Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Najbardziej boli to, że nas lekceważą, ale nie szukam poparcia u tych, których nienawiść jest skierowana przeciwko nam” (Z listów do różnych osób)

Слово Просвіти, №27 за 2021 рік

Kościoła i duchowieństwa, zwłaszcza wtedy, gdy sami łamali Prawo Boże i jednocześnie ogólnoludzkie wymogi moralności. Uważał, że Kościół i duchowieństwo w ogóle nie powinny wtrącać się w sprawy świeckie, dążyć do świeckich dóbr i zapominać o swoim głównym celu – służbie Bogu, bliźniemu, dobru, przyzwoitości i oświeceniu. Szczególnym złem, z którym ma walczyć duch ludzki, uważał ignorancję. Propagowany przez Giezela system norm i wymagań racjonalnej moralności był przykładem osobistej sympatii filozofa-teologa do ideologii oświeceniowej, jego zachwytu wartościami humanizmu renesansowego, krytycznego stosunku do scholastyki. Dla okresu kijowskiego decydująca okazała się działalność Prokopowicza jako profesora Kijowsko-Mohylańskiej Akademii, gdzie zaznaczył się jako oryginalny filozof religijny, teolog i wykładowca. W okresie petersburskim był bardziej politykiem, działaczem Kościoła, a filozofią zajmował się mniej. Wiadomo, że w tym czasie Teofan Prokopowicz brał udział w teoretycznym uzasadnieniu i realizacji niemal wszystkich reform Piotra I. Poglądy Teofana Prokopowicza na naturę człowieka, Kościół, państwo były związane ze sposobem życia filozofa, z jego działalnością społeczną i tą rolą, jaką pełnił w przeprowadzaniu reform Piotra. Nie wątpił, że człowiek jako wynik Bożego stworzenia powinien utwierdzać podobieństwo do Boga, nie jest automatycznie rozumny, piękny i dobroczynny, te cechy otrzymuje od Boga jedynie jako możliwość. Głównymi zadaniami, które człowiek powinien zrealizować w ciągu swojego życia, są obowiązek tworzenia dobra i przynoszenia pożytku ludziom i państwu. Najważniejszą wartością ludzkiej duszy Prokopowicz uważał nadaną przez Boga wolność wyboru woli, którą rozumiał jako panowanie niedoskonałej osoby nad samą sobą i zdolność kierowania swoimi działaniami, czynami, emocjami. Dzięki wolności wyboru woli człowiek wybiera życie (z dobrem) albo śmierć (ze złem), a zatem dzięki wolności wyboru woli może osiągnąć szczęście ziemskie. Społeczno-filozoficzne poglądy T. Prokopowicza dotyczące państwa opierały się na popularnej w owym czasie idei naturalnego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn