Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Filozofia w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej: Piotr Mohyła, Innocenty Gizele, Teofan Prokopowicz i inni

Слово Просвіти, №27 за 2021 рік

Serhij PRYS UCHIN, doktor filozofii, wykładowca Kijowskiej Prawosławnej Akademii Teologicznej. Wyznacznikiem kształtowania się ukraińskiej filozofii stał się wpływ na jej treść najnowszych procesów socjokulturowych europejskiego Odrodzenia oraz dążenie do zorganizowania procesu edukacyjnego tak, aby zminimalizować wpływ na niego średniowiecznej (scholastycznej) metafizycznie nastawionej kultury, a w zamian wzmocnić świecki komponent naukowy. Powstanie ukraińskiej filozofii słusznie wiąże się z działalnością Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, a przede wszystkim jej fundatora i lidera – Piotra Mohyły. Wiadomo, że Piotr Mohyła (1596–1647) urodził się w rodzinie hospodara mołdawskiego Symeona Mohyły. Po śmierci ojca rodzina przeniosła się do Lwowa, gdzie Piotr kontynuował naukę w lwowskiej szkole brackiej, wyższe wykształcenie zdobył za granicą (w Akademii Zamojskiej, we Francji i Holandii). W 1625 r. Mohyła objął kierownictwo nad Akademią Kijowską. W 1684 r. na wniosek hetmana Ukrainy Iwana Mazepy ta placówka edukacyjna uzyskuje oficjalny status akademii, co potwierdził carski przywilej (1701 r.). Od tego czasu istnieje jej stała nazwa – „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Do otwarcia Uniwersytetu Lwowskiego (1661 r.) Akademia była pierwszą i jedyną wyższą uczelnią Europy Wschodniej, a do otwarcia Akademii Słowiańsko-Grecko-Łacińskiej w Moskwie (1687 r.) – jedyną prawosławną wyższą uczelnią. Na wzór zachodnioeuropejskich placówek edukacyjnych akademia miała przejrzystą strukturę podziału na poszczególne klasy z określonym podziałem przedmiotów, które w nich studiowano: w pierwszych czterech klasach ogólnokształcących uczniowie zdobywali przygotowanie humanistyczne. Tutaj uczono łaciny, greki, staro-cerkiewno-słowiańskiego, polskiego, języka ukraińskiego literackiego. Od XVIII w. dodano naukę języka niemieckiego, francuskiego, starohebrajskiego. Oprócz języków wykładano arytmetykę, geometrię i muzykę. Po ogólnokształcących klasach gramatycznych przystępowano do nauki poetyki (1 rok), retoryki (1 rok), filozofii (2 lata) i teologii (4 lata). W Akademii Kijowsko-Mohylańskiej kształtowała się państwowość przyszłej Ukrainy. Wyróżnia on główny czynnik budowania państwa – jedność, zgodę wszystkich jej członków, a nie tylko przedstawicieli wyższego panującego stanu społecznego. Jego zdaniem, do powstania państwa potrzebne są ideały soborowości, znajomość niezbędnych zasad. Innocenty Gizele (ok. 1600–1683) – prawosławny filozof-teolog, profesor, a z czasem rektor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Urodził się na terytorium Prus polskich w rodzinie niemieckich protestantów. Wykształcenie zdobył w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, gdzie wysłuchał

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn