Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

„Ukraiński klub” i „Proświta” w Kamieńcu Podolskim

Слово Просвіти, №27 за 2021 рік

– Anatolu Mychajłowiczu, na konferencji, przy okazji 115. rocznicy powstania „Proświty” w Kamieńcu, nie usłyszałam ani słowa o „Ukraińskim klubie” (wtedy wymawiano „klub”), który odegrał znaczącą rolę w kształtowaniu młodego państwa ukraińskiego. Dlaczego historycy do dziś tak starannie przemilczają tę kartę w kronice Kamieńca? – W rodzimej nauce historycznej coraz większego znaczenia nabiera zwrócenie się ku roli aspektu osobistego lub rodzinnego w tworzeniu historii i kultury Ukrainy, ponieważ to właśnie wymiar ludzki jest głównym kryterium, które określa duchowość i odwieczne dążenie Ukraińców lub całych rodzin do prawdy historycznej. Podolscy naukowcy przyznają, że historia Ukrainy jest spersonalizowana, gdyż wszystkie obiektywne procesy rozwoju społeczno-politycznego przechodzą przez indywidualne doświadczenie jednostki. Uznając znaczne zasługi Kostiantyna Sołuchy jako głównego filaru rodziny Sołuchów-Prychodków-Herasymenków-Filów w życiu państwowo-społecznym narodu ukraińskiego, wciąż pozostawiają poza uwagą systematyczne badanie tej rodowej ukraińskiej elity. Analiza osiągnięć naukowych historyków i krajoznawców świadczy, że dominującym kierunkiem ich badań jest historia ukraińska „w ogóle”, a nie badanie historii życia i działalności konkretnych osób lub całych rodzin jako niezwykle ważnego składnika odtwarzania procesu formowania wielowiekowej historii i kultury Ukrainy, w historii której, jak i w „historii każdego państwa, każdego narodu, są swoje światła i cienie, a postacie jasne i ciemne, są rycerze i nikczemnicy…”. Odpowiadając na pytanie, dlaczego historycy do dziś nie naświetlili działalności „Ukraińskiego klubu”, który odegrał ważną rolę w historii Kamieńca w latach rewolucji ukraińskiej 1917–1921, warto zauważyć, że choć poglądy naukowców skupione są na naświetlaniu wieloaspektowej działalności podolskiej „Proświty”, to jednak jak dotąd nie stworzono gruntownej historii „Proświty”, nie napisano monografii o lekarzu, naukowcu i działaczu „Proświty” Kostiantynie Sołusze. Zapewne jeszcze nie nadszedł czas, by odkryć historię „Ukraińskiego klubu” i usystematyzować personalia tych towarzystw społeczno-oświatowych, ponieważ w ich działalności brały udział całe rodziny (Watyczowie, Wikulowie, Herasymenkowie, Prychodkowie, Siczyńscy-Siczyńscy, Sołuchowie, Turkowie, Czechowscy i wielu innych). – A jak Pan natrafił na te dokumenty archiwalne? Wielu badaczy nawet nie słyszało o „Ukraińskim klubie”. – Próbując rozwiązać problem naukowy – stworzenie zbiorowego (prosopograficznego, społecznego) portretu znanej ukraińskiej rodziny Siczyńskich-Czechowskich-Siczyńskich-Szandorów, znaczącej w życiu państwowym, społeczno-oświatowym, naukowo-kulturalnym, pedagogicznym i religijno-teologicznym Ukrainy oraz ukraińskiej diaspory w Niemczech, Słowacji, USA, Francji, Czechach, w celu zrekonstruowania wieloaspektowych ścieżek życiowych i wieloaspektowej działalności konkretnych przedstawicieli rodziny, połączonych wspólnymi czynnikami, przy których każdy członek rodziny był rozpatrywany w wymiarze czasowo-przestrzennym jako osobowość i indywidualność, musiałem opracować prawie wszystkie czasopisma (gazety, czasopisma, biuletyny itp.), które ukazywały się w latach rewolucji ukraińskiej 1917–1921. W gazetach „Narodna wola”, „Naszym szlach”, „Nowyny”, „Podolśkyj kraj”, „Robitnycza hazeta”, „Słowo”, „Trudowa hromada”, „Ukraina”, „Szlach” i innych odkryto materiały o powstaniu i działalności „Ukraińskiego klubu”, o którym mnie, jako badaczowi życia i działalności znanego działacza społeczno-oświatowego Jewfymija Siczyńskiego, nie było nic wiadomo. Zainteresowało mnie to i we współpracy z synem Andrijem zebraliśmy w miarę możliwości wszystkie dostępne materiały, opublikowaliśmy artykuł „Działalność »Ukraińskiego klubu« w Kamieńcu Podolskim (1919–1920)” w zbiorze prac naukowych „Oświata, nauka i kultura na Podolu” (2009) oraz wystąpiliśmy z referatem „»Ukraiński klub« w Kamieńcu Podolskim – ośrodek pracy społeczno-oświatowej i kulturalno-edukacyjnej (styczeń 1919 – grudzień 1920)” na Wszechukraińskiej konferencji naukowej „Kamieniec Podolski – ostatnia stolica Ukraińskiej Republiki Ludowej” (2009). – Najpierw była „Proświta”, a potem „Ukraiński klub”? I pracowały równolegle? – W 1868 r. rozpoczęła swoją pracę najbardziej masowa organizacja społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki”, które do dziś przekonującym słowem niesie ludowi znajomość języka ukraińskiego, historii, tradycji i zwyczajów ojczystego narodu, wiedzę o wierze, kulturze, swoim narodzie. W grudniu 1905 r. w Kamieńcu Podolskim zostało zorganizowane, a w kwietniu-maju 1906 r. zarejestrowane Podolskie Towarzystwo „Proświta”, które już od 115 lat prowadzi swoją oświatową misję. Jego założycielami i pierwszymi członkami były znane osobistości: poeci Ołeksandr Ołeś-Kandyba i Mykoła Woronyj, Jewhen Czykałenko, Symon Petlura (pod pseudonimem Połtaweć), Wołodymyr Czechowśkyj i inni. W latach rewolucji ukraińskiej 1917–1921, a mianowicie w 1919 r., na Podolu zachodziły znaczące przemiany w sferze kulturalno-oświatowej. Już w styczniu narodowo świadoma inteligencja, w tym członkowie podolskiej „Proświty”, w celu szerzenia oświaty wśród ludności regionu oraz koordynacji działalności wszystkich towarzystw społeczno-oświatowych, kulturalno-edukacyjnych i zawodowych, założyła „Ukraiński klub” w Kamieńcu Podolskim i wybrała Radę Starszych klubu. Członkowie Rady, kierując... kierując się Statutem nowo utworzonej instytucji, prowadzili zapisy na członków Klubu, ale tylko za rekomendacją starszyzny i przy opłaceniu „wstępnych składek członkowskich przy zapisie – 50 hrywien”. Przy tym urzędnicy centralnych i miejscowych instytucji, starszyzna Armii Ukraińskiej, członkowie instytucji politycznych i społecznych mieli prawo kupować jednorazowe bilety wstępu do Klubu, jako goście, które kosztowały 6 hrywien. Oprócz tego członkowie i goście Klubu „otrzymywali obiad po obniżonej cenie”. – A kto wchodził w skład Rady Starszyzny klubu? – Organizację działalności „Klubu Ukraińskiego” zapewniała Rada Starszyzny klubu, do której zostali wybrani Kost Solucha, Wiktor i Jewhen Prychodkowie, Jewfymij Siczynski, Wołodymyr Czechiwski oraz inni. – Jaką pracę prowadził właśnie „Klub Ukraiński”? – W działalności „Klubu Ukraińskiego” w Kamieńcu można wyróżnić takie bardzo potrzebne dla ówczesnej społeczności główne kierunki działalności: organizacyjną, kulturalno-masową, wykładowo-oświatową, edukacyjną, charytatywną. – A wśród nich jakie są najważniejsze przedsięwzięcia? – Znaczną uwagę Rada Starszyzny klubu poświęcała przeprowadzaniu takich ważnych dla ówczesnej społeczności przedsięwzięć, jak: — regularne przeprowadzanie posiedzeń w celu rozpatrzenia planów pracy Klubu i pilnych kwestii jego działalności; organizacja pracy sekcyjnej (biblioteczna, dramatyczna, wykładowo-literacka, muzyczno-wokalna); praca komisji (organizacji wieczorków i rozrywek, finansowo-gospodarcza); wspieranie społeczno-oświatowych i kulturalno-zawodowych instytucji (Kamieniecki oddział Ogólnoukraińskiego związku lekarzy, Chłopska socjalistyczna spółka, Związek Ukrainek, Związek kobiet ukraińskich, Ukraińskie towarzystwo techniczne itp.); — organizacja i przeprowadzanie wspólnie z naukowo-oświatową i kulturalną społecznością miasta wieczorów integracji społeczeństwa; urządzanie koncertów (Ukraińskiego chóru narodowego, szczedriwek i kolęd na święto Chrztu Pańskiego), wieczorów muzyki kameralnej pod dyrekcją Hajewskiego i Kaminerka, świąt noworocznych i świątecznych wieczorków kobiecych; organizacja występów przyjezdnych i miejscowych artystów (kobziarz W. Jemeć, skrzypek-wirtuoz R. Prydatkewycz), trup teatralno-artystycznych (Kijowski teatr młodych); przeprowadzanie uroczystych posiedzeń z okazji różnych świąt, jubileuszowych wydarzeń i dat, regularne przeprowadzanie innych imprez rozrywkowych z tańcami; — organizacja i regularne odczytywanie wraz z proświtianami, kadrą profesorsko-wykładowczą uniwersytetu bezpłatnych wykładów popularnonaukowych na różne aktualne tematy (7 września 1919 r. W. Czechiwski wygłosił wykład „Praca partii starego porządku w czasach rewolucji”, a 13 listopada 1920 r. W. Siczynski – „Stosunek zachodnioeuropejskiego społeczeństwa do ruchu ukraińskiego w związku z podróżą Ukraińskiej kapeli republikańskiej”); szerzenie wiedzy popularnonaukowej wśród ludności miasta, nauczycieli szkół średnich i ludowych, urzędników, duchownych, żołnierzy armii ukraińskiej (3 i 7 września 1919 r. z wykładami wystąpił W. Czechiwski); — założenie i wspieranie placówki popularnonaukowej – ukraińskiego uniwersytetu ludowego (pierwszy przewodniczący Rady wykładowców uniwersytetu W. Czechiwski); — wspieranie organizacji i przeprowadzania różnych akcji charytatywnych skierowanych na zbiór środków dla niezamożnego studentstwa, chorych i rannych żołnierzy armii ukraińskiej, na walkę z chorobami zakaźnymi; ofiarowywanie na rzecz Towarzystwa Czerwonego Krzyża oraz ukraińskiego uniwersytetu ludowego; udostępnianie pomieszczeń na przeprowadzanie przez różne towarzystwa (Związek Ukrainek, Ukraińskie towarzystwo techniczne itp.) zebrań oraz zajęć sekcyjnych. – A jaka rola przypadała Kosti Solusze? – W działalności „Klubu Ukraińskiego” znacząca rola przypadała członkowi Rady Starszyzny klubu Kosti Solusze, który był jednym ze współorganizatorów tworzenia Klubu i którego wszyscy członkowie Rady Starszyzny uważali za „przewodniczącego” (bierzemy w cudzysłów, ponieważ wszystkie decyzje Rady Starszyzny podejmowano głosowaniem, ale zdanie Kosta było przeważające i zawsze go wysłuchiwano). Aktywnymi członkami „Klubu Ukraińskiego” była także jego córka Tetiana (w latach powojennych członkini Organu Wykonawczego Rządu Państwowego Ukraińskiej Republiki Ludowej na wygnaniu) i jego zięć Jewhen Prychodko (w latach powojennych przewodniczący Przedstawicielstwa Organu Wykonawczego Rządu Państwowego Ukraińskiej Republiki Ludowej w USA). – W naszym mieście obecnie również działa „Klub Ukraiński”, który wznowił pracę prawie po stu latach. Jakie zadania, Pana zdaniem, stoją przed członkami klubu dzisiaj i jaka jest jego rola we współczesnym odrodzeniu duchowym? – Od znajomości historii tworzenia i działalności „Klubu Ukraińskiego”, a także historii znanej ukraińskiej rodziny Soluchów-Prychodków-Herasymenków-Filiów, zależy wiele, ponieważ tylko ci, którzy znają swoją historię, przeszłość, znają drogę w swoją przyszłość, przyszłość swojego państwa. Głównym zadaniem „Klubu Ukraińskiego”, moim zdaniem, powinno stać się jego przekształcenie w ośrodek uzgodnień i koordynacji całej społeczno-oświatowej oraz kulturalno-edukacyjnej działalności wszystkich organizacji społeczno-oświatowych i stowarzyszeń społeczno-zawodowych, działających nie tylko w Kamieńcu Podolskim, ale także na terenach obwodu chmielnickiego. Członkowie klubu powinni jednocześnie brać udział w działalności innych ośrodków społecznych i zawodowych regionu. „Klub Ukraiński” powinien stać się głównym biurem wszystkich stowarzyszeń społeczno-oświatowych, ośrodków kulturalno-edukacyjnych i organizacji społeczno-zawodowych, gdzie odbywałyby się różne przedsięwzięcia (zebrania ośrodków społecznych i zawodowych, posiedzenia naukowe w różnych formach, koncerty i wystawy, przeprowadzano wystawy i wieczorki wypoczynkowe itp.) przy szerokim udziale społeczeństwa. Działalność charytatywna i wolontariacka „Klubu Ukraińskiego”, jego aktywny udział w życiu narodowo-kulturalnym i duchowo-oświatowym społeczności Chmielnicczyzny, powinny być głównym czynnikiem szerzenia świadomości narodowej i budzenia aktywności społecznej wśród mieszkańców obwodu oraz Kamieńca w całości. – Dziękuję za tak ważne odkrycie i ciekawą rozmowę. – I ja Pani dziękuję za okazane zainteresowanie moją skromną osobą i moimi osiągnięciami, w szczególności o ukraińskiej rodzinie Soluchów-Prychodków-Herasymenków-Filiów, której członkowie przeszli przez piekło reżimu totalitarnego i brali aktywny udział w państwowym, społeczno-oświatowym, naukowo-edukacyjnym i kulturalnym życiu Ukrainy oraz ukraińskiej diaspory Argentyny, Włoch, Kanady, Niemiec, USA, Czech. Wywiad przeprowadziła Julia LYSKUN, przewodnicząca kamienieckiego „Klubu Ukraińskiego”, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy i Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, tłumaczka, poetka. Anatolija Mychajłowycza Trembickiego miałam nadzieję spotkać na uroczystej konferencji, poświęconej 160. rocznicy urodzin Kosta Soluchy, która niedawno odbywała się w bibliotece, nazwanej jego imieniem. Przecież on, doktor nauk historycznych, starszy pracownik naukowy, kierownik Chmielnickiego miejskiego oddziału Centrum badania historii Podola Instytutu historii Ukrainy Narodowej akademii nauk Ukrainy, członek Towarzystwa Naukowego im. T. Szewczenki we Lwowie, napisał około 700 naukowych prac badawczych! Wśród nich – jedna z najważniejszych, że tak powiem, czysto dla mnie jako przewodniczącej „Klubu Ukraińskiego” – o „Działalności „Klubu Ukraińskiego” w Kamieńcu Podolskim (1919–1920 rr.)”.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn