Strona · s. 12strona oryginału ↗
Szkice do obrazów przeszłości i teraźniejszości
Слово Просвіти, №27 за 2021 рік
Serhij HAŁCZENKO, literaturoznawca, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Miałem szczęście odkryć twórczą postać prozaika Mykoły Pawłenki po przeczytaniu jeszcze w rękopisie historyczno-przygodowej powieści filmowej „Chołodnojarskie trójzęby, albo Przygody Jakoba Shtofke na Ukrainie” oraz powieści „Chcę spokoju, światła, pokoju i dobra”, do których została już napisana wspaniała przedmowa zasłużonej dziennikarki Ukrainy Lidii Ryżkowej. Książka ukazała się w Wydawnictwie „Proświta” w 2018 roku z dodatkiem mojej posłowia „Literackie wersje wydarzeń historycznych”. Zachwyt po przeczytaniu rękopisu wyraziłem autorowi ustnie, a on zaproponował, by przelać to na papier. Tak pojawiło się posłowie, chociaż, szczerze mówiąc, sam nie lubię czytać przedmów (tak zwanych „parowozów”) do cudzych książek. Dobrze, gdy do utalentowanego utworu pisze przedmowę lub słowo wstępne niepozbawiony talentu kolega po piórze, który zdołał nie tylko przeczytać, ale i poczuć w tekście (i w podtekście) to, co wycierpiał autor. Po „Chołodnojarskich trójzębach” znów wróciłem do wcześniej przeczytanych książek M. Pawłenki: „Viagra dla Rozumu, albo Spowiedź Sprawcy”, „Biblia Rozumu, albo Jak stać się szczęśliwym”, „Strumieniujące przez nas Życie bezkresne, albo Prawo do nieśmiertelności”. I drugie czytanie (po pierwszym, być może nieco powierzchownym, bo nie bardzo pasjonowałem się fantastyką naukową) dało mi możliwość poczuć poprzez popularną, intrygująco wyłożoną informację – realną fantastykę naszego życia-bytu. Zrozumiałe, że ludzkość zasługuje na coś wyższego i większego, ale często jej nieprzemyślana działalność nie daje możliwości na pełnowartościową i szczęśliwą egzystencję. I oto – znów spotkanie z nową książką M. Pawłenki „Ave, Natura!”. Kilka nowel i opowiadań oraz powieść „Historia Madge Rodgers, albo Jak nie śmierdzieć skunksem”. Już po raz kolejny autor zadziwia, a raczej oczarowuje czytelnika zarówno niespodziewanymi fabułami, jak i nieprzeciętnymi bohaterami. Powiedzmy, nowela „Ave, Natura!” i opowiadanie „Zamieć” – to utwory, w których wyczuwalne są grzmoty i echa współczesnej wojny oraz pragnienie autora, by pokazać ludziom drogi zapobiegania jej strasznym i katastroficznym skutkom, kiedy niszczone są dzieła ludzkich rąk i rozumu, niszczona jest przyroda i co najstraszniejsze – niszczona jest
Yarosława MELNYCZUK, docentka CzNU imienia Ju. Fedkowycza, członkini NSPU oraz NSJU
Chcę poruszyć temat nowej książki, która niedawno pojawiła się dzięki staraniom pracowników Czerniowieckiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia Mychajła Iwasiuka. Jest to indeks biobibliograficzny „Wołodymyr Wozniuk” (Czerniowce, 2020), wydany na 70-lecie urodzin tego znanego ukraińskiego pisarza, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy, laureata 10 nagród literackich i artystycznych, członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, znawcy twórczości Kobylańskiej, dyrektora Czerniowieckiego Muzeum Literacko-Pamięciowego Olgi Kobylańskiej. Nawiasem mówiąc, z rąk bibliotekarzy CzOUNB imienia Mychajła Iwasiuka w ostatnich latach wychodzą indeksy obficie. To osobny kierunek pracy biblioteki, z którego może być słusznie dumna. Są to, w szczególności, indeksy o Jewhenii Jaroszynskiej (2018), Mychajle Iwasiuku (2017), Wołodymyrze Iwasiuku (2019), Paulu Celanie (2020), Wiktorze Kosiaczence (2017), Wołodymyrze Mychajłowskim (2019), Witaliju Kołodiju (2019), Bohdanie Melnyczuku (2020), Myrosławie Łazaruku (2016), Lidii Kowalec (2020) i jeszcze kilka. Obecnie czujnym okiem bibliografa przejrzano twórczość życiową Wołodymyra Wozniuka. Dla tych, którzy lubią liczby: wydanie zawiera 747 zapisów bibliograficznych, które pogrupowano w 5 rozdziałów; na 228 stronach. Pracowała nad książką autorka-opracowująca indeks – bibliotekarka I kategorii działu krajoznawstwa Maria Dudydra. Pomagała jej autorka webliobibliografii, kierowniczka działu technologii informacyjnych
ludzka psychika. Młoda i piękna kobieta Zosia (opowiadanie „Zamieć”) traci równowagę psychiczną od przeżytego nawet przy zbliżaniu się do tragicznego teatru działań wojennych. Ale kobieta jeszcze może wrócić do normalnego stanu psychicznego w pokojowej atmosferze, kiedy przyjdzie z frontu jej mąż, powołany do obrony Ojczyzny, a co za tym idzie, zmuszony zabijać agresorów. Psychika przyszłej matki nie wytrzymuje uderzeń okrutnego losu, ale pozostaje nadzieja, że wszystko wróci na swoje miejsce, kiedy będzie pokój i odrodzi się rodzina jako podstawa każdego państwa. Miniaturowa nowela „Ave, Natura!” – to artystyczne notatki stanu psychicznego współczesnego żołnierza, który znalazł się za linią rozgraniczenia na Wschodzie Ukrainy, i po krótkim śnie-odpoczynku w niemal zrujnowanym działaniami wojennymi domu ze śladami czyjegoś rodzinnego dobrobytu i przytulności idzie do starego ogrodu, gdzie czuje wszechzwycięski triumf wiecznej jak świat Przyrody: „Gdzieś w głębi ogrodu bojaźliwie gwizdnął słowik i, zrobiwszy tylko jedno filigranowe zakrętasy, zaraz zamilkł. W krzakach i liściach orzechów beztrosko szumiały i wierciły się wróble, przelatując z miejsca na miejsce i wesoło świergocząc. Wszędzie czuło się rozbuchane życie, radość ruchu, aromaty wiosny i słońca. Życie w ogrodzie wrzało, bulgotało: każdy krzaczek, każda gałązka i każda aleja rodziły setki różnych dźwięków, to ledwo uchwytnych i niepozornych, to dźwięcznych, hałaśliwych i niespodziewanych – melodyjnie wygwizdywanych czy nieskładnie terkoczących, podobnych do terkotu karabinu maszynowego. (…) Boże! Jakaż tu pociecha i błogość! Dawno nie widziałem, nie spotykałem i nie odwiedzałem tak miłego zakątka ziemi! Ten ogród przypomniał mi rodzinne strony. (…) Było mi i smutno, i jednocześnie dobrze, jak dawno już nie było przez ciężkie lata wojenne. Łagodny smutek, uspokajające rozmyślania władczo ogarnęły moją istotę”. I nagle bohater zobaczył wycięty na korze jednego z olbrzymów-drzew napis „Ave, Natura! Ochotnicy, którzy idą na śmierć, witają cię!”. Taka była prawda dzisiejszego dnia, kiedy tam, gdzie „panował dziki taniec rechoczącej, złośliwej i triumfującej Śmierci”, może odrodzić się „zamożne, piękne i niezależne życie”, radość szczęścia. „Wszystko tu zrujnowała, zburzyła, spustoszyła i splądrowała wojna hybrydowa swoją straszną żelazną ręką przemocy i brutalnej siły, – rozmyśla autor/bohater. – Jedna tylko Przyroda przetrwała to wszystko i pozostała taką samą, jak była…”. Wśród czytelników książki Mykoły Pawłenki „Ave, Natura!” widzę,
przede wszystkim obrońcy Ukrainy, którzy potrzebują takiej literatury, aby w chwilach ciszy przeczytać choć kilka stron utworów przepełnionych miłością właśnie do nich. Przekonałem się o tym na własnym doświadczeniu, ponieważ wydałem w seriach „Biblioteka ukraińskiego wojownika” utwory Tarasa Szewczenki („Kobziarz”, „Swoją Ukrainę kochajcie…”), Wołodymyra Sosiury („Całym sercem kochajcie Ukrainę swoją…”), a także szczególnie popularne na froncie „Śpiewomówki” Stepana Rudanśkiego, utwory humorystyczne Ostapa Wyszni i Pawła Hłazowego, które wzbudziły największe zainteresowanie wśród żołnierzy na Wschodzie, którzy z poświęceniem bronią niepodległości i integralności terytorialnej Ukrainy. Sądzę, że ta książka M. Pawłenki, w której są także opowiadania humorystyczne, znajdzie swoich czytelników na froncie. „Historia Madge Rogers…” to powieść z zadziwiającą i nieoczekiwaną, jak na ukraińskiego czytelnika, fabułą o czasach podboju plemion indiańskich Kanady. Główny bohater, zakochany w młodej piękności Madge, szlachetny i ofiarny Bill, ratuje przed aborygenami Madge i jej rodzinę, a sam ginie w nierównej walce z Indianami. Dziewczyna zaś dwa miesiące po tragicznej śmierci swojego wybawcy wychodzi za mąż za tchórza Sama Scotty'ego, który odmówił udziału w ratowaniu rodziny swojej narzeczonej, i w na wpół spalonym osiedlu odbyło się huczne wesele, i „tylko stara matka Billy'ego, siedząc przy tymczasowym wigwamie, słuchała wesołego śpiewu skrzypiec, fletów i waltorni, które krajały jej duszę, i nieutulona w żalu płakała po swoim biednym, nieszczęsnym Billym, którego już nigdy nie zobaczy żywego”. Czytajmy prozę Mykoły Pawłenki, gdzie powstają jak żywe, mistrzowsko nakreślone obrazy czarującej ukraińskiej przyrody, i która zmusza czytelnika do współodczuwania wraz z autorem i bohaterami jego utworów, którzy na początku XXI wieku zmuszeni są walczyć z podstępnym agresorem. Kilka utworów („Dzikie gęsi”, „Goły zając, albo Lisica-terrorysta”, „Tajemnica zajęczej ścieżki”), z pewnością spodobałoby się także wielkiemu humoryście Ostapowi Wyszni, ponieważ ich oryginalne, nie zapożyczone fabuły i umotywowane zachowanie bohaterów niechybnie stworzą u czytelnika dobry nastrój i, co najważniejsze, uśmiech na ustach, którego tak brakuje w naszej teraźniejszości.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
