczali: u podsądnego. Jemu obecnie 115. Założony na Uniwersytecie Kijowskim przez profesora Wołodymyra Peretca, uformował nowoczesne literaturoznawstwo w osobie Mykoły Zerowa, Pawła Fyłypowycza, Mychajła Draj-Chmary, Oswalda Burghardta, Serhija Masłowa, Iwana Ohijenki, Dmytra Czyżewskiego i in., ale w ciągu pierwszej dekady władzy radzieckiej ten kierunek naukowy oraz jego zwolennicy zostali wytępieni i poddani ideologicznemu ostracyzmowi. Odrodzić seminarium udało się dopiero 20 lat temu i obecnie, zatem, ma ono (choć nie bardzo okrągły), ale podwójny jubileusz: 115 i 20. Przez pewien czas miała miejsce rozbieżność w poglądach na czas powstania „Seminarium Filologicznego”. Pierwotną nazwę jego („Seminarij russkoj fiłołogii”) sformułowano na użytek doktryny rosyjsko-imperialnej, ale później dorobiło się ono prawdziwie naukowego określenia „Seminarium Filologiczne”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

jako nowoczesna nauka o literaturze

Dziadek Peretza był ochrzczonym Żydem, a w linii matczynej jego rodu spotykano zarówno Rosjan, jak i Ukraińców. Wybór nacjonalizmu mógł być zatem bardzo szeroki... Inna ukraińska intryga mogła być związana z nazwiskiem etatowego pracownika ukraińskiego GPU-KGB i znanego literaturoznawcy-historyka-archeologa Wiktora Petrowa (pseudonimy Domontowycz, Ber, Petrenko, Weriga). W Petersburgu na przełomie lat 20. i 30. spotykał się on z W. Peretzem (po co do niego jeździł? — można się tylko domyślać), w Kijowie wiedział dosłownie wszystko o dawnych „seminarzystach” Wołodymyra Peretza, zwłaszcza o Mykole Zerowie i jego żonie Sofii Łobodzie. Kiedy Zerow został już stracony, ten literat-esbek odszukał wdowę Sofię Łobodę-Zerową, a nawet ożenił się z nią, zjadliwie wspominając w swoich wspomnieniach, że Peretz o studencie Zerowie wypowiadał się niezbyt przychylnie („blady student”). Mieli z Sofią potajemny i zagadkowy „romans”, którego treść częściowo ujawniła się po straceniu M. Zerowa. Podczas faszystowskiej okupacji W. Domontowycz kierował wydawaniem czasopisma „Ukraiński zasiew”, nosił mundur SS, potem wyemigrował do Niemiec, skąd „porwało” go radzieckie KGB, a kiedy osiedlił się w Moskwie, nawiązał z Sofią kontakt. To, że W. Domontowycz spotykał się z W. Peretzem przed aresztowaniem, mogło jakoś wiązać się z tym, co W. Peretz nazywał „ukraińską intrygą”. W ukraińskim literaturoznawstwie metoda filologiczna nie umarła wraz z jej organizatorem i represjonowanymi jego uczniami, w największym stopniu przysłużyła się temu działalność naśladowców W. Peretza, którzy wyemigrowali za granicę. Oprócz L. Biłeckiego, który w 1926 r. stworzył „Podstawy krytyki literacko-naukowej” i zadedykował je W. Peretzowi, na szczególną wzmiankę zasługuje D. Czyżewski. Wydalony z Ukrainy w 1922 roku, w przyszłości wybitny filozof i filolog XX w., na zawsze pozostał oddany właśnie metodzie filologicznej w literaturoznawstwie. Biorąc pod uwagę doświadczenie starszego od siebie M. Zerowa, wyłożone w pracy „Nowe piśmiennictwo ukraińskie” (1924), w latach 40.—50. zaproponował on czysto filologiczne odczytanie historii literatury ukraińskiej do początku XX w. Osobliwość tego odczytania polega na tym, że uwzględniało ono pewne cechy podejść estetycznych do rozumienia literatury, które to odradzały się, to przygasały w światowym i ukraińskim literaturoznawstwie w ciągu pierwszej połowy XX w. Proces ten przebiegał w nurcie tego nowoczesnego rozumienia twórczości literackiej, które próbowali utwierdzić w ukraińskiej krytyce wspomniani „mołodomuzywcy” i „chatiany”, a jednocześnie — w opozycji do radzieckiego, socrealistycznego literaturoznawstwa, które hamowało rozwój ukraińskiej nauki o literaturze w XX w. przez ponad pięćdziesiąt lat. Wznawiając pracę seminarium peretzowskiego na Uniwersytecie Kijowskim, wiedzieliśmy, że w radzieckim literaturoznawstwie istnieją na jego temat dwie opinie. Akademik O. Biłecki w jednym przypadku mówił, że seminarium w czasach przedpaździernikowych było najlepszym wzorcem organizacji pracy naukowej z młodymi kadrami, że seminarzyści konsekwentnie interesowali się problemami metodologii, ale mimo wszystko nie udawało im się opanować marksistowsko-leninowskiej metody badania zjawisk społecznych. Rozwijając ten sąd, O. Biłecki wyrzucał W. Peretzowi, że orientował swoich słuchaczy na utwierdzenie „szkoły filologicznej” w literaturoznawstwie, dla której „ważne jest, jak poeta wyraził swoją ideę, a nie co wyraził”. W ten sposób został „zadeklarowany metoda, która po Październiku otrzymała nazwę formalnej… W odrodzonym seminarium-sympozjum musieliśmy, po pierwsze, zaprzeczyć takiemu nihilizmowi w rozumieniu metody formalnej w literaturoznawstwie, a po drugie, przywrócić ukraińskiej nauce filologicznej imiona samego W. Peretza, i całej plejady zaliczonych do grona uczonych burżuazyjnych jego uczniów. Drugie zadanie okazało się stosunkowo łatwe, ponieważ uzyskanie przez Ukrainę niepodległości zbiegło się z procesem rehabilitacji wszystkich tych uczonych, pisarzy i innych pracowników kultury, którzy w latach zależności uważani byli za burżuazyjnych, nacjonalistycznych czy wręcz za wrogów ludu. Jeśli chodzi o pierwsze zadanie, to trzeba je wykonywać do dziś, ponieważ nie dla wszystkich jest do końca zrozumiałe, czym jest metoda „formalna” w literaturoznawstwie i czym w zasadzie jest „forma” dzieła literackiego. Jeden z tematów naszego seminarium, poświęconego stuleciu od dnia założenia seminarium Peretza, nosił tytuł „Forma artystyczna” (2004), ale mówimy o tym stale, niezależnie od formułowania tematów. Tak, już na pierwszym seminarium (w 1996 r.) omawiano temat „współistnienia” dwóch metodologii literaturoznawczych (historycznej i filologicznej), ale główny akcent kładziono jednak na filologiczną, czyli formalną, która pozwala postrzegać literaturę jako rodzaj sztuki, a nie jako ilustrację jakichkolwiek idei. O tym samym mowa była na drugim („Literaturoznawstwo jako problem nauki i edukacji”, 1997), ale szczególnie na trzecim seminarium, kiedy analizowano kwestię interpretacji tekstu literackiego (1997). Kolejne seminaria poświęcano bardziej konkretnym zagadnieniom literaturoznawstwa, na przykład realistycznemu typowi twórczości (1998), typom twórczości artystycznej w epoce postmodernizmu (2002), narodowym modelom literaturoznawstwa porównawczego (2006), krytyce literackiej i kryteriom artystycznym (2008), „granicy” między literaturą a paraliteraturą (2011), neoklasykom jako poetom i jako teoretykom literatury (2014), teorii i praktyce intermedialności (2016) itd., ale we wszystkich przypadkach staraliśmy się pokazać produktywność właśnie tej metody, która z inicjatywy W. Peretza przyjmowała się w ukraińskim literaturoznawstwie jako metoda formalna. Należy podkreślić, że po zrozumieniu „szkoły formalnej” przez W. Peretza i jego naśladowców, po znanych „bachtinizmach” (które częściowo zapożyczono od Wiaczesława Iwanowa) nic nowego u nas się nie pojawiło; zresztą skąd miałoby się pojawić, skoro przez siedemdziesiąt z górą lat słyszeliśmy tylko o kanonizacji jedynej słusznej metody twórczej — socrealizmu z jego jedyną słuszną, ale w istocie kazuistyczną teorią i terminologią. Przełomu można tu oczekiwać, jak nam się wydaje, od nauczania teorii literatury w szkole wyższej, gdzie należy kształtować, delikatnie mówiąc, zarówno własne myślenie naukowo-teoretyczne, jak i dumę narodową z własnej literatury. Pouczający jest pod tym względem przykład polski: w ich „Słowniku terminów literackich” (1998) co piąty termin literaturoznawczy ma swój, polski wariant. Jest to, że tak powiem, zewnętrzny aspekt problemu, ale ma on bezpośredni związek także z wewnętrznym — obrazowaniem artystycznym jako głównym motorem twórczości. Rozważając na seminariach takie i podobne kwestie, oddajemy hołd przede wszystkim Władymirowi Nikołajewiczowi Peretzowi i wszystkim jego uczniom — M. Zerowowi, P. Fyłypowyczowi, I. Ohijence, D. Czyżewskiemu i innym. Utrzymali oni w XX wieku ukraińskie literaturoznawstwo na poziomie nie służby doktrynie ideologicznej (do czego wzywali pseudoteoretycy socrealizmu), a właściwej nauki. Bez niej bowiem pozostałoby niepoznane to, co najważniejsze w twórczości literackiej: jej potencjał estetyczny i intelektualny. Jest to „utrwalone” we wszystkich 20 wydaniach naszych „Seminariów filologicznych” i publikacji podsumowującej pod tytułem „Seminarium filologiczne — szkoła naszych tradycji”. Na Uniwersytecie Kijowskim według stanu na 2018 rok zarejestrowano 62 szkoły naukowe. Nasze seminarium pod nazwą „Teoretyczne i metodologiczne problemy literaturoznawstwa” figuruje w tym rejestrze pod numerem 17. (http://science.univ.kiev.ua/research/) scientific_school/). Zwięzła informacja o szkole-seminarium została przedstawiona, jak przystało, stylem urzędowym: “Rzeczywisty kierownik naukowy: profesor M. K. Najenko. Data i miejsce założenia: Założona w 1904 r. Założyciel szkoły naukowej… akademik RAN, akademik UAN W. M. Peretc. Zakończyła istnienie na przełomie lat 20. i 30… Odrodzona…” i dalej krótko — o wszystkim, o czym była mowa powyżej. Wkraczając w trzecią dekadę swojej działalności, my (“uczniowie-seminarzyści”) jesteśmy nastawieni na konsekwentną i dalszą pracę w swojej dziedzinie, ale zaniepokojeni sytuacją, która wytworzyła się w ukraińskiej nauce filologicznej w ogóle. Rzecz w tym, że każdą szkołę naukową i jej wydawnictwo należy obecnie przerejestrować zgodnie z nowymi wymogami. Zewnętrznie wymogi te zdają się być nakierowane na podniesienie jakości pracy naukowej, ale urzędnicy od nauki ustalili w nich takie normy, które są zgubne nie tylko dla naszego seminarium, ale i dla nauki humanistycznej na Ukrainie w ogóle. Istnieje taka baza danych Scopus, pozycjonowana przez korporację wydawniczą Elsevier jako największa na świecie uniwersalna referencyjna baza danych z możliwościami śledzenia cytowalności publikacji naukowych. Baza ta, mimo wszystko, jest także strukturą biznesową. Aby zarejestrować się w niej lub opublikować w już zarejestrowanym wydawnictwie swoje badanie, potrzebne są środki, opublikowanie jednego artykułu “u nich” kosztuje 200—300 euro. Dla ukraińskiego naukowca taka suma jest w zasadzie nieosiągalna, ponieważ, jak wiadomo, nauka w budżecie naszego państwa finansowana jest w kwocie 0,4 procenta jej produktu krajowego brutto. Jak powiedział pewnego razu prezes Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Borys Paton, to poziom afrykańskiej Sahary, w normalnych krajach ta liczba wynosi od 5 do 6 procent. I oto urzędnicy od nauki postawili przed każdą szkołą naukową i jej wydawnictwem takie zadanie: na czele tego wydawnictwa ma stać naukowiec, który publikuje w czasopismach “bazujących” w Scopusie, a w skład redakcji wydawnictwa danej szkoły, które należy przerejestrować, muszą wchodzić co najmniej trzej naukowcy, którzy mają publikacje w “scopusowych” czasopismach-zbiorach. Przeważnie — w języku angielskim. A edukacja u nas budowana była, jak wiemy, w taki sposób, że znawcy języka angielskiego o literaturze ukraińskiej wiedzą tylko “ze słyszenia”, a ukraińscy literaturoznawcy po angielsku mogą jedynie czytać i tłumaczyć “ze słownikiem”. O tworzeniu tekstu literaturoznawczego w języku angielskim w takich warunkach, jak lubił powtarzać jeden z bohaterów Pawła Zahrebelnego, “szkoda gadać”. Jeśli chodzi o ukraińskich literaturoznawców, to mam taką informację: jeden z nich pracuje w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, drugi na Uniwersytecie Kijowskim, trzeci w Instytucie Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy. “Zebrać z nich” i przewodniczącego redakcji, i trzech członków redakcji zdołała jak na razie tylko Mohylanka, a co mają robić pozostali? Myślę, że urzędnicy od nauki powinni to rozważyć i na początku przynajmniej odwołać ową normę “wymogów scopusowych” chociażby dla formowania kolegiów redakcyjnych wydawnictw naukowych, a edukację w przyszłości zbudować tak, aby młodsze pokolenie literatów-ukrainistów otrzymywało wyższe wykształcenie nie za dyplom, a za wiedzę. Tylko w takich warunkach, być może, i wilk będzie syty, i owca cała. Wśród uczestników naszego seminarium byli nie tylko znani członkowie akademii W. Donczyk, W. Zatoński, D. Naływajko, N. Krutikowa, Hr. Sywokiń, doktorzy filologii H. Ołeksandrowa, O. Astafjew, N. Bernadśka, M. Hnatiuk, Hr. Hrabowycz (USA), L. Hrycyk, I. Zajarna, N. Zborowśka, Hr. Kłoczek, S. Kozak (Polska), O. Mereżyńśka, O. Nikołenko, M. Pawłyszyn (Australia), W. Panczenko, I. Pospíšil (Czechy), W. Prosałowa, L. Rewa-Lewszakowa, M. Roman (Słowacja), T. Sałyha, W. Sobol (Polska), A. Tkaczenko, Je. Czernoіwanenko, N. Szlachowa, ale także młodzi kandydaci nauk i studenci. Początek pracy seminarium w 2006 roku. Od lewej do prawej: profesor Jarosław Poliszczuk (Kraków, Polska), akademik Dmytro Naływajko (Instytut Literatury imienia T. Szewczenki NAN Ukrainy), profesor Mychajło Najenko (KNU imienia Tarasa Szewczenki), profesor Nonna Szlachowa (ONU imienia I. Miecznikowa), profesor Ludmyła Hrycyk (KNU imienia Tarasa Szewczenki), Roman Hromjak (Tarnopolski Uniwersytet Pedagogiczny imienia W. Hnatiuka).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nawnikom i katom zburzenia Siczy? I stąd ogień wstrętu i ukrytej za wesołym śmiechem oraz smutną zadumą nienawiści do najeźdźców-dzikusów. Kolonizatorzy jeszcze nie wyplenili z ukraińskich serc ukraińskich uczuć. Kotlarewski pisał i dla współczesnych, ale jakoś mi się wydaje, myślał bardziej o potomnych. Do nich chciał donieść prawdę o połtawskiej katastrofie i o swoim światopoglądzie ukraińskiego patrioty-samostijnika, kiedy wkłada w słowa ojcowskiego testamentu Eneasza o jego przyszłym państwie i jego rozkwicie oto takie wersy: “Póki nie będą całować nóg czyjegoś chodaka”. To do nas, dzisiejszych. I jak uderzająco współbrzmią one z Mazepowym “Bo przez szablę mamy prawa” lub z Symonenkows-kim “Niech milczą Ameryki i Rosje, kiedy ja z tobą rozmawiam”, ale jeszcze bardziej zdumiewające jest pokrewieństwo tego testamentu Iwana Kotlarewskiego ze słowami poety i wojownika Jewhena Małaniuka: “By własny Rzym kordonem opasał, i obok Ławry stanął Kapitol”. Oto takie historyczne zadanie dla Ukraińców postawił I. P. Kotlarewski śladem Mazepy, podchwycone przez następne pokolenia i ich światła, które raz po raz oddawały swoje życie za jego realizację. Podstawą dla naszego wydania posłużyło berlińskie wydanie z 1922 roku pod redakcją Bohdana Łepkiego oraz wydanie z 1970 roku wydawnictwa “Dnipro”. Przedmowę Bohdana Łepkiego zamieściliśmy w szczególnym celu — abyśmy, Naddnieprzańcy, widzieli, jak Galicjanie odnoszą się do naszego geniusza. Między połtawianami a lwowianami zawsze były ścisłe związki kulturalne i polityczne. Nasze wydanie jest w istocie zbiorem “Na wieczną pamięć Kotlarewskiemu”, bo otwiera się jednobrzmiącym wierszem T. Szewczenki. Oprócz zamieszczonych tu wierszy Łesi Ukrainki i Iwana Franki, wspomnień J. Czykałenki oraz eseju J. Swerstiuka, można by podać jeszcze wiele mądrych badań o I. Kotlarewskim, wspomnień o odsłonięciu mu pomnika w Połtawie. Ileż to wybitnych ludzi przyjeżdżało do Połtawy na odsłonięcie pomnika. Trzeba było uwiecznić ich na fasadzie kina “Kołos”, obecnie “Vizoria”, lecz w Połtawie zawsze była małorosyjska władza, która nigdy nie tolerowała, bo po prostu nie jest zdolna, wielkich ludzi Ukrainy. I ja już, być może, nie dożyję tego dnia, kiedy i władza połtawska będzie ukraińska z ducha, i sama Połtawa przemówi po ukraińsku, i swoich wielkich ludzi nauczy się szanować, i brać z nich przykład w swoją życiową drogę, aby potomkowie kozaccy nigdy więcej nie błąkali się po świecie w poszukiwaniach nowego Rzymu, jak Eneasz, a budowali Rzym na swojej ziemi. My zaś zrobiliśmy to, co było w naszej mocy. Kiedy ty, drogi czytelniku, weźmiesz do rąk nasze wydanie, to przypomnij sobie słowa na tablicy, która stoi na podwórzu domu Kotlarewskiego na Iwanowej Górze, i pomyśl, że te słowa dotyczą także nieśmiertelnej “Eneidy”, którą trzymasz w rękach. “Iwanowej Górze do ziemi pokłonili się T. Szewczenko, Mykoła Hohol, Mychajło Szczepkin, Łesia Ukrainka, Panas Myrny, Mychajło Kropywnycki, Marija Zańkowećka, wielu innych działaczy kultury. Sława opromienia to miejsce. Skłoń się przed świętością”. My zaś mówimy: “Sława opromienia także “Eneidę”, skłoń się przed nią, skłoń się przed świętością i nikomu nie dawaj jej szargać!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Będziesz, Ojcze, panował

Mykoła KULCZYŃSKI, przewodniczący POOT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki 9 września przypada 250. rocznica urodzin naszego wielkiego rodaka Iwana Kotlarewskiego. Jakże my, proświcianie, mamy nie zareagować na tę jubileuszową datę sławnego autora nieśmiertelnej „Eneidy”? To przecież o nim powiedział nasz Prorok: „Będziesz, ojcze, panował, Póki żyją ludzie, Póki słońce z nieba świeci, Ciebie nie zapomną”. I nie zapominamy. I nie tylko my, proświcianie, ale i całe ukraińskie społeczeństwo, oprócz, oczywiście, naszego wiecznego utrapienia — wszelkich odszczepieńców, którzy wyrzekłszy się swojego ukraińskiego imienia, depczą po nim, teraz już w państwie ukraińskim, nienawidząc jego ukraińskiej istoty bardziej niż nasz historyczny wróg — rosyjski agresor. A przy tym mianują siebie „tóżje ukraincami”. I nie pamięć o Kotlarewskim jest im potrzebna, i nie jego „Eneida” z jej kodem ukraińskiego niezwyciężonego wolnego ducha. Im potrzebna jest kotlarewszczyzna, o której oto jak zabójczo trafnie powiedział nasz wybitny myśliciel, pisarz, naukowiec, długoletni więzień polityczny rosyjskich komunistycznych łagrów J. Swerstjuk w eseju „Iwan Kotlarewski śmieje się”. „W XIX wieku wstrzemięźliwość w stosunku do Kotlarewskiego pojawiła się przez to, że zaczęto go postrzegać przez pryzmat kotlarewszczyzny — rozpowszechnionego w tamtym czasie niedorzecznego bełkotu, nierozumnego grubego śmiechu, taniego literackiego szablonu — śmieszyć językiem ukraińskim w roli niedorzecznego pajaca, który zabawia nawet nie króla, a po prostu tłum mieszczan. Brak smaku, grafomania, mieszczański prymitywizm, szydzenie znalazły w tym małorosyjskości trwałe schronienie i pewny chleb. Rząd (carski. — Red.) nigdy nie czynił przeszkód małorosyjskości najniższego gatunku, przeciwnie, najdyplomatyczniejsi szowiniści chętnie pozwalali czerstwym małorosyjskim szydercom zabijać młodą literaturę ukraińską. Oto dlaczego przez całą drugą połowę XIX wieku najlepsi ukraińscy poeci, dramaturdzy i artyści niosą idee bezlitosnej walki przeciwko profanacji kultury ukraińskiej, przeciwko temu, aby reprezentowali ją ludzie mało kulturalni, w których duszy są tylko „trzy worki śmiechu”. Wszystko, co młode, żywe i zdrowe, trzymając się od nich z daleka, w katastrofalnych warunkach rozwoju kultury ukraińskiej odwraca się od wszystkiego, co ukraińskie, wcześniej, niż zdąży dostrzec w tej kulturze zjawiska najwyższej próby i niepowtarzalnej narodowej wielkości”. A w naszym zdumiewającym czasie ten, kto ma za plecami tylko „trzy worki śmiechu”, dorwał się do reprezentowania już nie tylko kultury ukraińskiej, a całej Ukrainy, całego narodu ukraińskiego, z którego języka, z którego świętości, z którego fundamentalnych wartości on tyle lat szydził, zabijając w jeszcze niedojrzałej narodowo młodzieży (przez postkolonialne okoliczności naszego rozwoju) pragnienie mówienia ojczystym słowem, poznawania głębi historycznego i kulturowego bytu swojego narodu i stawania się pełnowartościowym obywatelem swojego państwa, gotowym w złej godzinie stanąć także w jego obronie. W samowładnej Rosji tę rolę zabójcy ukraińskiej świadomości wykonywały wszelkie wodewile z przygłupim chochołem, w komu w komunistycznej imperium — Sztepsel i Tarapunka, w pierwszych dziesięcioleciach Niepodległości — hańba połtawska — Wierka Serdiuczka, dzisiaj zaś przeróżne kwartały z imperialnego zaświatu, które jeszcze dorwały się do władzy, aby już całkiem przekształcić Ukrainę w małorosyjski wodewil z obdartym do nitki, zastraszonym i nieszczęsnym oraz żałosnym chochłem. „Maładcy chachlonki”, — radośnie i wesoło zacierają ręce wewnętrzni i zewnętrzni putlerzy i szczodrują judaszowymi srebrnikami, żeby jeszcze bardziej i zręczniej szczuli ukraińskiego prezydenta, który ośmielił się wziąć na uzbrojenie fundamentalne wartości Ukraińców — armię, język, wiarę, a zatem, ośmielił się pragnąć widzieć ukraiński naród narodowo i obywatelsko świadomym, zdolnym obronić swoje świętości, narodowe i osobiste interesy i od agresorów, i od nienasyconych zdzierców. Lecz jak mawiał Wasyl Symonenko: „Poznikają wszyscy odmieńcy i przybłędy i hordy zdobywców-przybłęd”, a my darujemy czytelnikom nieśmiertelną „Eneidę”, pełną iskrzącego humoru, ale i pełną przesłań do nas, współczesnych. Dzisiaj „Eneida” potrzebuje nowego wnikliwego odczytania. W przypisach staraliśmy się zaakcentować właśnie na nowym odczytaniu nieśmiertelnego dzieła. Oto weźmy takie wersy: Przepadli! Jak sirko w bazarze! Po naszym chochłackim stroju Nie będziesz capem, ni kozą, A już zapewne, że wołem: I będziesz w pługu chadzać… Nie chodzi, w rzeczywistości, tutaj o nasz ubiór. Tutaj o coś niezmiernie większego i tragiczniejszego. Tutaj o to w naszych duszach i głowach, przez co doznaliśmy Połtawskiej katastrofy. I te słowa poniżającego bólu i niewiarygodnej goryczy oraz obrazy — to reakcja na porażkę mazepińców, po której wszyscy muszą żyć w rosyjskiej niewoli-niewolnictwie, być tylko wołami na zagrabionych przez obcych polach. Jak to współbrzmi z Szewczenkowym z jego „Oj czegoś ty poczerniało, zielone pole?” — „Będziecie orać Mnie cicho i orząc, dolę przeklinać”, albo też z Frankowym „Czyżby ci na tablicach żelaznych, Zapisano u sąsiadów być gnojem, Cięgłem w pociągach ich szybkich”. Wydaje mi się, że właśnie te uczucia skłoniły Kotlarewskiego do napisania „Eneidy”. Bo co było na dworze? Wiodąca warstwa i naród sami siebie zwojowali. Widocznie, wtedy ich, tych, którzy przestraszyli się o własne skóry, nie była większość, siedemdziesiąt trzy procent, jak teraz, lecz wystarczyło równo na tyle, żeby mazepińcy doznali porażki. Zwycięska imperium wszędzie nasadzała swoje niewolnicze porządki. Dziesiątki tysięcy żandarmów stały po ukraińskich miastach i miasteczkach i dziesiątki tysięcy tajnych ich współpracowników, a prościej mówiąc, — donosicieli, siecią pokryły Ukrainę, śledząc za „małorosyjskimi umysłami” oraz pomagając moskalom osadzać ukraińskie ziemie. Ukraińscy patrioci mogli mówić o przyczynach porażki oraz szukać dróg, które wiodłyby do wolnej przyszłości tylko w swoim wąskim kręgu, żeby nie trafić na Sybir śladem za wieloma mazepińcami. Iwan Kotlarewski urodził się po pięciu latach po zniszczeniu autonomicznego ukraińskiego państwa, a kiedy mu wybiło sześć — zburzono rosyjskim czterdziestotysięcznym wojskiem twierdzę ukraińskiego rycerstwa — SicZaporoską. U niego na oczach niszczono Ukrainę i utwierdzano imperium. On nie mógł nie myśleć o tym i nie mówić o tym z bliskimi sobie ludźmi. Lecz jego genialność rozrywa to patriotyczne getto i wychodzi na szerokie przestrzenie narodowego morza. On odnalazł formę, której nie zabroni cenzura, a on za napisane nie trafi na Sybir. On oddaje daninę czujnemu moskiewskiemu oku i podaje szeroki obraz ukraińskiego życia, wirtuozowsko władając ukraińskim słowem, żeby ani naród, ani jego słowo nie przepadły, a żyły w wiekach. Lecz to jeszcze nie wszystko. On sławi mazepińców, on sławi zburzoną Sicz, nazywając właśnie mazepińskie pułki — Łubieński, Hadziacki, Połtawski i nie wspomina ani Myrhorodzkiego, ani Pryłuckiego, które odeszły od Mazepy. Co więcej! On pisze o Łubieńskim pułku, który śpieszy „Połtawę-mateczkę ratować”. To „Połtawę-mateczkę ratować” — dla cenzora i jego oficjalnego poglądu o zwycięskiej połtawskiej wiktorii Rosjan, którym jakoby pomagał zawzięcie małorosyjski naród oraz kozackie wojsko. W rzeczywistości łubieńcy byli w Baturynie, i tam wszyscy zginęli w krwawej rosyjskiej rzezi po zajęciu Baturyna przez moskali przez zdradę nakazowego pułkownika Nosa. A pułkownik Łubieńskiego pułku Dmytro Zełenski (tak i chce się wspomnieć Szewczenkowe o prawnukach) na ten czas przebywał w sztabie Hetmana Mazepy i był jednym z najbliższych jego sojuszników. Na czas napisania „Eneidy” wszyscy to wiedzieli i wszystko doskonale rozumieli. Nie mógł nie wiedzieć o tragedii Baturyna, w szczególności, łubieńców, i sam Kotlarewski, i on wynalazł jedyny możliwy sposób powiedzieć o piekącej ranie i swoim współczesnym, i potomkom. A to — „moskiewskich bredni” o pieśniach zdobywców, a to „stój, nie szewelis” o ich wojsku oraz niewolniczych porządkach w nim. Co tutaj, oprócz wstrętu i pogardy człowieka wyższej europejskiej cywilizacji w sensie kultury, i narodowej, i profesjonalnej, i w sensie politycznego ustroju. Choć na tamten czas, trzeba powiedzieć, w Europie i było Magdeburskie prawo, lecz królow, oprócz Polski, nigdzie nie wybierano. Na Ukrainie zaś wszystkie stanowiska od kierownika najmniejszej terytorialnej jednostki samorządu lokalnego do głowy państwa — Hetmana, były wybieralne, i koło wyborców Hetmana było znacznie szersze, aniżeli w Polsce. Takie ówczesne demokratyczne cudo było tylko na Ukrainie. I nie bez powodu wśród morza kozackich pieśni Kotlarewski wspomina pieśń o Sahajdacznym, który w swoim pochodzie z dwudziestotysięcznym kozackim wojskiem na Moskwę zburzył po drodze wszystkie znaczące rosyjskie miasta-twierdze, co zasiało panikę wśród Rosjan oraz zmusiło ich podpisać niekorzystny dla nich pokój z Polakami, a Ukraina otrzymała od polskiego króla szereg fundamentalnych praw i wolności. A ile i bólu, i dumy za Siczowe rycerstwo w takich, zdawałoby się, prostych słowach: „Pewnie, śpiewali i o Siczy”. Dzieciństwo i młodość Kotlarewskiego mijały pod znakiem ukraińskiej językowej i pieśniowej żywiołowości, rozmów o siczowym rycerstwie i sławie Hetmanatu i, w końcu, całe jego życie. Czyż mógł on wybaczyć mordercom, niszczycielom

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Mykoła TIUTIUNNYK Mykoła TIUTIUNNYK Późne jabłka

Czemuś nie przyszedł, Gdy księżyc wyszedł, Ja przecież czekałam. Czy konia nie miałeś, Czy ścieżki nie znałeś, Matka nie puszczała? I konia on miał, i ścieżkę on znał, i matka wujowi Dmytrowi na progu nie stawała… A nie puszczała go do kochanki żona, ciotka Maria, mała i schludna, jak polna myszka. — Mytiu, nie chodź! O dzieciach pomyśl! Zostawisz — komu one potrzebne będą? — Ja dzieci nie zostawiam! Ja z tobą, żabo rozgębiona, żyć nie chcę! Panie Boże, a jakaż ona tam rozgębiona? Czyżby naprawdę oślepł z tą szmatą? Przejdź całą wieś i wróć, a takiego pyszczka, jak u ciotki Marii, nie zobaczysz. Wuj Dmytro zarzuca płaszcz-namiot, wkłada swoją ulubioną wojskową czapkę, która zachowała się jeszcze z wojny, i, trzasnąwszy drzwiami, wymiata się z chaty. Z nieba, jak z wiadra, leje się księżycowa poświata. I wyraźny, dokuczliwy cień aż biegiem śpieszy za postacią wuja: przez błyszczącą pod księżycem drogę, na wygon, do stajni… Ja już kawaleruję (niby przypadkiem spotykamy się z sąsiedzką Nastią na miedzy ogrodowej i zaczynamy przypominać sobie, co dzisiaj było ciekawego w szkole). Słysząc domowy hałas, my z Nastią milkniemy i czujemy się tak, jakby nas przyłapano na czymś brzydkim. Bo ciotka Maria dobrze wie, że my gdzieś pod bokiem i, zapewne, słyszymy wszystko, co dzieje się w chacie. — Wa-aniu! Synku-u! — pojawiając się na progu, woła ona mnie. — Poszedłbyś do chaty. Kiedy noc, ciotka nie lubi siedzieć w chacie sama. Nastia pośpiesznie dotyka dłonią mojej ręki, niby na pożegnanie całuje mnie, i już w biegu cicho mówi: — No wszystko. Ja poszłam. — Na-astiu! Ale Nastia już znika za rogiem swojej stodoły. I ja, obrażony na cały biały świat, a zwłaszcza na wuja Dmytra, też wlekę się do chaty. Ciotka Maria nawet wstydzi się patrzeć mi w oczy. Bo przecież nie dalej jak przedwczoraj przysięgała swojej rodzonej siostrze, a mojej mamie, że więcej takiego niegodziwstwa nie ścierpi, a będzie gonić tego “włóczęgę”, żeby i nogi jego więcej w podwórzu nie było. Ale spróbuj pogonić, kiedy wuj ma do dwóch metrów wzrostu i gimnastiorka ledwo wytrzymuje ciężar wszystkich jego orderów i medali. — Choćbyś ty mu, Waniu, zamek na stajni czymś wysmarował albo co, — układając moje kuzynki, cierpiąc mówi ciotka. — Żeby wiedział, jak od żony łazić. — A czym? — pytam, ze spuszczoną głową składając do brezentowej torby swoje podręczniki. Ciotka może i powiedziała to, żeby nie milczeć, bo przecież zemścić się choć w słowach — i to już na duszy lżej. A mnie, też obrażonego, że tylko chwilkę postałem z Nastią, niby ktoś za język szarpie. — Tak czym, mówię, wysmarować? — A czym… Ja przecież nie wiem — czym. — Hm… A jak wuj się dowie i z chaty wygoni? Jedź, powie, do matki i chodź stamtąd do szkoły dziesięć kilometrów. — Nie dowie się. My mu przecież nie powiemy. Zamiar ten, widać, porywa i ciotkę. Bo ona nawet stała się weselsza, otarła oczy, jak dziewczynka, ciesząc się, że i krzywdziciel jej wkrótce dowie się, jak to nad innymi znęcać się. — Wysmaruje ręce, — mówi ona, — wtedy nigdzie i nie pojedzie. — Tak krzyku narobi, — spokojnie odpowiadam ja. — Nic, wykrzyczy się. Ciotka Maria nawet podpowiedziała, jak to lepiej zrobić. Najpierw na łopian, a potem już jakąś tam gałązką — na zamek. Niech wtedy spróbuje otworzyć. Następnego dnia w szkole żadna nauka do głowy nie wchodziła. Tylko myślałem: jakże to mi wyjdzie? Choćby o co zapytali, a ja: ha? Co? Dziewczyny podśmiewają się i wciąż na Nastię zerkają: zakochał się chłopak, nie do lekcji. Toż, zapewne, już rozpowiedziała. Ot, sroki! A zresztą, to nawet przyjemnie, że w klasie nas już uważają za parę. Toż to wszystko jedno, co o głowę urosnąć! Bo masz dziewczynę — to już i kawaler, a nie jakiś tam smarkacz. Ja też wymownie zerkam na Nastię, która siedzi w równoległej ławce, ale ona podkreślenie nie zauważa mojego spojrzenia, poważnie marszczy brwi, śledząc, jak Hanna Petriwna dowodzi na tablicy twierdzenie. W ogóle w szkole my z Nastią prawie nie rozmawiamy. Chyba że kiedy poproszę o ołówek czy gumkę. Poda milcząc, a wtedy aż rękę odsunie. Bo ja przecież choć małym palcem, ale dotknę jej. — Co to z tobą dzisiaj, Stepowy? — wycierając ścierką palce, pyta Hanna Petriwna. — Czyś nie zachorował? Dziewczyny znów “hi-hi”, a chłopcy tylko mrugają do siebie, drwiąc. Nastia zaś niby ta statua: boi się nawet poruszyć. Toż, zapewne, myśli, że o niej marzę. Miła moja dziewczyno, ja przecież o tobie dzień i noc marzę, ale teraz myśli o czym innym. Obiecałem przecież ciotce, a toż to wstyd! Choć i jej żal. Jako tako doczekałem wieczora. Ale wuja z jakiegoś powodu nie było z pracy. A on przecież najpierw przyjdzie przebrać się, a potem dopiero wraca na stajnię, po Woronego. Przyuczył ogiera co wieczór na sąsiedni chutor biegać, oto i słychać, jak ten już kopytami tupie. Też, patrz, niecierpliwi się, czarcie! Nic, przenocujesz i w stajni. Jak inne konie nocują. Kiedy ja się uporałem i wróciłem do chaty (niech wuj widzi, że w domu siedzę), on właśnie zaczął się zbierać. Zbierał się milcząc, raz po raz zerkając na ciotkę. Może i dziwiło, że dzisiaj ona nie płakała, nie wyrzucała — milczała. — Hm, a gdzie to czapka? — zapytał rozdrażniony. — Wieszałem przecież tutaj… — Gdzie wieszałeś — tam i weź, — na dziwo spokojnie odpowiedziała ciotka, nie odrywając od okna pustego spojrzenia. — Hm-hm, to za wami weźmiesz… “Za wami” — to, wychodzi, za ciotką i mną? Dwie córeczki jeszcze małe, do gwoździa nie dostają, zatem, przynosić nie mogły. — Oto ona, na krześle! — w końcu nie wytrzymuje i podnosi głos ciotka. — Wieszałem! Myślał, zapewne, powiesić! Oto już mogli i zetrzeć się! Ale wuj zawsze wstydzi się mnie, dlatego tylko źle spogląda na ciotkę i przed tym, jak wymiatać się z chaty, niby przepraszając za to “za wami weźmiesz”, pyta mnie: — No, jak tam, w szkole? — A nic. — Aha. No dobrze. Zastygł na chwilę przy drzwiach, potem — trzas! Poszedł. I znowu biegnie śladem wuja dokuczliwy cień, przez błyszczącą pod księżycem drogę, na wygon, do stajni. W okno nam dobrze widać, jak wuj, podobny w swoim płaszczu-namiocie do ogromnego ptaka, który robi rozbieg przed tym, jak wzlecieć, lada chwila zbliży się do drzwi… — Chodźmy na ulicę, Waniu! — nie wytrzymuje ciotka i pierwsza zrywa się z miejsca. Wyskakujemy w porę, bo właśnie w tej chwili ze stajni dolatuje taki krzyk i taka kłótnia, jakich ja, zdaje się, od urodzenia nie słyszałem. — W bóg-gów wasz-szych! W boż-żęta! — podnosi już przysypiające psy. Ciotka jakąś chwilę błagalnie patrzy na mnie, decydując, czy będę mógł być jej obrońcą. Potem, zapewne, rozumie, że obrońca ze mnie jeszcze żaden. — Waniu, ja pójdę z dziećmi do sąsiadów, tam przeczekam. Ty też daleko nie zachodź. Oto tak narobili! Panie Boże, Panie Boże… Wuj jeszcze długo klnie, wali obcasami w drzwi, ale brać się za zamek, zapewne, brzydzi się i za chwilę na skrzydłach swojego płaszcza-namiotu leci z powrotem, do chaty… *** — Czemu ciocia Maria jest taka przerażona? — wita mnie na miedzy Nastia. — Właśnie się ubierałam, a ona jak wpadnie… — A nic, — uśmiecham się, — chodźmy lepiej tam, do sadu. — Czemu do sadu? — dziwi się Nastia. Bo wcześniej przecież nigdy nie wołał. — A bo wujek, — mówię, — rozrabia… — A-a, tak właśnie pomyślałam. Widzę, ciocia taka-a… nigdy jej takiej nie widziałam. Schodzimy ścieżką do sadu. Idziemy obok siebie, ciasno, bo ścieżka wąska, a przekopanej ziemi deptać przecież nie będziesz. — Idź przodem, — mimo wszystko zatrzymuje się Nastia i ogląda na chatę. Jeszcze zobaczą w oknie, powiedzą: patrzcie, jacy dorośli… Drzewa już gołe, tylko na górnych gałązkach gdzieniegdzie pobłyskują już przywiędłe jabłka. — Chcesz jabłek? — pytam. — Chcę. Chwyciłem oburącz za dolną, grubą gałąź, która rosła prawie poziomo, i, jak to uczył wojskowy, raz, dwa, trzy! To się nazywa — podciągnięcie z przewrotem. A teraz można już dosięgnąć wyższych gałęzi. Dosięgnąłem, potrząsnąłem. Zaszeleściły, poruszając powietrze. Zachwiały się i jabłka. Ale trzymają się! Potrząsnąłem jeszcze raz. Wtedy już zerwało się jedno, poleciało nie wiadomo gdzie. — Patrz tam! — krzyczę. W ślad za pierwszym — drugie. I też w jakąś przepaść. Nastia śmieje się i, zgięta, biega pod jabłonią. — No i co? — Znalazłam! — Obydwa? — Aha! No i oczy! Jabłka zimne. Aż zęby ścierpły. I już troszkę gorzkawe. — O-o, takich chyba jeszcze nie jadłaś! — Co — dobre? — śmieję się. — Bo to przecież ostatnie. A ostatnie wszystko dobre. Nastia w swojej kwiecistej chustce teraz taka, że tylko patrzeć. W dzień ładna, a wieczorem to już całkiem piękność! Nawet czuję się zakłopotany. Bo co ona we mnie znalazła? — Pawło Chrestenkiw dzisiaj stanął na progu i nie puszcza, — troszkę wręcz figlarnie mówi Nastia. — Pocałuj, mówi, to przepuszczę… — Gdzie to — w szkole? — ziębnę. — A gdzież indziej? Idź, mówię, bo ja cię tak pocałuję! Mnie, mówię, jak się zachce całować — to sobie znajdę. Stoję jak głupi. — Czemu milczysz? — ledwo słyszalnie pyta Nastia. — Ja mu jutro gębę obiję! — mówię aż drżącym z przejęcia głosem. — Jutro! — A czy dasz radę? — śmieje się. Jej jeszcze do śmiechu?! — Dam radę! Zobaczysz! — Głuptasie, — jak nigdy, czule wymawia Nastia i kładzie mi na ramieniu swoją dłoń. — Czy on mi potrzebny? Przecież mam ciebie… No, kiedy już po tych słowach się nie odważę… Szybko nachylam się i cmokam ją w policzek. — Oj, mamusiu! Ale czemuś ty w nos? — zasłaniając się rękami, długo i dziecinnie dźwięcznie śmieje się Nastia. Na drugi dzień tylko zobaczyłem ją w szkole — i od razu zrozumiałem: coś się stało. Patrzy wilkiem. Choćby lekki uśmiech na ustach. Spróbowałem podejść — odwraca się. — Nie podchodź więcej! Słyszysz? Nie podchodź! Masz ci los! — Ale co się stało, Nastiu? Czemu ty tak na mnie? Spojrzała błyszczącymi od łez oczami na moje ręce, które wstydliwie wyglądały z krótkich rękawów marynarki, a usta jej wykrzywił pełen wstrętu uśmiech. — Co się stało? A ty nie wiesz? Przecież mnie teraz przy tobie mdli i… Nie dokończyła, wybiegła na korytarz. I dopiero wtedy wszystko zrozumiałem. Ciociu moja droga, przecież mówiłaś, że nikomu-nikomu… Szybko zebrałem swoją torbę i — do matki. Na chutor. *** Minęło sporo lat. I teraz, przyjeżdżając z Donbasu na urlop, choć na godzinkę wpadam też do cioci Marii i wujka Dmytra. Przy stole, między innymi, wspominamy i tamto dawne zdarzenie. Wspominamy i śmiejemy się. Bo to już sprawa dawno miniona. Zresztą wujek Dmytro potem jakby w rosie się wykąpał: rzucił swoją kochankę i całe życie cicho i spokojnie przeżył z ciocią Marią. I tylko patrząc na sąsiednią chatę, gdzie do dziś mieszkają rodzice Nastii, za każdym razem czuję w gardle dławiący ucisk, jakbym nałapał się w pośpiechu późnych jabłek, które jedliśmy kiedyś z Nastią tamtego dalekiego i jak dotąd najszczęśliwszego w moim życiu wieczoru…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Człowiek, który brzmiał jak Dniepr

Nowa książka Mychajła Słaboszpyckiego „Z pamięci lustra” wieńczy swoisty cykl prozy wspomnieniowej, w którym ukazały się już „Przecieranie lustra” oraz „Cienie w lustrze”, cieszące się szerokim rozgłosem. Książka, podobnie jak dwie poprzednie, ukaże się w wydawnictwie „Jarosławiw Wał” latem. Oddajemy do uwagi czytelników ten wspomnieniowy fragment. będąc pod czujnym okiem NKWD, Łypkiwski był bardzo powściągliwy w swoich listach. Znajdujemy tam wiadomości o aresztowaniach protoprezbiterów Karpowa i Chomyczewskiego, o wyrzeczeniu się cerkwi przez niektórych księży oraz o zamykaniu świątyń. Wszystko zmierzało do tragicznego finału. Łypkiwskiego aresztowano i czekał on na rozstrzygnięcie swojego losu. Najwyraźniej domyślał się, jak go potraktują. Anatol Kostenko, którego dobrze znałem (i nawet pisałem o jego niewolniczej odysei), opowiedział w swoich wspomnieniach: „Z całej galerii ludzkich typów w mojej pamięci, chyba najwyraziściej wyłania się obraz metropolity […] Wasyla Łypkiwskiego (1864—1937). Dawno to było, ale do dziś niemal codziennie wspominam tego niezapomnianego człowieka wielkiej duszy. Jego pojawienie się w celi (więzienia Łukianowskiego — M. S.), gdzie stało ponad dwa tuziny wąskich łóżek, poraziło mnie — wszak to ten sam Łypkiwski, który napisał po raz pierwszy w naszym języku podręcznik, z którego uczyłem się Starego i Nowego Testamentu […] Lecz niedługo cieszyłem się tym kontaktem, gdzieś po dwóch-trzech tygodniach wezwano go „z rzeczami”. Dopiero po pięćdziesięciu latach pojawiły się wiadomości, że zmarł 28 kwietnia 1938 roku w łagrach Workuty. Ale to było kłamstwo […] Łypkiwski został skazany na śmierć 20 listopada 1937 roku. Wyrok wykonano, to znaczy rozstrzelano, 27 listopada tego samego roku, na wniosek krewnych został pośmiertnie zrehabilitowany po 52 latach (1989)”. Już w naszych czasach wyjaśniono wszystkie szczegóły całej tej historii, o której co najwyżej w ogólnych zarysach wiedział Mykoła Chomyczewski. W 1937 roku wydano specjalne postanowienie narkoma spraw wewnętrznych Jeżowa „O elementach antysowieckich”. Nakazywano w nim czyścić wszystkich, których uznawano za wrogi ZSRR materiał ludzki: inteligencję, kułaków, duchowieństwo, przedsiębiorców. Szczególnie podkreślono Kijów, gdzie zaznaczono, że miasto jest „przepełnione kupiectwem, ziemianami, szlachecką arystokracją, duchowieństwem”. Przypominano: w Kijowie — 130 cerkwi. „Jeszcze w czasach przedrewolucyjnych Kijów był centrum ukraińskich nacjonalistów, którzy ożywili swoją nacjonalistyczną działalność wraz z początkiem rewolucji”, — pisano w „posłaniu” Jeżowa do całego aparatu karnego. Jak widzimy, według pojęć enkawudzistów, metropolita wpadał pod dwie rozdzielniki — jako osoba duchowna i jako ukraiński nacjonalista”, — pisze A. Zinczenko. Łypkiwskiego rozstrzelano w więzieniu Łukianowskim. Jego ciało wraz z wieloma innymi zostało zakopane w lesie Bykowniańskim pod Kijowem. Wiedząc, że całe ówczesne otoczenie Chomyczewskiego zostało wyniszczone, zaczynasz myśleć, że Bóg uchronił go dla jakiejś ważnej misji. Przeglądając zaś cały korpus tekstów, które wirtuozowsko zinterpretował na ukraiński Borys Ten, rozumiesz — dla jakiej. Naprawdę strasznie wyobrazić sobie, że Borysa Tena u nas by nie było. Że Mykołę Chomyczewskiego zniszczono wtedy, gdy nad nim już zawisł czarny cień śmierci. W czasie jego uwięzienia zdarzyła się historia, w której trudno rozdzielić prawdę od legendy. Jego ukochana Apolinaria Kowalczuk była wyjątkową kobietą. Prawdziwa dekabrystka. Wtedy właśnie ukończyła Kijowski Instytut Muzyczno-Dramatyczny. Wróżono jej karierę artystyczną. Czekała na nią scena w Moskwie (Kowalczuk zaproszono tam). Ale ona pojechała w zupełnie innym kierunku — prosto do GUŁAG-u. Nara (tak nazywał ją ukochany, który później został jej mężem) rzekomo głośno zaśpiewała, stojąc na brzegu rzeki, żeby Mykoła w łagrze po drugiej stronie rzeki dowiedział się, że ona już tu jest. Dzieliły ich ogromne kry, które niczym statki płynęły po wiosennej rzece. Taka była preludia do ich spotkania w śniegach niewoli. Nara zatrudniła się jako solistka Dalekowschodniego radia. W 1933 roku wzięli ślub. „Za sumienność przy wykonywaniu zadań” Chomyczewskiemu skrócono wyrok niewoli, pozwolono mu opuścić miejsce uwięzienia. Stało się to we wrześniu 1936 roku. W tamtym czasie Chomyczewscy mieli już trzyletniego syna Wasylka (właśnie nie Wasyla, a Wasylka, jak swego czasu nazwano jednego z książąt dawnej Rusi; na jego cześć otrzymał imię i syn Chomyczewskich). Syn poszedł w ojca. Przy nim także były i rozum, i talent. Kiedy już po odwilży kultu jednostki Stalina rodzina mieszkała w Żytomierzu, Wasylko zdobył wykształcenie filologiczne, znał język i początkowo był ojcowskim asystentem w tłumaczeniach. W szczególności pomagał mu przekładać na ukraiński sposób liczne libretta niemieckich oper. Z czasem tłumaczył sam, demonstrując wysoki poziom twórczy. Według wspomnień ludzi, którzy go znali, Chomyczewski-młodszy był jedną z nadziei cechu tłumaczy. Ale jego nagła śmierć postawiła kropkę w tej twórczej biografii w tym czasie, kiedy obietnica jeszcze nie przeszła w realizację. Można tylko wyobrażać sobie, jak małżeństwo zniosło stratę ukochanego syna. Rodzina przyjechała na Ukrainę, ale na długo tu nie została. Najwyraźniej Chomyczewski zrozumiał, że mogą go ponownie aresztować. Bo przecież NKWD wyłapywało resztę księży Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej, których w większości skazywano na rozstrzelanie. Zresztą nie tylko księży… Chomyczewscy wyjechali w podmoskiewskie okolice. I bardzo w porę. Tam dopadła ich wieść o rozstrzelaniu Wasyla Łypkiwskiego i ostatnich księży. Chomyczewscy zniknęli z pola widzenia NKWD na Ukrainie. I właśnie dzięki temu „przeskoczyli” niebezpieczny pas czasowy. Mykoła Wasylowycz pracował jako instruktor w zespołach amatorskich w mieście Kalinin (dawny Twer), a dalej wstąpił do Moskiewskiego Instytutu Muzyczno-Dramatycznego. Oczywiście nauka tam była dla niego formalnością, bo w sensie kultury muzycznej Chomyczewski był o głowę wyższy od wielu tamtejszych mentorów. Wojna przyodziała go w szynel i nałożyła na niego rolę korespondenta wojennego, ale szybko trafia do niewoli wraz z całym batalionem łączności, przy którym Chomyczewski przebywał. Opowiadając nam o swojej ówczesnej odysei, powiedział taki szczegół. Kiedy znalazł się w obozie jeńców w Nowogrodzie Siewierskim, mógłby znacznie ułatwić swoją tamtejszą egzystencję, gdyby zgłosił się do kierownictwa obozu: znam język niemiecki (tłumaczy Niemcom brakowało). Ale on tego nie zrobił. Poszczęściło mu się trafić do teatru amatorskiego (Niemcy pozwolili na jego istnienie). Miał możliwość porównywać sowiecki i niemiecki obóz. My z Dziubą nie zaryzykowaliśmy zapytać go o to, w którym obozie trudniej było przeżyć. Nie był to czas na takie tematy. Zresztą Niemcy Chomyczewskiego mało co nie rozstrzelali — próbował uciec do lasu, ale go złapali i wtrącili do obozu aż w Niemczech, gdzie spotkał koniec wojny. Po wojnie długo wypominano mu ten teatr, inkryminując kolaborację… Z taką biografią Mykoła Wasylowycz bał się być gdzieś na widoku. Ukrył się w głuchym wsi pod Żytomierzem, gdzie mieszkała żona z synem. Półlegalnie ich odwiedzał. Dopiero chruszczowowska „odwilż” zmieniła jego status. W końcu przenosi się do rodziny do Żytomierza. Zostaje kierownikiem literackim miejscowego teatru muzyczno-dramatycznego, opiekuje się amatorskimi zespołami chóralnymi. Jak zbadał Wiktor Żeżera, najpopularniejszą książką Chomyczewskiego stał się „Poradnik dla kierownika chóru amatorskiego” (o którym nawet nie słyszeliśmy). Słynny chór „Loniok”, który stworzył i którym przez długi czas się opiekował, — jeden z jego twórczych osiągnięć w działalności pozaliterackiej. „Loniok”, jako swoistą sztafetę, przekazał w ręce Anatolija Awdijewskiego. Przy tej okazji przypomniał się taki szczegół. W 1976 roku w „Literaturnej Ukrainie” drukowano wywiad Briuchoweckiego z Borysem Tenem. Nie znałem znamiennego, w wielu sensach, związanego z tym materiałem wątku. Okazuje się, że kiedy Briuchowecki złożył swoją rozmowę do druku w gazecie, wezwał go do siebie redaktor naczelny Wynohradski i bez żadnych wstępów zapytał, dlaczego w tekście aż trzy razy wspomina się Mykołę Zerowa. „A nam cenzor powiedział, żebyśmy jak najrzadziej pisali o nim”. O tym dialogu z redaktorem i całej historii z tym ciekawym wywiadem mamy autokomentarz w oryginalnej książce „Factum Est Factum”, która w adnotacji określona jest jako pastisz, przy budowie którego wykorzystano elementy kolażu. Briuchowecki zauważył redaktorowi: za czas jego pracy w „LU” Zerow ani razu nie był wspominany w gazecie. Dlatego, powiada, w tym przypadku już można pozwolić wspomnieć go trzy razy. Wynohradski powiedział: zadzwoni do Jewhena Szabliowskiego i zapyta go o radę. Ponieważ na dzień dzisiejszy Szabliowski jest całkowicie zapomniany, podam tutaj notkę o nim. W 1934 roku, w wieku 28 lat, został wybrany członkiem korespondentem AN USRR i mianowany dyrektorem Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki. Ale w jego pracy naukowej po aresztowaniu i skazaniu nastąpiła długa przerwa. Dopiero po XX zjeździe KPZR powrócił do literaturoznawstwa, gdzie pisał bardzo zideologizowane prace na wzór „Socjalny realizm i światowa kultura” (1973), „Na czołowych rubieżach epoki. Kierownicza rola KPZR w rozwoju ukraińskiej literatury sowieckiej” (1979). Za książkę „T. H. Szewczenko i rosyjscy rewolucyjni demokraci 1858—1861” został uhonorowany Nagrodą Leninowską (1964), a za książkę „Czernyszewski i Ukraina” (1979) — Nagrodą Szewczenkowską. Dobrze pamiętam jego artykuły, które składał do druku w „LU”. Były w duchu wymienionych wcześniej opusów i niemal w całości składały się z cytatów „klasyków marksizmu-leninizmu”. Beznadziejna scholastyka i dogmatyka. Jak powiedział cięty na słowo Anatol Kostenko, który przeszedł sowieckie obozy koncentracyjne, Szabliowskiego przestraszyli na całe życie i stał się „bardziej prawowiernym leninowcem niż sam Lenin”. Briuchowecki wspomina swoją naiwną nadzieję: „Póki Wynohradski wybiera numer (Szabliowskiego. — M. S.), ja trochę się cieszę: jakby nie było, a Szabliowski sam po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Borys Ten

Dokończenie. Pocz. w nr 26 z 2019 r. W 1921 roku dwudziestoczteroletniego wierszopisa i tłumacza Chomyczewskiego wyświęcił na kapłana metropolita Łypkiwski. Energiczny, artystyczny i elokwentny Chomyczewski w znacznym stopniu przyczynił się do tego, że na Żytomierszczyźnie pojawił się szereg parafii Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego (UAKP). A już w następnym roku arcybiskup Stepan Orłyk wyświęcił Chomyczewskiego na stopień prezbitera. Dalej, obdarzony wielkimi zdolnościami muzycznymi, talentem kaznodziejskim i głęboką wiedzą teologiczną, został protoprezbiterem. Był drugim zastępcą przewodniczącego prezydium Ogólnoukraińskiej Prawosławnej Rady Kościelnej, opiekował się miesięcznikiem UAKP „Cerkwa i żyttia”. Jest autorem licznych kompozycji śpiewów cerkiewnych. Oczywiście, przy normalnym rozwoju wydarzeń pozostałby wybitnym działaczem cerkiewnym. Ale latem 1929 roku został aresztowany. Wyrok sądu — dziesięć lat tak zwanych łagrów poprawczo-pracy. Karę odbywał na Dalekim Wschodzie — „państwo GUŁAG” rozciągało się przez całą „Syberię nieprzebytą” aż tam. Ciężka „gułagowska epopeja” przyszła Chomyczewskiemu nieco łatwiej niż wielu innym — wyjątkowa muzykalność, talent dyrygencki i znajomość języków wyznaczyły mu w łagrze szczególną rolę. Nie był tym katorżnikiem, którego wysyłano, powiedzmy, do jakichś kamieniołomów czy do wyrębu lasu. W GUŁAG-u było niemało takich kłopotów, z którymi mogli poradzić sobie tylko ludzie kalibru Chomyczewskiego. On na przykład stworzył chór więźniów i nim kierował. Dla zwierzchnictwa było to bardzo ważne. Dlatego też Chomyczewski miał taką „synekurę”. Historyk Arsen Zinczenko w swojej monografii „Życie i posługa metropolity Wasyla Łypkiwskiego” („Duliby”, Kijów, 2017), która udokumentowała perypetie losów działaczy UAKP, często wspomina Chomyczewskiego. Oto, powiedzmy, rok 1924, delikatnie mówiąc, szczególnie trudny dla UAKP. Jej delegacja „w składzie: metropolita Wasyl Łypkiwski, jego zastępca — protoprezbiter Mykoła Chomyczewski, ewangelista Wołodymyr Czechiwski, arcybiskup wołyński Stepan Orłyk wyjechała do Charkowa na spotkanie z członkami rządu USRR w celu wyjaśnienia statusu prawnego UAKP oraz konieczności ujawnienia przed rządem politycznych oszczerstw wobec UAKP”. Próbowali przekonać ministra sprawiedliwości W. Bałyckiego o prawie swojego Kościoła do legitymizacji wraz ze wszystkimi wynikającymi z tego momentami (wydawanie własnych czasopism i książek, otwieranie kursów teologicznych itp.). Co z tego wyszło — dobrze wiadomo. Pod koniec lutego 1927 roku, jak pisze A. Zinczenko, kiedy w Kościele szczególnie zaostrzyła się konfrontacja między „grupą metropolity Łypkiwskiego a prorządową »ekipą« i kiedy ataki władzy na Kościół się nasiliły, M. Chomyczewski złożył oświadczenie, że w takich warunkach »ma zamiar wycofać się z aktywnej pracy cerkiewnej«”. A. Zinczenko cytuje listy metropolity Łypkiwskiego do O. Majewskiego z czasów, gdy „szczucie duchowieństwa i wiernych, prześladowania i aresztowania wzniosły wokół metropolity mur wyobcowania”. Stale odczuwa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

cierpiał od stalinowskiego reżimu, odsiedział na Sołowkach, gdzie był i Zerow, zatem nie może on zaprzeczyć potrzebie przywracania do obiegu literackiego imienia swojego towarzysza niedoli… Jakże mnie oszołomiło owo: “Nie, ja kategorycznie nie zalecam wspominania go”, — głos Szabliowskiego było słychać ze słuchawki”. Ocalały po fabryce śmierci Szabliowski wojował nawet z martwym Mykołą Zerowem. Dopiero po dekadach, pisząc swoją książkę o Zerowie, Briuchowecki dowiedział się o przyczynie takiego zachowania Jewhena Szabliowskiego. Wywiad z Borysem Tenem w gazecie ukazał się bez nazwiska Zerowa. Kiedy Briuchowecki opowiedział o tym oburzającym fakcie redaktorowi naczelnemu “Wseswitu” Dmytrowi Pawłyczce, ten natychmiast zaproponował: dawaj do “Wseswitu” wszystko, jak jest. Wywiad ponownie ujrzał światło dzienne już na łamach czasopisma w swojej pierwotnej postaci. I cenzor nie wykreślił stamtąd imienia Mykoły Zerowa. Sądzę, że Mykoła Wasylowycz mógłby niemało opowiedzieć o psychologii i zachowaniu ludzi “stamtąd”. Ale milczał. Być może po prostu nie chciało mu się poruszać przeszłości. Jakby spisał to wszystko do archiwum pamięci. A sam, wiedząc, że nasz czas na ziemi jest bardzo ograniczony, nie tracił go na refleksje i niekonstruktywne tematy. W półoświeconym (to według najbardziej optymistycznych ocen) społeczeństwie, gdzie przez kilka dekad bezlitośnie wyrywano wszystko intelektualnie pełnowartościowe, wszystkie wyobrażenia o świecie antycznym i jego kulturze oraz cała wiedza o nich przypominały wyobrażenia i wiedzę, powiedzmy, o marsjańskich księżycach Fobos i Deimos. Wystrzelani w wojnie rosyjsko-ukraińskiej studenci i gimnazjaliści, wybitni przedstawiciele elity narodowej, którzy wybrali los emigracyjny, zniszczeni neoklasycy (jedyny z nich cudem ocalały Maksym Rylski), proskrybowani wszyscy inni “zbyt mądrzy” — oto z czym szła Ukraina przez dekady triumfu socrealizmu, gdzie starannie pielęgnowano drzemliwy prymityw literacki na wzór deklarowanych w “Mołodniaku”, “Płuzi” i WUSP-ie. Nie po prostu nihilistyczny, a wrogi stosunek do tego, co przez wieki wytworzyła w kulturze ludzkość — to był dobry ton u homosowietikusa. (“U sowietskich — osobaja gordost!..”) U nas białymi krukami, jakimiś fantastycznymi egzotami byli ci nieliczni, którzy umieli coś tam przeczytać po starogrecku i łacinie. To, co łatwo mógł każdy gimnazjalista czasów przedrewolucyjnych, z reguły było nieosiągalne nie tylko dla absolwentów wyższych uczelni, ale i dla kandydatów i doktorów nauk. Oto już prawdziwie “władza ciemności”. Rozrzedzona przestrzeń intelektualna i edukacyjna, gdzie za wykształcenie wydaje się to, co Sołżenicyn nazywał “obrazowanszczyną”. Ukraiński czytelnik, który nagle zapragnąłby przeczytać Ajschylosa, Hezjoda, Arystofanesa, Sofoklesa, Katullusa, Owidiusza, zmuszony był szukać w rosyjskich przekładach, ponieważ te nieliczne ukraińskie interpretacje tych autorów były represjonowane razem z tłumaczami. Powiedzmy, cały korpus tekstów starorzymskich poetów, które błyskotliwie odtworzył naszym słowem Mykoła Zerow. Z innymi literaturami sytuacja wyraźnie się poprawiała. Mieliśmy już plejadę takich mistrzów przekładu, jak Mykoła Łukasz, Hryhorij Koczur, Wasyl Mysyk, Dmytro Pałamarczuk, Maksym Rylski, Mykoła Bażan, Dmytro Pawłyczko, Jewhen Drobyazko, Jurij Lisniak, Stepan Kowhaniuk, Mykyta Szumyło, Mykoła Tereszczenko, Ołeksą Synyczenko, Wil Hrymycz, Wiktor Koptiłow, Jewhen Popowycz, Olha Seniuk, Anatol Perepadia, Rostysław Docenko, Dmytro Andruchiw, których znaczenie w naszej kulturze, jak mi się wydaje, jeszcze do dziś nie zostało należycie uświadomione i ocenione. A oto “antykowi”, wydawało się, nie było skąd się u nas wziąć. Tutaj chyba tylko ktoś mógł z podkładu coś przetłumaczyć. Nawiasem mówiąc, takich półprzekładów, wykonanych przez nieodpowiedzialnych i literacko niezbyt wykwalifikowanych ludzi, pojawiało się (i obecnie pojawia) niemało. Tutaj są szczególnie pouczające wątki literackiego szarlataństwa. Wdowiec Mykoła Wasylowycz Chomyczewski odszedł z tego świata, zabierając ze sobą niemało zagadek i tajemnic sztuki przekładu Borysa Tena oraz swojego skomplikowanego życia. I dopiero później zaczęły docierać do ogółu różne szczegóły biograficzne, które nazywa się ogólnie i mgliście: “białymi plamami”. O mało znanym Borysie Tenie ciekawie pisał wytrwały badacz biografii Hryhorij Złenko, który często zadziwiał sensacyjnymi znaleziskami z archiwów. Dmytro Czerednyczenko nie tylko przygotował książkę poezji i przekładów Borysa Tena, ale i przedstawił swoją wizję tej wyrazistej postaci naszej kultury w szkicu “Człowiek z imieniem rzeki”. Witalij Żeżera stworzył oryginalną sylwetkę biograficzną wielkiego tłumacza i egzotycznego w życiu codziennym człowieka. Maksym Stricha opublikował gruntowne studium o kunszcie translatorskim Borysa Tena. Mamy ciekawe spostrzeżenia na tym samym materiale Anatolija Syryka. Niemało pisali o tej unikalnej postaci jego krajan Ołeksij Opanasiuk, Anatolij Szewczuk, Jewhen Koncewycz, Anatolij Żurawski. Wszystko to — przybliżenie do zdumiewającej osobowości Mykoły Chomyczewskiego oraz fenomenu Borysa Tena, którego po prostu nie zrozumieć w pełni, mierząc go zwykłymi kryteriami, z którymi podchodzimy do przeciętnych ludzi. Powiedzmy, taki moment. Bez wątpienia, znał swoją wartość. Ale, wydaje się, nigdy nikomu nie dawał tego odczuć — trzymał się ze wszystkimi jak zwykły śmiertelnik. U niego w domu na zasadach społecznych funkcjonowała biblioteka publiczna. Czyli jego księgozbiór. Któż wie, ile osób brało od niego książki, nikomu nie odmawiał. A brać tam, opowiadają, było co. Nara bała się wypuścić męża do miasta czy w ogóle wysłać do sklepu kupić żywność, bo on, wyszedłszy za bramę, wędrował po wszystkich księgarniach miasta, na długo zostawał u antykwariuszy, czytając tam wszystkie rarytasy, które pojawiły się za czasów jego nieobecności. Nie przepuszczał także nowości literatury pięknej. Ludoznawstwo, historia, wydawnictwa informacyjne, słowniki — wszystko to także znajdowało się na regałach w domu Chomyczewskich. Takich jak on, uzależnionych od książek ludzi, trzeba szukać i szukać. To naprawdę “białe kruki” w czasie beznadziejnego intelektualnego lenistwa i pysznej zarozumiałości niedouków. Jeszcze jeden niezwykle ciekawy moment dla charakterystyki portretu duchowego Borysa Tena. Wielu ukraińskich pisarzy może powiedzieć: “Ja pochodzę z literatury rosyjskiej”. I to nie jest ich wina. W warunkach istnienia w komunistycznym (a w rzeczywistości w rosyjskim, bo to dokładniejsza definicja) imperium wszędzie dominowało wszystko, co rosyjskie. Wszystko rosyjskie było najbardziej prestiżowe, najwyższej jakości, najpopularniejsze, naj… Sam wspominam ze szkoły i uniwersytetu: “Puszkin — nasze wsio!”, “Tołstoj — gigant mirowogo masztaba”, “Mirowaja litieratura postojanno oszczuszczła wlijanije rossijskoj litieratury”, “Szołochow — krupniejszyj mirowoj pisatiel XX wieka” itd. Pod takimi dyskursami formowali się wszyscy humaniści wielonarodowego ZSRR. Stąd u wielu naszych — i nie tylko naszych — kompleks narodowej niższości kulturowej i permanentnego “wpatrzenia w Moskwę”. Stąd nasze definicje w stylu: “ukraiński” Szukszyn”, “ukraińska Achmatowa”, “ukraiński Zabołocki”, “ukraiński Jerofiejew”. Nawet dziś nie znam wielu pisarzy, którzy formowali się rzeczywiście nie pod znakiem literatury rosyjskiej. Często podkreślają to, mówiąc o swojej biografii twórczej, Wałerij Szewczuk, Jurij Wynnyczuk, Petro Kraluk, Ołeh Łyszeha, Stanisław Wyszenski, Iwan Małkowycz. Są oni w równym stopniu zorientowani na literaturę ukraińską i światową, a stokroć mniej zależni od rosyjskiej. Bo przecież czasami — zwłaszcza w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej — staje się to po prostu nieznośnie drażniące: mój dobry przyjaciel poeta, który aktywnie występuje także jako krytyk, dosłownie na każdym kroku z sakramentalnymi intonacjami powtarza: Puszkin, Boratyński, Achmatowa, Błok… Oczywiście, oczytany człowiek i to zasługuje na szacunek. Ale ja od pewnego czasu zacząłem mu w ton dodawać: Baudelaire, Mallarmé, Whitman, Yeats, Eliot, Pound, Łesia Ukrainka, Antonycz, Małaniuk, Stus, Winhranowski, Zatulywiter, Mowczan (to jeśli mowa tylko o poetach). Dlaczego masz taki jednoskrzydły lot? Jak to mówią, nie tylko świat, co w oknie. To nieusuwalne postkolonialne estetyczne niewolnictwo wciąż towarzyszy nam niczym nasz cień. Przynajmniej starszym pokoleniom. Tak więc w tym sensie Borys Ten był prawdziwie jak duchowy obywatel świata. Ale — właśnie ukraińskiego rodu. Swobodnie czuł się w różnych literaturach, widział tamtejsze “szczyty i niziny”. Dobrze znał się na narodowych realiach duchowych. Był prawdziwie suwerennym duchowym człowiekiem-państwem. Formował się jakby na przecięciu różnych kultur i literatur. Dane mu było to, co dane było tylko nielicznym. I dlatego on — to Borys Ten. Ludziom nie wtajemniczonym w alchemię przekładu wszystko to wydaje się bardzo proste: znasz język obcy, znasz swój — więc, jak to mówią, masz karty w ręku, tłumacz. Chyba że taki drobiazg, jak talent literacki, nie jest przy tym zbędny. W schematycznej formule pracy niby tak by było. Jednak jest tu jeszcze masa bardzo istotnych momentów, których nawet trudno przekazać uogólnionymi słowami. F. Schlegel podkreślił: “Tłumacz — to śmiertelny pojedynek, w wyniku którego ostateczną porażkę ponosi ten, kto tłumaczy, albo ten, kogo tłumaczą”. Dlatego każdy tłumacz pozycjonuje swój kurs między Scyllą a Charybdą, aby jak najbardziej zminimalizować zagrożenie przechyłu w tę lub inną stronę, szukając swojego punktu “złotego podziału”, jeśli on rzeczywiście istnieje. Anatolij Szewczuk, który dobrze znał Tena i jego pracę aż do najdrobniejszych szczegółów, pisał: “Język jego przekładów poematów Homera brzmi uroczyście i wzniośle. Tłumacz zachował wszystkie osobliwości stylu pierwowzoru — aliteracje, grę słów, metafory, hiperbole…” Wiktor Humeniuk, który badał Mickiewicza w ukraińskich interpretacjach poetyckich, twierdzi: “I jeśli, na przykład, Polacy uważają ukraiński przekład M. Rylskiego poematu A. Mickiewicza “Pan Tadeusz” za kongenialny, czyli idealnie adekwatny do genialnego oryginału, to przejawy takiej kongenialności można dostrzec także w ukraińskich przekładach Borysa Tena Mickiewiczowskich “Sonetów krymskich”; co więcej, trudno nie zauważyć, że ekspresywna dynamika (wiodąca w poetyce utworu) miejscami osiąga u tłumacza nawet większą siłę niż w oryginale”. Ten zawsze przeciwstawiał się pokusie modernizowania czy na swój smak upiększania utworu, który wziął się tłumaczyć. Jak wiadomo, niemało tłumaczy robi to z Homerem, uważając jego teksty za zbyt archaiczne. Osiągnął, zdawałoby się, niemożliwe: nie ukrainizując Homera, nadał jego tekstom organiczne dla naszego języka brzmienie — one, według słów Rostysława Docenki, sprawiają takie wrażenie, jakby były napisane po ukraińsku, choć Ten, jak podkreśla Dmytro Pawłyczko, “odrzuca jakiekolwiek upiększanie tekstu Homera, jakiekolwiek naginanie go do naszych narodowych realiów”. W biobibliograficznym informatorze Związku Pisarzy mowa o nim bardzo skąpo. Zgodnie z tradycją tamtych czasów, nie wspomina się o uwięzieniu; nie ma wzmianki także o kościelnej stronie życia. Jak to mówią, piąte przez dziesiąte wymieniono jakieś przekłady. Kiedy zainteresowałem się dokładniejszym wykazem przekładów Borysa Tena, to znalazłem tam także jego interpretacje romansów i tekstów operowych Dmytra Bortniańskiego, Franza Schuberta, Fryderyka Chopina. Teksty te należą do Goethego, Heinego, Schillera, Müllera, Stolberga, Mickiewicza, Witwickiego. Czyż trzeba mówić, że w tej pracy muzyk, poeta i tłumacz Chomyczewski czuł się w swojej organicznej żywiołowości. Przetłumaczył z angielskiego szekspirowskie “Ryszarda III” oraz “Antoniusza i Kleopatrę”, z francuskiego — “Torquemadę” Hugo, poezje A. Chéniera, pieśni Rewolucji Francuskiej, z niemieckiego “Zbójców” i “Wilhelma Tella” Schillera, z polskiego — “Lillę Wenedę” i “Balladynę” Juliusza Słowackiego. Jego oryginalne utwory (ulubiony gatunek — sonet, co zdradza zgodność Tena z neoklasykami, przede wszystkim z Zerowem) zebrano w książkach “Zoriany sady” (Gwiezdne ogrody) oraz “Żadan i zadumiw nespokij” (Niepokój pragnień i zamysłów). Oto typowe dla niego wersy: Człowiek — tylko myślący — żywy I pragnie wszechświat myślą obejmować, — Największym szczęściem posiadać matkę, Co w niej nowa świadomość dojrzewa. Ale wszystkie ludzkie mając prawa, My mąk narodzin nie chcemy mieć I przeżuwamy, jak automaty, Nieraz już wypowiedziane słowa. I jeszcze sonet, w którym łatwo odgadnąć duchowe doświadczenie i siłę tego niezgłębionego człowieka, który przyjął sobie za literackie imię starogrecką nazwę głównej rzeki naszego narodu — Borysten. Borys Ten. Z ciemności pradawnej, z mgły wieków, Niby wyrosła z kamienia łodyga, Ku słońcu zawsze pragnął człowiek, Nad ziemię swój wznosząc poryw. Ogień, który ukradł Prometeusz bogom, To światła tego samego iskierka, Co wykrzesała w półzwierzu myśl pierwotna, Kultur ludzkich to płomienny śpiew. Duch ludzkości nigdy nie zgaśnie. I z każdym dniem płonąć będzie jaśniej, Wszystko do nowych prowadząc wyżyn. I z naszej ziemi to światło jasne Człowiek w inne poniesie światy, By ciemność i tam zwyciężyć. Był prawdziwym stoikiem. Jego nie zniszczyły i nie zgięły życiowe próby. Wierzył w ludzki postęp. Ale to była nie kanoniczno-urzędowa radziecka wiara. To była wiara człowieka kultury antycznej, który zupełnie inaczej widział świat. …Pamiętam jego wyraźny głos. I młodzieńczy błysk w oczach. I to, jak od oddechu lekko drżą mu nad górną wargą krótko przystrzyżone srebrne wąsy. Rozumiałem nawet wtedy, że Borys Ten — choć stoi przed nami żywy i czymś nieco rozweselony (nie przypomnę sobie, dlaczego) — ale to już historia. A jeszcze bardziej czuję to dzisiaj, oglądając się wzrokiem pamięci w tamte dalekie irpieńskie dni.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Pieśniowy Kobziarz” — chóralna Szewczenkiana Pawła Murawskiego

„Pieśniowy Kobziarz” to zakrojony na szeroką skalę, kompleksowy projekt kulturalno-artystyczny o znaczeniu społecznym, który składa się z wydania nutowego: Taras Szewczenko. Pieśniowy „Kobziarz”; Chóralna Szewczenkiana; Zbiór utworów chóralnych w siedmiu tomach oraz nagrań audio na jego podstawie: Taras Szewczenko. Pieśniowy „Kobziarz”; Ogólnoukraiński projekt artystyczny „Ukraina śpiewa Kobziarza”. Realizatorem tego kompleksowego projektu jest Fundacja Charytatywna „Szkoła Chóralna Pawła Murawskiego”. Wydanie zbioru nutowego wsparli darczyńca O. H. Szpak, Fundacja Prezydencka Leonida Kuczmy „Ukraina” oraz Światowy Kongres Ukraińców. Natomiast wydanie trzech albumów audio (po trzy płyty kompaktowe w każdym) zrealizowano przy wsparciu Ministerstwa Kultury Ukrainy (nagranie utworów) oraz Ukraińskiej Fundacji Kulturalnej (wydanie albumów audio). Ołeksander SZOKAŁO, szewczenkoznawca, autor idei wydawnictw i kierownik projektu. Taras Szewczenko. Pieśniowy „Kobziarz”. Chóralna Szewczenkiana. Zbiór utworów chóralnych w siedmiu tomach. Ten pierwszy, najpełniejszy i całościowy zbiór chóralnej Szewczenkiany opracował Pawło Iwanowycz Murawski (1914—2014) — wielki ukraiński dyrygent chóralny i pedagog, legenda sztuki chóralnej i całej kultury muzycznej XX—XXI wieku, artysta ludowy Ukrainy, profesor Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego, honorowy akademik Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki (1979), Bohater Ukrainy (2009). Pedagog P. I. Murawski wychował ponad 1000 dyrygentów-chórmistrzów, tworząc w ukraińskiej kulturze muzycznej własną szkołę śpiewu a cappella — Szkołę Chóralną Pawła Murawskiego. Tym samym P. I. Murawski potwierdził fundamentalne zasady akademickiego śpiewu a cappella Kijowskiej Szkoły Chóralnej, założonej w ukraińskiej kulturze muzycznej przez wielkiego dyrygenta i pedagoga Ołeksandra Antonowycza Koszycia (1875—1944). Istotą Szkoły Chóralnej Pawła Murawskiego jest osiągnięcie szczytowej czystości brzmienia ukraińskiego śpiewu a cappella w naturalnym intonowaniu skali, w oparciu o ukraińską tradycję pieśni ludowej. Szkoła Chóralna Pawła Murawskiego to zjawisko synkretyczne, w którym wokół ideału czystości całościowo połączyły się zasady artystyczne i moralne. Maestro Pawło Murawski wykonał i nagrał ponad 1000 utworów chóralnych A. Wedla, M. Berezowskiego, H. Skoworody, D. Bortniańskiego, L. Beethovena, W. A. Mozarta, G. Verdiego, G. Mahlera, P. Czajkowskiego, A. Skriabina, I. Strawińskiego, O. Koszycia, M. Łeontowycza, S. Ludkewycza, A. Kos-Anatolskiego oraz wielu innych ukraińskich i zagranicznych kompozytorów. Szczególnym wydarzeniem w kulturze muzycznej stały się nagrane przez niego „Arcydzieła ukraińskiej muzyki chóralnej” (1972) oraz wszystkie utwory chóralne M. Łeontowycza na 100-lecie urodzin kompozytora (1977). Przez ostatnie 23 lata, mimo podeszłego wieku, Pawło Iwanowycz z oddaniem pracował nad realizacją swojego życiowego zamierzenia — nagraniem chóralnej Szewczenkiany, w tym celu dążąc do stworzenia wzorcowego zespołu akademickiego. Maestro dowodził ogólnonarodowej wagi upowszechniania w ukraińskim społeczeństwie śpiewanej poezji Wielkiego Kobziarza: „Nagrania wykonane przez najlepsze chóry staną się dostępne dla szerokiego ogółu: trafią do szkół, bibliotek, instytucji kultury, a ludzie będą mieli możliwość słuchać ich na co dzień. Idea wzorcowego nagrania utworów chóralnych do poezji Tarasa Szewczenki do dziś trzyma mnie na tym świecie. Żyję tym i chcę, aby śpiewy chóralne do poezji Szewczenki pomagały żyć wszystkim Ukraińcom”. Starania organizacyjne P. Murawskiego, by stworzyć wzorcowy zespół akademicki do nagrania chóralnej Szewczenkiany, rozpoczęły się od ogłoszenia niepodległości i trwały niemal do końca życia maestro. Pisaliśmy z nim apele do wszystkich prezydentów i otrzymywaliśmy tylko obietnice. Kiedy stało się jasne, że nadzieje na stworzenie chóru są płonne, zaproponowałem Pawłowi Iwanowyczowi sporządzenie listy już nagranych przez niego utworów chóralnych do poezji T. Szewczenki i wydanie albumu audio „Pieśniowy Kobziarz”. Pawło Iwanowycz zaaprobował ten pomysł i niezwłocznie przygotował wykaz utworów chóralnych, które nagrał w swoim czasie z kapelami „Trembita”, „Dumka”, chórami Ukraińskiego Radia i Konserwatorium Kijowskiego. Takich nagrań zebrało się 32 i wszystkie one zachowały się w „złotym funduszu” Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy. Tę ideę wsparła Narodowa Kompania Radiowa Ukrainy w osobie jej szefa Wiktora Nabruska oraz Fundacja Prezydencka Leonida Kuczmy „Ukraina”, dzięki której finansowaniu ukazał się w 2010 roku album muzyczny pod tytułem „Pieśniowy Kobziarz. Dyryguje Pawło Murawski”. Tym wzorcowym albumem muzycznym składającym się z trzech płyt kompaktowych zapoczątkowano wydawnictwo audio chóralnej Szewczenkiany. Po przesłuchaniu tych nagrań maestro Murawski wyraził zachwyt nad wydaniem albumu, jednak nie porzucił pragnienia nagrania tych śpiewów chóralnych na nowo: „Czuję, że teraz nagrałbym te utwory jeszcze lepiej, niż nagrywałem kiedyś. Bo teraz mam bardzo wyostrzony słuch wewnętrzny…”. Ponieważ Pawło Iwanowycz nie miał możliwości samodzielnego nagrywania, zaproponowałem mu uporządkowanie wszystkich posiadanych przez niego nut utworów chóralnych do poezji Szewczenki i wydanie ich w kilku tomach jako całościowego zbioru — „Pieśniowy Kobziarz”, który następnie nagrają czołowe chóry Ukrainy pod batutą jego uczniów i naśladowców. Pawło Iwanowycz od razu przyjął ten pomysł i zapalił się do niego: „Takiego czegoś na Ukrainie jeszcze nie było. Wydanie tak dużej liczby utworów chóralnych do poezji Tarasa Szewczenki zrealizujemy po raz pierwszy”. We własnej, przebogatej bibliotece nutowej P. Murawskiego, która liczy około 300 tomów, odnalazło się blisko 200 utworów chóralnych do poezji Tarasa Szewczenki. 160 z nich Pawło Iwanowycz już opracował do nagrania, usystematyzował i starannie sporządził wykaz według grup: utwory a cappella; utwory z akompaniamentem instrumentalnym; utwory wielkiej formy z orkiestrą symfoniczną. Tę podstawową listę rozesłano na katedry chóralne do instytucji muzycznych Ukrainy, gdzie pracują koledzy, uczniowie i naśladowcy maestro P. Murawskiego. W rezultacie do tego podstawowego zbioru dodano melodie ludowe, mało znane utwory autorskie oraz najnowsze dzieła współczesnych kompozytorów. Do Zbioru utworów chóralnych w siedmiu tomach „Taras Szewczenko. Śpiewny »Kobziarz«. Chóralna Szewczenkiana” dobrano 278 utworów 121 kompozytorów i sześciu aranżerów oraz 12 pieśni ludowych. W przeważającej większości pozostawały one dotąd mało znane, a nawet nieznane wielu wykonawcom i miłośnikom śpiewu chóralnego. Wiele utworów chóralnych opartych na poezji Szewczenki stało się bibliograficznymi rarytasami i trudno je znaleźć. Te śpiewne klejnoty P. Murawski zbierał i pielęgnował przez całe swoje życie, układając je w spójny zbiór. Zaczął zbierać chóralną Szewczenkianę jeszcze od lat 30. XX wieku, przepisując nuty. Na przykład jego własnoręczna kopia chóru P. Czajkowskiego „Na horodi koło brodu” datowana jest na 14.VII.1938 r. Wszystkie utwory zbioru nutowego podzielono na trzy grupy: t. 1, 2, 3 — utwory a cappella; t. 4, 5 — utwory z akompaniamentem instrumentalnym; t. 6, 7 — utwory wielkiej formy z orkiestrą symfoniczną. Ogólna objętość siedmiotomowego wydania wynosi 2100 stron. Do skomponowania tomów wykorzystano materiał nutowy, dobrany i opracowany przez Pawła Iwanowicza: utwory drukowane z różnych wydań, jego własnoręczne kopie, autorskie rękopisy kompozytorów. Te utwory Paweł Iwanowicz zbierał, aranżował, redagował i znaczną część z nich wykonywał z różnymi chórami w ciągu swojej 80-letniej działalności artystyczno-pedagogicznej. Jego redakcję w tych partyturach oznaczono kursywą. „Śpiewny »Kobziarz«” jest unikalny tym, że systematycznie zebrano w nim w zasadzie całą chóralną Szewczenkianę, skomponowaną od połowy XIX do początku XXI w. Przedstawiono tu dorobek szeroko znanych kompozytorów-klasyków, którzy położyli fundamenty pod profesjonalne muzyczne przyswojenie poezji Szewczenki, oraz mniej znanych kompozytorów z całej Ukrainy i ukraińskiej zagranicy, którzy dalej rozwijali i rozwijają chóralną Szewczenkianę. Poezja i muzyka „Śpiewnego »Kobziarza«” są nierozłączne, ponieważ poetyka Szewczenki i kompozytorskie środki muzyczne są zakorzenione w spójnej tradycji światopoglądowej ukraińskiej kultury światłospowiedniej. Poetyka „Kobziarza” opiera się na wyrafinowanej podstawie modalnej ukraińskiej pieśni ludowej, co zbliża poetyckie postrzeganie świata Szewczenki z jego muzycznym odczuwaniem świata. Wyznaczającą metodą artystyczną poezji Szewczenki jest swobodna instrumentacja znaczeniowo-dźwiękowa wiersza. W intonacyjnej swobodzie ujawnia się wolny przepływ siły uczuć i myśli, co zapewnia melodyjność poezji Szewczenki, dlatego łatwo poddaje się ona muzycznej interpretacji, która wyrafinowuje odczucia duszy i wzmacnia głębokie znaczenia poprzez przepływ jasnej energii muzycznego ładu. W śpiewanej poezji przenikliwiej i pełniej ujawnia się jej głęboka istota, ponieważ ludzie odbierają muzykę bezpośrednio sercem. Poetycko-śpiewny fenomen Szewczenki to niepowtarzalne zjawisko w światowej poezji i muzyce. Taras Szewczenko jest jedynym poetą na świecie, którego przeważająca część spuścizny poetyckiej żyje w śpiewie. Do „Kobziarza”, w którym jest łącznie 237 utworów poetyckich, napisano ponad 300 autorskich utworów chóralnych i zapisano około 100 ludowych pieśni chóralnych. W sumie do poezji Szewczenki napisano ponad 3000 utworów muzycznych: kompozytorskich interpretacji różnych form i gatunków, od pieśni solowych po śpiewy chóralne, kantaty, symfonie, opery, oratoria, balety. Śpiewy chóralne, pieśni solowe i utwory wokalno-symfoniczne do poezji Tarasa Szewczenki to niezwykle bogata i mało zbadana sfera Szewczenkiany oraz całej ukraińskiej sztuki muzycznej. Wyznaczającą cechą tego unikalnego zbioru chóralnej Szewczenkiany jest jego wartość praktyczna, ponieważ materiał nutowy opracowywali do wdrożenia we współczesną pedagogikę muzyczną i działalność koncertowo-wykonawczą sam maestro P. I. Murawski oraz przedstawiciele jego szkoły chóralnej. W szczególności redaktorzy muzyczni: L. W. Buchonska, dyrygent chóralny, pedagog, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; I. J. Pawłenko, dyrygent chóralny, pedagog, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; T. W. Myroniuk, dyrygent chóralny, pedagog, muzykolog; A. H. Masłennikowa, dyrygent chóralny, pedagog, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, a także koledzy i miłośnicy: I. D. Hamkało, dyrygent operowy, pedagog, artysta ludowy Ukrainy; M. I. Hułkowski, dyrygent chóralny, pedagog, laureat międzynarodowych konkursów. Praca nad tym wydaniem zjednoczyła znaczne grono uczniów, kolegów i naśladowców maestra P. I. Murawskiego, którzy pracują w całej Ukrainie i za granicą. Ogólnoukraiński projekt artystyczny „Ukraina śpiewa »Kobziarza«” z wydaniem audio „Taras Szewczenko. Śpiewny »Kobziarz«” to pierwsze zakrojone na szeroką skalę nagranie audio 110 śpiewów chóralnych 85 kompozytorów do poezji Tarasa Szewczenki, wykonane przez wiodące ukraińskie chóry na podstawie siedmiotomowego zbioru nutowego. Objętość wydania audio to trzy albumy muzyczne po trzy płyty CD w każdym. Pierwszy album audio zawiera utwory a cappella, drugi — utwory z akompaniamentem instrumentalnym, trzeci — utwory wielkiej formy z orkiestrą symfoniczną. Do pierwszego albumu audio dobrano 59 utworów 47 kompozytorów, w tym 5 aranżacji pieśni ludowych; do drugiego — 42 utwory 30 kompozytorów; do trzeciego — 9 utworów 8 kompozytorów. Utwory do nagrania dobierała i wykonawców wyznaczała rada ekspercka przy Fundacji Charytatywnej „Szkoła Chóralna Pawła Murawskiego” w składzie kolegów i uczniów P. I. Murawskiego: I. D. Hamkało, M. M. Hobdycz, M. I. Hułkowski, L. W. Buchonska, A. H. Masłennikowa, T. W. Myroniuk, I. J. Pawłenko. W nagraniu „Śpiewnego »Kobziarza«” wzięło udział na zasadach charytatywnych 45 wiodących zespołów chóralnych z 17 miast Ukrainy i diaspory pod dyrekcją uczniów i naśladowców maestra Murawskiego. Do wydania audio dobrano także część utworów, które Paweł Murawski w swoim czasie nagrał z kapelami „Trembita”, „Dumka”, chórami Ukraińskiego Radia i Konserwatorium Kijowskiego. Zbiór nutowy „Taras Szewczenko. Śpiewny »Kobziarz«” oraz nagrana na jego podstawie chóralna Szewczenkiana są przewidziane do bezpłatnego rozpowszechniania w średnich i wyższych szkołach muzycznych, w wyspecjalizowanych szkołach muzycznych i ogólnokształcących, bibliotekach, innych placówkach kultury, a także w Internecie. Wielka różnorodność śpiewanej poezji T. Szewczenki wzbogaci programy edukacyjnych, profesjonalnych i amatorskich zespołów chóralnych, będzie sprzyjać odrodzeniu ukraińskiej kultury chóralnej i ogólnonarodowej. Według głębokiego odczucia P. Murawskiego, śpiew otwiera ludziom źródło samorozwoju: „Śpiew chóralny sprzyja rozwojowi ogólnej kultury społeczeństwa i świadomości społecznej. Śpiew daje poczucie wolności”. Dzięki pierwszemu systemowemu, zakrojonemu na szeroką skalę zbiorowi nutowemu chóralnej Szewczenkiany oraz jej wysokiej klasy artystycznej oprawie dźwiękowej, niemal cały śpiewany „Kobziarz” stanie się dostępny dla szerokiego ogółu. Brzmienie „Śpiewnego »Kobziarza«” będzie sprzyjać wyostrzeniu percepcji i wzmocnieniu ogólnospołecznego zainteresowania głęboką poezją Szewczenki oraz śpiewem chóralnym jako podstawową sztuką w ukraińskiej kulturze, a także ich popularyzacji na Ukrainie i w świecie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Anna Achmatowa – Ukrainka, która uczyniła rosyjską poezję mężną. W Słobidce-Szelechiwskiej na Chmielnicczyźnie odbyły się trzydzieste Achmatowskie czytania

W muzeum Anny Achmatowej we wsi Słobidka-Szelechiwska w rejonie derażniańskim z okazji 130-lecia urodzin poetki Anny Andriejewny Gorenko (Achmatowej) odbyły się Achmatowskie czytania. Dokładnie trzydzieści lat temu muzeum otwarto w dawnej posiadłości Wiktora i Hanny Wakarów, gdzie przez długi czas u swojej siostry mieszkała matka poetki Inna Erazmiwna Gorenko. Michajło CYMBALIUK, pisarz, obw. chmielnicki Z Podolem związał się ród Anny Achmatowej poprzez siedzibę przedstawiciela starego ruskiego rodu Erazma Iwanowicza Stogowego. Po przejściu na emeryturę kierownik kancelarii żandarmerii kijowskiego generał-gubernatora nabył majątek w Śnitiwce w powiecie letyczewskim, a kiedy wyrastało jego pięć córek, wydawał je za zamożnych obszarników z sąsiedztwa, dając za każdą bogaty posag. Matka poetki Inna Erazmiwna przeprowadziła się do najstarszej ze swoich sióstr Hanny po rozwodzie z drugim mężem, inżynierem Andrijem Horenką. W listach, dziennikach i w niektórych wierszach Anny Achmatowej nie raz wspomina się ten zakątek Podola (nazwisko swojej prababki po linii matki, Tatarki Hanny Achmatowej, młoda poetka wzięła stąd, że Andrij Horenko zakazał córce podpisywać poezję swoim nazwiskiem). Uważa się, że odwiedzała Szelechowe ponad pięć razy, począwszy od 1896 roku. Obecnie muzeum i park-pomnik zajmuje hektar terytorium z dawnych dziewiętnastu hektarów posiadłości Wakarów. Graniczy ona ze starym cmentarzem, przy wejściu na który zachowały się groby małżeństwa Wakarów oraz Inny Erazmiwny Horenko, która po ustanowieniu władzy radzieckiej, dożywając swoich dni w rodzinie siostry, odwodziła opalną córkę od wizyt we wsi. Po rewolucji bolszewickiej wielką posiadłość Wiktora Modestowicza i Hanny Erazmiwny Wakarów zarekwirowano na potrzeby wsi. Ponieważ nie byli oni despotami dla chłopów, szelechiwcy przydzielili im do zamieszkania chatę na obrzeżach. Zabrawszy tam najpotrzebniejsze rzeczy, gospodarze rozdali ludziom meble, naczynia i inny majątek. To, co zachowali, wróciło już jako eksponaty do pokoi dawnej posiadłości. Wraz z rzeczami samej Anny Achmatowej, które przekazano przy tworzeniu muzeum w Słobidce-Szelechiwskiej z Leningradu, wszystko to stanowi jedną z najbogatszych ekspozycji o poetce. Kompleks muzealny w Słobidce-Szelechiwskiej uzupełnia „petersburski kącik”: przy pierwszym na Ukrainie popiersiu Achmatowej (petersburski rzeźbiarz Wiktor Zajko mistrzowsko ucieleśnił poetycką myśl o dzielnej kobiecie) ustawiono latarnię z ulubionego przez pisarkę Petersburga oraz kute ławki z Carskiego Sioła, gdzie poetka w młodości mieszkała z rodziną. Od składania kwiatów na grobach Wakarów i Horenko rozpoczęły się Achmatowskie czytania. Pierwsza dyrektorka obwodowego muzeum literackiego Tamara Micińska podczas literacko-artystycznej kompozycji na Achmatowskich czytaniach wspomniała wkład achmatoznawcy i muzealnika z Leningradu Jewhena Linda, który około dwudziestu razy przyjeżdżał na Chmielnicczyznę podczas tworzenia muzeum, za każdym razem przywożąc materiały do jego ekspozycji. Sama wielokrotnie jeździła do Leningradu, zatrzymując się u niego z żoną. — A wszystko zaczęło się od odwiedzin Słobidki-Szelechiwskiej przez grupę derażniańskich uczniów z nauczycielką Lubow Teleńko. Odwiedziwszy wieś, którą odwiedzała Anna Achmatowa, nauczycielka zabrała dzieci na wycieczkę do Leningradu, gdzie właśnie poznała Jewhena Linda — opowiedziała Tamara Petriwna Micińska. — Rozpoczęta w ten sposób praca badawcza zakończyła się utworzeniem muzeum na stulecie urodzin poetki o światowym imieniu. Komitet organizacyjny obchodów stulecia Achmatowej na Ukrainie kierowała Ліна Костенко. W dniach otwarcia muzeum, 25 czerwca 1989 roku, wpisała ona do księgi pamiątkowej: „Dziękuję ludziom, którzy pomogli Annie Achmatowej spotkać się ze swoją matką w nieśmiertelności, we wsi ukraińskiej Słobidka-Szelechiwska”. W tym roku uczestnikami Achmatowskich czytań w muzeum pisarki tradycyjnie byli członkowie obwodowej organizacji NSPU, literaci-badacze, regionaliści. Gośćmi czytań zostali kierowniczka biblioteki im. Anny Achmatowej w Kijowie Nadija Szeremet i kijowska pisarka Mila Iwancowa, grupa pisarzy z Winnicy. Według słów przewodniczącego komitetu organizacyjnego czytań Wasyla Horbatiuka, zaocznym uczestnikiem tegorocznej imprezy w Słobidce-Szelechiwskiej jest zespół literacko-memorialnego muzeum Iwana Franki w jego rodzinnych Nahujewyczach obwodu iwano-frankiwskiego. — Nasza wspólna idea — wydanie utworów Iwana Franki w przekładzie na rosyjski Anny Achmatowej — oświadczył on. Przed uczestnikami czytań wystąpili pisarze z Chmielnicczyzny Petro Maliszw, Mykoła Mačkiwśkyj, Neonila Janicka, Lubow Serdunycz, winniczanie Andrij Stebelew, Tetiana Jakowenko, Olena Witenko, Larysa Syczko, bard Tetiana Skomarowska, a artysta Ołeksandr Peleszko wykonał kilka szkiców. Pisarz Myhajło Cymbaluk przedstawił badania kijowskiego dziennikarza Witalija Selyka o położeniu dawnej cerkwi Mikołajewskiej, w której w kwietniu 1910 roku brali ślub młodzi poeci Anna Horenko i Mykoła Gumilow. Wystąpiła grupa wokalna muzeum literackiego „Muzeja”, która z kwartetu rozrosła się do sekstetu; tematyczną wystawę „Majestatyczna, dumna, jasna i za życia nieśmiertelna” przywiozła do wsi Derażniańska centralna system bibliotek. — Nasza biblioteka na Obołoni w Kijowie, obok Szewczenkowskiej „Chaty na Priorce”, również otworzyła się w roku stulecia jubileuszu Anny Achmatowej, dlatego nosi jej imię — powiedziała Nadija Szeremet. — Najpierw mieliśmy tylko literaturę o Achmatowej, jej książki. Potem otrzymaliśmy kopie dokumentów, a do wykorzystania w bibliotece przekazali nam swoje dzieła artyści. Tak w 2011 roku otworzyło się muzeum. Mila Iwancowa przeprowadziła telemost z Achmatowskich czytań do Francji, gdzie za imprezą śledziła przyjaciółka Chrystyna Brunaba, która nie raz odwiedzała muzeum poetki w Słobidce-Szelechiwskiej. — Jestem przekonany, że Rosjanie przejdą katharsis oczyszczenia z szowinizmu i że właśnie postać Anny Achmatowej stanie się mostem i językiem porozumienia między naszymi społeczeństwami — oświadczył Andrij Stebelew. Pisząc po rosyjsku, Anna Achmatowa doskonale znała literaturę ukraińską, ogółem przetłumaczyła ponad półtora setki poetów z 78 języków. Pisała na motywach biblijnych, rzeźbiąc kobiece postacie. Po czytaniach literackich i tradycyjnej wycieczce przez sale ekspozycyjne muzeum, którą poprowadziła jego kierowniczka Nina Trubicka, uczestnicy czytań uczcili osoby zaangażowane w tworzenie muzeum. Na wiejskim cmentarzu złożyli kwiaty na grobach pierwszej kierowniczki muzeum Anny Achmatowej Marii Iwanowny Skorbatiuk oraz dzieci dawnego ogrodnika Wakarów Dmytra Kapitanczuka, którzy przyłożyli rąk do zachowania rzeczy i przekazania ich do muzeum.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pisarze Lwowszczyzny pamiętają wybitnego Ukraińca Iwana Hnatiuka

Bohdan ZALIŹNIAK, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy „Co do charakterystyki mojej osoby: zwykły chłop — pracowity, prawdomówny, mężny, zasadniczy; główna cecha — śmiertelna miłość do Ukrainy i życiodajny gniew wobec jej wrogów, a jeszcze bardziej wobec zaprzańców. Od matczynej pieśni, a potem — od „Kobzarza” pokochałem słowo poetyckie, melodyjne. Nikogo nie słucham, jeśli sam w czymś nie jestem przekonany; przeważnie kieruję się myślami, do których dochodzę sam. Wierzę tylko Szewczence — nikomu więcej, mam na myśli ziemskie autorytety. Piszę tak, jak mi samemu pisze się; bardzo dobrze widzę i znam swoje twórcze porażki…” Te słowa należą do pisarza Iwana Hnatiuka (1929–2005), który całe swoje życie złożył na ołtarzu pokrzywdzonej Ukrainy. O tym mówili m.in. pisarze i naukowcy w Lwowskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy 25 czerwca podczas obchodów 90. rocznicy urodzin Rycerza Honoru w literaturze — wybitnego ukraińskiego poety, tłumacza, pamiętnikarza, więźnia moskiewskich obozów na Kołymie, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki z 2000 roku. Prowadzili uroczystość doktor nauk historycznych, profesor, poeta Petro Szkrabiuk i poetka oraz prozaiczka Olha Jaworska. Występowali ci, którzy osobiście znali Iwana Hnatiuka lub dobrze znali twórczość pisarza. — Cieszę się, że Hnatiuk jest już u siebie w Związku Pisarzy, — rozpoczął swoje natchnione wystąpienie Mychajło Szalata. — Długo go tu niechętnie przyjmowano… Tak uczciwego i sumiennego człowieka, jak Iwan Hnatiuk, trudno znaleźć. Człowiek sumienia, uczciwa osobowość… Od Iwana uczyłem się życia. Szczególnie wzruszyły mnie te słowa pana Mychajła. Bo ja, dwudziestoletni absolwent Drohobyckiego technikum naftowego, w 1966 roku po raz pierwszy spotkałem się z pisarzem, który przeznaczył mi na rozmowę ponad dwie i pół godziny. Trudno oddać stan chłopca, który po raz pierwszy rozmawia z pisarzem. Uwierzcie, to nie przechwałka. To głęboko utkwiło w mojej pamięci: zgoda wybitnego pisarza na rozmowę w swoim boryslawskim mieszkaniu z młodym człowiekiem, który wtedy jeszcze nie wiedział, czym jest twórczość. Wielu obecnych wzięło udział w powstaniu książki „Iwan Hnatiuk: życie i twórczość” (seria „Profile literackie”), którą lwowskie wydawnictwo „Społom” (redaktor Halina Kapinis) wydało w 2017 roku. Za to, że imię ukraińskiego poety, działacza społecznego, wieloletniego więźnia GUŁagu, Iwana Hnatiuka, będzie żyć w naszej wdzięcznej pamięci, zasługuje Roman Łubkiwski (niestety, już odszedł do innego świata), który w swoim czasie zaproponował poetce i prozaiczce Olhie Jaworskiej zebranie potrzebnych materiałów, aby krewni, przyjaciele, znajomi, którzy dobrze znali Iwana Hnatiuka, opowiedzieli o nim w serii „Profile literackie”. Działo się to w 2015 roku. A to oryginalne wydanie ujrzało światło dzienne dwa lata później. Redaktor wydania Halina Kapinis dosłownie wypełniła książkę listami Iwana Hnatiuka (przeważnie), a także listami do poety. Oraz wierszami, głęboką poezją, fotografiami. Ogólnie Iwan Hnatiuk opublikował 16 zbiorów poetyckich i cztery — prozy. Przełożył utwory poetów białoruskich, polskich, serbskich i innych zagranicznych. Całe życie kochał Ukrainę, o czym świadczą jego wiersze: „Sam Bóg kazał kochać Ukrainę — // Nieszczęśliwy kraj mankurtów i hołoty. — // Kochajcie ją nie bałwochwalczo, // Lecz jak życie, jak los, jak naród!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

chętne, wszystko, co wznosi się ponad materię, rozkosz i seks, wszelką duchowość, bezinteresowność, walkę o coś wielkiego, honor, heroizm, wyśmiać to wszystko, a wywyższyć człowieka-chama, człowieka-gangstera, prostytutkę. Najpierw zabić ducha wolnego człowieka, potem jego duszę, aby pozostało tylko ciało z jego apetytami i potrzebami, które stają się tematem literatury hołoty…”, (D. Doncow “Fałszywi prorocy “postępu”). I wszystko to dzieje się przy głośnym wrzasku o “wolności słowa”, “wolności twórczości”… Ledwie skrywane próby odwrócenia uwagi człowieka od dążeń do wysokich ideałów (teraz wywołuje to śmiech), a oddają się władzy nieczystej siły… Największą rolę w tym skrajnie negatywnym procesie odgrywa TV. Świetliste, promienne malarstwo, stworzone przez utalentowaną prawicę artysty, przeciwstawia się tym ciemnym przejawom. Jurij Bodnar jako artysta odznacza się również niestrudzonością, energicznością w kwestii udziału w plenerach i wystawach zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Pod koniec 2011 roku otrzymał główną nagrodę konkursu ikonografii i sztuki sakralnej w mieście Trebišov (Słowacja) w ramach 4. Biennale krajów Euroregionu Karpackiego. W 2013 roku brał udział w wystawie, która została zaprezentowana w parlamencie Słowacji z okazji 20-lecia podpisania umowy międzypaństwowej między Ukrainą a Słowacją. Trudno sobie wyobrazić, ale tylko w 2018 roku artysta wziął udział w 21 wydarzeniach artystycznych. Geografia jest szeroka: od Użhorodu do Kijowa, od Lwowa i Kamieńca — do Seulu i Pekinu… Obrazy pana Jurija były demonstrowane w Szwajcarii, Chorwacji, Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w Tunezji. Podróże wzbogacają malarza różnorodną wiedzą o krajach Europy, szerokiego Świata, ludziach różnych narodów. Spójrzmy dla przykładu na wspaniały obraz “Madonna Tunezji”… Dygresja druga. Wybitny ezoteryk E. Schuré (Schure) zaznaczał również: “… jak promienie tego samego koła, wszystkie te podania wskazują na jeden wspólny środek, podążając za kierunkiem tych promieni, można się przekonać, że wszystkie one z niego wychodzą. Zatem, mijając Indie Wed, mijając Iran Zoroastra, zobaczymy o ponurym świcie białej rasy pierwszego Twórcę religii aryjskiej, który wychodzi z lasów Dawnej Scytii w podwójnej tiarze zdobywcy i Wtajemniczonego, niósł w ręku mistyczny ogień, od którego zapaliło się duchowe światło dla wszystkich narodów aryjskich…”. Dawna Scytia — to terytorium, które obecnie nazywa się Ukrainą… Co artysta chce stworzyć teraz? Środkami malarskimi rozwiązuje synowskie zadanie — na 100-lecie urodzin Matki maluje wielką kompozycyjną, wieloplanową pracę. Zakończyć ten tekst warto słowami wielkiego malarza Kraju Karpackiego Adalberta Erdelyiego, tym bardziej że dotyczą one również malarstwa Jurija Bodnara: “Każdy obraz — to to, co w niego wkładamy. Jeśli wkładamy modę — to będzie miał krótkie życie; jeśli niezmierzoną głębię — wtedy będzie miał wieczne życie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Promieniste obrazy Bodnara

Andrij BUDKEWYCZ, historyk sztuki W ostatnich dniach maja tego roku trafiłem do posiadłości twórczej zakarpackiej rodziny Bodnarów. Cicha część Użhorodu, rejon Minaj, uliczka prywatnych posiadłości troskliwych gospodarzy. Na podwórku bujnie kwitły wysokie krzewy róż, zapachem wypełniały powietrze pokryte kwieciem drzewa owocowe, ładnie przystrzyżony trawnik. W prawej części podwórza — niewielki zbiornik wodny pod gołym niebem, z lewej — elegancki dwupiętrowy budynek z drewna, tam święcie działa artysta… Żona pana Jurija, Łesia-Ołeksandra, magister teologii i historyk sztuki sakralnej. Małżeństwo ma dwie córki: Jaryna — artystka, ukończyła Użhorodzkie Kolegium Sztuki im. A. Erdelyiego, potem Lwowską Narodową Akademię Sztuki, teraz studiuje we Wrocławiu. Marjana — śpiewaczka Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, uczyła się w konserwatorium muzycznym w Rzymie, odbyła dwuletni staż w Wiedniu. Trudno nie zauważyć dążenia rodziny do tworzenia pięknego otoczenia na radość nie tylko dla siebie. Pragnienie malowania u Jurija pojawiło się w wieku 5 lat, od tamtej pory nie zmalało. Urodził się przyszły artysta w Dowhem w rejonie irszawskim. Jako chłopiec otrzymał w prezencie od Antona Kaszszaja farby akwarelowe, z biegiem czasu twórczość wybitnego malarza wpłynęła na formowanie się młodego artysty. „Jestem z wierzącej rodziny, z dalekiego dzieciństwa przypominam sobie — przed spożyciem posiłku zawsze modliliśmy się i żyliśmy zgodnie z przykazaniami Chrystusowymi, z tym też wyrosłem… Dlatego głównymi tematami w malarstwie dla mnie są sakralne, historyczne, filozoficzne. Światło powinno iść z wewnątrz, tak też jest na moich obrazach, które tworzę od około trzech dziesięcioleci…” „Zachodzi słońce, ledwo zauważalnie Zostawia odcień purpurowy. W czystej zmęczonej błękicie Jeszcze gra promień płomienny. Nigdzie ani dźwięku… Wszystko cichnie”. Natalija Jelina, z wiersza „Wieczorne”. Styl pisania artysty jest rozpoznawalny, do tego dążą wielu twórców, lecz udaje się nie każdemu. Jego obrazy są przesiąknięte promieniami słońca: prostymi, z wyżyn górnych, ukośnymi, pod różnymi kątami, to światłonośne malarstwo zarówno pod względem formy, jak i treści. Wszystkie święta chrześcijańskie dzień w dzień zbiegają się ze świętami tradycji wedyjskiej. Dlatego ma rację Wiktor Kyruńczyk, kiedy pisze: „W nich i przez nie była wyrażona psi-funkcja myśli, dążeń, wzruszeń narodu! Wszystkie pojęcia były teozoficznie uformowane w „Wedach” na długo przed przyjściem Chrystusa. Nawet obiecany przez chrześcijan Raj dla sprawiedliwych po śmierci jest wedyjskim Irijem (Wyrijem)… …Słoneczny krzyż z dyskiem w centrum jeszcze i teraz często można spotkać na głowicach świątyń. Słońcopokłonicy czcili światło i jako epitet do opisu wybierali „jasny”… …To samo powtarzał Jezus: „Ja jestem światłem, które jest dla wszystkich. Ja jestem wszystkim, wszystko wyszło ze mnie i wszystko wróciło do mnie…” Wierzenia, które zbudowane są na ubóstwianiu Słońca, nie mogły pojawić się w tych regionach, gdzie Słońce zabija wszystko, co żywe, czyli w warunkach pustyni lub półpustyni. Dziećmi Słońca mogą nazywać się przedstawiciele kultur, dla których jest ono „darczyńcą bytu”… Tradycjonalizm, religijność, różne jasne idee są realizowane metodami malarskimi na płótnach autora. Ze świata różnorodnych idei Platon wyprowadzał estetyczną koncepcję świata Pięknego. Przecież w świecie idei też jest swoja hierarchia: na wyższych szczeblach usytuowane są idee dobra, harmonii, prawdy, piękna. Piękne zaś traktowane jest jako istota, która dostępna jest wyłącznie kompleksowo — rozumowi, myśleniu, odczuciom. Uświadomione widzenie Piękna dane jest tylko pod warunkiem długiego, złożonego przygotowania (edukacji i doświadczenia), ciężkiego wchodzenia na szczyty ewolucji. Lecz ten, kto wspiął się na szczyt poznania Miłości, mówił Platon, od razu może zobaczyć cudownie piękne… Odstęp pierwszy. Ludzka wspólnota potrzebuje rolników i poetów, uczonych i wojowników, pragmatyków i liryków. Jedną z głównych zasad dotyczących przeznaczenia społeczeństwa jest odnalezienie w sobie prawa i siły, by zamanifestować kosmiczność Ducha dla samorealizacji. Drogowskazem, który oświetli drogę, powinny być trzy wiedze: o bogach, o bohaterach, o tworzeniu dobrych warunków dla społeczeństwa (Artha-śastra). Wszystkie trzy składniki w wielowymiarowym malarstwie Jurija Bodnara są obecne. Po pierwsze, stworzono ogromny cykl prac malarstwa sakralnego; po drugie, w pracach portretowych utrwalił wizerunki wybitnych i prostych Ukraińców o stoickim charakterze — Jarosława Mądrego, Iwana Mazepę, utalentowaną dyrygentkę Nataliję Petij, starego Hucuła (obraz „Do emigracji”), który pod żadnym pozorem nie opuści swojego kraju, mistrzów kowalstwa (prawda, to nie portret); po trzecie, stworzył wspaniałe serie — pejzaży miejskich, krajobrazów wiejskich, obrazów rodzajowo-historycznych. Jeszcze od ubiegłego wieku, a może i wcześniej, zaczęto wprowadzać do literatury, twórczości pieśniarskiej, malarstwa to, przed czym ostrzegał D. Doncow jeszcze w 1957 roku. „Zadanie — zeszmacić w literaturze i sztuce wszystko, co wzniosłe, piękne, wysokie, szla-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Wędrówka w góry z Anną Bondar

Młoda ukraińska artystka Anna Bondar zaprosiła do stołecznej biblioteki „Przyjaźni Narodów” na swoją wystawę indywidualną „Wymarzone podróże”. Eduard Owczarenko Zdjęcie autora Anna studiowała w Instytucie Sztuki, Projektowania Artystycznego i Designu im. Salvadora Dalego (m. Kijów). Ukończyła kursy w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, indywidualnie uczyła się u artysty Wasyla Bosenki. Prace artystki znajdują się w prywatnych kolekcjach na Ukrainie, w Wielkiej Brytanii, Francji, Włoszech i USA. Artystka udziela pomocy finansowej wychowankom internatu we wsi Udajci. Część środków uzyskanych ze sprzedaży każdego obrazu przekazuje na potrzeby dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej. — Podczas studiów w Instytucie Sztuki, Projektowania Artystycznego i Designu zdobywałam zawód „projektanta wnętrz” — opowiada Anna. — Na ostatnim roku Wasyl Bosenko wykładał u nas malarstwo i rysunek. Właśnie kontakt z Wasylem Wasylowyczem pomógł zrozumieć, że bardziej interesuje mnie malowanie obrazów niż zajmowanie się designem. Ponieważ praca projektanta wiąże się z grafiką komputerową, a w malarstwie mogę prawdziwie zajmować się twórczością. Nasza współpraca z Wasylem Wasylowyczem trwa prawie dwa lata. W tym czasie stworzyłam około trzydziestu obrazów. W każdą pracę wkładam filozoficzną treść. Naturę uważam za rzecz drogocenną. Najbardziej lubię tworzyć pejzaże, na których przedstawiam góry i las. Te motywy mnie inspirują, bo najlepiej pomagają poczuć całą wielkość przyrody. Wcześniej brałam udział w kilku wystawach zbiorowych. Moja pierwsza wystawa indywidualna odbyła się w mieście Szostka, w obwodzie sumskim. Nową ekspozycję dedykuję moim najdroższym osobom — rodzicom. Większość przedstawionych na ekspozycji obrazów nie ma tytułów. Ale zrozumieć ich treść pomagają wypowiedzi Konfucjusza, Wołodymyra Wysockiego, Denisa Diderota, Paulo Coelho i innych znanych pisarzy oraz myślicieli, które umieszczono pod płótnami. Na żadnym z pejzaży nie ma ludzi, ponieważ człowiek, uważa artystka, w tej sytuacji jest obserwatorem, który pragnie jedności z naturą. Wiele obrazów poświęcono Włochom, są tu miejsca, w których sama byłam, a inne malowałam pod wpływem wrażeń z opowieści przyjaciół. Są tu także prace o wymyślonych motywach. Swoim unikalnym oświetleniem artystkę zainteresował jeden z malowniczych zakątków Hiszpanii. Właśnie tam czuło się szczególną wielkość przyrody. A obraz, stworzony pod wpływem wrażeń z tego krajobrazu, jest jednym z centralnych na wystawie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ołeksij Kużelnyj: „Teatr czyni nieznajomych ludzi bliskimi”

Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Gruzji w Ukrainie Gela Dumbadze jest nie tylko politykiem, ale i artystą. W Ukrainie odbywają się wystawy jego obrazów, wydawane są zbiory utworów. A niedawno w Kijowskiej akademickiej pracowni sztuki teatralnej „Suzirja” wystawiono jego sztukę „Sziola”. O nowej pracy teatru rozmawiamy z reżyserem-inscenizatorem, narodowym artystą Ukrainy Ołeksijem Kużelnym. — To pierwsze zwrócenie się naszego teatru ku gruzińskiej dramaturgii — opowiada Ołeksij Pawłowycz. — Kiedy zaproponowano wystawienie Dumbadzego, nie miałem żadnych pytań. Przecież Nodar Dumbadze miał fantastyczną prozę, scenariusze filmowe. A Gela to jego siostrzeniec, ambasador i polityk. Wystawiliśmy już spektakle na podstawie utworów Árpáda Göncza — prezydenta Węgier, Václava Havla — prezydenta Czechosłowacji, Jana Pawła II — papieża. Wydawałoby się, że w „Szioli” nakreślona jest bardzo prosta sytuacja, w której nie ma jakichś szczególnych sentencji. Ale z każdym spektaklem coraz bardziej cieszę się z tego, jak odbiera to widz, jakie pozostawia opinie. I jest to ogromnie przyjemne, ponieważ za życiową prostotą kryje się jakaś głębia. W życiu wszystko jest proste, ale na tyle głębokie, na ile głęboki jest każdy przejaw życia. Najważniejszą rzeczą z tego, co dzieje się w teatrze, jest moment bliskości między widzem a teatrem, między widzem a artystami — to, co czyni nieznajomych ludzi bliskimi. Te problemy, te poglądy na życie, wnioski, które wyciąga widz — wszystko to jednoczy i tworzy artystyczną wspólnotę kulturową. — Czyja to był pomysł, by wystawić tę sztukę w teatrze „Suzirja”? — To inicjatywa poprzedniego ambasadora Gruzji w Ukrainie Grigola Katamadze, tłumaczenia z gruzińskiego dokonała jego córka — Tamara Katamadze, która obecnie studiuje filologię ukraińską. A Gela Dumbadze w tamtym czasie również pracował w Ambasadzie. I już robił w Ukrainie wystawy swoich obrazów. Przedstawiona historia jest mi bliska. To dyplomacja ludowa. Uważam, że poszukiwania budowania sympatii narodów są bardzo subtelne. Bez wątpienia istnieje sympatia Ukraińców do Gruzinów i Gruzinów do Ukraińców. Ale to nie to samo, co sympatia Ukraińców do Włochów. Jak znaleźć tę bardzo subtelną i bardzo ciepłą nutę, na czym polegają osobliwości tej sympatii? To zadanie zarówno artystów, jak i dyplomatów, polityków oraz wszystkich ludzi, którzy swoimi profesjami i upodobaniami zbliżają te rzeczy. Cieszę się, że spektakl odbył się właśnie na scenie naszego teatru. Wzięli w nim udział, jak zawsze, aktorzy z różnych teatrów. Ważnym elementem było dla nas to, że taka historia rodziny miała charakter materialny, w pewnym stopniu była poparta dokumentalnie. Aktor Taras Żyrko wraz z synem Wołodymyrem-Iwanem i żoną Tetianą Ołeksenko-Żyrko stali się niejako tą rodziną, z którą w większym lub mniejszym stopniu można łączyć losy postaci sztuki. Taras Żyrko wystawiał już u nas spektakl „Moment miłości”, który obecnie grany jest na scenie Narodowego akademickiego teatru dramatycznego im. Iwana Franki. Jego żona i syn grają w naszym teatrze po raz pierwszy. A dla aktora Kijowskiego narodowego akademickiego Młodego teatru Ihora Szczerbaka to już druga praca w „Suzirji”. Kiedy zbierają się utalentowani artyści z różnych teatrów, dochodzi do wzajemnego wzbogacenia. Nie mogę powiedzieć, że odkryliśmy coś nowego. Ale pojawiło się wiele nowego w naszych relacjach, w naszym laboratorium twórczym, w naszych poszukiwaniach artystycznych. Wydaje się, że wiesz, jak to robić, masz doświadczenie i masz wytyczoną jasną drogę do rezultatu, a za każdym razem wszystko dzieje się jakby po raz pierwszy. — Jakie były Pana pierwsze wrażenia z tekstu sztuki? — Zawsze myślę, dlaczego ten tekst trafił właśnie do mnie. Pewnie nieprzypadkowo. W centrum utworu są dwie osoby, które kochają się nawzajem. Ale coś niezrozumiałego dzieje się w rodzinie, co być może nie stawia pod znakiem zapytania istnienia samej rodziny, jednak wymaga jakiegoś przemyślenia. A wartością spektaklu jest to, że oferuje on rozwiązanie tego problemu. Czasu na próby było mało. Nie mogliśmy posiedzieć nad spektaklem, według Stanisławskiego, przy stole. Ale być może nie było takiej głębokiej potrzeby. Wiele rzeczy albo wymyśliliśmy, albo poczuliśmy i dodaliśmy do tekstu jakieś swoje rozwiązania. Tak dzieje się prawie z każdą sztuką. I jest to znak, że w sztuce jest energia, która porywa ludzi, wzywa do dialogu i inspiruje do pracy. Można bez końca zanurzać się w materiale i czerpać z tego przyjemność. Ale w pewnym momencie trzeba powiedzieć „stop” — to wystarczy, aby wyjść na dialog z widzem. Resztę doda życie spektaklu. I w tym jest wielka mądrość. Proces prób każdego spektaklu jest wyjątkowy. To nie kalka, nie schemat — to kwestia życia, tego, jak ono się dzieje. Spektakl to żywa istota, początkowo kapryśna jak niemowlę, potem przechodzi wszystkie etapy dojrzałości jak człowiek. A zadaniem jest wypuszczenie spektaklu do widza w momencie jego rozkwitu. — Kilka słów o warstwie wideo. — Zrobiła ją Olha Dżychurda, z którą przez długi czas robiliśmy program „Scenohraj” na kanale telewizyjnym „Kultura”. Z jednej strony mowa o temperamencie, aktywnym, wesołym narodzie, który kocha tańczyć i śpiewać. A z drugiej — o czasach strasznego upadku (lata 90. ubiegłego wieku), wielkiego pesymizmu. Tutaj utrwalone są w pieśniach i tańcach nastroje narodu, jego optymistyczny potencjał, który zwycięży wszystko. Te momenty są dziś dla nas bardzo ważne. Wszystko to jest kwestią wykraczającą poza jakąś czysto narodową kulturę. A z drugiej strony — każda kultura ma swój aromat, którym można uradować widzów. I w ten sposób zyskiwać bliskość poprzez kulturę. Nieprzypadkowo na ekranie można zobaczyć Sofiko Cziaureli, ponieważ była ona na festiwalu „Kijów majowy” i pokazywała swój spektakl w „Suzirji”. Przedtem gościliśmy u nas z jego monodramem Kote Macharadze. Dlatego ten materiał wideo dotyczy praktycznie bliskich nam ludzi. Jestem scenografem tego spektaklu. Na scenie można zobaczyć winorośl. Zimą gałęzie są nagie. Dalej pojawiają się liście, a później — grona. I nabiera ona swojej użyteczności i pełnowartościowości. I wydaje nam się, że życie jest jak ta winorośl. Kiedy są mrozy — liście opadają, a kiedy przychodzi ciepło — ciepło ludzkiego życia i miłości, wtedy wyrastają grona winogron i dzieci. Do tworzenia kostiumów dołączyła dyrektor naszego teatru Iryna Batko-Stupka. Wymyślaliśmy je razem. Na premierze był autor. Ucieszył się, że zrozumieliśmy sztukę i że nam się udała. Jesteśmy bardzo wdzięczni za jego autorski tekst i za naszą współpracę. — Nad czym pracujecie teraz? — Ten sezon był dla nas bardzo trudny. Są straty. Był też problem ze stroną internetową, przez co na pół roku praktycznie wypadliśmy z przestrzeni informacyjnej. Obecnie został on rozwiązany. Jak zawsze, mamy mnóstwo planów. Katia Stepankowa przygotowuje spektakl, w którym będzie baletmistrzem i wykonawczynią jednej z ról. Zagrają także Ołeksij Sklarenko i Ksenija Nikołajewa. A ja cieszę się, gdy posuwa się do przodu moja wieloletnia inscenizacja według utworu Erica-Emmanuela Schmitta „Madame Pylinska i sekret Chopena”, a także Goethego „Faust”. Póki co jest to proza, którą autor sam chce grać. Ale myślę, że u niego będzie to jednak bardziej historia literacka, a u nas — spektakl. Zdjęcie udostępnione przez teatr przecież teraz nie ma takich instrumentów muzycznych, jakie były w tamtych dawnych czasach. Zatem w spektaklu wykorzystano bajan, cymbały, inne współczesne instrumenty. Jednak w całości brzmi to przekonująco. Wielką pracę przy przygotowaniu materiału muzycznego wraz z reżyserem-inscenizatorem wykonał kierownik orkiestry teatru Jurij Milewski. Zanurzyć się w dawną epokę pomagają także autentyczne tańce, nad których inscenizacją owocnie popracował Władysław Witkowski. Pokaz spektaklu zbiegł się z dniem urodzin Jurija Milewskiego. A w „Berehyni” już od trzydziestu lat istnieje tradycja gratulowania solenizantom ze sceny. Zatem tamtego wieczoru pan Jurij otrzymał życzenia wielu lat życia od kolegów i widzów. Ze spektaklem teatr odwiedził Żytomierz, Obuchów, Browary i inne centra rejonowe obwodu kijowskiego. Chcielibyśmy zrealizować wielkie tournée, aby „Berehynię” zobaczyła cała Ukraina, a być może i inne kraje. Jednak tournée to sprawa nie z tanich, a państwo nie pomaga. Nie spieszą się z dołączeniem także mecenasi. Pozostaje mieć nadzieję, że sytuacja się zmieni i nasza władza zwróci się twarzą do ukraińskiej kultury. A w planach Mykoły Burawskiego jest wznowienie spektaklu „Sławni kozacy zaporoscy”. Według jego przekonania, ten temat zawsze był i będzie aktualny. Do nowej wersji scenicznej dodadzą pieśni i tańce. Odnowionych „Sławnych kozaków zaporoskich” widzowie będą mogli zobaczyć już w następnym sezonie teatralnym. Zdjęcie udostępnione przez teatr Stronę przygotował Eduard OWCHARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Podróż w odległą przeszłość

W repertuarze Kijowskiego Akademickiego Teatru Folkloru Ukraińskiego „Berehynia” znajduje się wiele spektakli, które mają już wiele lat. Nie tracą na aktualności „Droga Mleczna”, „Wesele naddnieprzańskie”, spektakl „Życiodajne źródła”, od którego teatr rozpoczynał swoją biografię twórczą. Niedawno dziesięciolecie świętował spektakl „Rusalia”. To szczególna inscenizacja, ponieważ opowiada o życiu naszych przodków w epoce pogańskiej. Zamysł tego spektaklu u ludowego artysty Ukrainy Mykoły Burawskiego zrodził się jeszcze dwadzieścia lat temu. Materiał zbierał ze wszystkich możliwych źródeł. Opracował wiele zbiorów utworów, nagrywał dawne pieśni od ludzi. Same próby trwały zaledwie dwa miesiące, znacznie dłuższy był proces przygotowawczy. Spektakl rozpoczyna się pieśnią „Pomagaj nam, Boże, na ulicę wychodzić, ludzi powidzieć, pieśni pośpiewać”. Ta pieśń to pogański hymn, który sięga korzeniami epoki przedchrześcijańskiej. Właśnie od tej pieśni nasi przodkowie rozpoczynali obrzęd Rusalii. Po zapoznaniu się z tym utworem Mykoła Burawski zrozumiał, od czego zacząć program i jak będzie się on rozwijał. Oprócz pogańskich, pod koniec spektaklu przedstawiono także pieśni chrześcijańskie, ponieważ sam obrzęd Rusalii, zapoczątkowany w epoce przedchrześcijańskiej, był praktykowany również później. Początkowo ludzie szli na cmentarz, wspominali zmarłych. Zaraz po tym, choć to dziwne, przychodzili skomorosi, zaczynały się pieśni i tańce. Ważnym epizodem jest obrzęd odprowadzania rusałek, które nasi przodkowie bardzo kochali i żałowali. „Odprowadzę, odprowadzę rusałeczkę do boru, a sama wrócę do domu” — śpiewa się w ludowej pieśni. Inny epizod związany jest z wojownikami, których nazywano rusalcami. Bronili oni rodzinnych osad i ludzi, którzy tam mieszkali. Byli to bardzo wojowniczy, mężni i odważni chłopcy. A w spektaklu pokazano scenę walki. Nasi przodkowie potrafili nie tylko walczyć, ale i odpoczywać. „Pijmy surycję” — taki tytuł nosi jedna z przedstawionych w spektaklu pieśni. A surycja to półalkoholowy napój, który bardzo lubili nasi przodkowie. Pili także miód, a mocne napoje alkoholowe wtedy nie były w cenie. — Rusicze byli bardzo pobożnymi ludźmi — opowiada reżyser-inscenizator. — Oni stali za swoimi bogami — Perunem, Swiatowidem, Dywowidem i innymi. A bogowie ich chronili. Główna myśl, którą starałem się przeprowadzić przez całą fabułę, to sławienie Ziemi naszej, bogów naszych i zwycięstw naszych. Cały czas na scenie jest czołowy artysta teatru Anatolij Pachomow. Zasłużona artystka Ukrainy Nadija Burawska wykonuje ze sceny lamenty, to bardzo trudny materiał, z którym nie każdy wykonawca potrafi sobie poradzić. Obok nich konstelacja doświadczonych i młodych wykonawców, każdy z nich wnosi swój wkład w tworzenie tego barwnego widowiska scenicznego. Na scenie jest wiele symboli przedchrześcijańskich — koła, buławy itd. A kostiumami twórcy spektaklu starali się maksymalnie odtworzyć ducha tamtej epoki. Zadanie nie należało do łatwych. Przecież dzisiaj mało kto może podjąć się szycia autentycznych kostiumów, do tego trzeba było znaleźć niemałe środki. Sponsorów, niestety, nie znaleziono, pracę wykonano siłami teatru. Jednym z najtrudniejszych zadań był dobór muzyki. Przecież część pieśni ma ponad tysiąc lat. Trzeba było określić, jak będą brzmiały, jakie będą rytmy. Do te-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Wszystko o Kijowie, dawnym i współczesnym: obrazki z wystawy

29 maja 2019 roku w pomieszczeniach Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę „Język do Kijowa doprowadzi... Błyski czasu”, która naświetla znaczące wydarzenia z dziejów miasta Kijowa od czasów najdawniejszych do współczesności. Kijów to jedno z najstarszych miast świata, dzieło wielkiej plejady architektów. Majestatyczne świątynie Kijowa, a także wybitne zabytki architektury i związane z nimi znaczące wydarzenia, przedstawiono na wystawie za pomocą wielu fotografii i prac znanych artystów. Na uwagę zwiedzających zasługuje rycina ludowego artysty Ukrainy W. Łopaty „Wjazd B. Chmielnickiego do Kijowa w 1648 roku przez starożytne Złote Wrota”. O Kijowie, jego pradawnej historii wspomniano na przestrzeni wieków wiele. Wystawa wita zwiedzających wielkim banerem z wypowiedzią Honoriusza de Balzaca ze szkicu „List o Kijowie” (1847 r.): „Kijów — stolica Ukrainy — święte miasto... Założony wcześniej niż Moskwa... Będąc w katolickim Rzymie, gorąco pragnąłem zobaczyć Rzym prawosławny. Petersburg — miasto-dziecko, Moskwa — dorosły człowiek, a Kijów — starzec, którego wiek to wieczność”. Strukturalnie wystawa rozmieszczona jest na ograniczonej przestrzeni i składa się z oddzielnych działów według zasady chronologicznej, co odzwierciedla najbardziej imponujące kamienie milowe życia miasta. Są to: Kijów X—XIII w.; Kijów epoki kozackiej; Kijów — miasto gubernialne; Kijów w wirze rewolucji 1917—1920 гг.; Kijów „socjalistyczny”; Kijów 1941—1943 гг. oraz niektóre szkice o kijowskich mostach, historii transportu miejskiego, pomnikach, teatrach, muzeach. Wśród eksponatów wystawy zwiedzającym ciekawie będzie zapoznać się z mapą Kijowa X—XIII w. (rekonstrukcja 1972 r.), która jest w istocie graficznym modelem starożytnego Kijowa, a także z unikalnymi rzadkimi wydaniami XVI—XX w. Należą do nich w szczególności: „Teraturgima” mnicha Ławry Pieczerskiej Atanazego Kalnofojskiego (1638 r., wznowiona w 2013 r.), gdzie po raz pierwszy wydrukowano rycinę ze schematycznym planem Kijowa i Monasteru Pieczerskiego. Do światowych katalogów szczególnie cennych i rzadkich wydań wpisano „Pateryk Kijowsko-Pieczerski” (1661 r.), który jest pierwszym drukowanym wydaniem w języku cerkiewnosłowiańskim. Swoistą encyklopedią ówczesnego życia jest „Trebnik” Piotra Mohyły (1646 r.). Czołowe miejsce w ekspozycji zajmuje książka Pawła Szczerbycza „Prawo miejskie magdeburskie” (1581 r.). Prawo to zostało nadane Kijowowi w 1497 roku i zniesione ukazem carskim w 1834 roku. Na wystawie po raz pierwszy eksponowane jest rarytasowe wydanie badacza historii m. Kijowa Maksyma Berlińskiego „Krótki opis Kijowa”. Autor po raz pierwszy określił i usystematyzował informacje z zakresu topografii historycznej miasta. Na pracę M. Berlińskiego powoływali się najsłynniejsi badacze historii Kijowa — Mykoła Zakrewski, Mychajło Maksymowycz i inni. Zainteresować zwiedzających wystawę mogą czasopisma i gazety, które wydawano w Kijowie w XIX w., w szczególności pierwsza ukraińska gazeta „Kijowskie Wiadomości Gubernialne” (1853 r.), almanach literacki „Kijowianin” (1840 r.). Eksponowany jest szereg albumów z widokami Kijowa końca XIX—początku XX w., wydanych w drukarniach S. Kulżenki, spółki akcyjnej Granberga (Sztokholm, 1913 r.), kalendarze początku XX w., pocztówki z widokami Kijowa końca XIX—XX w. Dobie zmagań narodowowyzwoleńczych w ekspozycji poświęcono szereg wydań o przywódcach Ukraińskiej Republiki Ludowej, w szczególności z okazji 140. rocznicy urodzin Symona Petlury. Kijów 1941—1943 гг. odzwierciedlony jest w szkicach naocznego świadka tych wydarzeń, znanego artysty Heorhija Małakowa. Wśród eksponatów współczesnego Kijowa należy wyróżnić Narodowy Atlas Ukrainy, w którym wydrukowano Akt proklamowania niepodległości Ukrainy, a także monografię Dmytra Stepowyka „Sobór św. Włodzimierza” (2018 r.). Na wystawie oryginalnie wykorzystano elementy dekoracji: fryz zdobiący ściany sali z powiększonymi fotografiami widoków Kijowa początku XX w., strój kozacki, toaletkę ze starodawną fotografią, szkatułką, świecznikiem. Ozdobą otwarcia wystawy był wspaniały koncert (z ciekawą opowieścią) ludowego artysty Ukrainy Tarasa Kompaniczenki oraz wystąpienie uczonego o światowym imieniu Dmytra Stepowyka, który zaznaczył, że wystawa jest swoistą odą do naszej drogiej stolicy — Kijowa, odą w fotografiach i dokumentach. L. CHAMAZA, D. ZIUZINA, organizatorki wystawy Bądźmy razem! PRENUMERATA—2019 PRENUMERATA—2019 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

(z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi): Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. “Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek. na pół roku na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok na rok 195 hrywien 02 kopiejek

Za wiarygodność informacji odpowiadają autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji obowiązkowe jest powołanie się na „Słowo Proświty”. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn