SWITŁANA MASŁOWSKA
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET Zdjęcia Dmytra CZALOHO
3 lipca w agencji informacyjnej „Ukrinform” otwarto wystawę fotograficzną „Siły Zbrojne Ukrainy”. Wydarzenie odbywa się w ramach ogólnonarodowego projektu „Nieujarzmiony Naród. Narodowowyzwoleńcza wojna Ukrainy przeciwko Rosji (2013–2023)”. Na wystawie znajduje się 36 fotokolaży przedstawiających wszystkie rodzaje wojsk Sił Zbrojnych Ukrainy (Wojska lądowe, Siły Powietrzne, Marynarka Wojenna, Wojska Desantowo-Szturmowe, Siły Operacji Specjalnych, Siły Obrony Terytorialnej). Odwiedzający agencję mogą zobaczyć broń Zwycięstwa, a także zdjęcia Prezydenta Ukrainy, Najwyższego Dowódcy Sił Zbrojnych Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, Głównodowodzącego Sił Zbrojnych Ukrainy Walerija Załużnego, wszystkich dowódców poszczególnych rodzajów wojsk oraz archiwalne fotografie od Euromajdanu i Rewolucji Godności, kiedy, zdaniem autorów projektu, rozpoczął się współczesny etap rosyjsko-ukraińskiej konfrontacji. – Zbliża się 500. dzień narodowowyzwoleńczej wojny, a ukraińscy dziennikarze nadal piszą historię współczesności. „Ukrinform” jako doświadczona struktura medialna z ponad 100-letnią historią, która codziennie „wypiekа” ponad 1000 wiadomości, dziś jest współorganizatorem wystawy „Siły Zbrojne Ukrainy”, do której zaangażowano poważne siły twórcze – powiedział, otwierając wydarzenie, kierownik centrum prasowego „Ukrinformu” Serhij Saj Bodnar. – Te fotografie opowiadają o naszej sile jako narodu, o naszej zdolności do wspierania się nawzajem w najtrudniejszych chwilach. Ta wystawa jest uosobieniem naszego szacunku i wdzięczności wobec wszystkich mężczyzn i kobiet, którzy służą w Siłach Zbrojnych Ukrainy – zaznaczył współorganizator wystawy, szef agencji informacyjnej ArmiaInform podpułkownik Witalij Sarancew. – Każda fotografia tutaj jest nie tylko twórczym wyrazem, ale także świadectwem życia, które toczy się w warunkach rosyjsko-ukraińskiej wojny. Pokazuje ona całemu światu cenę, jaką naród ukraiński płaci za swoją wolność i pokój, demonstruje, że obrona niepodległości wymaga ofiarności, męstwa i odwagi. „Siły Zbrojne Ukrainy” to czwarta wystawa fotograficzna w murach „Ukrinformu”. Wcześniej w ramach projektu „Nieujarzmiony Naród. Narodowowyzwoleńcza wojna Ukrainy przeciwko Rosji (2013–2023)” prezentowano tematy „Wojownicy światła”, „Niezłomna Ukraina” oraz „Rosja – państwo terrorystyczne”. Już przed Dniem Obrońców i Obrończyń Ukrainy planowane jest wydanie pierwszej części fotokroniki o tej samej nazwie, która obejmie materiały z tych wystaw fotograficznych. – Historia Sił Zbrojnych Ukrainy to historia ukraińskiej państwowości, to wielkość i waleczność, konkretne czyny i zachowanie wartości. Wojsko ukraińskie w walce o państwowość istnieje już ponad 1180 lat. Tworzenie i rozwój ukraińskiej armii to gwarancja wolnego i pomyślnego państwa. Dziś jesteśmy wdzięczni ŁZS, wolontariuszom, medykom, wszystkim, którzy stawiają opór najeźdźcom – zaznaczył w swoim wystąpieniu współorganizator wystawy, przewodniczący Ogólnoukraińskiej Organizacji Praw Człowieka „Memoriał” im. Wasyla Stusa, deputowany ludowy Stepan Kubiw. – W warunkach ofiarnej walki wyzwoleńczej przeciwko moskiewskim najeźdźcom szanujemy ukraińskie narodowe tradycje wojskowe. Obok doświadczeń ruskiego wojska książęcego, ukraińskiego kozactwa, z pewnością przywołujemy bojowe tradycje XX wieku – przede wszystkim ukraińskie zwycięstwa okresu walki wyzwoleńczej w latach 1917–1921 oraz 1942–1954, aby hartować współczesne Siły Zbrojne Ukrainy. Wzmocnieni wysokim poziomem świadomości narodowej, ukraińscy żołnierze dziś demonstrują wyjątkową zorganizowanie i zdolność bojową wobec przeważających sił przeciwnika. Zjednoczeni walką z rosyjskimi okupantami, naprawdę umocniliśmy się jako naród i państwo. Na tych zdjęciach widzimy, kto dziś jest na czele walk, kto jest gotów oddać swoje życie za przyszłość. Ale musimy rozumieć, że wojna zaczęła się nie 500 dni temu i nawet nie 500 lat temu, gdy za Dnieprowskimi progami powstała Zaporoska Sicz. Wolność, którą broniliśmy, którą obstajemy, to kluczowe pojęcie, które we wszystkich czasach charakteryzowało i dziś charakteryzuje Ukraińców. Historia jest ważna, ponieważ pamięć i zrozumienie mogą się zagubić i zatrzeć. A to, co utrwalone jest w fotokronice, którą widzimy na dzisiejszej wystawie, zapisze się na wiele lat. Na tych zdjęciach – kozacy współcześni, setnicy, atamani i hetmani. Ich stopnie są inne, ale dusze i serca – takie same jak u wolnych kozaków, jak u Wielkich Ukraińców. Podobnie jak ich przodkowie, dziś z fasonem niszczą okupantów, bezlitośni wobec wroga, troskliwi i wymagający wobec siebie obrońcy ojczystej ziemi i przyszłości. Zwycięstwo jest blisko. Będzie po stronie Ukraińców – tych, którzy bronią dobra. O tym, z czego będzie się składać fotokronika „Nieujarzmiony Naród. Narodowowyzwoleńcza wojna Ukrainy przeciwko Rosji (2013–2023)”, opowiedział współorganizator projektu, redaktor naczelny czasopisma prawniczego „Право України” Ołeksandr Swiatocki. Zauważył, że fotokronika rozpocznie się od wydarzeń 21 listopada 2013 roku, początku Euromajdanu i Rewolucji Godności. Autorzy projektu zapowiedzieli także wydanie filmu dokumentalnego „Narodowowyzwoleńcza wojna Ukrainy przeciwko Moskalom”, który zostanie zlektorowany przez „głos Majdanu” Jewhena Nyszczuka, także uczestniczącego w uroczystym wydarzeniu i dzielącego się wrażeniami z wystawy: – Bardzo ważne jest to, że fotokronika powstaje „po gorących śladach”. Bo ta emocja, te oczy, te postacie, które nie tylko są zaprezentowane na wystawie, ale były także na wcześniejszych ekspozycjach – nigdy ich nie będzie za dużo, bo to są momenty, które bardzo okrutnie wymazuje czas – zauważył Jewhen Nyszczuk. – Te zdjęcia to realne utrwalenie, na którym możemy w przyszłości budować narrację o ukraińskiej wojennej chwale i ukraińskim rycerstwie dla przyszłych pokoleń.
WIKTOR ISZCZUK
PRENUMERATA — 2023
Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposhty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy »Prasa pocztą« na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrywny, 3 mies. – 80,17 hrywny, 5 mies. – 141,95 hrywny. Również naszą gazetę można zamówić na stronach internetowych „Ukrposhty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz Państwowego Przedsiębiorstwa „Presa” http://presa.ua/
Tłumaczenie maszynowe
Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego Taras Kremiń oświadczył, że zawężanie sfery stosowania języka ukraińskiego jest niedopuszczalne, ponieważ narusza Konstytucję Ukrainy. „Wszelkie zamachy na status prawny języka ukraińskiego jako państwowego na terytorium Ukrainy są niedopuszczalne, ponieważ naruszają ustrój konstytucyjny państwa, zagrażają bezpieczeństwu narodowemu oraz samemu istnieniu państwowości Ukrainy”. Mowa o tym w historycznym orzeczeniu Sądu Konstytucyjnego Ukrainy z 14 lipca 2021 roku w sprawie uznania za konstytucyjną Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego” – cytuje słowa pełnomocnika służba prasowa urzędnika. Pan Kremiń dodał, że na dzień dzisiejszy nie jest jasne, czy napisy mogą w pełni zastąpić dubbing, ponieważ każdy Ukrainiec ma prawo do informacji w języku państwowym. Brak dubbingu może naruszyć prawa Ukraińców, ponieważ w Konstytucji zapisano, że obywatele nie są zobowiązani do znania innego języka poza państwowym. „Nie zapominajcie, że w placówkach ogólnokształcących nasze dzieci uczą się dwóch języków obcych, ale to nie oznacza, że stosowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na terytorium Ukrainy może być ograniczone. Podkreślam jeszcze raz: istnieje orzeczenie SK i jedynym językiem państwowym pozostaje ukraiński” – zaznaczył T. Kremiń. Jedną z pierwszych, która zareagowała na projekt ustawy, była wspólnota społeczna „Mowa jednoczy” (Mowa ob’jednuje), która ostrzegła przed konsekwencjami. Przytaczamy fragment oświadczenia: „Aktywiści wspólnoty „Mowa jednoczy” przypominają, że zgodnie z Konstytucją Ukrainy (cz. 2 art. 10) „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Tymczasem projekt ustawy 9432 przewiduje możliwość zmniejszenia obowiązkowego udziału programów w języku ukraińskim w telewizji poprzez wprowadzenie zmian do ustawy „O mediach” i, co najbardziej oburzające, wyrzuca język ukraiński z kin. Projekt ustawy zakazuje (!) pokazywania w kinach filmów anglojęzycznych dubbingowanych w języku ukraińskim. Mogą one być demonstrowane wyłącznie w języku angielskim z ukraińskimi napisami. „Ponieważ filmy anglojęzyczne stanowią lwią część wszystkich filmów w ukraińskiej dystrybucji kinowej, realizacja tej normy doprowadzi do katastrofalnych skutków” – ostrzegają aktywiści społeczni. Negatywne skutki przyjęcia projektu ustawy w obecnej redakcji: · Po pierwsze, język ukraiński niemal całkowicie zniknie z kin. Przez wiele lat demonstrowanie popularnych filmów w znakomitym ukraińskim dubbingu było potężnym czynnikiem przyciągania do języka ukraińskiego mieszkańców zrusyfikowanych miast. I teraz, kiedy przejście ludzi na język ukraiński jest ważne jak nigdy dotąd, ten czynnik jest po prostu niszczony. · Po drugie, niszczone jest ukraińskie dubbingowanie filmów jako branża. · Po trzecie, zadany zostanie cios kinom poprzez gwałtowny spadek frekwencji. Przecież większość widzów chodzi do kina, aby cieszyć się oglądaniem filmu, a nie dla nauki języków czy czytania napisów. · Po czwarte, ogromna liczba widzów, pozbawionych możliwości oglądania filmów w języku ukraińskim, po prostu będzie oglądać je w rosyjskojęzycznym dubbingu w internecie. „Ogólnie rzecz biorąc, zakaz demonstrowania filmów w języku ukraińskim na Ukrainie jest antykonstytucyjnym barbarzyństwem. Takiego czegoś nie może robić demokratyczna władza suwerennego państwa. Ostatnim razem zniszczyć ukraiński dubbing filmowy i wyrzucić język ukraiński z dystrybucji kinowej próbował Janukowycz. Ukraińcy nie dopuścili do tego wtedy, nie dopuszczą i teraz” – mówią aktywiści. Działacze ukraińskiej kultury wyrazili swój punkt widzenia głównie w mediach społecznościowych oraz w wydaniach internetowych. Przytaczamy część z opublikowanego. „Domem naszego bytu jest ukraiński!”
Lubow Hołota, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki, przewodnicząca kolegium redakcyjnego „Słowa Proświty”: – Jeśli każdy z nas jest prezydentem, jak swego czasu deklarował Wołodymyr Zełenski, to powinien powiedzieć, że jeszcze kilka lat temu używał ukraińskiego tylko w tanich skeczach na temat „podrażnij chochoła”, a teraz nauczył się go i wygłasza swoje odezwy do rządów i narodów świata oraz Ukraińców po ukraińsku; że ukraiński opanowali żona, dzieci i rodzice, rodzina komunikuje się po ukraińsku, że nawet bliskie i dalekie otoczenie zaczęło wszędzie i zawsze mówić w języku państwowym. Że gotowe są już dekrety o terminowym wydawaniu nowych ukraińskich podręczników dla szkół i studentów; że wszystkie biblioteki dziecięce zostaną odnowione i wyposażone w literaturę ukraińską oraz przekładową dla dzieci; że biblioteki branżowe, naukowe, rejonowe i miejskie będą pracować w ścisłej współpracy z państwowym programem wydawniczym; państwo zadba o ukraińską prasę oraz periodyczne wydania naukowe i literacko-artystyczne, bo pisane i drukowane słowo to dorobek i oznaka cywilizacji, więc nie ma co zaganiać współczesnego (umownego) Nestora Kronikarza w „cyfrę”; że język ukraiński jest godny szacunku, nauki i rozpowszechniania na świecie, a sukces jego zależy od ukraińskich zwycięstw; że wciąż w walczącej Ukrainie istnieją ukrainofoby, którzy, manipulując prawami, faktycznie wcielają w życie putinowskie urojenia o denazyfikacji, a ich „chytrze wymyślone manewry” to nic innego jak ukryte promowanie ruskiego miru na zrujnowanych ukraińskich ziemiach. Że wreszcie kaci naszego narodu dzisiaj brutalnie zabijają tych, którzy mówią po ukraińsku, odmawiają przyjęcia rosyjskiego paszportu, trzymają ukraińskie książki w domu, w szkole, w bibliotekach... Język Szekspira i Muska jest dla nas zrozumiały w dokładnym ukraińskim tłumaczeniu i od tego nie powstaje poczucie niższości u starszych i młodszych pokoleń. Tak, „ile języków znasz, tyle razy jesteś człowiekiem”, ale tylko po tym, jak uświadomiłeś sobie, że „język ojczysty to dom bytu”. Domem naszego bytu jest ukraińska Ukraina. Współczesna, demokratyczna. Tak, niechby w ocalałych kinach były specjalne seanse z filmami nie tylko po angielsku, ale i po francusku, niemiecku, włosku i w innych językach, ale światowa filmoteka musi być prezentowana poprzez dubbing w języku ukraińskim, bo oprócz wszystkiego jest to wskaźnik poziomu naszej cywilizacyjności... Każdy z nas jest prezydentem – powiedział zwycięzca wyścigu prezydenckiego W. O. Zełenski. I dzisiaj, klaszcząc mu, świat klaszcze każdemu ukraińskiemu żołnierzowi, wolontariuszowi, każdemu mieszkańcowi zbezczeszczonych wojną ukraińskich miast i wsi, którzy wytrwali w swojej ukraińskości i oddaniu niepodległemu państwu. Kiedyś językiem komunikacji międzynarodowej wyznaczono rosyjski – język, „za to, że mówił nim Lenin” i nie tylko dlatego: to był język imperium, język kolonii. Język angielski nie może być drugim państwowym czy językiem międzynarodowej komunikacji, pierwszym czy drugim. On, jak i inne światowe języki, jest przyswajany przez ludzi, którzy chcą się nim posługiwać, uczyć się itd., i jest to sprawa indywidualna. Państwo dla swoich potrzeb ma i powinno przygotowywać tłumaczy i znawców języków, ale nie powinno zobowiązywać obywateli do nauki tego czy innego języka, jak było z rosyjskim. Teraz, kiedy światem ruszyły miliony ukraińskich uchodźców z dziećmi, ich doświadczenie świadczy, że każdy kraj, który daje im schronienie, od razu dba o włączenie uchodźców do nauki – nie, nie angielskiego, a własnego (państwowego) – polskiego, niemieckiego itd. Słowem, języka państwa, w którym Ukraińcy szukają schronienia. Co zobowiązuje do oddawania dzieci do ichnich przedszkoli i szkół... Czy robi coś Ukraina, aby nasze dzieci nie zapomniały lub nawet uczyły się ukraińskiego w obcych krajach?.. Nie słychać, tylko prywatnie, a przecież to ukraińscy obywatele! ...W dalekim Egipcie stary Arab zapytał mnie językiem podobnym do angielskiego, skąd jestem. „Aj em from Kyjiw” – odpowiedziałam, przerażając się, że mój angielski jest na jego poziomie. „O, Kyjiw! Sława Ukrajini!” – szczerze ucieszył się starzec. Zachowajmy tę otwartość świata na nas, uczmy się świata, ale – nie dostosowujmy się do niego – w pojedynkę czy całym państwem. Wołodymyrze Ołeksandrowyczu! Wy przekonaliście się, że nie każdy z nas jest prezydentem, bo to miano zależy od ciężaru odpowiedzialności, od prawa podejmowania decyzji, które wpłyną na byt narodu. Ale kiedy mowa o języku ukraińskim, żaden projekt ustawy czy dekret nie wykorzeni naszego prawa i woli, aby państwo Ukraina mówiło po ukraińsku. Bo język to właśnie podstawa tego patriotyzmu, który jest wyższy niż strach przed śmiercią. (Wstrętne, że jeden z waszego zespołu, panie Prezydencie, deputowany-bogacz Hetmancew oświadczył, że między patriotyzmem a pieniędzmi wybiera pieniądze. Ale dziękujemy mu za cyniczną szczerość). Panie Prezydencie! Trudno odgadnąć, kto właśnie z doradców, ministrów, pomocników (jest ich, różnych, wielu) – odwraca Pana od ostatecznego uświadomienia sobie tego, że właśnie język ukraiński to język zwycięstwa. Że ukrainocentryczność to jedyna siła, która jednoczy obywateli. Wspierajcie język ukraiński, a język wesprze was, bo bez języka nie ma narodu, a jest denazyfikacja i wojna! Ołeksandr Nehrebecki, reżyser dubbingu, ukraiński tłumacz: – O projekcie ustawy. On nic nie znaczy, to po prostu bąbel w kałuży, jego przeznaczeniem jest odwrócenie uwagi od czegoś znaczącego, na przykład jakichkolwiek tajnych negocjacji. Projekt ustawy jest sprzeczny z Ustawą o kinematografii, ustawą „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”, wywołał już negatywny rezonans wśród aktywnej części społeczeństwa i zostanie wycofany lub zapomniany. Sashko Lirnyk, bajkopisarz, scenarzysta, aktor, prezenter telewizyjny: – Walczyłem o ukraiński dubbing od samego początku. To jest to, co uchroniło Ukrainę przed pochłonięciem przez rosyjskojęzycznego potwora. I w końcu uczyniło nas narodem. A teraz po cichu „jakajaróżnica” próbuje jednym zamachem zniszczyć ukraiński dubbing pod marką „upowszechniania angielskiego”. Faktycznie doprowadzi to do totalnej rusyfikacji. Bo ukraińskiego dubbingu nie będzie, za to rosyjskiego w internecie pełno. Gorzej od moskiewskich wszy są tylko ukraińskie gnidy. Andrij Herasym, pisarz, dziennikarz: – Ukraińska władza dzisiaj faktycznie poszła na bezprecedensowy krok – zdecydowała się zniszczyć całą branżę, która dawała zarobek dużej liczbie ludzi, którzy faktycznie dzisiaj znaleźli się prawie bez środków do życia. Mowa o sektorze dubbingu. Dla nikogo nie jest tajemnicą, że możliwość dubbingowania zapewniała pewnym dochodem nie taką znowu małą część ukraińskiej branży filmowej. Jeszcze w dalekim 2010 roku, kiedy ukraiński dubbing przechodził swoje kształtowanie, a i sama sieć kin była wcale nie tak rozgałęziona jak teraz, ukraińscy aktorzy mieli możliwość zarabiać 7 mln hrywien rocznie, co w przeliczeniu na ówczesny kurs dolara stanowi 1 mln dolarów. Nie tak dużo, powiecie? Tak, ale z uwzględnieniem tego, że z Derżkino finansowanie branży filmowej skurczyło się prawie do zera, to nie tak znowu źle, żeby utrzymać ukraińskich artystów na powierzchni.
Pyłyp Illenko, były szef Derżkino: – Średnio każdy Ukrainiec w 2019 roku odwiedzał kino rzadziej niż raz na dwa lata. Pytanie do specjalistów: obliczcie, ile seansów w kinach będzie potrzebował przeciętny Ukrainiec, aby opanować język angielski, by odróżnić ze słuchu dialekt kalifornijski od nowojorskiego i cieszyć się pełnią gry aktorskiej ich nosicieli, a także ilu ukraińskich aktorów i dźwiękowców dubbingu umrze z głodu w tym samym czasie? A oto nagłówki niektórych publikacji w mediach: “Państwo po raz pierwszy w historii świata chce zakazać dubbingu filmów w języku państwowym” (Texty.ORG.ua). “Prześcignął Janukowycza. Czy Zełenski rozumie, pod czym się podpisał?” (Gazeta.ua). “Wspólnota obywatelska „Mowa jednoczy” protestuje przeciwko przyjęciu projektu ustawy „O stosowaniu języka angielskiego w Ukrainie” (Detektor media). “Ograniczenie dubbingu – naruszenie Konstytucji: reakcja rzecznika językowego na projekt ustawy o języku angielskim” (Ukraińska prawda). “Napisy można rozpocząć od „Jedynych wiadomości” – eksperci o angielskim w kinach” (Czytomo). “Mykyta Poturajew: Seanse filmowe z ukraińskim dubbingiem trzeba zachować. Projekt ustawy narusza prawa ludzi do usług kulturalnych w języku ojczystym” (Detektor media). “Wołodymyr Wiatrowycz: Projekt ustawy o angielskim zniszczy branżę dubbingu i ograniczy używanie ukraińskiego. Trzeba go zmienić” (Detektor media). “Zełenski chce zakazać języka ukraińskiego w dystrybucji kinowej?” (Sundries). “Ustawa o języku angielskim – antykonstytucyjne dzikostwo”, – wspólnota „Mowa jednoczy” o rezygnacji z ukraińskiego dubbingu w kinie” (Cenzor.NET). “Czy projekt ustawy Zełenskiego zniszczy ukraiński dubbing: reakcja społeczeństwa” (Suspilne. Kultura). Tymczasem pojawiło się wyjaśnienie projektu ustawy „O stosowaniu języka angielskiego w Ukrainie”, w szczególności punktu o pokazywaniu anglojęzycznego kina tylko w oryginale. Ukraiński dubbing w kinach nie będzie ograniczany, ponieważ ograniczyłoby to prawa obywateli. Oświadczyła to w telemaratonie „Jedyne wiadomości” zastępczyni przewodniczącego komisji Rady Najwyższej ds. polityki humanitarnej i informacyjnej Jewhenija Krawczuk. Podkreśliła, że projekt ustawy jedynie wyznacza kierunek ruchu, dokument wymaga dopracowania. Zatem pod naciskiem opinii publicznej władza „włączyła wsteczny bieg”. Już nie po raz pierwszy i nie ostatni. Śledźmy, czym zakończy się owo dopracowanie… Materiał przygotował Ihor ZOC. Jak wiadomo, 28 czerwca, w Dniu Konstytucji Ukrainy, głowa państwa wniosła do Rady Najwyższej projekt ustawy o statusie języka angielskiego jako jednego z języków komunikacji międzynarodowej. Dokument przewiduje, w szczególności, rezygnację z dubbingu w języku ukraińskim w kinach. Inicjatywa ustawodawcza Prezydenta Ukrainy wywołała przeważnie negatywną reakcję w społeczeństwie. Oto jak zareagowali przedstawiciele władzy, media, organizacje społeczne i działacze.
Tłumaczenie maszynowe
Iryna FARION, doktor nauk filologicznych, profesor
W Dniu Konstytucji, 28 czerwca 2023 roku Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski skierował do Rady Najwyższej projekt ustawy „O stosowaniu języka angielskiego na Ukrainie”, którym przewidziano oficjalne ustanowienie statusu języka angielskiego jako jednego z języków międzynarodowej komunikacji na Ukrainie, co jest sprzeczne z ustawą „O funkcjonowaniu języka ukraińskiego jako państwowego” (2019), gdzie stwierdzono, że „Język ukraiński jako jedyny język państwowy pełni funkcję języka komunikacji międzyetnicznej, jest gwarancją ochrony praw człowieka dla każdego obywatela Ukrainy niezależnie od jego pochodzenia etnicznego, a także jest czynnikiem jedności i bezpieczeństwa narodowego Ukrainy” (art. 1, ust. 8). Proponowany projekt ustawy w pełni demontuje państwowy status języka ukraińskiego w trzech głównych dziedzinach życia społecznego: w sferze urzędowo-służbowej, czyli służbowej (art. 3, 5), oświatowej (art. 8), kulturalnej (art. 9, ust. 4). 1. W sferze urzędowo-służbowej (art. 3, 5) obowiązkowa znajomość języka angielskiego została ustanowiona dla 8 kategorii funkcjonariuszy państwowych, w tym dla służby państwowej kategorii „A”. W tym przepisie nie ma żadnej potrzeby, ponieważ od 2016 roku w Ustawie Ukrainy „O służbie państwowej” (art. 20, ust. 2.1.) obok języka państwowego dla stanowisk kategorii A urzędników służby państwowej obowiązkowe jest „posiadanie języka obcego, który jest jednym z oficjalnych języków Rady Europy”, co jest w pełni uzasadnione i stosowne (Ustawa Ukrainy „O służbie państwowej”). Zatem ten przepis w proponowanym projekcie ustawy rozciągnięto na służbę państwową kategorii „B” i „C”, na oficerów wojskowych, którzy odbywają służbę wojskową na podstawie kontraktu; na policjantów średniego i wyższego szczebla Policji Narodowej Ukrainy, na stanowiska kierownicze innych organów ochrony porządku prawnego; na stanowiska kierownicze służby ochrony ludności; organy podatkowe i celne, na kierowników podmiotów gospodarczych sektora państwowego gospodarki, których wykaz ustala Gabinet Ministrów Ukrainy. Obowiązkowa jest także znajomość języka angielskiego dla prokuratorów oraz przewodniczących miejscowych administracji państwowych i ich pierwszych zastępców i zastępców. Ponadto wymóg znajomości języka angielskiego mogą ustanawiać na stanowiska w organach samorządu lokalnego, ze względu na obowiązki służbowe w zakresie współpracy międzynarodowej, co oczywiście nie budzi żadnych zastrzeżeń (art. 3, ust. 2). Poza tym, zgodnie z art. 5, organy władzy państwowej, Autonomicznej Republiki Krymu oraz organy samorządu lokalnego przyjmują dokumenty od organów samorządu lokalnego obcych państw i organizacji międzynarodowych, nie wymagając ich przetłumaczenia na język ukraiński, a nawet na prośbę tzw. adresata korespondują z cudzoziemcami w języku angielskim. Równocześnie każdy cudzoziemiec lub osoba bez obywatelstwa ukraińskiego będzie miała prawo żądać od ukraińskich organów władzy oficjalnych odpowiedzi w języku angielskim (art. 5, ust. 3). Dla kogo więc u nas Państwo Ukraińskie? Dla cudzoziemców? Co do jednostek pilnej (zamiast nagłej) pomocy ludności (art. 6) oraz podczas przekraczania państwowej granicy Ukrainy (art. 7), to dla cudzoziemców i osób bezpaństwowych również proponuje się język angielski i „język akceptowalny dla stron” – bezsensowny termin z Ustawy URSR „O językach w Ukraińskiej SRR” (1989), przeniesiony do obowiązującej ustawy językowej i stosowany obecnie w organach porządku prawnego (art. 16, ust. 2), w obsłudze konsumentów (art. 30, ust. 3) oraz w ochronie zdrowia (art. 33, ust. 2). W ten sposób za pośrednictwem języka angielskiego powstawałaby uprzywilejowana kasta władzy, przeciwstawiona niższym warstwom mówiącym po ukraińsku jako ludziom drugiej kategorii. Zatem większość rusofonów stanie się głównymi apologetami anglicyzacji, co potwierdza, na przykład, niedawna zmiana nazwy centrum handlowego „Апрєль” w Kijowie na April City. Ta kasta będzie otrzymywać dopłatę za anglicyzację w wysokości 10% wynagrodzenia zasadniczego (art. 4, ust. 4). Równocześnie znacznie zahamowany zostanie rozwój i udoskonalanie stylu urzędowo-służbowego języka ukraińskiego, do czego dążyliśmy tak długo dzięki fundamentalnej pracy Walerjana Pidmohylnego i Jewhena Płużnyka „Frazeologia języka służbowego. Rosyjsko-ukraiński słownik frazeologiczny” (1927 r.), za którą autorzy zapłacili najwyższą cenę – rozstrzelanie. Coś podobnego już miało miejsce w czasach globalnej cerkiewnosłowiańszczyzny, latynizacji, polonizacji i moskwianizacji, co prostą drogą prowadziło do zniszczenia lub maksymalnego osłabienia ukraińskiej państwowości i rozwoju etnonarodowej samoświadomości. 2. Druga dziedzina anglicyzacji obejmuje oświatę, o czym wcześniej szczegółowo mowa w podstawowych dokumentach oświatowych „Koncepcyjne podstawy polityki państwowej dotyczącej rozwoju języka angielskiego w sferze szkolnictwa wyższego” (2014) oraz „Metodyczne zalecenia dotyczące zapewnienia wysokiej jakości nauki, nauczania i używania języka angielskiego w zakładach szkolnictwa wyższego Ukrainy” (2023). W wyniku przyjętych „Koncepcyjnych podstaw….” (2014), proponowanych „Metodycznych zaleceń…” (2023) oraz szeregu innych propozycji język angielski zdobywa najwyższy szczebel prestiżu, usuwając język ukraiński jako państwowy z priorytetowej pozycji w dziedzinie oświaty. Język angielski, a nie ukraiński, staje się przepustką do awansu zawodowego wykładowców i do ratingu uczelni na Ukrainie. Zwłaszcza przez wprowadzanie kursów przedmiotów specjalistycznych w języku angielskim, języka angielskiego o profilu zawodowym i do celów akademickich. Oczywiste jest, że znajomość języka angielskiego zapewni nam komunikację ze światem i promowanie idei naukowych, jednak to właśnie przełomowe wydarzenia historyczne stanowią najwyższą szansę dla narodu, by utwierdzić swój język jako tarczę narodowej tożsamości. Absolutnie błędne jest, w czasie największych możliwości rozwoju języka ukraińskiego, który dopiero wychodzi spod moskiewskiego prasu, popaść w zależność od innego języka-monopolisty. Rozpowszechnianie języka angielskiego w żaden sposób nie ma zawęzić sfery stosowania języka ukraińskiego we własnym państwie, i nie tylko dlatego, że języku ukraińskiemu nie ma gdzie się rozwijać poza Ukrainą. Upaństwowienie i ochrona języka ukraińskiego w sferze oświaty – to świadomość narodowa i zachowana tożsamość narodowa. Właśnie dysproporcja między państwowym językiem ukraińskim a dominacją to nierosyjskiego, to angielskiego wywołuje uzasadniony niepokój o samodzielność naszej ukraińskiej perspektywy i podmiotowość Ukrainy na światowej szachownicy politycznej. Natomiast w projekcie ustawy mowa jest o „zapewnieniu obowiązkowego używania języka angielskiego w procesie edukacyjnym dla dzieci wczesnego, młodszego i średniego wieku przedszkolnego w placówkach edukacji przedszkolnej”, o jego obowiązkowej nauce dla dzieci starszego wieku przedszkolnego w placówkach edukacji przedszkolnej (art. 8, ust. 1), co absolutnie jest sprzeczne z psychofizjologicznymi cechami dzieci, które najpierw powinny opanować podstawowy aparat werbalny w języku ojczystym, a następnie przechodzić do nauki obcych języków, aby zapobiec mieszaniu obrazów świata. Szczególne zastrzeżenia budzi sformułowanie o „obowiązkowym używaniu języka angielskiego w procesie edukacyjnym dla dzieci wczesnego, młodszego i średniego wieku przedszkolnego”, co oznacza prowadzenie procesu wychowania dzieci językiem obcym i dalekim dla nich. To bezprecedensowa dyskryminacja Ukraińców we własnym państwie! 3. Trzecia dziedzina anglicyzacji – kulturalna (art. 9). Załóżmy, że materiały informacyjne o imprezach kulturalno-artystycznych i widowiskowych będą obok języka państwowego podawane po angielsku, lecz uważam, że tłumaczenie angielskie powinno mieć znacznie mniejszy kegel niż tekst w języku ukraińskim.
Najbardziej oburzający przepis w tym artykule dotyczy wyświetlania anglojęzycznych zagranicznych filmów bez TŁUMACZENIA, z napisami w języku państwowym (w 2025 r. – 50%, w 2026 r. – 75%, w 2027 r. – 100%). Oznacza to, że znów robi się nas głuchoniemymi, a studia z przedniego ukraińskiego dubbingu – bezrobotnymi. Wieloletnią, systemową ukraińską pracę nad udźwiękawianiem anglojęzycznych filmów jednym pociągnięciem pióra przekreślono nowym wałujewskim ukazem, zarejestrowanym w Dzień Konstytucji Ukrainy. Jak tu nie przypomnieć łacińskiego przysłowia: „Quid quid latine dictum sit, altum videtur” – „Wszystko, co powiedziane po łacinie, brzmi jak mądrość”. Najpierw narzucano nam język cerkiewnosłowiański, grecki, łaciński, polski, moskiewski, teraz angielski. I zazwyczaj za tę językową niewolniczość jeszcze płacono albo dopłacano, co czytamy w proponowanym projekcie ustawy w przepisach końcowych: „Obywatelom Ukrainy w latach 2025–2027 udziela się pomocy pieniężnej na zakup biletów na oglądanie takich filmów w trybie określonym przez Radę Ministrów Ukrainy”. Ponadto „finansowanie nauki języka angielskiego przez obywateli Ukrainy odbywa się z budżetu państwa, lokalnych i innych źródeł, niezakazanych przez ustawodawstwo” – czyli sami jeszcze płacimy za samodzielnie zorganizowaną denazyfikację. Putin rzeczywiście nie liczył na tak nieoczekiwane wsparcie w niszczeniu Ukraińców fundamentalnym środkiem „partnerów” – English. Dlatego proponowaną wałujewszczyznę należy kategorycznie zablokować podczas rozpatrywania w Radzie Najwyższej, a w najgorszym wariancie, gdyby została uchwalona, przygotować kapitulację językową do rozpatrzenia w Sądzie Konstytucyjnym jako ustawę niezgodną z Konstytucją. Co do uchylania niekonstytucyjnych ustaw językowych mam pozytywne doświadczenie, bo to właśnie z mojej inicjatywy 28 lutego 2018 roku Sąd Konstytucyjny uchylił osławioną ustawę Kiwałowa–Kolesniczenki. Tylko kompleks niższości naszego narodu nie pozwala nam odrzucić tej obrzydliwej perspektywy – zachwycania się wszystkim obcym.
Uwaga. Twórcy tego projektu ustawy, który jest dynamitem dla państwowego statusu języka ukraińskiego, usprawiedliwiają swoje językowe ugodowstwo (czy kapitulację) integracją Ukrainy z Europą. Gdzie w Europie angielski, poza Zjednoczonym Królestwem Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, jest językiem urzędowym lub drugim językiem państwowym (urzędowym)? De iure na Malcie, a także na takich terytoriach jak Akrotiri i Dekelia, Gibraltar, Wyspa Man i Jersey, a de facto na terytorium Guernsey – ostatnie z nich były koloniami Wielkiej Brytanii. Czy więc teraz stajemy się pierwszą europejską kolonią w XXI wieku? Cała reszta to kraje Afryki i Azji, a przede wszystkim dawne kolonie Wielkiej Brytanii: wśród nich Malezja, Filipiny, Malediwy, Seszele, Papua-Nowa Gwinea, Pakistan, Republika Południowej Afryki, Kenia, Nigeria, Zimbabwe, Namibia, Tanzania, Uganda, Ghana, Kamerun, Gambia, Sudan i Sudan Południowy, Malawi, Liberia, Rwanda, Belize i Sierra Leone. Nauka go tam jest obowiązkowa, jednak mieszkańcy tych krajów, jak dawniej, porozumiewają się między sobą językami ojczystymi. Według sondażu z 2006 roku tylko 13% obywateli UE mówi po angielsku jako w języku ojczystym. Kolejne 38% obywateli UE twierdzi, że włada angielskim wystarczająco, by się nim porozumiewać. Zatem ogólny zasięg języka angielskiego w UE wynosi zaledwie 51%. A to jeszcze przed wyjściem Wielkiej Brytanii z UE... Czy w Europie są jeszcze więksi niewolnicy niż „zielona” władza w Ukrainie?
Tłumaczenie maszynowe
Wiktor SKORYK, obserwator „Słowa Proświty”
Na linii Swatowe – Kreminna wróg uporczywie próbował posunąć się naprzód, a dalej na południe – od Sołedaru i Bachmutu, od Awdijiwki do Marjinki, a potem do Wuhłedaru i dalej na zachód – aż do Dniepru – ukraińskie wojsko prowadzi napięte i konsekwentne działania ofensywne, aby przebić potężną pierwszą linię obrony wroga, a miejscami – już także drugą linię okupantów. To aż tysiąc kilometrów frontu. Ponadto trzeba brać pod uwagę potrzebę zachowania ostrożności i czujności w konfrontacji także na północnym odcinku frontu – w rejonie Kupiańska i Dworicznej. A do tego pilnować wszystkich północnych granic z Ordą i jej wasalną Białorusią, dokąd przemieszcza się, najwyraźniej, wojskowo-przestępcze ugrupowanie „Wagner” – w swoistą operacyjną delegację, wypisaną przez Kreml po niedawnym cynicznym przedstawieniu pod tytułem „bunt”. Właściwie jednym z zaplanowanych skutków tego przedstawienia jest to demonstracyjne, wyreżyserowane „wypędzenie buntowników” prosto na Białoruś – w celu stworzenia zagrożenia możliwego ataku stamtąd na północne obwody Ukrainy. Niebezpieczeństwo takiego ataku uwzględnia także Głównodowodzący Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny, o czym świadczą dwie jego podróże do Rówieńskiej Elektrowni Jądrowej. Będzie czy nie będzie stamtąd ataku, musimy być gotowi, aby się zabezpieczyć, a zatem trzymać w tym celu pewną liczbę rezerw, które przydałyby się na aktualnych frontach – na południu i wschodzie, gdzie rozgrywają się decydujące wydarzenia. Rozważmy nieco dokładniej przebieg wydarzeń na wszystkich frontach. W czasie, który upłynął od początku przejścia do działań ofensywnych Sił Zbrojnych Ukrainy, wyzwolono ponad 300 km kw. terytoriów. To znacznie więcej – wielokrotnie – niż udało się okupować wrogowi przez 6 miesięcy jego „wielkiej zimowej ofensywy”, kiedy w istocie jego jedynym „wielkim” trofeum stało się niewielkie miasto Bachmut, gdzie wróg na wieki stracił co najmniej 30-40 tysięcy ordyńców oraz jeszcze ponad sto tysięcy rannych – i to nie byle jakich, a swoich najlepszych formacji na czele z PKW „Wagner”, gdzie okupant zużył miliony pocisków i stracił setki jednostek swojego sprzętu. I jeszcze znacznie więcej wróg stracił przez te same 6 miesięcy na innych odcinkach frontów, gdzie również nie porzucił swoich zaborczych iluzji, ale tam wszędzie otrzymał wzorowo-pokazową odprawę. Ale powtórzę to, co podkreślałem wcześniej: na tym początkowym etapie naszej wyzwoleńczej ofensywnej kampanii letniej wyzwoleńcze zdobycze terytorialne, chociaż są ważnymi akcjami, obecnie nie są najważniejsze. Głównym celem na dziś jest formowanie przyszłych szerokich działań ofensywnych, rozpoznanie walką, wypieranie wroga z najbardziej umocnionej wysuniętej pierwszej linii fortyfikacji, którą budował ponad pół roku, a także „oczyszczanie” – niszczenie logistyki obrony okupantów. I właśnie o tych sprawach, mimo całego sceptycyzmu oraz wszystkich trudności i problemów, szczerze, otwarcie, pryncypialnie i z fachowym profesjonalizmem opowiedział Głównodowodzący Sił Zbrojnych Ukrainy Wałerij Załużny w wywiadzie dla wydania The Washington Post. Nasze wojsko mimo wszystko zrobiło to, czego przy zdrowym rozsądku i znajomości realnych okoliczności nikt nie byłby w stanie zrobić: przy dostępnych możliwościach w mniej niż cztery tygodnie nasze Siły Zbrojne w zasadzie pokonały pierwszą linię obrony wroga. Bez pośpiechu, konsekwentnie, przy najmniejszych możliwych stratach personelu i sprzętu. Wałerij Załużny w wywiadzie wprost oświadczył, że „aby kontrofensywa Ukrainy przebiegała szybciej, potrzebuje ona więcej różnej broni”, i z bólem zauważył, że „chociaż jego najwięksi zachodni partnerzy-koledzy nigdy nie rozpoczęliby ofensywy bez przewagi w powietrzu, Ukraina do tej pory nie otrzymała nowoczesnych myśliwców. Ale przy tym z jakiegoś powodu oczekuje się, że szybko wyzwoli okupowane terytoria. Samoloty F-16 amerykańskiej produkcji, które w końcu obiecano niedawno, raczej nie dotrą przed jesienią – i to w najlepszym przypadku”. Ponadto dla sukcesu ofensywy Siły Zbrojne Ukrainy muszą mieć więcej amunicji – nawet nie tyle, ile ma przeciwnik, a więcej przynajmniej 2-3 razy, bo ofensywa wymaga wielokrotnie więcej pocisków niż ci, którzy się bronią. Przypomnijmy: w przeszłości, kiedy orda atakowała, miała przewagę w amunicji 10-krotną! Nam chociaż 3-4 razy więcej, to i ofensywa byłaby szybka i mniej kosztowna dla życia żołnierzy oraz integralności sprzętu wojskowego. „Drażni mnie – mówi Załużny – kiedy słyszę, że długo oczekiwana kontrofensywa Ukrainy na wschodzie i południu kraju rozpoczęła się wolniej, niż oczekiwano, słyszę tę opinię, którą publicznie wyrazili także zachodni oficjele i analitycy wojskowi, a także prezydent (chociaż Załużny taktownie nie wypowiedział nazwiska Zełenski. – Przypis mój)”. Niemniej jednak, według jego słów, „nasze wojska każdego dnia osiągają pewne postępy naprzód – nawet jeśli to tylko 500 metrów”. Dalej: „To nie show, które cały świat ogląda i na które stawia zakłady czy coś takiego. Każdy dzień, każdy metr jest okupiony krwią”. „Bez pełnego zaopatrzenia realizacja tych planów jest w ogóle niemożliwa”, – dodał. „Ale one są realizowane. Tak, być może nie tak szybko, jak chcieliby uczestnicy show, obserwatorzy, ale to ich problemy”. Załużny podkreślił również, że własna doktryna sił NATO, która, według jego słów, jest w tym podobna do rosyjskiej, wymaga przewagi w powietrzu przed rozpoczęciem operacji lądowych głębokiego rażenia. „A Ukraina, przechodząc do działań ofensywnych, jakiej doktryny ma przestrzegać?” – pyta retorycznie. „Nikt nie mówi, że jutro musimy się całkowicie przezbroić i otrzymać 120 samolotów – powiedział Załużny. – Dlaczego? Nie potrzebuję 120 samolotów. Nie zamierzam grozić całemu światu. Wystarczyłaby bardzo ograniczona liczba. Ale one są potrzebne. Bo innej drogi nie ma. Dlatego że wróg używa lotnictwa innego pokolenia. To tak, jakbyśmy teraz poszli do ataku z łukami i strzałami, a wszyscy powiedzieliby: „Czyś ty oszalał?!” Pod koniec wywiadu Załużny, odpowiadając na pytanie dziennikarza o uwzględnienie ryzyka wysadzenia elektrowni atomowej i gróźb uderzeń jądrowych z Moskwy, oświadczył: „Mnie to wcale nie powstrzymuje”. „Robimy swoją robotę. Wszystkie te sygnały z jakiegoś powodu napływają z zewnątrz: „Bójcie się uderzenia jądrowego”. No co, mamy się poddać?” W związku z tym znamiennym wywiadem Głównodowodzącego i jego głównymi sensami oraz narracjami chciałbym dodać co następuje. Często, w rozmowach w sieciach i poza nimi, ludzie pytają lub oburzają się z różnych powodów, wyrażają swoje błędne opinie-wnioski, albo i cudze tezy oraz narracje, w tym (nieświadomie) te, które rozpowszechniają (bardzo świadomie) wrogie źródła poprzez szeroką sieć swoich agentów, propagandystów, botów itp. Oto na przykład takie rozpowszechnione, typowe wśród wielu innych: „A kiedy Amerykanie w końcu odblokują lend-lease?” „Kiedy otrzymamy samoloty i rakiety średniego zasięgu?” „Ofensywa bez przewagi w powietrzu i w artylerii – to „mięsny szturm”. Przy okazji i zgodnie z wywiadem Załużnego oraz moimi własnymi sądami odpowiem na nie: Lend-lease nie jest zablokowany. Nie jest stosowany do tej pory tylko dlatego, że obecnie nie ma w nim potrzeby, dopóki działają lepsze instrumenty prawne pomocy Ukrainie – lepsze pod względem warunków i bezpłatne dla Ukrainy. Oto po to, aby ubezpieczyć te instrumenty, jeśli staną się albo niemożliwe, albo zablokowane, na przykład przez trumpistów, została przyjęta ustawa o lend-lease, obecnie jest ona zbędna. Lend-lease – to płatna pomoc, z płatnością, chociaż rozciągniętą w przyszłym długim czasie, ale jednak płatna, przynajmniej częściowo. Co do tego, kiedy otrzymamy samoloty i precyzyjne rakiety średniego zasięgu. Do tego są swoje powody i są odpowiednie okoliczności u naszych partnerów, wśród których USA są głównym partnerem. Wśród takich powodów i okoliczności na pewno nie ma zdrady, a jest właściwa lub niewłaściwa ocena stanu rzeczy, możliwości czasowe i ograniczenia takich dostaw, uwzględnienie zagrożeń – wymyślonych czy prawdziwych, które nastąpią, jeśli te czy inne dostawy zostaną zrealizowane właśnie w tym czasie czy w ogóle. Oczywiście warto uwzględniać także czynniki geopolityczne, wewnętrzne układy polityczne, gotowość poparcia społecznego dla takich decyzji, a także, jakkolwiek przykro to brzmi, brać pod uwagę to, że nie tylko obecna ukraińska władza i przeważająca część naszego społeczeństwa były faktycznie całkowicie niegotowe na taką skalę wojny, ale także władze we wszystkich państwach – naszych partnerach. I jeszcze mniej gotowe były społeczeństwa i wszystkie światowe organizacje, nie były gotowe przemysłowe moce wojskowe, nieadekwatne okazały się zapasy narzędzi do prowadzenia wojny w magazynach, bazach i w służbie. Do wojny była gotowa tylko Moskwa. „Mięsny” szturm – to jeśli rzucić się w obecnych okolicznościach do „kawaleryjskiego” ataku i wymagać szybkiej i wszechogarniającej ofensywy natychmiast i bez uwzględnienia obiektywnych czynników. Wręcz przeciwnie, mimo niecierpliwości wielu i odpowiedniej presji, mimowolnej czy bezpośredniej, na szturmy, a tym bardziej „mięsne”, nasze wojsko nie idzie, i słusznie robi (!), będzie ich w miarę możliwości unikać i w przyszłości, nawet gdyby wszelkiego sprzętu było pod dostatkiem. Bo szturm – to kosztowna operacja dla tych, którzy szturmują w czołowym ataku. Są inne taktyki i strategia prowadzenia operacji ofensywnych, właśnie na nich orientuje się współczesna doktryna wojskowa – zarówno naszych zachodnich partnerów, jak i ukraińskiego wojska. Zwlekać z letnią ofensywą nie mamy czasu, bo lato nie jest nieskończone, dlatego podjęto decyzję o rozpoczęciu pierwszych kroków takiej ofensywy teraz, z uzbrojeniem, które jest w tym czasie. Tak, brakuje mniej lub bardziej nowoczesnych samolotów, wciąż jest niewystarczająca ilość artylerii, a zwłaszcza amunicji do niej. Ale obecnie ilość artylerii jest już porównywalna z techniką wroga, a ilość amunicji jest teraz w przybliżeniu parytetowa z ilością u przeciwnika, przy czym w przeważającej większości jakość zarówno techniki, jak i amunicji, ich technologiczna efektywność przewyższa wrogie „wunderwaffe” i ich naboje do nich. Tak, to wciąż za mało, bo do ofensywy trzeba mieć nie parytet, a przewagę kilkukrotną nad tymi, którzy są w obronie, przy równości innych składników prowadzenia walki.
Ale powtarzam, nie ma czasu na zwłokę, tym bardziej że wśród tych innych składowych prowadzenia walki – po naszej stronie jest decydująca przewaga: to kunszt i wyszkolenie w nowoczesnych metodach prowadzenia walki, rosnące przygotowanie taktyczne i strategiczne, a także – i to jest zapewne najważniejsze – wysoka przewaga moralna naszych wojowników, którzy prowadzą walkę na swojej ziemi i pragną ją wyzwolić. Teraz, choć pobieżnie, ale uważnie przejdźmy przez wszystkie fronty. Tam nie jest cicho, jak mogłoby się komuś wydawać. Tam trwa napięta walka, a na wielu odcinkach zacięta bitwa. Na kierunkach kupiańskim i łymańskim wróg próbuje przejść do kontrataków. Wychodzi im to słabo. Ale próbuje on to zrekompensować nawałnicą ognia artyleryjskiego na nasze pozycje. Tutaj dynamika jest bliska stanu remisji. Może to być stan złudny, za którym kryją się wielkie plany. W każdym razie wróg próbuje zmusić nas do zaznaczenia tutaj niebezpieczeństwa i odciągnięcia części naszych pododdziałów z innych gorących punktów frontów. Ale kto im zagwarantuje, że właśnie tutaj nie będzie główny kierunek uderzenia Sił Zbrojnych Ukrainy? Otóż to. Wokół Bachmutu stopniowe i regularne posuwanie się naszego wojska w ostatnich dniach z trzech wektorów – zachodniego, a zwłaszcza północnego i południowego – tak bardzo przestraszyło wroga, że był on zmuszony w pośpiechu przerzucić tutaj swoje rezerwy z innych odcinków frontów w niemałych ilościach. Tym bardziej, że i obok, w rejonie Sołedaru, nasze wojsko posunęło się w sposób zagrażający wrogowi, tworząc realne niebezpieczeństwo operacyjnej ofensywy w tej aglomeracji Bachmut – Sołedar, co z kolei grozi posypaniem się frontu na dużej rozciągłości – od Awdijiwki (gdzie również są sukcesy naszych wojowników), Horliwki aż po Siewierodonieck, Lisiczańsk, Kreminną, u drzwi której od dawna już czekają na swoją okazję nasze wojska wyzwoleńcze. Dalej. Na całej rozciągłości południowego frontu nasze wojska – to tu, to tam – perforują obronę okupantów, konsekwentnie, wytrwale i ostrożnie posuwając się naprzód – na południe, w perspektywie do mórz – Czarnego i Azowskiego. Pierwsza linia obrony, najpotężniejsza z tych, które wróg tutaj „nawajał”, w zasadzie została już przełamana. Miejscami walki toczą się na drugiej linii, a nawet na styku z trzecią, ostatnią linią. Gdzie – na razie nie powiem. A póki co nasze wojsko, oprócz walk na frontach, metodycznie, precyzyjnie i masowo niszczy logistykę okupacyjnego chwastu, który uczepił się naszej ziemi, mając nadzieję na zakorzenienie się. Trzeba więc dobrze pielić, aby wkrótce zebrać szczodry plon naszych wolnych ziem. Na wschodnim brzegu Dniepru toczą się walki o przyczółki – od okolic Hołej Prystani do Oleszek – aż do dacz. I szczególne niebezpieczeństwo wróg dostrzega właśnie w pobliżu dacz. Oto tam nasz desant w liczbie 70 osób – nie, nie Spartan, gdzie tam Spartanom sprostać – ukraińskich wojowników już od kilku dni utrzymuje przyczółek, który wróg już zasypał ogniem, bombami, rakietami i pociskami oraz wszystkim, czym tylko mógł, a chłopcy stoją i trzymają się. Cała blogerska armia moskali już kilka razy ich pochowała, a ich Miniony tydzień był czasem przybliżonego dynamicznego parytetu na frontach, z obustronnymi kontratakami, ale przeważnie – z potencjalną, latentną (czyli póki co ukrytą, niezauważoną przez większość) przewagą ukraińskiego wojska. Ponadto nie wszystkie informacje stają się szybko znane ogółowi. Dlatego nawet jeśli mam jakieś przypuszczenia co do ruchu na frontach na podstawie własnej analizy i metody starannej triangulacji źródeł otwartych – z pobudek własnej odpowiedzialności obywatelskiej nie publikuję wiadomości, przynajmniej świeższych niż 48 godzin. Tym bardziej, że w obecnej fazie i charakterze walk często gęsto te czy inne pozycje oraz kontrola nad tymi czy innymi miejscowościami mogą zmieniać się w ciągu krótkiego czasu – od kilku godzin do kilku dni.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
propaganda – triumfalnie ogłosiła swoje kolejne „wielkie zwycięstwo”, ale wszystko na próżno. Perspektyw ofensywy naszych wojsk na lewobrzeżną Chersońszczyznę nie potrafię przewidzieć, bo trudno ocenić, ponieważ tam nieznana jest hydrologia i stan gruntów po tragedii Kachowskiego zbiornika. Ograniczmy się do stwierdzenia, że są pewne nadzieje na sukcesy także w tej części naszej Ojczyzny. Tam są bardzo kuszące i realne perspektywy. Na koniec o niedawnym „koncercie” „Wagnera”, zorganizowanym przez kremlowskich mędrców. Prigożyn przemówił po raz pierwszy dopiero kilka dni później (żeby pipel zdążył trochę ostygnąć) po „puczu” i oświadczył, że ten „koncert” był „nacelen na borbu s predatelami i mobilizaciju nasziego obszczestva. I dumaju, czto mnogo iz etogo nam udalos”. Tak, dokładnie na mobilizację Ordy skierowany był ten cyniczny spektakl. Otóż spektakl się udał. Świadczy o tym to, jak w prawdziwość tego „puczu” z gotowością uwierzyła nie tylko absolutna większość pospolitych we wszystkich zakątkach, a także faktycznie cały establishment w tych zakątkach, który radośnie powtarza chórem tę samą nieudolną mantrę – „Putin teraz stał się słabszy”. Ciepła kąpiel iluzji, oczywiście, wydaje się przyjemniejsza niż nieprzyjemna prawda, lecz takie iluzje z domieszką nieudolnej propagandy są niebezpieczne dla analityki, która daje drogowskaz do właściwych wniosków, a zatem także do właściwych i terminowych działań w konfrontacji z Ordą – doświadczonym i śmiertelnym potworem antycywilizacji. Ten niebezpieczny „koncert” wykazał istniejące znaczne problemy ze spoistością Ordy w kontekście prowadzenia dalszej wojny; tak, kremlowcy rzeczywiście poczuli, że ich autorytet zaczyna się chwiać pod naporem uderzeń Sił Zbrojnych Ukrainy i ukraińskiego narodu (przy wsparciu zachodnich partnerów) – to właśnie skłoniło Kreml do przeprowadzenia masowego i cynicznego spektaklu scenicznego, z określonym ryzykiem dla swojej reputacji, lecz jednocześnie właśnie po to, by podnieść tę swoją obrzydliwą „reputację” – okrutnych morderców, krwawego, silnego i nieugiętego wodza – wszystko to, co jest wzorem i dążeniem „wielkiego rosyjskiego narodu”, Moskiewskiej Ordy. Po tym puczu spoistość Ordy wzrosła – na co liczono w Kremlu. Sondaż (agencja „Lewada”) wykazał, że 73% w pełni poparło działania kremlowskiej władzy, a jeszcze więcej – „jedność wodza i narodu”. Tak, pisałem w przeglądzie w zeszłym tygodniu, że to jedynie chwilowe wzmocnienie ordyńskości wokół wodza, że ten narkotyczny zastrzyk ma chwilowy efekt euforii i dalej będą musieli warzyć w swoich piekielnych kremlowskich kuchniach jeszcze silniej działające preparaty dla „narodu”. I tak potrwa to aż do końca śmiertelnie chorego społeczeństwa Ordy. Lecz pytanie brzmi: ile „społeczeństwo” zdąży jeszcze narobić przed tym szczęśliwym końcem? Czy w swojej narkotycznej agonii nie pociągnie wraz z sobą do grobu całego świata? Potrzebne są nie iluzje i nie propaganda, lecz widzenie rzeczywistości, aby powstrzymać nieszczęście. My, Ukraińcy, mamy robić swoje: bić wroga, utrzymywać szyk i przybliżać Zwycięstwo w boju i pracy. Chwała Ukrainie!
procesu”. Jak widzimy, mamy! Bo obowiązują nie tylko prawa prawne, lecz także prawa logiki, przeciwko którym nie da się dyskutować!) Mówią nam: „Nazwa Siczesław jest zupełnie wolna do nadania”. (Dalej jeszcze raz: „Obecnie nazwa Siczesław jest wolna”). A to już, przepraszam, kłamstwo. Odwiedźcie stronę Wierchownej Rady Ukrainy, a zobaczycie, że projekt ustawy, w którym nazwa „Siczesławska” została zapisana jako przyszła nazwa obwodu dniepropetrowskiego, przeszedł wszystkie etapy rozpatrywania, otrzymał pozytywną Opinię Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy (nr 2-в/2019 z 2 kwietnia 2019 r.) i w tej chwili „Oczekuje na rozpatrzenie”. I dopóki to się nie stanie, na nazwę „Siczesław” może pretendować jedynie stolica obwodu — miasto Dniepr. A wszystkim innym miastom, osiedlom, wsiom, przysiółkom i chutorom – figa! I tę właśnie myśl mają przekazać mieszkańcom miasta „Szczejdosi-Nowomoskowska” i jego władcom Wierchowna Rada i Prezydent Ukrainy. „Nie przychodźcie do nas z cudzą nazwą! Żadnych „Siczesławów po nowomoskiewsku”, „Siczesławów nad Samarą” posłowie nie będą rozpatrywać! Wasze miasto ma swoją historyczną nazwę. Decydujcie, ale nie pseudodemokratycznymi sondażami i głosowaniami, lecz bez demagogii, polityczniactwa i szulerstwa, biorąc pod uwagę argumentowane opinie badaczy. Bo w tych kwestiach liczy się nie ilość argumentów, lecz ich waga i uzasadnienie”. Popierając przywrócenie Nowomoskowskowi jego historycznej nazwy – Samar, chciałbym zaznaczyć, że swoją współczesną oficjalną nazwę nasze miasto otrzymało w 1794 roku, po zniszczeniu przez Imperium Moskiewskie Zaporoskiej Sicz i ładu kozackiego na naszych ziemiach. Kolonialna nazwa „Nowomoskowsk” (w dawniejszej pisowni „Ново-Московськ”) miała poświadczać „wieczność” panowania najeźdźców na ukraińskich ziemiach i ich wielkomocarstwowe ambicje. Zamiast haniebnej okupacyjnej nazwy proponuje się przywrócić miastu tę jego historyczną nazwę, która przetrwała w pamięci ludowej – „Samar”. Ta nazwa jest optymalna z różnych punktów widzenia: odzwierciedla historię miasta i kraju, tradycje ukraińskiej toponimii, jest unikalna, krótka i melodyjna, nie ma negatywnego podtekstu. Starożytne kozackie miasto Samar leży na prawym brzegu rzeki Samary. Samar do 1775 r. był centrum Samarskiej palanki Zaporoskiej Sicz, największym miastem wschodniego Zaporoża. Nazwa „Samar” (w odróżnieniu od nazwy „Samarь” ze źródeł historycznych) jest używana bez miękkiego znaku zgodnie z zasadami obowiązującej ukraińskiej pisowni, wprowadzonymi już w 1921 roku. „Samarь” z miękkim „р” nie jest błędem, lecz odzwierciedla tradycyjną wymowę i zapis w południowo-wschodnich gwarach Ukrainy, dlatego możliwe jest używanie tej formy w mowie potocznej, w cytowaniu źródeł i dawnych wydań, lecz oficjalną nazwą jest wyłącznie „Samar” bez miękkiego znaku. Data założenia – 20 sierpnia 1576 roku. (Pierwsza pisemna wzmianka o „Городокъ старинный же Запорожскій Самаръ” w dyplomie Stefana Batorego, króla Rzeczypospolitej, z lat 1576–1586). Przywrócenie historycznej nazwy „Samar” jest kolejnym krokiem na drodze pełnej i ostatecznej dekolonizacji naszego kraju i całej Ukrainy, uwolnienia od wszelkich form kolonialnej niewoli, zależności od Moskwy – kraju-najeźdźcy, kraju-agresora i okupanta.
Jewhen SZULHA, historyk, m. Nowomoskowsk, obwód dniepropetrowski
Tłumaczenie maszynowe
Otwarty list do posłów Rady Najwyższej Ukrainy, Prezydenta Ukrainy, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, wszystkich urzędników i obywateli, zaangażowanych w wykonanie ustawy „O potępieniu i zakazie propagowania rosyjskiej polityki imperialnej na Ukrainie oraz o dekolonizacji toponimii”
Nie pomylę się, jeśli powiem, że obecna nazwa mojego rodzinnego miasta – „Nowomoskowsk” – jest najbardziej haniebną nazwą na Ukrainie. Drugi rok trwa pełnoskalowa rosyjsko-ukraińska wojna, a mimo to „Nowy Moskowsk” nadal „zdobi” mapę naszego kraju, my zaś, mieszkańcy starożytnego zaporoskiego miasta Samar, centrum Samarskiej palanki Sławnej Siczy Zaporoskiej, wciąż pozostajemy „nowomoskwiczami” albo „nowomoskalami”. Zupełnie niezrozumiałe są dziwne „tańce polityczne” wokół oczywiście prostej i zrozumiałej decyzji: usunąć haniebną kolonialną nazwę i przywrócić miastu jego historyczną nazwę. Tu jest i dziwne pragnienie władz miejskich, by przeprowadzać ankiety i jakieś głosowania (!) wśród mieszkańców (marnując publiczne pieniądze, i to w czasie wojny!); i niezrozumiała agresywność ataków lokalnych mediów właśnie na historyczną nazwę „Samar” („Samarź”); i nieoczekiwane pojawienie się nazwy „Sicziesław”, zupełnie obcej dla naszego miasta, którą rzekomo popiera 25% ankietowanych (?) mieszkańców. Skąd wzięło się to „Sicziesław-na-Samarze” i po co nam je tak zaciekle, „demokratycznie” i „patriotycznie” narzuca się? Pewne wyjaśnienie sytuacji przyniosło pojawienie się sporego materiału podpisanego „Ośrodek lokalnych aktywistów „Za Sicziesław” (gazeta „Wisnyk Prysamar’ja”, nr 10 (792) z 1 czerwca 2023 r.) pod tytułem: „Dlaczego Nowomoskowsk w obwodzie dniepropetrowskim dąży (właśnie tak – „dąży” – Je. Sz.) do zmiany nazwy na Sicziesław”. Jest tu wszystko: i „patriotyczna” demagogia, i lekceważąco-nieprawdziwe sądy o cudzych poglądach, i fałszywe argumenty, i jednak… trochę prawdy. Wszystko w końcu staje się oczywiste i zrozumiałe, gdy czytamy: „(...) Co do przemianowania obwodu: prawo nie zakazuje nazwania dowolnego miasta i obwodu tymi samymi nazwami. Sicziesławski czy dniepropetrowski? Żadnych problemów. (...) Ale w każdym razie nie mamy bezpośredniego związku z tym procesem.” (podkreślenie moje. – Je. Sz.).
Niestety nazwisko urodzonego na Słowiańszczyźnie Wsiewołoda Porfirijowicza Kochowskiego (1835–1891), literata i pedagoga, generała, który wiele zrobił dla upamiętnienia pamięci T. H. Szewczenki, pozostaje mało znane, a dla niektórych wręcz zupełnie nieznane. Nadrobimy tę lukę. Wsiewołod Kochowski urodził się 2 (14) marca 1835 roku we wsi Starodubiwka w powiecie izjumskim guberni słobidsko-ukraińskiej (obecnie jest to wieś w rejonie słowiańskim obwodu donieckiego). Uczył się w prywatnym pensjonacie w mieście Bachmut (Artiomowsk), w 1853 r. ukończył zakład wojskowo-edukacyjny – Szlachecki Pułk, i został oficerem. Następnie ukończył akademię Sztabu Generalnego w Petersburgu (1860–1862), po czym otrzymał skierowanie na stanowisko dowódcy Pierwszej Kompanii Pawłowskiej Szkoły Wojskowej. Przez długi czas służył w Głównym Zarządzie zakładów wojskowo-edukacyjnych. W 1889 r. otrzymał stopień generała-porucznika.
Oto i wszystko jasne!... Jak widać, niektórym bardzo przeszkadza przyszła nazwa naszego obwodu!
Przecież wiadomo, że na rozpatrzeniu w Radzie Najwyższej Ukrainy znajduje się projekt ustawy Ukrainy (na wniosek 165 posłów ludowych) nr 9310-1 z 23.11.2018 r. „O wprowadzeniu zmian do artykułu 133 Konstytucji Ukrainy (w sprawie zmiany nazwy obwodu dniepropetrowskiego)”, w którym proponuje się: „W części drugiej artykułu 133 (...) słowo »dniepropetrowska« zastąpić słowem »sicheslawska«”. Ponieważ w czasie obowiązywania stanu wojennego zmiany do Konstytucji Ukrainy nie są wprowadzane, ustawa ta może być rozpatrywana w drugim czytaniu dopiero po zakończeniu wojny.
Nie jest tajemnicą, że na Ukrainie było i wciąż jest wielu działaczy oraz wpływowych sił politycznych, dla których nazwa „Sicheslaw”, „sicheslawski”, „sicheslawska” – jak ość w gardle. Rozumiejąc, że nie mają istotnych argumentów „przeciw” tej nazwie, uciekli się do politycznego szulerstwa pod „patriotycznym sosem”. Istota tej „dwuruchowej gry” jest bardzo prosta i oczywista.
Ruch pierwszy. Bierzemy jakąś miejscowość w obwodzie (której „nie szkoda”), na przykład „Nowomoskowsk”, i nadajemy jej patriotyczną, piękną, ale zupełnie obcą nazwę „Sicheslaw” (ochrzcimy naszego Bohdana „Napoleonem”, jakby Bohdan nie miał własnego imienia), „prywatyzując” w ten sposób cudze imię, cudzy „znak towarowy”.
Ruch drugi. Wojna się kończy. Rada Najwyższa rozpatruje zmiany do Konstytucji Ukrainy, które muszą poprzeć co najmniej 300 posłów ludowych (większość konstytucyjna)! I wtedy wyciągają (jak szuler z rękawa) „as atutowy”: „Jak można nazwać obwód »sicheslawskim«, skoro jego centrum nosi nazwę Dniepr, a »Sicheslaw« to małe miasto, jedno z rejonowych centrów tego samego obwodu? To nielogiczne!” I wystarczy ten jeden szulerski argument, by projekt ustawy nie otrzymał 300 głosów »za«. Bo rzeczywiście, to nielogiczne! (Oto i „ustawa formalnie tego nie zabrania” i „nie mamy bezpośredniego związku z tym”
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel (1864) i pierwszy dyrektor Muzeum Pedagogicznego zakładów wojskowo-edukacyjnych (tzw. Solane Miasteczko). Organizator pierwszych ludowych czytań w latach 1870–1880. Autor licznych publikacji drukowanych na tematy pedagogiczne („Ojcom i matkom o dzieciach”, 1873; „Obwodowe muzea pedagogiczne i ludowe”, 1886). Ma prace o wychowaniu przez pracę, szkolnictwie początkowym, zapisach folklorystycznych z terenu Charkowszczyzny i inne. W Galicji utwory W. Kochowskiego drukowano w szkolnych czytankach (Lwów, 1876–1889), na podstawie których dzieci uczyły się języka ukraińskiego. Jako pisarz W. Kochowski opublikował w 1870 r. w lwowskim czasopiśmie „Prawda” opowiadanie „Pan Komarczuk” (w Szwajcarii ukazało się ono osobną książką jako „Pan Narodolubiec”). I. Franko ocenił je jako utwór mający „trwałą wartość literacką” (Franko. T. 41. s. 309). Wsiewołod Kochowski zmarł 1 czerwca 1891 r. w Petersburgu, gdzie został pochowany. Szczególną kartą w życiu pedagoga i generała W. P. Kochowskiego jest zachowanie i propagowanie twórczej spuścizny T. H. Szewczenki. Na nabożeństwie żałobnym z okazji pierwszej rocznicy śmierci Szewczenki w petersburskiej cerkwi Wwiedienia w świątynię Przenajświętszej Bogurodzicy wygłosił przemówienie. Informowano o tym w swoim czasie w artykule „Rocznice po Szewczence, miesiąca lutego, 26 dnia, 1862 roku” (czasopismo „Osnowa” nr 3, 1862 r.). Ponadto od A. Kozaczkowskiego Wsiewołod Kochowski otrzymał dużą kolekcję obrazów malarskich T. Szewczenki – w liczbie 281 egzemplarzy; obecnie ta bezcenna kolekcja przechowywana jest w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki.
Jako jeden z pierwszych o imieniu W. P. Kochowskiego, z Słowianami zapoznał się regionalista O. J. Duchin – jego artykuł „Źródła słowiańskiego szewczenkoznawstwa” ukazał się w gazecie „Wisti” z 12 marca 1996 r. Najświeższe dane o naszym rodaku można znaleźć w trzecim tomie „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (2013). Musimy znać imię W. P. Kochowskiego, który wiele zrobił w dziedzinie sprawy wojskowej, w literaturze i oświacie. Rodak ze Słowiańska, on z dalekiego Petersburga propagował twórczość naszego utalentowanego poety i artysty T. H. Szewczenki, zachował i przekazał Ukrainie jego wielkie dziedzictwo twórcze.
Walery ROMANIKO, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, przewodniczący Donieckiej Organizacji Obywatelskiej NSKU, m. Słowiańsk, Doniecczyzna
Tłumaczenie maszynowe
Ołena BONDARENKO
Ciąg dalszy. Początek w nr 20, 23—26 z 2023 r.
Opowieść szósta. „Chcę do domu…”
Ołena – mama, studiuje w Pryazowskim Państwowym Uniwersytecie Technicznym, który znajduje się w mieście Dniepr. Ołeksandr – tata, metalurg w „Azowstali”. Obecnie – pracownik jednego ze lwowskich zakładów. Wołodymyr, 10 lat; Nika, 5 lat – dzieci. Ołena: – Nasze mieszkanie było tuż przy morzu, ostatnie piętro w pięciopiętrowym bloku, do tego narożne. Od razu, nie zwlekając, 24 lutego przeprowadziliśmy się do teściowej na prawy brzeg. Po kilku dniach poszliśmy z małymi na plac zabaw. Był taki nowiutki, jeszcze w folii, fajny, z napisem: „Prezent od Prezydenta”. A obok niego leżą martwi ludzie, przykryci jakąś tkaniną. Nie zdążyliśmy ochłonąć, jak sami trafiliśmy pod ostrzał moździerzowy. Jeszcze nie wiedzieliśmy, że trzeba padać, pobiegliśmy. Ale wszyscy ocaleli. Po tym zdarzeniu dzieci przez miesiąc nie wychodziły z pokoju. Pewnego dnia przyleciało w dziewięciopiętrowy budynek obok. Pożar rozprzestrzeniał się błyskawicznie, spadały całe przęsła. Budynek się przekrzywił, metalowe drzwi w klatce schodowej się zacięły, ludzie nie mogli wybiec, płonęli żywcem. A my… staliśmy w rozpaczy i nie mieliśmy jak pomóc. Przybyli w końcu strażacy, ale i oni nic nie zdziałali. Tak ci biedacy zostali w budynku… Rosjanie początkowo ostrzeliwali miasto z okupowanych terytoriów, potem podeszli z Berdiańska i pierścień zaczął się zaciskać. „Azowcy” stali jak skała. Byli prawdziwymi profesjonalistami, ciągle trenowali. Jak nasz sąsiad: póki żona spaceruje z dzieckiem w wózku, on biega w masce przeciwgazowej. W Obronie Terytorialnej też byli młodzi, silni, wyszkoleni chłopcy. Zresztą, do Obrony Terytorialnej poszło bardzo wielu miejscowych mężczyzn. Tak wielu, że broni, wyposażenia dla wszystkich nie wystarczało. Mój mąż też poszedł. Chciał na front, ale nie wzięli go ze względu na stan zdrowia. Czytałam, co mówiły nasze dziewczyny w poprzednich publikacjach, że niby nikt w mieście nie wierzył, że będzie TAKIE COŚ. To prawda, nie wierzyli. Ale szybko zobaczyli wszystko na własne oczy. 24 lutego około szóstej rano zaczął się ostrzał, a w południe mikrorejon Wschodni był już w całkowitych ruinach. 40-60 trafień… W pierwszych dniach marca zabrakło prądu, ciepła, wody. Mieszkało nas w mieszkaniu teściowej do trzynastu osób – krewni mojego męża, moja mama i my. Męża w domu nie było całymi dniami – szukał jedzenia, wody. Niedaleko było źródło. Po wodę szło dwunastu, wracało pięciu. Kto przeżył – przynosił, więc woda była. Ja gotowałam jedzenie. Stoisz sześć godzin na ulicy, widzisz – leci. Upadniesz, poleżysz, przeleciało – wstajesz i gotujesz dalej. Ludzi raniły odłamki, a mnie jakoś szczęściło. Obok były bazy produktowe, ludzie wszystko stamtąd wynosili. A mama Ołeksandra powiedziała, że my szabrować nie pójdziemy, szybciej umrzemy z głodu. Kiedy stało się jasne, że wojskowi otworzyli bazy, Ołeksandr też poszedł. Widziałam wideo: dziewczyna czołga się do supermarketu „Metro” i nagrywa telefonem – mówi, że zostawiła dwoje dzieci z babcią, bo trzeba dzieciom coś dać jeść. Panicznie bałam się znaleźć w okupacji. Chciało mi się krzyczeć, ale nie płakałam ani razu, żeby dzieci nie przestraszyć. Dlaczego tak spokojnie mówię o tym całym koszmarze? Wiecie, tak dużo widziałam, chyba sił na emocje już nie zostało. …Pragnęłam coś osiągnąć. Kupiliśmy mieszkanie, ciężko pracowaliśmy, wszystkiego sobie odmawialiśmy, żeby spłacić kredyt. Spłaciliśmy, życie się ułożyło, zaczęliśmy podróżować. I oto przyszły te potwory i wszystko nam odebrały. Nie mogę zaakceptować tej sytuacji, póki co nie mogę. Chce się wrócić do tamtego życia, jak dziecku do bajki, chociaż uświadamiam sobie, że tego już nie będzie. …O łączności. Jakoś wdrapałam się na dziewiąte piętro, rękę wystawiłam – jest. Wyjrzeć nie sposób – snajperzy polują. Dodzwoniłam się do brata, ale on nie mógł pomóc. Centrum jeszcze było nasze, a dookoła wszystko okupowane, brata bez zameldowania do miasta nie wpuszczali. Dowiedziałam się, że Ukraina stoi, ulżyło mi. 24 marca dzieciom skoczyła temperatura. 26-go skończyły się leki. Zebrałam rzeczy i powiedziałam: „Ja poszłam”. Wyszliśmy na trasę – ja, mąż, jego mama i dzieci. Zatrzymała się „Gazela” (GAZ Sobol, kiedyś kupowali w Rosji. – O. B.), zabrała nas. Po drodze okupanci ciągle zatrzymywali, rozbierali mężczyzn – oni tak ze wszystkimi robili. Dotarliśmy do Berdiańska, wynajęliśmy pokoik. Przez tydzień codziennie rano wychodziliśmy w pole, czekaliśmy na autobus. Po uchodźców miało przybyć 50 autobusów, ale okupanci je zawracali. W tym polu zebrało się około dwóch tysięcy ludzi. W końcu autobusy przyjechały.
Rodzina
Pomieścili się wszyscy. W nocy byliśmy w Zaporożu. A po kilku dniach ja z dziećmi pojechałam do Lwowa, gdzie przywitała nas moja kuma. Długo szukaliśmy mieszkania: z Mariupola, jeszcze z dziećmi, nie chcieli brać, choć ja nawet proponowałam zapłacić za pół roku z góry. W końcu znalazł się pokój rodzinny w akademiku. Początkowo nie było nic, bo wyjechaliśmy dosłownie w tym, w czym staliśmy. Wszystko braliśmy z „pomocy humanitarnej”. W tym pokoiku jestem szczęśliwa. Nika chodzi do przedszkola, Wołodymyr – do szkoły, bardzo mu się podoba. Mąż pracuje w zakładzie, co miesiąc dostaje podwyżkę, jest niezwykle sumienny. Ja nie mogę pójść do pracy, bo przedszkole pracuje do wpół do piątej, a babć u nas tutaj nie ma. Martwię się: a nuż poproszą, żeby wyprowadzić się z akademika, a na wynajęcie mieszkania pieniędzy brakuje. Chciałoby się, oczywiście, rozwijać, zapuszczać korzenie. Ale co innego, kiedy wiesz, że nic nie zostało, a zupełnie co innego – kiedy tam jest dom. Że niby jeszcze trochę – i wyzwolą miasto, wrócę, tam będę się rozwijać. A teraz – nie, nie, ja tam nie pojadę. Żeby mój syn spacerował z dziećmi z „junarmii” (rosyjska dziecięco-młodzieżowa organizacja paramilitarna. – O. B.), nosił ich krawat, maszerował? Tutaj (we Lwowie. – O. B.) Wołodymyr komunikuje się z dziećmi – one są inne, grzeczne, i syn staje się przy nich inny. I nie tylko lwowianie – w akademiku są dzieci i dorośli z obwodu charkowskiego, kijowskiego – oni też są inni. Przez trzy lata w Mariupolu syn zmienił trzech nauczycieli. I wszyscy na niego krzyczeli. We Lwowie zaczął się przyzwyczajać, że na niego nie krzyczą. Pojawiła się chęć coś robić, żeby go pogłaskali po głowie. Lubi swoją nauczycielkę, pyta: „A co przywieziemy z Bułgarii dla Myrosławy Zynowijiwny?”. Powiedziałam dzieciom, że mają mówić po ukraińsku. Szokuje mnie, że nawet teraz, podczas wojny, ludzie nie tylko mówią po rosyjsku, ale i w mediach społecznościowych ją wychwalają. Pytacie, skąd ja tak dobrze (ja powiedziałam: „Doskonale”. – O. B.) znam ukraiński. A ja uczyłam się w ukraińskiej szkole! Wszystkie moje koleżanki w rosyjskich klasach, a ja – nie. Mama powiedziała, że będzie ukraińska szkoła – i koniec. Do 22 roku życia z takimi błędami pisałam po rosyjsku!.. Opowiem jeszcze o „wyzwolicielach”. Mój kum wyszedł z miasta 27 marca, kiedy w kaloryferach skończyła się woda (ludzie pili wodę z kaloryferów. – O. B.). Droga była tylko jedna –
Ołena przez Rosję. Kuma zabrali do obozu filtracyjnego. 200 ludzi – mężczyźni, kobiety, dzieci. 19 litrów wody na dobę – po 200 mililitrów na osobę. Do toalety – dwa razy dziennie, do dołu, pod lufami automatów. Dwóch chłopaków pobiegło po wodę, nie wrócili. Czy udało się uciec, czy zginęli – nie wiadomo… Filtrację musiał przejść każdy. Żeby wypuścili, trzeba było przed kamerą opowiedzieć, jak banderowcy wszystkich ciężko gnębili i jak bardzo jesteś szczęśliwy, że możesz wyjechać do Rosji. Jeśli w obozie Rosjanie ustalali, że jesteś za Ukrainą – szukali w mediach społecznościowych, co tam pisałeś. A łączności już nie było i nie mogłeś niczego usunąć. Wtedy – więzienie filtracyjne. Co dalej – nie wie nikt. Ani wśród moich znajomych, ani wśród znajomych moich znajomych nie ma ani jednej osoby, która wróciłaby z więzienia filtracyjnego. Mój przyjaciel, ukraiński aktywista, został w Mariupolu, nie mógł zostawić ciężko chorej mamy. Kiedy już wyjeżdżali, musieli przejść filtrację. Opowiadał, że jednego jego znajomego pięć godzin bili prądem, a taksówkarza, który ich wywoził, zmusili 400 razy przysiadać z okrzykiem: „Sława sowietskomu sojuzu!”. Znajomi opowiadali, że „wyzwoliciele” robili przeszukania mieszkanie po mieszkaniu. W telefonie sąsiedzkiego chłopca okupanci znaleźli zdjęcie zabitego rosyjskiego żołnierza. Mówią bliskim: „Wsio, proszczajties, bolsze wy jego nie uwiditie”. I więcej nie zobaczyli… Wielu „przebrało buty”. Początkowo: „Nu, nasi etoj rusnie dadut!”. A potem: „Kogda uże etich ukrow pieriebjut?”. Mnóstwo przyjezdnych. Pensja sprzedawcy w Mariupolu 90 tysięcy rubli, w Moskwie – 50 tysięcy. Azjatów dużo. Siedzą, czepiają się dziewczyn. Przywieźli brygadę – płacą trzy tysiące za zmianę. Wynajęli mieszkanie, brygada pije. Jak płacą, tak pracują. Filmiki nagrywają z miejscowymi: „Oj, oni takije banderowcy, takije protiwnyje!”. A kto to są banderowcy – nie mają żadnego pojęcia. Moja szkolna przyjaciółka mieszka w rejonie starobieszewskim obwodu donieckiego, który jest w okupacji od 2014 roku. U nas tutaj – o bullyingu, różne motylki, emotikonki. A tam – „Chłopiec ze wsi Popowka” Marszaka: „Nie wypuszczaj, bojcu, karabinu, póki nie pomścisz wroga za krew przelaną w Popowce i za dziecko na śniegu”. Moja dawna przyjaciółka nie widzi nic złego w takim wychowaniu. I jest jej nieważne, że wiersz napisany prawie 80 lat temu. Bo jest przekonana, że u nas „w podręcznikach instrukcje z ilustracjami, jak zabić Rosjanina”. Człowiekowi nie jest zrozumiałe, że z wrogiem, który łakomi się na nasze, my i bez instrukcji dobrze dajemy sobie radę… _______ *Kiedy materiał przygotowywano do druku, Ołenka poinformowała, że znalazła „pracę swoich marzeń” – w ciekawym projekcie społecznym.
Tłumaczenie maszynowe
Serhij ŁASZCZENKO, Lwów
Kiedy jeszcze za cara zasiedlano Zielony Klin, przybysze z czysto rosyjskich gubernii stanowili tam zaledwie 12,5%. Natomiast z ukraińskich gubernii było aż 43,4%! A jeśli uwzględnić terytoria o mieszanej ludności – Kubań (3,7%), Woroneszczyznę (3,1%), Kurszczyznę (1,8%), Besarabię (2,7%) – to ten odsetek będzie jeszcze większy. Marzyłem o zbadaniu, jak aktywnie potomkowie dawnych osadników walczą dziś za Ukrainę. Wiedziałem o Julii Tołopie ze Stawropola (walczyła od 2014 roku), słyszałem o kilku Kubańczykach i przybyszach z obwodu rostowskiego. A jak jest z Zielonym Klinem? Przypadkiem dowiedziałem się o Ołeksandrze Puszkarze, który niedawno zginął pod Bachmutem. Urodził się on w 1976 roku w obwodzie amurskim, przez długi czas mieszkał na Krymie, a po jego aneksji w 2014 roku przeniósł się na Winnicczyznę. Dlatego postanowiłem odwiedzić Oratów w obwodzie winnickim, skąd Saszko poszedł walczyć za Ukrainę i gdzie teraz mieszkają jego żona Ołeksandra i dwie córki.
Kiedy wszystko rozstrzygają uczucia… Droga z Białej Cerkwi do Oratowa nie była zbyt wygodna: w ciasnym busiku trzeba było stać, zgięty w trzy pogarszające. Za to zdążyłem przyjrzeć się krajobrazowi, nacieszyć oczy widokami. Ziemia urodzajna, pola obsiane. Drogi jednak prawie puste, we wsiach, jeśli już kogoś zauważysz, to co najwyżej babcię na ławeczce. A oto i Oratów. Kiedyś był centrum rejonu, dlatego jest tu wiele pięknych domów, miasteczko tonie w zieleni. Razem z Oleksandrą odwiedziliśmy miejscowy cmentarz. Na grobie jej męża są dwie flagi – państwowa i bojowa czerwono-czarna. Ważny szczegół, prawda? Saszko Puszkar, mimo swojego pochodzenia, spoczywa na podolskiej ziemi jako Ukrainiec. Jak widzimy, to wyjątkowy przypadek: Ukrainka z Winnicczyzny poznała na Krymie chłopaka, którego dzieciństwo upłynęło w Przyamurzu, w zachodniej części Zielonego Klina. Ołeksandr i Ołeksandra… Dwoje ludzi, którym razem było przytulnie i ciepło. Ile takich par, gdy wszystko rozstrzygają uczucia, a narodowość ma drugorzędne znaczenie! Lecz najciekawsze jest to, że z czasem także Ołeksandr stał się prawdziwym Ukraińcem. Przyczyniło się do tego zarówno zamieszkanie w dawnym podolskim Oratowie od 2014 roku, jak i to, że Ołeksandra jest Ukrainką do szpiku kości. Nie dość, że z wykształcenia filolog, to jeszcze cały jej ród jest głęboko ukraiński. A u Saszka tylko prababcia była Ukrainką z Połtawszczyzny, sam zaś nosił nazwisko ojczyma – Barabin. Po ślubie postanowił przyjąć nazwisko żony – Puszkar, ponieważ o ojczymie zostały negatywne wspomnienia. Ten często bił pasierba – wszystko jak w typowej rosyjskiej prowincji… Dowiaduję się o niektórych szczegółach znajomości: „Byłam na trzecim roku studiów, kiedy się poznaliśmy – opowiada Oleksandra. – Od razu poczułam, że bardzo mu się podobam. Przy Saszku czułam się swobodnie, bo widziałam, że jest dobrym człowiekiem. A co do jego światopoglądu, na początku były pewne problemy. Pamiętam, jak na nabrzeżu w Jałcie między nami wybuchła „polityczna” kłótnia: szczerze uważał, że za rosyjski język mogą go pobić, a nawet zarżnąć we Lwowie. Trudno było go przekonać, że tak nie jest. Olśnienie przyszło dopiero wtedy, gdy pomieszkał na Winnicczyźnie i zrozumiał, jak zbudowany jest naród ukraiński. Choć i tu w sprawie niektórych kwestii (powiedzmy, kolędowania) początkowo było niezrozumienie: „Ty czemu dziecko uczysz żebractwa?” Wyjaśniłam, że kolędowanie to nasza dawna tradycja, i z czasem sam już czekał na kolędników. Był gotów oddać wszystkie pieniądze, byle tylko dzieci weszły!” Jak widzimy, pochodzenie i emocjonalna więź z Zielonym Klinem niewiele rozstrzygały. Raczej związek z Oleksandrą i narodziny córek. Boli, że wiosną 2023 roku krwawa wojna, rozpętana przez imperium, odebrała życie tego jasnego i bliskiego wielu osobie. I sąsiadom, i Oleksandrze, i piętnastoletniej Bożenie oraz pięcioletniej Wiki.
O wykładowcach, czyli kto trzymał niebo nad ukraińskim Krymem
Rozmawiając z Ołeksandrą, z przyjemnością dowiaduję się, że na Krymie mieliśmy wspólnych znajomych. Między innymi wykładowczynię, obecnie profesor – Switłanę Kocherhę. „Studenci trochę się jej bali, – mówi Ołeksandra, – bo każdy chciał mieć dobrą ocenę. Ale wszyscy uznawali jej profesjonalizm. Pamiętam, jak mówiła na zajęciach: „Spójrzcie na mapę Krymu – ta ziemia wąskim przesmykiem jest związana z Ukrainą… Sam Bóg kazał jej być z Ukrainą!” Opowiadała też o „rozstrzelanym Odrodzeniu”. A pewnego razu zaproponowała, byśmy uczcili pamięć poległych minutą ciszy. Nawiasem mówiąc, nasza grupa liczyła zaledwie 20 osób, a w trakcie nauki zmniejszyła się do piętnastu... Ale z nich aż czworo zostało kandydatami nauk filologicznych! To zasługa Switłany Ołeksiejiwny, bo tak właśnie uczyła”.
„To samo można powiedzieć o Ołeksiju Nyrku, – kontynuuje Ołeksandra. – Studiowałam na wydziale ukraińskim, a on uczył gry na bandurze. Od razu zrozumiałam, że to niezwykła postać. Ołeksij Fedorowycz był krzewicielem odrodzenia kobzarstwa Kubania i Krymu. Zastałam go już w podeszłym wieku, ale zauważyłam, że bardzo kochał swoją pracę. Pamiętam, jak dziewczyna z Tetijewa (obwód kijowski) specjalnie jechała do Jałty, by wstąpić do niego na bandurę, właśnie do jego klasy. Wyczuwałam w nim mocny ukraiński stержeń”. Niewiele go obchodziło, że to region rosyjskojęzyczny, że ludzie tu są szczególni, że nie wszystkim podoba się ukrainizacja… Znał swoją wartość, skutecznie wykonywał swoją pracę, cieszył się wśród studentów wysokim autorytetem. Mój mąż, jeśli na początku czegoś nie rozumiał, to przynajmniej szczerze szanował to środowisko. Wiedział, że miejscem spotkań patriotycznych jałtańskich studentów jest Muzeum Lesi Ukrainki…”
Od siebie dodam: myślę, że pewną rolę w kształtowaniu światopoglądu młodych odegrali także tacy ludzie, jak Ostap Kindrაczuk (barwny wąsacz z kozackim oseledcem), który, grając na bandurze nad morzem, przyzwyczajał jałtan i gości miasta do myśli, że instrument kozacki na Krymie to rzecz normalna. A jeszcze szlachetny i dobry Wołodymyr Hawryliuk, który, handlując pamiątkami w centrum Jałty, nigdy nie przechodził na rosyjski. Tak więc politycznie neutralny do pewnego czasu Saszko Barabin ukształtował się jako twardy polityczny Ukrainiec. I co z tego, że tylko jego prababka była Ukrainką? Ołeksandr Puszkar już myślał jak Bohdan Chmielnicki czy Wasyl Stus. Bardzo szanował Dżochara Dudajewa, podobały mu się słowa czeczeńskiego generała, że imperium rosyjskie zniknie wtedy, „gdy wzejdzie ukraińskie słońce”. Wysoko ocenił też czyn udmurckiego naukowca Альберта Разіна, który w 2019 roku w centrum Iżewska dokonał samospalenia na znak protestu przeciwko uciskowi języka udmurckiego. Wśród przodków Ołeksandra Puszkarja byli również Udmurci – to dokładnie wiadomo. Może dlatego tak poruszył go czyn Альберта Разіна...
Kiedy wojna zapukała do domu
Aleksandr Puszkar nie miał wątpliwości, czy warto walczyć za Ukrainę. Choć zdrowie miał dalekie od idealnego: często dawały się we znaki pobicia ojczyma, trzeba było zażywać tabletki na ból głowy. Ale… Jeśli ktoś z sąsiadów mówił, że nie ma po co walczyć za donieckich, że tutaj wroga spotkamy, zorganizowawszy się w obronie terytorialnej, to Aleksandr był kategoryczny: „Wiem, czym jest „russkij mir”… Nie warto czekać, aż wróg przyjdzie na Winnicczyznę”. A tutaj miał on co bronić – piękny dom, sad, ogród warzywny, dużą pasiekę, a do tego stawik, który wykopali wraz z sąsiadami, a wcześniej wycięli krzaki, sami usypali groblę”. Opowiadając o tym, Aleksandra na chwilę milknie, ledwie powstrzymując wzruszenie. „Teraz ani mnie, ani córkom nie jest za niego wstyd, ale gdybyście wiedzieli, jak to boli – stracić takiego człowieka! I dobry gospodarz, i pewny przyjaciel, i wspaniały ojciec. Jak go kochały córeczki! Po jego śmierci wyrzuciłam trzy torby z rosyjską literaturą. Moje córki nie będą czytać tym językiem, bo to właśnie Rosja przyniosła nieszczęście do naszego domu. A gdyby tylko do naszego! Na cmentarzu, jak widzieliście, pochowany jest także Wasyl Ilczuk, który zginął podczas wyzwalania Wyspy Zmiinej, i jeszcze bardzo młody Andrij Czornołuckij, któremu nie stukło nawet 22 lata… Zauważyłam, że starsi wiekiem współwieśniacy stronią ode mnie, jakby bali się „zarazić” się nieszczęściem. Za to odczuwam szacunek i wdzięczność ze strony 16-latków. Pokładam w nich wielką nadzieję! W końcu i moja starsza córka, która po wybuchu wojny była w Niemczech, teraz mówi: „Mój tata zginął za Ukrainę, dlatego ja jej nigdy nie opuszczę”. Żenia przez pewien czas mieszkała w Berlinie, w inteligenckiej niemieckiej rodzinie. Mimo całej swojej wykształconości gospodarze nie rozumieli, że od faszyzmu świat uratowali nie tylko Rosjanie. Mają jakoś kompleks winy wobec Rosji, ale brak im zrozumienia, że najbardziej ucierpiały Ukraina i Białoruś! Trzeba było im tłumaczyć, że Ruś Kijowska to nasza historia, a nie moskiewska. I mojej piętnastoletniej córce udało się wiele wyjaśnić. A mała Wika namalowała na asfalcie rysunek z napisem: „Ukraina ponad wszystko!” Nikt jej nie podpowiadał, to była jej osobista decyzja”.
*** Czasem z smutkiem mówimy o tym, że ludność Ukrainy gwałtownie maleje. I nawet jeśli rodzina z Mariupola, Bachmutu czy Siewierodoniecka przeżyła ostrzał, to życie za granicą może stać się dla niej jedynym wyjściem. Rodzinne miasto zostało zniszczone, a kiedy zostanie odbudowane – nie wiadomo… I oto tutaj, w Oratowie, stojąc przy pasiece Ołeksandra Puszkarja, idąc obok stawu, stworzonego z jego czynnym udziałem, patrząc na domowe meble, wykonane jego rękami, pomyślałem: a dlaczego całkowicie odrzucamy uchodźców ze wschodu?.. W 2013 roku Ołeksandr pojechał do swojej małej ojczyzny, do obwodu amurskiego. Babcia miała ponad 80 lat, a on chciał się z nią pożegnać. Przecież zastąpiła mu rodzoną matkę, która piła i mało interesowała się wychowaniem syna. Saszko przez tydzień pobytu tam wydał wszystkie swoje pieniądze, bo krewni byli stale głodni... Jego kuzyni wynieśli wszystko z babcinego domu i wszystko przepili. Około dwóch tysięcy dolarów poszło na podróż i prezenty dla krewnych. Byłemu mieszkańcowi obwodu amurskiego Rosja wydała się szokiem. Wróciwszy, mówił żonie: „Nie wyobrażasz sobie, jaka tam bieda! Tam po prostu nie można żyć… Tak urządzona jest Rosja. Jestem jednym z miliona, którym udało się stamtąd wydostać cudem”. Życiowa postawa Ołeksandra Puszkarja jasno świadczyła o wielkiej korzyści, jaką przynieśli Krymowi tacy podżegacze… tacy działacze, jak Ołeksij Nyrko, Switłana Kocherha, Ostap Kindrasziuk. I oczywiście studentka Ołeksandra Puszkarja, w którą Saszko zakochał się od pierwszego wejrzenia…
Zdjęcie z rodzinnego archiwum Puszkarów
Tłumaczenie maszynowe
Szanowany w naszym kraju dostojnik, pedagog i działacz Proświty Iwan Wietrow tego wojennego lata obchodzi dwie jubileuszowe daty: 10 lat, odkąd członkowie Proświty w obwodzie wybrali go na swojego lidera, powierzając mu to, co najcenniejsze – utrwalanie, wspieranie i rozwój ojczystego języka, jego państwowotwórczej misji – oraz 60 lat od dnia jego urodzin. Jesteśmy przekonani, że właśnie z tą misją przyszedł na świat z wołyńskiego Polesia ten energiczny miłośnik życia, patriota o otwartej duszy i wysokiej klasy profesjonalista. Być wśród ludzi, tworzyć, inspirować, szukać ludzi o podobnych poglądach, którzy uwierzą, wesprą i pójdą obok – to gwarancja sukcesów Iwana Wietrowa. Od pierwszych dni ukraińskiej Niepodległości jest wśród pedagogów – budzicieli świadomości narodowej, utrwalał ukraińską państwowość, wcielał ukraińską ideę narodową w szkolnictwo. I odrodził w 1994 roku Rówieńskie Gimnazjum Ukraińskie – nowoczesną placówkę kształtującą młode, świadome narodowo pokolenie, która stała się godnym kontynuatorem znanej na Wołyniu w latach 1920–1930 placówki „z ukraińskim językiem wykładowym”, której absolwenci stali się znanymi działaczami społeczno-politycznymi i kulturalnymi, członkami OUN, siczo-wikami Karpackiej Siczy, żołnierzami UPA. Za pierwszoplanowe zadanie dyrektor Iwan Wietrow uważał odrodzenie pamięci historycznej, biorąc za przykład pedagogów i wychowanków przedwojennego gimnazjum, którzy byli aktywnymi działaczami Proświty. Nawiązał kontakty z ponad 50 byłymi uczniami gimnazjum, wśród których najważniejszą rolę odegrał Teodozjusz Karpiuk, profesorami lub członkami ich rodzin (Jurij Szumowski, Erast Hucułak, Nadija Kosmiadi i in.). Materiały, korespondencja, literatura, obrazy zajęły honorowe miejsce w utworzonym muzeum historii Rówieńskiego Gimnazjum Ukraińskiego, które otrzymało tytuł „Narodowego”. Dzięki osobistym kontaktom z Erastem Hucułakiem udało się zrealizować wiele projektów z zespołami uczniowskimi i pedagogicznymi odrodzonego gimnazjum. Do biblioteki gimnazjum przekazano rzadkie wydania ukraińskiej diaspory w Kanadzie i USA. Nawiązano również ścisłą współpracę z córką, Nadiją Kosmiadi. Stało się to nieocenionym wkładem w zachowanie obrazów jej ojca – profesora RGU Gieorgija Kosmiadi. Dzięki pani Nadiji obrazy profesora są teraz eksponowane w gimnazjum oraz Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym. Przeprowadzono także dziesiątki wystaw na Ukrainie i za granicą. Kierując obwodowym zarządem oświaty i nauki, pracując jako pierwszy prorektor Rówieńskiego Obwodowego Instytutu Kształcenia Podyplomowego Pedagogów, aktywnie wprowadzał postępowe idee w przestrzeń edukacyjną Rówieńszczyzny. Była to realizacja programów informatyzacji, środków technicznych nauczania w placówkach oświatowych regionu, wspieranie młodych naukowców, rozwój akademii duchownej; tworzenie warunków i programów dla rozwoju dzieci ze specjalnymi potrzebami; wprowadzenie w szkołach kursu „Podstawy etyki chrześcijańskiej” (zapewniono wszystkim placówkom oświatowym w obwodzie podręczniki); stworzenie szkoły kobziarstwa, środowiska informacyjno-edukacyjnego, okręgów edukacyjnych, rady społecznej przy zarządzie, rady rektorów, rady naukowej, małej akademii nauk młodzieży szkolnej; inicjowanie opracowania i przyjęcia pierwszej na Ukrainie „Obwodowej strategii wychowania narodowego młodzieży szkolnej Rówieńszczyzny na lata 2008–2020”.
Iwan Wasylowycz jest inicjatorem i organizatorem konferencji naukowych, okrągłych stołów, spotkań twórczych z udziałem pisarzy, znanych ukraińskich działaczy, historyków, członków Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, przedstawicieli elity naukowej instytutów języka, literatury, historii, archeografii i źródłoznawstwa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy (wśród których są Pawło Mowczan, Mykoła Żułynski, Wasyl Kremen, Stanisław Nikołajenko, Heorhij Filipczuk, Myrosław Marynowycz, Iryna Farion, Wiktor Brechunenko, Iwan Bech, Wałerij Bykow, Wiktor Olijnyk, Wiktor Andruszczenko, Wasyl Madzion, Serhij Maksymenko, Ałła Bohusz, śp. Mychajło Słaboszpycki, Dmytro Pawłyczko, Borys Woznycki oraz Iwan Juszczuk), wiodących uniwersytetów Kijowa, Lwowa, Charkowa, innych miast Ukrainy i, oczywiście, Rówieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego, Narodowego Uniwersytetu „Akademia Ostrogska”, Narodowego Uniwersytetu Gospodarki Wodnej i Zarządzania Środowiskiem, Kijowskiego Uniwersytetu Prawa NAN Ukrainy, Międzynarodowego Uniwersytetu Ekonomiczno-Humanistycznego imienia Stepana Demianczuka. Inicjator przeprowadzenia dziesięciu ogólnoukraińskich konferencji w sprawach cyfryzacji edukacji, dwóch ogólnoukraińskich konferencji w sprawach zrównoważonego rozwoju. Wdrażał w krajowy system edukacji zdobyte doświadczenie dzięki udziałowi w międzynarodowych projektach (Polska, Francja, Niemcy, USA, Kanada, Czechy, Słowacja). Za działalność oświatową odznaczony odznakami „Wyróżniający się w edukacji Ukrainy”, „Wasyl Suchomłynski”, honorowym tytułem „Zasłużony nauczyciel Ukrainy”, dyplomami honorowymi, podziękowaniami Rówieńskiej Administracji Obwodowej, Rówieńskiej Rady Obwodowej, Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy, Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, Instytutu Modernizacji Treści Edukacji, innych ministerstw i urzędów, honorową odznaką Federacji Związków Zawodowych Ukrainy „Za rozwój partnerstwa społecznego”. Wspierając dobre tradycje Rówieńskiej „Proświty”, uświadamiając sobie czasy, w których żyjemy, szef wniósł nowy, świeży powiew w działalność wspólnoty, która uwierzyła i zaufała za patriotyzm, ducha narodowego, życzliwość, skromność, przyzwoitość, inteligencję; zanurzył się w proświciarską codzienność, bo „nie ma większego honoru dla inteligentnego człowieka, jak strzec swojej narodowej czci i bez wynagrodzeń pracować dla swojego narodu” (Iwan Pulu). Przewodniczący zarządu jest głęboko przekonany, że działalność „Proświty” jest przede wszystkim państwowotwórcza, dlatego wielokrotnie inicjował apele do prezydentów Ukrainy, deputowanych ludowych w sprawie funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego, uchylenia ustawy Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej” nr 5029-VI z 2012 r. (ustawa „Kiwałowa-Kolesniczenki”), aktywnie dołączył i zaangażował proświciarzy do dyskusji i wnoszenia propozycji do Obwodowego programu rozwoju języka ukraińskiego, apelu do Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy przeciwko integracji przedmiotów „Literatura ukraińska” oraz „Literatura obca”; wielokrotny członek grup roboczych przy Komitecie Rady Najwyższej Ukrainy ds. edukacji, nauki i innowacji w zakresie przygotowania projektów ustaw Ukrainy „O edukacji”, „O szkolnictwie wyższym”, projektu Regulaminu o okręgu edukacyjnym, o kształceniu podyplomowym itp. W 2022 roku przez Iwana Wetrowa od proświciarzy Rówieńszczyzny został skierowany apel do Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy w sprawie powrotu utworów Ułasa Samczuka do programu szkolnego. Z wniosku zarządu „Proświty” przeprowadzano dekomunizację, przemianowano dziesiątki ulic, w szczególności z okazji 30-lecia Niepodległości Ukrainy ustanowiono tablice pamiątkowe bojownikom o niepodległość Ukrainy w XX wieku. Biorąc pod uwagę wyzwania teraźniejszości, stworzył stronę internetową do naświetlania działalności „Proświty” (wprowadził proświciarskie rubryki) oraz dorobku twórczego pisarzy naszego regionu. Tradycyjnymi stały się konferencje online, posiedzenia online zarządu „Proświty” z udziałem oddziałów regionalnych, przeprowadzanie tradycyjnego obwodowego konkursu literackiego młodzieży uczniowskiej „Perła wielocenna” oraz podsumowania online. Za kadencji Iwana Wasylowycza odnowiła się, stała się potężną i prestiżową Nagroda Proświciarska imienia Hryhorija Czubaja, która przyznawana jest corocznie za znaczący osobisty wkład w rozwój literatury, sztuki, edukacji, nauki, kultury Rówieńszczyzny w dniu urodzin poety-szestdziesiątnika, naszego rodaka Hryhorija Czubaja. W celu wychowania szacunku do symboli Ukrainy zorganizował obwodowy konkurs na najlepsze wykonanie Hymnu Państwowego Ukrainy oraz Ogólnoukraiński konkurs wideoklipów „Czarno-białe kino” w celu popularyzacji zdrowego stylu życia Ukraińców. Poza granice obwodu wyszło tradycyjne święto języka ukraińskiego, kultury i duchowości w Peresopnicy. Rówieńska Organizacja Obwodowa Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Rówieńska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa, Rówieńskie Obwodowe Muzeum Krajoznawcze, Rówieński Obwodowy Akademicki Ukraiński Teatr Muzyczno-Dramatyczny, Rówieńska Organizacja Obwodowa Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, Rówieński Oddział Obwodowy Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego są tymi sojusznikami Rówieńskiej „Proświty”, którzy z szacunkiem i poważaniem uznają obwodową organizację proświciarską oraz autorytatywnego szefa. Żadne z uroczystych wydarzeń nie omija proświciarzy i ich lidera. Z inicjatywy Iwana Wasylowycza zaktywizowała się współpraca z Rówieńską Eparchią Prawosławnego Kościoła Ukrainy (PKU). Znani i szanowani działacze kościelni są członkami zarządu „Proświty”, która wspiera i pomaga eparchii w przechodzeniu cerkwi do PKU. Odznaczony Błogosławionymi dyplomami arcybiskupa rówieńskiego i ostrogskiego Iłariona, Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, metropolity kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza, medalem „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy”, orderami Cyryla i Metodego, Świętego Równego Apostołom księcia Włodzimierza Wielkiego III stopnia, świętego Archanioła Michała PKU. Pomimo swojej działalności zawodowej jako dyrektor Rówieńskiego Instytutu Kijowskiego Uniwersytetu Prawa NAN Ukrainy, Iwan Wasylowycz potrafi zorganizować, zachęcić i zaangażować ludzi o podobnych poglądach, a także młodzież, bo rozumie, że energia i twórczość młodych wleją tę żywą krew, która jest potrzebna sprawie proświciarskiej, aby pracowała na państwowotwórczą ideę narodową, bo czuje obowiązek i odpowiedzialność przed przyszłością. Od pierwszych godzin nowej przerażającej fazy wojny rosyjsko-ukraińskiej szef Rówieńskiej „Proświty” zorganizował centrum wolontariatu w pomieszczeniu „Proświty”, zaangażował zarówno członków zarządu, jak i wszystkich nieobojętnych proświciarzy, uświadamiając sobie, że „Proświta” – jedna z najstarszych organizacji społecznych Ukrainy, stworzona na zasadach patriotycznych, ma doświadczenie walki o wolność i niepodległość w trudnych czasach historycznych. Proświciarski sztab wolontariacki wspierania obrony Ukrainy rozwinął szeroką działalność w zakresie zaspokajania pilnych potrzeb zarówno wojskowych, jak i cywilnych w pierwszej pomocy, produktach żywnościowych, lekach, odzieży. Na front wysyłano odzież, kamizelki kuloodporne, samochody, urządzenia noktowizyjne, drony i wiele innych. Zorganizował zakup i dostawę leków dla szpitali Równego, Centrum i Wschodu na ponad 80 tys. euro. Od pierwszych dni wojny Iwan Wetrow jest członkiem ochotniczej formacji terytorialnej wspólnoty. Organizuje i wysyła na front wszystko, co niezbędne. Razem z innymi wolontariuszami wielokrotnie dostarczał sprzęt taktyczny i odzież, produkty żywnościowe na potrzeby obrony terytorialnej rejonu buczańskiego, do poszkodowanych miast Makarów, Borodzianka, Irpień, Czernihów, Mikołajów, a przez własną sieć wolontariuszy – w gorące punkty linii frontu. A przed Wielkanocą zainicjował akcję „List do żołnierza: z wiarą w zwycięstwo!”. Do pisania listów dołączyły setki uczniów Rówieńszczyzny. Wojna wniosła swoje korekty także w treść utworów dziecięcych dwudziestego jubileuszowego wydania almanachu literackiego „Proryst”, który w tym roku ma pikselowy odcień. „To wydanie almanachu literackiego będą trzymać i czytać nie tylko zwycięzcy konkursu „Perła wielocenna”, jak ustalono tradycyjnie, ale także bojownicy ZSU, ci, którzy bronią, chronią, przybliżają nasze Zwycięstwo i robią wszystko dla tego, aby dzieci wojny XXI wieku miały przyszłość”, – tak kończy przedmowę do almanachu literackiego Iwan Wetrow, przewodniczący zarządu Rówieńskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, członek ochotniczej formacji terytorialnej, laureat odznaki im. Iwana Bahrianeho Fundacji im. Iwana Bahrianeho (USA) oraz Ogólnoukraińskiego miesięcznika „Borysten” za działalność oświatową w okresie agresji rosyjskiej. Szef proświciarski jest przekonany, że tak właśnie będzie: „Ukraina będzie pełnowartościowym państwem demokratycznym, zjednoczonym ideą narodową, która opiera się na własnej godności, szacunku do kultury i duchowości narodu ukraińskiego, jego korzeniach i niepodległości, prawdzie historycznej oraz ideałach ukraińskich” (cytat z wydania „Proświciarskie stulecie Rówieńszczyzny”, które weszło do TOP-10 w nominacji „Portret zbiorowy” Ogólnoukraińskiego Bibliotecznego „Rankingu Biograficznego – 2018” Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego, którego inicjatorem, współautorem i współredaktorem jest I. Wetrow razem z Zoją Didycz; wydane przy wsparciu mecenasów i rady obwodowej). Oprócz tego wspierał wydanie dziesiątek utworów lokalnych krajoznawców i pisarzy, wśród których „Spadkobiercy” Mykoły Żułynskiego, „Wyżej podniesiemy sztandar” Iwana Demianiuka, „Skarbnik ducha proświciarskiego” oraz „Z głębin serca proświciarskiego: dzienniki Rówieńskiej „Proświty” Jewheniji Hłaudnowej-Borejko, „Kronika Proświty, ruchu ludowego i farmerskiego” Mykoły Wełhusa, „Kompleks muzealny Peresopnica. 10 lat” Mykoły Fedoryszyna, „Z Bogiem w duszy, z Ukrainą w sercu” Iryny Miśkowej, „Piękne imiona rodaków” Jewhena Szmorhuna, „Słony szlak” Mykoły Tymczaka, coroczny almanach literacki „Proryst” i inne. Za działalność oświatową odznaczony medalem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki „Budowniczy Ukrainy”. Cała wspólnota proświciarska regionu myślami miłości obejmuje sławnego jubilata proświciarskiego. Z rosy i wody Wam, Szanowny Dostojniku! Pomimo wszystkich ciężarów wojennej niedoli bądźcie sobą! Odważajcie się, twórzcie, prowadźcie! Sił do pracy na niwie ukraińskości, owocnych, jasnych, szczęśliwych i spokojnych lat w spokojnej Ukrainie!
Członkowie Proświty z regionu Równego
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
na Stawniszczyźnie od 2016 roku działa obóz wojskowo-szkoleniowy „Dobryniwci”, gdzie weterani wojny rosyjsko-ukraińskiej oraz wojskowi przebywający na urlopach, z organizacji pozarządowej „Grupa Taktyczna 4.5.0”, organizują zarówno szkolenia dla młodzieży, jak i wydarzenia patriotyczno-sportowe, których współorganizatorem jest również nasza „Proświta”. Pierwszego lipca 2023 roku odbyło się kolejne wydarzenie – „Ścieżka Szuchewycza” – z pucharem, nagrodami zachęcającymi, sprawdzianem wiedzy z historii Ukrainy oraz programem kulturalno-oświatowym. Wydarzenie zgromadziło około 300 uczestników. Nie zapominamy o osobach wewnętrznie przesiedlonych (OWP), które straciwszy wszystko przez atak raszystów, przyjechały na Bukowinę i mieszkają tu już prawie półtora roku. Ukrainizacja! Taki cel postawili przed sobą działacze „Proświty” w regionie. W Dniu Wyszywanki, na Wielkanoc, w Międzynarodowym Dniu Języka Ojczystego, Dniu Poezji, Dniu Niepodległości, Dniu Ukraińskiego Kozactwa, UPA, Obrońcy Ukrainy, Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka – „Proświta” organizowała dla OWP różne poznawcze, ukrainocentryczne i ukraińskojęzyczne wydarzenia i ta praca trwa do dziś. Bo jeszcze nie wszyscy przesiedleńcy nauczyli się rozmawiać słowiczym językiem. Ale postęp jest oczywisty! To praca nie na jeden dzień, nie jest łatwo wszystkim, ale najtrudniej naszym niezłomnym wojownikom, za których się modlimy, na których czekamy w domu… Odprowadzamy w ostatnią drogę Bohaterów, spotykamy się i odwiedzamy rannych w szpitalach, przychodniach czy w domach, pomagamy tym, którzy dzisiaj są na pierwszej linii frontu i wierzymy, że jeśli każdy, dosłownie każdy, będzie pracował na Zwycięstwo – w miarę sił, codziennie, co godzinę – wtedy spełni się jedno, jedyne dla wszystkich marzenie, kiedy wykrzykniemy na cały świat: „Myśmy to zrobili! Wyzwoliliśmy Ukrainę! Sława Ukrainie! Sława Siłom Zbrojnym Ukrainy! Sława Bohaterom!” stanu gwarantują istnienie Ukrainy jako państwa prawa. Szczególnie treściwe były wystąpienia studentów i licealistów z Iwano-Frankiwska. Ukraińska młodzież wyraźnie rozumie ważność Konstytucji. To gwarancja niepodległości, drogowskaz ku integracji europejskiej. Konstytucja każdego państwa to najważniejszy dokument, który dowodzi znaczenia rządów prawa, ustawy i porządku. W Ukrainie trwa wojna… Zabiera ona i ogranicza nas pod wieloma względami. Podstawą jest prawo do życia! Uchwalenie przez naród swojej głównej ustawy oznacza narodziny wolnego państwa. Niech więc ta data w kalendarzu nie będzie dla nas pustym dźwiękiem i niech każdy z obywateli z godnością powie, że naprawdę mamy ten kraj, na który zasługujemy. Aby jak najszybciej nadeszło nasze Zwycięstwo! Niech nasze państwo Ukraina pozostaje niepodległe i potężne. Niech na żółtych polach dojrzewają plony radości, a błękitne niebo nigdy nie widzi dymu od rakiet i „szahedów”. Wyrażamy słowa wdzięczności organizatorom wydarzenia Natalii Synyci, Mychajłowi Syczce oraz Oldze Bojczuk. Dziękujemy wszystkim naukowcom naszego miasta za aktywny udział i współpracę z „Proświtą” Iwano-Frankiwska, a także rektorom: Mykole Rożce, rektorowi Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego; Ihorowi Cependzie, rektorowi Przykarpackiego Narodowego Uniwersytetu im. W. Stefanyka; Ihorowi Czudykowi, rektorowi Iwano-Frankiwskiego Narodowego Technicznego Uniwersytetu Nafty i Gazu; Myrosławowi Łuckiemu, rektorowi Uniwersytetu Króla Daniela.
Tłumaczenie maszynowe
Switłana MASŁOWSKA, zastępczyni przewodniczącego Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki
Czekać na tak pożądane przez wszystkich Zwycięstwo nad moskwicinami i przybliżać je – to dwie różne rzeczy. Ktoś siedzi sobie cichutko, dziwiąc się, jak inni, nie licząc się z czasem, śpieszą się, by wolontariować, aby pomóc naszym obrońcom zdobyć pokój; ktoś otwarcie mówi: nie będę nic robił na wojnę, bo to obowiązek państwa, a i to, co kupują, przygotowują, wiozą, rzekomo do bojowników nie dociera… To swoisty system usprawiedliwiania, bo przeczekać jest łatwiej, niż zamienić swoje życie w nieustanne dni powszednie – nie dla siebie, a dla tych, którzy stali się tarczą dla każdego z nas. Kto kosztem własnego życia powstrzymuje ordyńców, którzy plądrują miasta i wsie, zabijają ludność cywilną, zmuszają do opuszczania miejsc zamieszkania, niszczą kwiat Ukraińskiego narodu. Dlatego wolontariuszem stała się cała Ukraina! Czy mogła pozostać na uboczu „Proświta” – najstarsza organizacja społeczna z ponad 150-letnią historią budowania państwowości – w tak trudnym dla kraju czasie?.. Prawdziwych prośwician-bukowińczyków ta wojna nie tylko boli. Jednoczą się oni dla wsparcia państwa i pomocy naszym obrońcom wszystkimi możliwymi metodami. Tak, Pan Bóg nas oszczędza – nie słyszymy wybuchów, raszyści nie niszczą naszych domów, ale niszczy się ukraińska dusza, bo tracimy sławnych rodaków-wojaków, dlatego też wspieramy bojowników jak możemy… Od początku najokrutniejszej, po II wojnie światowej, wojny Bukowińska „Proświta” zmobilizowała się do różnych rodzajów pomocy.
Marija HUCOŁ, przewodnicząca Iwano-Frankiwskiego miejskiego zjednoczenia WUT „Proświta”
W muzeum ludowej czci Tarasa Szewczenki Domu Ludowego „Proświta” m. Iwano-Frankiwska wydarzenie z okazji obchodów Dnia Konstytucji Ukrainy przeprowadzano nie po raz pierwszy. Co prawda, dysputa-spotkanie naukowców z młodzieżą miasta na temat „Konstytucja Ukrainy, prawa i obowiązki młodego pokolenia, realia stanu wojennego” po raz pierwszy odbyła się w formacie spotkania naukowców i młodzieży placówek oświatowych różnego poziomu akredytacji Iwano-Frankiwska. Krótko o samym spotkaniu. Każde nasze wydarzenie rozpoczynamy od Bożego błogosławieństwa. I to wydarzenie nie stało się wyjątkiem: pobłogosławił je zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiego miejskiego zjednoczenia WUT „Proświta” ks. Orest Putko. Budujące jest to, że na dyspucie byli obecni przedstawiciele władz, znani naukowcy ze wszystkich uczelni wyższych, uczniowie i nauczyciele wielu liceów miasta: Stepan Wołkowecki – przewodniczący Iwano-Frankiwskiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta”, deputowany Rady Najwyższej Ukrainy I–II kadencji, były ambasador Ukrainy w Gruzji i Azerbejdżanie, honorowy obywatel miasta Iwano-Frankiwska; Ihor Kinasz – zastępca przewodniczącego Departamentu integracji społeczności, polityki wewnętrznej i pracy z osobami wewnętrznie przesiedlonymi IFTG; Wadym Sozonyk – zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej obwodowej administracji państwowej; Ołeh Wiwczarenko – doktor nauk prawnych, profesor Instytutu Prawniczego Przykarpackiego Uniwersytetu Narodowego im. W. Stefanyka; Ołeh Andruchiw – doktor
Utrzymując łączność z brygadami – 80. desantowo-szturmową, 10. górsko-szturmową, 93. samodzielną zmechanizowaną, 56. samodzielną zmotoryzowaną i innymi, „Proświta” wzięła się za zapewnienie wojakom apteczek wojskowych. Uszyto i napełniono ponad 500 kompletów. Oprócz tego wyszukiwano medykamenty na potrzeby szpitali polowych i wysyłano je samochodami oraz przesyłano przez „Nową Pocztę”. Zamawiano za granicą mundury wojskowe, buty typu „berce”, ogólnie umundurowanie, produkty konserwowane. Znaleziono spawaczy gazowo-elektrycznych, którzy wytwarzali metalowe płyty do kamizelek kuloodpornych, a kobiety szyły pokrowce na płyty i kamizelki taktyczne, plotły siatki maskujące. Organizacja wolontariacka „Zastawniwska sotnia wolontariacka” co tydzień wysyłała na front tony smakołyków z domowego pieca wraz z częściami zamiennymi do samochodów, zakupionymi termowizorami, „kozami” (piecykami), świecami okopowymi, niezbędną odzieżą itp. Ale, rozmawiając z obrońcami, rozumieliśmy, że to mało, że na wojnie są potrzeby o wiele poważniejsze – samochody i drony. Te ostatnie – to swojego rodzaju broń, wszak współczesną wojnę tak właśnie nazywają – wojną dronów. Jeśli jej nie wygramy, Ukraina straci niepodległość, Boże, chroń! Więc obecnie – wszystkie wysiłki na to, co najpotrzebniejsze! Auto – to też materiał, niestety, zużywalny, bo wróg czatuje na mobilność naszych wojaków i maszyny wraz z bronią i żołnierzami niszczy z ogromną siłą! Bez wątpienia, zbierać pieniądze od ludności na te potrzeby – nie jest tak łatwo. Ludzie się wyczerpali, pensje i emerytury – są nędzne, szukać środków staje się coraz trudniej! Ale, na szczęście, pomogli nasi koledzy, patrioci, współmyśliciele – Towarzystwo języka ukraińskiego z m. Chicago (USA), kierowane przez Wirę Bodnaruk, nasza sławna diaspora. Dzięki nim oraz nieobojętnym proświcianom Bukowiny, w tym księżom PCU Zastawniwszczyzny, zakupiliśmy 10 samochodów, 4 drony, 9 przyrządów noktowizyjnych, kupowaliśmy części zamienne do techniki wojskowej, opony do maszyn, 50 kompletów odzieży wojskowej, produkty żywnościowe, środki higieny i wysyłaliśmy w różne punkty bojowych pozycji frontowych wojny. Oczywiście, nie mniej ważna jest wojna informacyjna, którą do pełnoskalowej inwazji przegrywaliśmy z Moskowią. Trzeba było zapłacić tak wysoką cenę – utracone życia naszych Bohaterów, żeby zacząć wygrywać tę wojnę, której aktywnymi uczestnikami są proświcianie. Wydaliśmy czasopismo „Bukowińska Łastiwka” o kierunku narodowo-patriotycznym, wojennym, rozprowadziliśmy we wszystkich placówkach oświatowych regionu i przekazaliśmy do jednostek wojskowych. Wydaliśmy patriotyczną książkę artystyczną dla dzieci Jurija Kusznyra „Czyny „leśnego” chłopca”. Mamy wspólny projekt – towarzystwa „Proświta” i znanego kanału telewizyjnego TVA, którego nazwa brzmi „Wojna z posmakiem wojny”, kiedy przy „okrągłych stołach” dyskutujemy i szukamy oraz znajdujemy prawdę w problemach teraźniejszości: historii, polityki, oświaty, kultury, gospodarki, duchowości. Jednym z najbardziej potężnych – uczczenie 230. rocznicy od czasu narodzin i 150. – od dnia śmierci pierwszego metropolity Bukowiny i Dalmacji Jewhena Hakmana (odbyło się w Czerniowieckim uniwersytecie narodowym im. Jurija Fedkowycza), w którym wzięło udział około 200 uczestników (duchowieństwo, wykładowcy, studenci, nauczyciele historii regionu i uczniowie, proświcianie, społeczeństwo). Na zebraniu założono obwodową nagrodę duchowo-oświatową imienia Jewhena Hakmana. Na naszym zapleczu też jest wojna – z cerkwiami moskiewskiego patriarchatu, adeptami „ruskiego miru”, kolaborantami. Dokładniej – z popami i zagorzałymi zwolennikami wrogiej cerkwi tutaj, na terytorium Bukowiny. Od początku wojny w 2022 roku około 20 parafii religijnych (14 – na Zastawniwszczyźnie), które miały moskiewskie podporządkowanie, wlało się w łono PCU. Na terytorium obwodu, w szczególności na Za-
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...jurydycznych, profesor, prorektor Uniwersytetu Króla Daniiła; Oleg Małyarczuk – doktor nauk historycznych, profesor Iwano-Frankiwskiego Narodowego Uniwersytetu Technicznego Nafty i Gazu oraz inni. Dyskusję rozpoczęto od zapoznania się z Konstytucją Ukrainy, z naciskiem na jej znaczenie jako Ustawy Zasadniczej kraju. Uczestnicy zagłębili się w kluczowe zasady: utrwalenie Ukrainy jako suwerennego i demokratycznego państwa, ochronę podstawowych praw człowieka. Mówiono także o ograniczeniu praw, spowodowanym stanem wojennym. Rozmowa dotknęła również aktualnego tematu wojny w Ukrainie.
Podczas wydarzenia obecni uczestniczyli w przemyślanych debatach, zadawali krytyczne pytania i dzielili się wynikami swoich badań, związanych z Konstytucją Ukrainy i wojną. Wymiana poglądów sprzyjała głębszemu zrozumieniu trudności w tych tematach i pozwoliła szerzej spojrzeć na wyzwania, przed którymi stoi Ukraina. W każdej wypowiedzi wyczuwalna była wiara w konieczność przestrzegania Ustawy Zasadniczej Ukrainy. Konstytucja właśnie zapewnia kluczowe prawa i obowiązki każdego obywatela. Normy Konstytucji, ich ścisłe przestrzeganie w warunkach wojennego
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz. Na czym polega legendarność tej książki? Chyba żadne inne dzieło metropolity Iłariona (Iwana Ohijenki) nie miało tak dramatycznych losów wydawniczych, jakie przypadły w udziale „Świętej Ławrze Poczajowskiej”. Po ukazaniu się jej drukiem w Kanadzie ponad 60 lat temu, trafiła w kilku egzemplarzach nielegalną drogą na terytorium radzieckie, od razu zesłana na długi czas do najodleglejszych magazynów tak zwanych specfondów. Nie poszczęściło się wydaniu także w niepodległych latach ukraińskich. Dziesiątki jej egzemplarzy, przesłane przez kanadyjskich Ukraińców do swoich krewnych na ziemię tarnopolską, zostały po inkwizytorsku spalone właśnie na terenie tej ławry, której uczciwemu i prawdziwemu opisowi historii były poświęcone – Poczajowskiej... O tym dzikim fakcie, na który ówczesna ukraińska władza w żaden sposób nie zareagowała, nieco niżej. Pisanie tego szczytowego dzieła odbywało się w niezwykle dramatycznych okolicznościach życiowych Iwana Ohijenki. Główne z nich to: - porzucenie z własnej inicjatywy stanowiska ministra wyznań w rządzie emigracyjnym Ukraińskiej Republiki Ludowej pod przewodnictwem S. Petlury w Tarnowie z powodu niezgody z decyzją rządu o ustąpieniu Galicji; - bezskuteczne poszukiwanie stałej pracy we Lwowie; - odmowa rządu radzieckiego na prośbę o powrót do Ukrainy i uzyskanie dostępu do pracy w stworzonym przez Ohijenkę archiwum w Kamieńcu Podolskim; - chora żona i faktycznie głodne troje małych dzieci. W licznych perypetiach walki o przetrwanie swoje i swoich dzieci w niepewnych okolicznościach życiowych – warto podkreślić jeszcze trzy decydujące szczegóły: - do Poczajowa z zamiarem opracowania tamtejszego archiwum historii ławry jesienią 1924 roku Ohijenko idzie pieszo i spędza tam tygodnie wytrwałych badań, tam zaczyna pisać tę książkę; - pracę nad rękopisem kontynuuje później na różnych burzliwych zakrętach życia: w Chełmie, Wiedniu, Lozannie, Genewie, Winnipeg; - zaczynał pisać „Świętą Ławrę Poczajowską”, gdy miał 42 lata, a zdołał ukończyć to dzieło i znaleźć środki na wydanie, gdy skończył… 79 lat. Zatem od zamysłu do jego realizacji minęło prawie 40 lat. Równo tyle samo zajęło mu tłumaczenie Biblii… Jakie są merytoryczne dominanty wydania? - na konkretnych materiałach archiwalnych wyjaśnił sens istnienia oraz ideologię przybytku Poczajowskiego przez ponad siedem wieków; - pokazał, co robił i jak żył klasztor Poczajowski za czasów panowania na ukraińskich przestrzeniach różnych zdobywców – zwłaszcza mongolsko-tatarskich, polskich, rosyjskich; - prześledził w działaniu ostateczny cel moskiewskich zdobywców: a) zniszczenie Ukrainy jako odrębnego narodu, b) wyplenienie przemocą i podstępem ukraińskiego ducha, c) narzucenie obcej dla Ukraińców tradycji, obcego języka, d) propaganda zażartej nietolerancji wobec wszystkiego, co ludowe, narodowe. W przystępnej dla współczesnego czytelnika formie autor opisuje mało znane fakty o założeniu i dalszej rozbudowie tego przybytku. Tutaj zwraca on uwagę przede wszystkim na tych patriotycznie nastawionych zamożnych rodaków, którzy nie szczędzili swoich środków, aby wielkość i piękno wzniesionego rękami Ukraińców kompleksu świątynnego zachwycały niejedno pokolenie pielgrzymów z bliskich i dalekich światów. Taka wielkość, zdaniem autora, nastraja każdego na radość odkrywania i poznawania poczajowskich cudów, na odczucie przez każdego, kto uwierzył, odnawiającej i oczyszczającej siły tych cudów. Szczegółowo opisana w książce historia odnowy i rozbudowy klasztoru w tak zwanej epoce Potockiego ostro kontrastuje z szeregiem innych skomentowanych przez autora faktów: - wieloletnia destrukcyjna postawa poszczególnych świeckich i kościelnych działaczy, która prowadziła do stopniowego niszczenia w murach świątyń obrządku wschodniego; - wzburzenie życia mnichów; - wciąganie mnichów i pielgrzymów w różnorodne akcje, które w swej istocie były dalekie od wysokiego duchowego stanu świętych ojców. Czerwoną nicią przez całą opowieść przechodzi idea poświęcenia skromnych ukraińskich mnichów – mieszkańców tego przybytku, którzy, jak trafnie ujął to autor, niczym Boże pszczoły, stworzyli wiele z tego, co jest w kulturze duchowej naszego narodu i z czego możemy być dumni. Najjaśniejszym uosobieniem takiego poświęcenia jest życie i praca świętego Hioba Poczajowskiego. Nie pominął autor również wieloletniej i owocnej działalności drukarni Poczajowskiej, której rolę w historii kultury ukraińskiej trudno przecenić. Czego wart jest, powiedzmy, epizod wytwarzania przez redaktorów i drukarzy brakujących czcionek z płyt ołowianych. Płyty te zostały zdjęte… z dachu Soboru Trójcy Świętej. Odprawiwszy specjalną służbę modlitewną, mnisi świadomie odważyli się na taki krok: pokryli kopuły soboru innym, nie mniej niezawodnym materiałem, a płyty ołowiane przetopili w imię bogobojnej sprawy – pomnażania słowa Bożego w swoich nowych arcydziełach książkowych.
Jaki epizod z 800-letniej historii ławry jest najbardziej współbrzmiący z obecnymi realiami? Moim zdaniem jest to masowa antymoskiewska manifestacja w Poczajowie 28 sierpnia 1933 roku. W tym dniu Ukraińcy Wołynia tradycyjnie obchodzili pamięć świętego Hioba Poczajowskiego. Wokół Poczajowskiej siedziby od rana zebrało się do 20 tysięcy ludzi. Zapewne z tej okoliczności najbardziej cieszył się ówczesny metropolita prawosławnej cerkwi w Polsce Dionizy i jego liczne kierownictwo, które zjechało się zewsząd na to święto. Postawiony na to stanowisko nie bez udziału Moskwy, rdzenny Rosjanin z Muromia, w przeddzień dołożył sporych starań, aby pozbyć się wpływów patriotycznie nastawionego wołyńskiego duchowieństwa. Jak wiadomo, na swoim zjeździe 3 października 1921 roku w Poczajowie duchowieństwo głośno zaczęło mówić o konieczności odmoskwienia Poczajowskiej ławry, o potrzebie przywrócenia jej obrzędów, zwyczajów i języka starej Ukraińskiej cerkwi. Moskwa zareagowała na ten antyrosyjski incydent ostro: inicjator zjazdu metropolita Jerzy Jaroszewicz został zabity w lutym 1923 roku, wielu księży zostało pozbawionych godności i wysłanych. I nowo mianowanemu metropolicie Dionizemu wydawało się, że proukraińską smutę w siedzibie udało się uspokoić. Jednak na afisz ówczesnego odrodzenia narodowego wyszła młoda ukraińska inteligencja. I do tego dnia przygotowała się dość starannie. Na chwilę przed ożywieniem dzwonów głównej siedziby, które obwieszczały zakończenie uroczystej Liturgii, z ogromnej głównej dzwonnicy nagle zostało spuszczone bardzo długie płótno ukraińskiej flagi narodowej. W jednej chwili cała ławra stała się żółto-niebieska, bo setki ukraińskich flag i transparentów naraz załopotały na całym przestronnym, wypełnionym po brzegi tłumem, klasztornym placu. Zdumieni promoskiewscy popi jeszcze bardziej byli zaskoczeni napisami na tych plakatach, których hasła zgodnie skandowali Ukraińcy: „Dionizy, precz do Moskwy!”, „Chcemy Ukraińskiej cerkwi!”, „Chcemy ukraińskiej liturgii!”. Dalej na tym samym placu rozpoczął się wiec ludowy. Posłowie-Wołyniacy do polskiego sejmu, profesorowie, studenci, przedstawiciele wspólnot cerkiewnych – wszyscy mówili o konieczności odmoskwienia cerkwi, o potrzebie posiadania w Poczajowie biskupa-Ukraińca, o koniecznej potrzebie prowadzenia liturgii w tym zamieszkanym od wieków przez Ukraińców kraju w jego ojczystym języku. Na samych wystąpieniach się nie skończyło. Jeden z posłów odczytuje przygotowaną wcześniej petycję do metropolity z żądaniami wiecu. Zostaje ona przyjęta przy głośnych oklaskach. Grupa młodzieży przy dźwiękach orkiestry kieruje się z tekstem tej petycji do domu metropolity. Metropolita do manifestantów nie wyszedł. Przysłał swojego pomocnika… Opisując w szczegółach to nieprzeciętne wydarzenie ukraińskiej historii i jego echa, Iwan Ohijenko daje mu taką ocenę: „To rzeczywiście był poważny protest przeciwko moskiewszczyźnie na Wołyniu, a rozpleniło się jej tutaj aż nadto wiele. Manifestacja od razu ogarnęła cały Wołyń i powtórzyła się potem w kilku katedralnych miastach, ale w mniejszym rozmiarze. Stało się jasne: nie chcemy nachalnego moskwofilstwa w cerkwi! I to było zdecydowane żądanie całego Wołynia”. Opisana przez Ohijenkę antymoskiewska demonstracja ludowa w Poczajowie w 1933 roku bez wątpienia ma do dzisiaj ogólnoukraińskie znaczenie. Przecież ona przekonująco zmywała niedobrej pamięci cień moskwofilstwa, którym metodycznie, przez wieki otulała się świadomość znacznej części Ukraińców. Zdaniem autora, tym śmiałym wystąpieniem zorganizowanego ukraiństwa została wyrażona wola ludzi, by widzieć tę swoją świętość i całą swoją cerkiew tylko ukraińską. Jakże to wiekopomne wydarzenie kontrastuje z tępotą tak zwanej ukraińskiej władzy i bezkręgowością ukraińskiej inteligencji, kiedy na początku lat 2000. moskiewscy popi demonstracyjnie palili ukraińskie książki! Za nieznacznym wyjątkiem (miejscowy nauczyciel-działacz, krajoznawca, świętej pamięci Hawryło Czernihiwski) wszyscy tępo milczeli. Bali się prezydenta-bandyty... Jakie znaczenie obecnie ma antymoskiewska akcja w Poczajowie w 1933 roku? 1. Promoskiewski metropolita Dionizy zmuszony był opuścić Wołyń. Kierować wołyńską prawosławną katedrą został przysłany z Warszawy Aleksy Hromadzki – Ukrainiec, rodem z Chełma. 2. Od lata 1933 roku w Poczajowskiej ławrze przestano wygłaszać kazania w języku rosyjskim; odtąd stały się one ukraińskie. 3. Na terytorium Ławry zniknęły wszystkie napisy w języku rosyjskim. Językiem urzędowym stał się tutaj ukraiński; dla Wołynia został założony ukraińskojęzyczny magazyn „Cerkwa i Narod”. Ukraiński duch pod osłoną Świętej Opieki znów powrócił na Poczajowską górę. Tak trwało do września 1939 roku, dopóki na Wołyń nie wkroczyli moskiewscy „wyzwoliciele”… *** Jaskrawa, przekonująca, wiarygodna historia. Jednak niepoznana, godnie nieoceniona, wzgardzona – i przez władzę, i przez inteligencję. Ależ jakże współbrzmiąca, aktualna z obecnymi ukraińskimi realiami! I mogłaby stać się już dawno wzorcową, godną naśladowania, skuteczną. Wszakże z opóźnionym powrotem przypomina wszystkim nam, będącym na Ukrainie: bądźmy w swoim domu gospodarzami, ze swoją wolą i sumieniem utwierdzajmy Ukraińską prawdę. I Ukraińską z ducha i istoty Cerkiew! *** Sumienie uczciwego i patriotycznie nastawionego badacza i teologa metropolity Hilariona (Iwana Ohijenki) stworzyło wielkie pod względem objętości i głębokie pod względem argumentacji opowieści dzieło, którego główną ideą stała się niezłomność ducha ukraińskiego narodu, wierność wierze swoich ojców, gotowość i umiejętność najlepszych przedstawicieli tego narodu bronić swoich narodowych świętości. Taką narodową duchową świętością Ukraińców stała się Święta Poczajowska góra. Mieszkańcy tej siedziby niemało zrobili dla ratowania Ukraińskiej cerkwi i ukraińskiej duszy. Dlatego wycierpiane w głębi serca przez wiele lat tułaczki na obczyźnie dzieło metropolita Hilarion kończy na tak wysokiej publicystycznej nucie: „Siedemset lat istnieje Poczajowski klasztor jako twierdza prawosławia na Wołyniu, siedemset lat jest on – duszą ukraińskiego narodu. Siedemset lat jest on – główną świętością Wołynia, którą kocha i szanuje nie tylko naród wołyńskiej ziemi, ale i naród całej Ukrainy. To wszystko nakłada na nas wielkie obowiązki wobec swojej wiekowej świętości. Takie same obowiązki ma i Święta Poczajowska góra wobec swojego rodzonego ukraińskiego narodu”. Właśnie z obowiązku przed tą świętością i swoim narodem metropolita Hilarion pisał przez wiele lat swój trud. Właśnie z takiego obowiązku Fundacja imienia metropolity Hilariona (Ohijenki) wspólnie z wydawnictwem PCU zwraca go ukraińskiemu czytelnikowi i w tej dramatycznej i przełomowej porze utwierdzania ukraińskiego na Ukrainie. W Kijowie z błogosławieństwa Zwierzchnika Prawosławnej Cerkwi Ukrainy Metropolity Kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza właśnie wznowiono legendarną książkę – „Twierdza prawosławia na Wołyniu Święta Poczajowska ławra”.
Rzadki, fenomenalny przypadek w historii ukraińskiej książki. Zrodzona na obczyźnie. Nielegalnie przywieziona na Ukrainę. Spalona przez Moskali w samym Poczajowie – przy milczącym przyzwoleniu władz, już w ukraińskich latach. I już po raz drugi wznowiona. Aby wykorzenić ducha chochoła-małorosjanina, aby ostatecznie wygnać moskiewskich popleczników ze świętej siedziby, aby utwierdzać ukraińską Ukrainę. Ta książka zasłużyła na to, by szeroko zaprezentować ją nieobojętnej ukraińskiej społeczności. Dramatyczny los jej powstania, a jeszcze bardziej dramatyczny – jej funkcjonowania na drodze do czytelnika, jest pod wieloma względami pouczający, oszałamiający, znaczący dla obecnych niespokojnych czasów. Wydana z błogosławieństwa zwierzchnika Prawosławnego Kościoła Ukrainy, metropolity kijowskiego i całej Ukrainy Epifaniusza, przez Synodalny Zarząd Wydawniczo-Oświatowy PKU. 436 s. Słowo wstępne – zwierzchnika PKU Epifaniusza. Opracowanie i przedmowa M. Tymoszyka.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeh OLEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego obwodowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy
Znany ukraiński działacz oświatowy, popularny działacz społeczny i polityczny, pułkownik armii Ukraińskiej Republiki Ludowej Wołodymyr Kedrowski w szkicu „Zarysy przeszłości” pisze o Andriju Hrabence i jemu podobnych tak: „Byli jak ci oracze, którzy głęboko i pilnie orali narodową niwę i obsiewali ją ziarnem, z którego miała wyrosnąć piękna, odrodzona naród ukraiński”. O takich jak on nie chcą przypominać ci, dla których odrodzenie Ukrainy staje się ością w gardle i dla których ukraińskie pieśni i ukraiński język są najgroźniejszymi wrogami. Proponuję zanurzyć się w czasy, gdy podjęto próbę odrodzenia ukraińskiej państwowości. Pomoże nam w tym biografia jasnego i utalentowanego działacza Proświty, cichego i konsekwentnego przewodnika ukraińskiego odrodzenia, jednego z pierwszych urzędników państwowych Ukraińskiej Republiki Ludowej na Chersońszczyźnie, muzyka i malarza, poety i dziennikarza Andrija Michajłowycza Hrabenki (Konoszczenki). To on pozostawił w swoim dorobku, oprócz licznych patriotycznych artykułów i wierszy, także zbiory ukraińskich pieśni ludowych z nutami, które ukazały się drukiem w 1900, 1902 i 1906 roku. To on był jednym z założycieli, a następnie przewodniczącym chersońskiej hromady ukraińskiej, do której należeli znani działacze narodowego i kulturalnego odrodzenia. Wraz z nimi brał udział w wydaniu zbioru beletrystycznego „Step” (Chersoń – Petersburg, 1886). Andrij Michajłowycz Hrabenko urodził się 13 października 1857 roku we wsi Obozniwka w powiecie bobrynieckim guberni chersońskiej Imperium Rosyjskiego (obecnie rejon kropywnycki obwodu kirowohradzkiego) w rodzinie byłych chłopów-poddanych. W pamiętnym 1876 roku Andrij Hrabenko, mając 19 lat, ukończył Jelisawetgradzką ziemską szkołę realną. Właśnie w tym roku 1876, w drodze z Kijowa do Genewy, do Odessy przybył Mychajło Drahomanow, co wywołało niemal jawne zebrania Hromady w liczbie około stu osób w samym centrum Odessy, w mieszkaniu sekretarza Towarzystwa Rolniczego Mychajła Pietrowycza Borowskiego. Na tych zebraniach postanowiono, że za pomocą materialnego wsparcia Odeskiej Hromady będzie wydawane za granicą ukraińskie czasopismo polityczne. Jak pamiętamy, ten zamysł odeskiej Hromady wraz z Mychajłem Drahomanowem został pomyślnie zrealizowany. I właśnie w tym czasie, obok odeskiego ośrodka Hromady, z powodzeniem działało także kółko ukrainofilskie w Jelisawetgradzie, na czele którego stał Opanas Iwanowycz Michalewycz. We wspomnieniach o pierwszych krokach działalności jelisawetgradzkiego kółka ukrainofilskiego O. Riabinin-Skliarewski wspomina w swoich pamiętnikach: „W Jelisawetgradzie spośród wykształconych ludzi wśród inteligencji mniej więcej zbliżonej do jego ideologii Michalewycz spotkał Pilczykowa, Łytwarowa i Stryżewskiego”. Potem do kółka przyłączyli się Iwan Karpowycz Tobilewycz z Bobrynca, a także nauczyciele z wsi Ołeksandr Wołoszynow i Andrij Hrabenko. A w 1880 roku do kółka dołączyli dawni uczniowie szkoły realnej Mychajło Wasyliw i Jewhen Czykalenko. Również w 1882 roku do kółka ukrainofilów w Jelisawetgradzie weszli aktywni członkowie Kijowskiej Hromady Ołeksandr i Sofija Rusowowie. Kółko to ożywiło działalność kulturalno-oświatową na terenie powiatu jelisawetgradzkiego i rozpowszechniało nielegalną literaturę ukraińską, wydawaną za granicą. Andrij Hrabenko pojechał uczyć się do Petersburga, do instytutu górniczego. Dzięki niemu i jego towarzyszom jelisawetgradzkie kółko ukrainofilskie utrzymywało kontakt z Paryżem, gdzie na emigracji przebywał ukraiński etnograf Fedir Wowk, oraz z Genewą, gdzie, jak już pamiętamy, przez długi czas przebywał Mychajło Drahomanow. Przez Finlandię z Paryża i Genewy do Petersburga przewożono nielegalną literaturę ukraińskojęzyczną, która następnie była rozpowszechniana na terenie guberni chersońskiej i kijowskiej. Po aresztowaniu 16 lipca 1883 roku w Katerynosławiu Sofiji Rusowej oraz 2 sierpnia 1883 roku w Jelisawetgradzie ukrainofila Małowanego nad kółkiem ukrainofilów zawisła czarna chmura policyjnego nadzoru i odpowiednich represji ze strony caratu. Dlatego większość działaczy zesłano w najodleglejszy kąt – do miasta Chersoń. Andrij Hrabenko, który w tym czasie zdał już egzaminy i uzyskał status nauczyciela ludowego, w odległym 1885 roku za udział w społecznym kółku ukrainofilskim został wysiedlony z Jelisawetgradu do Chersonia. Sam Andrij Michajłowycz napisał o tym tak: „Wraz z towarzyszami-statystykami „wolą losu” znaleźliśmy się w Chersoniu, w mieście-zakątku, które w owych czasach uważano w urzędach rządowych za miejsce zesłania. Sprowadziła nas tam gubernialna zarząd ziemski…” Tak Andrij Hrabenko trafił do południowego miasteczka Chersoń i w tym samym 1885 roku pomógł młodej poetce Ludmile Wasyliwskiej (Dniprowej Czajce), która w ciągu trzech dni napisała libretto do opery „Koza-dereza”, dobrać muzykę opartą na ukraińskich pieśniach ludowych. Opera została po raz pierwszy wystawiona w Chersoniu. Role w operze odgrywali utalentowani młodzi chersończycy, a akompaniament na fortepianie grała działaczka Proświty i dobra przyjaciółka Andrija Michajłowycza Hrabenki, wspaniała nauczycielka i muzyk Sofija Rusowa. Znacznie później w profesjonalnym opracowaniu muzycznym znanego ukraińskiego kompozytora Mykoły Łysenki opera Dniprowej Czajki „Koza-dereza” została wydrukowana w Galicji i w Kijowie. W 1886 roku Andrij Hrabenko wziął udział w przygotowaniu i wydaniu zbioru beletrystycznego „Step” (Chersoń – Petersburg, 1886), w 1889 roku otrzymał stanowisko referenta, a następnie przeszedł do pracy na stanowisku sekretarza Chersońskiej Gubernialnej Ziemskiej Zarządy. Nowe XX stulecie Andrij Hrabenko przywitał zbiorem ukraińskich pieśni ludowych, który sam zestawił i do którego weszła pierwsza setka pieśni opracowanych przez Andrija Michajłowycza nutowo dla następnych pokoleń Ukraińców. Później, w 1902 roku, wydał drugą setkę ukraińskich pieśni ludowych z nutami, a w 1906 roku już trzecią setkę ukraińskich pieśni ludowych z nutami. A ile ukraińskich pieśni ludowych wy potraficie zaśpiewać?! Mówi się, że Andrij Hrabenko potrafił artystycznie znakomicie zaśpiewać nie mniej niż tysiąc ukraińskich pieśni ludowych. Oprócz tego Andrij Michajłowycz miał hobby – zajmował się rzeźbieniem i wypalaniem po drewnie, a czasem nawet haftował koszule i serwetki. Wystawy jego obrazów i ludowo-dekoracyjnych wyrobów miały szeroki rezonans. Jak stwierdza jego współczesny Wołodymyr Kedrowski: „Zewnętrzny wygląd Andrija Michajłowycza był jakby ucieleśnieniem wizerunku Tarasa Szewczenki. Bywało, patrzy się na portret T. Szewczenki namalowany przez Krasnyckiego i wydaje się, że to z niego malarz malował ów portret”. To za fachową radą Hrabenki w szkołach ludowych we wsiach i na przedmieściach miast guberni chersońskiej przedmioty nauczano w języku ojczystym, czyli po ukraińsku. Wszystkie biblioteki ludowe i szkolne miały w swoich zbiorach, na zalecenie Andrija Hrabenki, ukraińskie książki „dopuszczone przez cenzurę”. Swoje stanowisko sekretarza Andrij Michajłowycz wykorzystywał po to, by jak najwięcej stanowisk w ziemstwie obsadzić świadomymi Ukraińcami. Tak więc zastępcą sekretarza Gubernialnego Zarządu był znany ukraiński pisarz i działacz Proświty Mykoła Fedorowycz Czerniawski, kierownikiem wydziału medycznego Gubernialnego Zarządu był członek kółka ukrainofilskiego, ukraiński lekarz Iwan Naumowycz Kozubiw, kierownikiem wydziału statystycznego Gubernialnego Zarządu był mąż Dniprowej Czajki, znany ukraiński pisarz i działacz Proświty Feofan Ołeksandrowycz Wasyliwski, a jego zastępcą znany ukraiński działacz Proświty Iwan Stepanowycz Łonaczewski, kierownikiem wydziału weterynaryjnego Wołodymyr Iwanowycz Sinkewycz i inni. W 1910 roku na zalecenie Andrija Hrabenki kierownikiem wydziału szkolnictwa został działacz Proświty Jurij Wasylowycz Fedorow, a w 1911 roku kierownikiem statystyki oświaty ludowej został znany działacz Proświty Wołodymyr Iwanowycz Kedrowski. „Ci „ukrainofile” byli tymi ukraińskimi działaczami, którzy pracowali nad odrodzeniem narodu ukraińskiego, budzili go z zapomnienia, kładli kulturalne i naukowe podwaliny pod odbudowę ukraińskiej państwowości” – pisał później Wołodymyr Kedrowski, wspominając Andrija Hrabenkę i jego towarzyszy broni. To za inicjatywą Wołodymyra Kedrowskiego przewodniczący Sekretariatu Generalnego Centralnej Rady Wołodymyr Wynnyczenko zaprosił do Kijowa na stanowisko kierownika wydziału samorządów ziemskich i miejskich Andrija Hrabenkę. Lecz ten, pogościwszy nieco u swojego dawnego przyjaciela Jewhena Czykalenki, z taktem odmówił wysokiego stanowiska i wrócił do Chersonia, gdzie w 1919 roku objął stanowisko przewodniczącego Chersońskiej Gubernialnej Ziemskiej Zarządy, a sekretarzem Gubernialnej Ziemskiej Zarządy Andrij Hrabenko mianował dawnego przyjaciela Mykołę Czerniawskiego. To byli pierwsi ukraińscy urzędnicy państwowi Ukraińskiej Republiki Ludowej na Chersońszczyźnie. Również Andrij Michajłowycz aktywnie pracował na niwie ukraińskiego odrodzenia w zarządzie chersońskiej „Proświty” od stycznia 1918 roku do dnia zakazu ukraińskiej „Proświty” w Chersoniu w 1922 roku. Po likwidacji przez bolszewików w 1920 roku samorządu społecznego na Chersońszczyźnie pracował w Chersońskim Banku Ukraińskim (1920–1922), następnie w chersońskiej organizacji spółdzielczej „Rajsojuz” (1922–1923). Szanowany i doświadczony życiem, także w czasach chamskiego bolszewizmu kontynuował pracę na niwie umacniania ukraińskiego na ukraińskich ziemiach. Włożył wiele wysiłku i osiągnął to, że Ukraińska Autokefaliczna Prawosławna Cerkiew działała w Chersoniu. Od 1922 roku A. Hrabenko stał się aktywnym parafianinem i, jak głosi przekaz, dobierał dawne ukraińskie śpiewy duchowe dla chóru nabożeństwa w cerkwi św. męczennicy carycy Aleksandry, która znajduje się w Chersoniu przy ulicy Perekopskiej także dziś. Do tej cerkwi na nabożeństwo nadal przychodzą ukraińscy patrioci.
W 1924 roku Andrij Hrabenko przeszedł na emeryturę i odsunął się od życia publicznego. Jak twierdzą autorzy Wikipedii: „W 1927 roku Andrij Hrabenko został wybrany członkiem Komisji Etnograficznej Akademii Nauk URSR. Podczas służbowych delegacji zapisywał skarby pieśniowo-folklorystyczne narodu ukraińskiego (głównie w Jelisawietgradzkim, Kijowskim, Połtawskim, Odeskim i Chersońskim okręgu) – zapisał około tysiąca ludowych pieśni”. Podczas represji patriotyczna działalność A. Hrabenki nie mogła pozostać bez uwagi organów karnych; w 1929 roku wezwano go na przesłuchania w sfabrykowanej sprawie Związku Wyzwolenia Ukrainy, razem z M. Czerniawskim. Chorego starca wysiedlono do budynku gospodarczego obok własnej chaty. Andrij Michajłowycz Hrabenko zmarł w Chersoniu 30 czerwca 1932 roku. Rok później (15 sierpnia 1933 roku), w czasie Hołodomoru, na gruźlicę płuc zmarł także jego syn Ołeksandr (ur. 1883 roku). Jego córka Olena (ur. 1886 roku) próbowała walczyć z bolszewizmem na rodzinnej ziemi. Była działaczką bojowej grupy eserowców Borysa Sawinkowa. Następnie udało jej się wyemigrować do Francji. Nieco później jej los połączył ją z węgierskim rewolucjonistą i krytykiem literackim Dьördьem Łukáczem. Przy narodzinach nosił imię Georg Bernard Levinger. Jego ojciec był bogatym i wpływowym bankierem, w 1891 roku zmienił nazwisko na Szegedi, a później otrzymał tytuł barona von Lukács. Dalsze losy Oleny Hrabenko i pozostałych dzieci Andrija Hrabenki są nieznane. Nie ustalono także miejsca pochówku oracza i siewcy ukraińskiego odrodzenia. Moskale starannie wymazywali imiona ukraińskich światłych ludzi z ludzkiej pamięci. Nawet w latach niepodległości Ukrainy trudno było osiągnąć choćby elementarne uczczenie imion bojowników o ukraińskie odrodzenie: Andrija Hrabenki i Mykoły Czerniawskiego, Wołodymyra Kedrowskiego i Dniprowej Czajki, Dmytra Markowycza i Sofii Rusowej, Ołesia Honczara i Mykoły Kulisza. Wchodząc do Cerkwi świętej męczennicy Ołeksandry, nie zapomnijcie cicho pomodlić się za spokój duszy wspaniałego syna Ukrainy, mentora i towarzysza, znanego ukraińskiego prosvityanina Andrija Hrabenki, której tablica pamiątkowa została umieszczona na cerkwi świętych Zosimy i Sawwatija Sołowieckich UPC KP w Chersoniu (mikrorejon Tekstylnyków, ulica Dmytra Markowycza, 65) dzięki wysiłkom inicjatywy charytatywnej „Heroika” oraz chersońskiego oddziału Związku Młodzieży Ukraińskiej.
Tłumaczenie maszynowe
Wśród majestatycznych gór karpackich ukryło się uroczysko Wojewodyno, położone w rejonie peryczyńskim obwodu zakarpackiego, około 40 kilometrów od węzłowej stacji kolejowej Swalawa. Nie kursują tam autobusy rejsowe, a tym bardziej marszrutki, do których przywykli mieszkańcy dużych miast Ukrainy; przynajmniej autor tych słów, podczas pobytu w tym błogosławionym miejscu, nie widział żadnej. Za przystępną opłatą można dotrzeć samochodem osobowym do Wojewodyna w ciągu godziny, jadąc krętą górską serpentyną, aby zimą znaleźć się w ośrodku narciarskim, a latem – w kompleksie hotelowo-rekreacyjnym. Taras HOŁOWKO Kijów – Swalawa – Wojewodyno. Omijając lokalne pensjonaty, wybudowane w charakterystycznym dla tego regionu stylu architektonicznym i obficie rozrzucone na niemałym obszarze, zwrócimy uwagę na wybitny zabytek przeszłości – park Szönborna, który jest ozdobą Wojewodyna i przez wielu postrzegany jest jako jedna z niepowtarzalnych pereł Srebrnej Ziemi. Zapoznawszy się ze wszystkimi tekstami na rozstawionych tu i ówdzie tabliczkach, które od razu rzucają się w oczy turyście, informując go o historii powstania parku za czasów cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Karola VI, niestety nie udało się dowiedzieć o najważniejszym: dlaczego właściwie ten samowładca swoim dekretem przekazał na własność latem 1728 roku ziemie Zakarpacia najbogatszej w tamtym czasie rodzinie na terenach Europy Środkowej, a konkretnie – arcybiskupowi Lotharowi Franzowi von Schönbornowi? Korzystając z zachodnich źródeł, dowiaduję się, że Lothar Franz von Schönborn-Buchheim (lata życia: 1655–1729) był arcybiskupem-elektorem Moguncji i biskupem Bambergu, posiadał tytuł archikanclerza Świętego Cesarstwa Rzymskiego. Lothar Franz von Schönborn znany jest z tego, że zbudował szereg budowli w stylu barokowym, jak choćby pałac Weissenstein (położony w Bawarii, na południu Niemiec). Ale, jak twierdzą biografowie arcybiskupa, Schönborn zdobył przychylność ówczesnego cesarza wcale nie dzięki arcydziełom architektury, a tym bardziej nie dzięki nawróceniu jego żony Elżbiety z protestantyzmu na katolicyzm w 1707 roku. Schönborn był bezpośrednio zaangażowany w wybór Karola VI na cesarza austriackiego Świętego Cesarstwa Rzymskiego, własnoręcznie koronował go w 1711 roku w katedrze we Frankfurcie. Karol wynagrodził Lothara Franza za jego wierność, dając 100 tys. guldenów, ponadto przekazał mu na własność zamek Palanok wraz z Mukaczewem w dolinie rzeki Latoricy oraz osadę Karpaty z przyległymi terytoriami (geograficznie położoną niedaleko obecnego Wojewodyna) w regionie zakarpackim. Park Szönborna w naszych czasach zajmuje powierzchnię 12 hektarów. Przy wejściu podróżnego witają żołnierze pułku piechoty z Innsbrucku i pułku huzarów z Debreczyna – bi-
Kuta ławka z herbem Włodzimierza Wielkiego przy bramie wjazdowej, po lewej i prawej stronie, ustawiono dwie odpowiednie makiety, a także maszty pod flagi Austrii i Węgier. Po parku rozrzucone są 22 drewniane ławki, ozdobione herbami państw, w skład których wchodziły ziemie Zakarpacia: Cesarstwo Rzymskie, Związek Awarów, księstwo Wielkie Morawy, Pierwsze Państwo Bułgarskie, Królestwo Węgier, Księstwo Halicko-Wołyńskie, księstwo Siedmiogrodu, Cesarstwo Austriackie, Imperium Osmańskie, Republika Węgierska 1848 roku, Austro-Węgry, Republika Węgierska 1918 roku z prowincją Górna Dacja, Republika Huculska, Węgierska Republika Rad, Republika Czechosłowacka, Karpato-Ukraina, Królestwo Węgier, Republika Słowacka, Królestwo Rumunii, dawny ZSRR, Ukraina. Zobaczywszy herb Włodzimierza Wielkiego, wykuty w marmurze na jednej z kutych ławek, która zajmowała honorowe pierwsze miejsce w parku Schönborna, poczułem dumę z Ukrainy jako następczyni prawnej Rusi Kijowskiej, która, pomimo społecznych kataklizmów, zachowała symbole narodowe, wprowadzone do obiegu przez ojców założycieli ukraińskiej państwowości tysiąc lat temu, podczas gdy herby innych tworów państwowych już dawno pozostały na marginesie historii. Jak wiadomo, po śmierci arcybiskupa Lothara Franza von Schönborna pięć dynastii Schönbornów przez kilka stuleci zarządzało własnością ziemską na Zakarpaciu, podarowaną przez Karola VI założycielowi rodu. Szczególnie wyróżnił się swoją aktywnością gospodarczą ostatni z rodu Schönbornów – Eugen-Erwin Schönborn-Buchheim, który na przełomie przedostatniego i ubiegłego wieku kierował miejscową dominą, która pod każdym względem wyglądała jak nowoczesny kompleks terytorialno-produkcyjny. Właśnie Eugenowi-Erwinowi udało się podnieść na nowy poziom branżę rolniczą, przemysł i rzemiosło. Na przykład, rekonstruując zamek Palanok w Mukaczewie, rodzina Schönbornów założyła kilka manufaktur, młynów, gorzelni i browarów, zakładów. Oprócz codziennej pracy nie zapominano także o wypoczynku. Ulegając modzie na polowania, właśnie Schönborn-Buchheim pod koniec XIX wieku wzniósł okazałe dwory w uroczysku Beregwar niedaleko Mukaczewa, aby przyjmować arystokrację z całej Europy, łasą na łowy. I jak twierdzi się w różnorodnych przewodnikach turystycznych, nawet cesarz Austro-Węgier Franciszek Józef I dwukrotnie przyjeżdżał na polowania na Zakarpacie, zachwycając się niepowtarzalnym pięknem otaczającej przyrody, okazując przy tym przychylność miejscowym Ukraińcom, którzy, w odróżnieniu od Polaków i Węgrów, demonstrowali lojalność wobec monarchii habsburskiej. Nieprzypadkowo w parku Schönborna ustawiono dwie mistrzowsko wykonane rzeźby: jedną w metalu – cesarzowi, która nosi nazwę „Cesarz na polowaniu”, drugą w marmurze – jego żonie Elżbiecie Bawarskiej, cesarzowej Austrii, królowej-małżonce Węgier, znanej pod zdrobniałym imieniem Sisi, którym nazywali ją za życia bliscy i przyjaciele. Jeśli park Schönborna spróbować postrzegać jako swoisty portal w czasie, to można wyobrażeniowo zagłębić się w głąb wieków, aż do Narodzenia Chrystusa. A pomoże w tej wyobrażeniowej podróży przez stulecia budowla architektoniczna – most Czterech Ewangelistów, który łączy teren parku z Franciszkańską drogą krzyżową Via Dolorosa – Drogą Cierpienia, którą, jak twierdzi Biblia, kiedyś w Starym Mieście Jerozolimy miał przejść Jezus, niosąc na sobie krzyż i doznając wszelkich drwin ze strony rzymskich żołnierzy, którzy mu towarzyszyli. Most wzniesiony jest w stylu barokowym, gdzie na początku i na końcu budowli architektonicznej umieszczone są cztery figury rzeźbiarskie biblijnych proroków – Łukasza, do którego należy autorstwo trzeciej Ewangelii Nowego Testamentu i Dziejów Apostolskich; Jana (Teologa) – ulubionego ucznia Jezusa Chrystusa; Marka – autora Ewangelii pod tym samym tytułem z opisem zwiastowania i życia Syna Bożego; Mateusza – znanego również pod imieniem Lewi, który napisał Ewangelię według Mateusza w języku aramejskim. Wpatrując się w rysy twarzy tych apostołów, zdeformowane przez deszcze, śnieg i wahania temperatury, niewidzialnie zaczynasz odczuwać mistyczną siłę Zbawiciela, który świadomie poświęcił własne życie dla ludzi, obnażając w ten sposób ich grzeszną naturę. O niej przypominają ustawione po obu stronach wybrukowanej drobnymi kamieniami ścieżki dziesięć głazów wulkanicznych, na których wyryto dziesięć Bożych przykazań, po prawej stronie – wznosi się w pewnym odstępie czternaście stacji „Drogi Krzyżowej”, na ścianach których opisano każdy z przystanków Jezusa Chrystusa na górę Golgotę, jakby symbolizując czternaście obrazów tego tragicznego pochodu. Droga prowadzi do świątyni Świętej wielkomęczennicy Katarzyny, która według mitów biblijnych uważana jest za oblubienicę Syna Bożego i która, przyjmując wiarę Chrystusową, została stracona na rozkaz rzymskiego cesarza Maksymina Traka. Pamięć Świętej wielkomęczennicy Katarzyny czczona jest w całym świecie chrześcijańskim z szczególnym szacunkiem i czcią. Na jej cześć wznoszą świątynie, wiele klasztorów nosi jej imię. A niemało ukraińskich kobiet nosi to wsławione przez świętą wielkomęczennicę starożytne greckie imię – Katarzyna, „zawsze czysta”. Spacerując po parku Schönborna, raz po raz natrafiasz na ciekawe lokalizacje, rozrzucone na tej dużej pod względem powierzchni strefie rekreacyjnej. Czarującą ozdobą areału jest jezioro Tur (od etruskiego tur – woda), na powierzchni którego można zobaczyć dziwnej urody linie wodne, hałaśliwe kaczki różnych gatunków, ławice ryb. Pośrodku jeziora znajduje się wyspa, której kontury odtwarzają mapę Austro-Węgier z okresu jej powstania w 1867 roku. W tym miejscu mapy, gdzie znajdowało się ówczesne Zakarpacie, posadzono drzewo-sosnę, specjalnie przywiezioną z Dalmacji przez wolontariuszy z chorwackiego miasta partnerskiego Trogir. Wszak według jednej z legend właśnie plemiona białych Chorwatów zamieszkiwały dany teren w Kamienny młyn świętego Jana Nepomucena Pomnik arcybiskupa Lothara Franza von Schönborna
VI–X wiekach. Z brzegu jeziora na wyspę można dostać się drewnianą tratwą. Wyspa zbudowana jest z 365 bloków kamienia – zgodnie z liczbą dni w roku, a jeden kamień – 366. – leży na przystani. Jest on dostarczany na wyspę raz na cztery lata, w roku przestępnym. Równie interesujący jest kamienny młyn, wzniesiony niedaleko jeziora, który nosi imię świętego Jana Nepomucena – czeskiego katolickiego świętego, męczennika, kapłana, wikariusza generalnego arcybiskupa praskiego, którego lata życia przypadają na XIV wiek. Właśnie wtedy na tych ziemiach rządził Wacław IV – król Niemiec i Czech, który wtrącił do więzienia Jana Nepomucena za to, że ten rzekomo, według jednej z wersji, odmówił wyjawienia tajemnicy spowiedzi królowej Zofii, która prawdopodobnie coś ukrywała przed mężem-monarchą. Nie wytrzymawszy tortur, kapłan zmarł, a jego ciało zrzucono z mostu do rzeki Wełtawy. Jan Nepomucen uważany jest za niebiańskiego patrona spowiedników, a także patrona Pragi i całych Czech. Kamienny młyn zbudowany jest z kamienia, metalu i pokryty drewnianym gontem. Wewnątrz młyna znajdują się dwa starodawne żarna o wadze około pół tony, które również kiedyś wykorzystywano w typowych austriackich heurigerach (winiarniach). Żarna obraca dwumetrowe drewniane koło, wykonane z żółtego drewna akacji. Okna są kute z metalu, a nad centralną witryną okna znajduje się popiersie św. Jana Nepomucena, który jest patronem młynarzy i mostów. Na uwagę odwiedzających park Schönborna zasługuje również kompozycja „Ziemia Franciszka Józefa”. Kompozycja składa się z kamieni podróżników, rozrzuconych na zielonym trawniku. Przypomina ona o wyspach Ziemi Franciszka Józefa – archipelagu na Oceanie Arktycznym, odkrytego przez austro-węgierską ekspedycję pod wodzą Karla Weyprechta i Juliusa Payera na żaglowo-parowym szkunerze „Admiral Tegetthoff” 30 sierpnia 1873 roku. Z tablicy informacyjnej, umieszczonej na początku kompozycji, dowiadujemy się, że badacze sporządzili mapę tych wysp i nazwali je na cześć cesarza
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ra Franciszka Józefa I. Sensacyjnie wygląda wzmianka w informacji o pochodzącym z zakarpackiej wsi Wary Juliuszu Kepeszu, lekarzu z zawodu, który wchodził w skład wyprawy i brał bezpośredni udział w odkryciu archipelagu. Po powrocie z podróży został odznaczony Orderem Żelaznej Korony III klasy z nadaniem tytułu rycerza. Oddając mu należne uznanie, najlepsi kowale-rzeźbiarze z Zakarpacia stworzyli oryginalne kamienno-żelazne kompozycje, które przypominają odwiedzającym park Schönborna różnorodne torby podróżne. Zupełnie inny zakres tematyczny ma lokalizacja o intrygującej nazwie „Ogród piekła”, która wywołuje nieco minorowe nastroje, a nawet niepokój. Jak informują projektanci krajobrazu parku, można tu dowiedzieć się o różnych gatunkach roślin trujących, które rosną w okolicznych zakarpackich lasach. Toksyny i jady roślinne mogą znajdować się zarówno w całej roślinie, jak i w jej poszczególnych częściach: liściach, kwiatach, owocach, nasionach, korzeniach itp. Nazwa „Ogród piekła” symbolizuje niebezpieczeństwo, które może czyhać na ludzi i zwierzęta, nieznających trujących właściwości takich roślin. Flora Ukrainy liczy bowiem około 300 gatunków roślin toksycznych, na samym Zakarpaciu rośnie prawie 180 gatunków. Jakby potwierdzając myśl, że jedynie wiedza i oświecenie mogą stać się kołem ratunkowym dla człowieka w niebezpiecznym otaczającym świecie, może służyć skwer „Trzech jabłek, które zmieniły świat”, starannie zaprojektowany na końcu parku Schönborna. Skwer ma kształt Wszechwidzącego Oka – tzw. Promienistej Delty – trójkąta z umieszczonym wewnątrz okiem, które jest znakiem oświecenia lub zasady świadomości. Trzy jabłka ucieleśniają trzy symbole. Jabłko Ewy symbolizuje prawdę, która stała się własnością dzięki temu, że wąż wyniósł z ogrodu piekła owoc poznania. W ogrodzie dziś rośnie ponad dwadzieścia trujących i niebezpiecznych roślin Zakarpacia, które ogrodnicy Wojewodina specjalnie zebrali i posadzili na terenie parku Schönborna w celach naukowo-poznawczych. Jabłko Izaaka Newtona – symbolizuje naukę, zdolną odkrywać prawa natury oraz do-
Most Czterech Ewangelistów pomagał człowiekowi systemowo pojąć świat, w którym się znalazł, wyszedłszy z ogrodu edeńskiego. Ten sam uczony, nazywany mistykiem i templariuszem, podróżnikiem w czasie, położył podwaliny współczesnych nauk przyrodniczych, stał u początków klasycznej fizyki i jako pierwszy zastosował metodę analizy matematycznej. Jabłko Steve'a Jobsa symbolizuje postęp techniczny ludzkiej cywilizacji, którego już nie da się zatrzymać, ponieważ w naturze człowieka zapisana jest zasada nieustannego doskonalenia – zarówno postępującego, jak i regresywnego. Być może dlatego droga, która biegnie obok skweru „Trzech jabłek, które zmieniły świat”, symbolicznie rozdziela się na dwa kierunki i odwiedzający park Schönborna, tak jak każdy człowiek na planecie Ziemia, musi dokonać wyboru: iść w stronę światła czy ciemności. Oglądając osobliwości parku Schönborna, pomyślałem na chwilę, że ten rajski zakątek, położony daleko na zachodzie Ukrainy, stwarza iluzję pokoju, beztroski i spokoju ducha, podczas gdy na wschodzie, tysiąc kilometrów stąd, trwa pełnoskalowa wojna, która zabiera ludzkie życie i zadaje kolosalne straty materialne. Ta iluzja jednak natychmiast się rozwiała, gdy w pobliżu prowizorycznej Via Crucis w oczy rzuciły się zarysy Ogrodu Niezwyciężonych. Rok temu, 22 kwietnia 2022 roku, w Międzynarodowy Dzień Ziemi w Wojewodinie przeprowadzono rodzinne wyzwanie „Posadź drzewo rodziny”. Każdy mieszkaniec turystycznej osady, a także goście Wojewodina wybrali sobie sadzonki drzew, które przypadły im do gustu, i wraz z najbliższymi posadzili je w Ogrodzie Niezwyciężonych. Zdaniem organizatorów misja tego głęboko treściwego zamysłu polega na tym, by powrócić do Wojewodina już ze swoimi potomkami i pokazać to szczęśliwe miejsce, gdzie rośnie ich drzewo rodzinne. Tak Ogród Niezwyciężonych, założony na terenie parku Schönborna ponad rok temu i gdzie dziś zieleni się kilkaset drzew, stał się miejscem pamięci i symbolem jedności Ukraińców w tym trudnym czasie, który przeżywa Ukraina wraz z początkiem zbrojnej agresji putinowskiej Rosji.
Tłumaczenie maszynowe
W Centrum Informacyjno-Wystawowym Muzeum Majdanu w Kijowie odbyło się tematyczne spotkanie z cyklu „Historia i współczesność ukraińskich wojskowych czynów zbrojnych”. Tym razem w centrum uwagi znalazły się dwie legendarne formacje wojskowe, połączone wspólną nazwą: pułk Czarnych Zaporożców z czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej oraz współczesna 72. oddzielna brygada zmechanizowana im. Czarnych Zaporożców. Wydarzenie zorganizowali Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej wspólnie z Narodowym Muzeum Rewolucji Godności.
„Między bojowymi diejami tych dwóch podrozdziałów – ponad 100 lat. Ale wróg pozostał ten sam – tak jak nasi przodkowie w czasach UNR, walczymy z rosyjską ekspansją i bronimy naszej niepodległości. U współczesnych żołnierzy inna broń, inna sytuacja. Ale duch wolności pozostał tym samym, a doświadczenie historyczne daje zrozumienie sytuacji i realną szansę przejść te próby i postawić w tej historii swoją zwycięską kropkę”, – zaznaczyła moderatorka wydarzenia, pracownica Wydziału Pracy Popularyzacyjnej UINP Natalka Pozniak-Chomenko. O historii i czynach Czarnych Zaporożców – jednego z najsłynniejszych pułków kawalerii okresu Rewolucji Ukraińskiej 1917–1921 lat – opowiedział doktor nauk historycznych, oficer Centrum Badań Historii Wojskowej Sił Zbrojnych Ukrainy Mychajło Kowalczuk: „Liczebność Czarnych Zaporożców wynosiła orientacyjnie 500 osób. Właśnie w takiej liczebności weszli do historii jako najbardziej zdolna do walki część armii UNR. Mówiąc współczesnym językiem, byli to oddziały szturmowe, które zawsze znajdowały się z przodu i wchodziły do boju nawet z przeważającymi siłami przeciwnika. We wspomnieniach bolszewików, uczestników ruchu białych i innych wrogów UNR z tamtego czasu jeszcze przez dziesięciolecia po walce można było spotkać usprawiedliwienia, że przeciwstawiali się im „czarnoszlicznicy”.
„Pod koniec 1919 roku armia UNR wyruszyła w Marsz Zimowy. We wspomnieniach urodzonego we wsi Berezowa Łuka, w powiecie myrhorodzkim na Połtawszczyźnie, dowódcy pułku „Czarni Zaporożcy” Petra Diaczenki zaznaczono, że „czarnych” było 417 kozaków. Przez prawie rok nieustannych walk, w 1920 roku, Petro Diaczenko pisał, że pułk wziął do niewoli 2,5 tysiąca osób”, – zauważył historyk.
Tradycje pułku Czarnych Zaporożców kontynuuje 72. samodzielna brygada zmechanizowana, która w 2017 roku otrzymała zaszczytną nazwę Czarnych Zaporożców. Odpór rosyjskiej agresji żołnierze brygady stawiają od 2014 roku – wówczas wyzwalali Mariupol, byli wśród pierwszych obrońców lotniska w Doniecku, bronili Awdiejiwki. Właśnie na 72. brygadę w znacznej mierze spadła skuteczna obrona Kijowa w lutym–marcu 2022 roku oraz wyzwolenie obwodu kijowskiego spod rosyjskich okupantów. Obecnie zaś brygada skutecznie walczy z Rosjanami na kierunku donieckim – zwłaszcza pod Wuhledarem, gdzie w lutym zostały rozgromione dwa elitarne podrozdziały rosyjskich marines. O tym wszystkim na spotkaniu opowiedział dowódca 3. plutonu drugiej kompanii batalionu zmechanizowanego 72. OMBr Roman Oryszczenko, który brał udział w walkach o Moszczun. Wspomina chwile poprzedzające rosyjską inwazję: „Do ostatniej chwili nie chciało się wierzyć, że będzie pełnowymiarowy atak. Ale pewne sygnały napływały i byliśmy gotowi do odparcia tej nawały. 24 lutego nasza brygada stacjonowała wokół Kijowa. W nocy, kiedy zaczął się atak, zerwaliśmy się na alarm – wybiegliśmy na ulicę i usłyszeliśmy rakiety. Pamiętam, jak zeszliśmy po broń, załadowaliśmy się i wyjechaliśmy. Nad ranem byliśmy gotowi spotkać wroga i dać mu odpór”.
Roman zaznaczył, że tradycje przodków inspirują, ale jeszcze bardziej inspiruje świadomość, z jakim wrogiem mamy do czynienia i czego bronimy. „Oczywiście wojna to ciężka sprawa. Szczególnie trudno być miesiącami z dala od rodziny, od dzieci. Ale wiemy, o co walczymy. Wiemy: jeśli się cofniemy, na całej Ukrainie będzie Buča. Już to widzieliśmy i nie możemy dopuścić do powtórzenia. Dlatego po prostu musimy zwyciężyć”, – mówi żołnierz.
W trakcie spotkania wyjaśniła się jeszcze jedna paralela historyczna. Dowódca Czarnych Zaporożców Petro Diaczenko urodził się w 1895 roku. Po stuleciu, w 1995 roku, urodził się Bohater Ukrainy Andrij Wierchohlad – legendarny komendant batalionu, który wyróżnił się zarówno w bitwie o pozycję „Almaz” pod Awdiejiwką w 2017 roku, jak i w bitwie o Moszczun. Niestety, 22 czerwca 2022 roku Andrij zginął pod Swiatłodarskiem. Obecnie proponuje się nadanie jego imienia jednej z ulic Kijowa w dzielnicy Peczerskiej. Także w Białej Cerkwi i Browarach są ulice Czarnych Zaporożców, omawiane jest pojawienie się tej nazwy wśród nazw topograficznych Boryspola i Hostomela. Na spotkanie przybyli przedstawiciele towarzystwa historycznego „Kurin Czarnych Zaporożców” oraz inni zainteresowani tematem. Wyrazili wdzięczność żołnierzom, którzy ocalili Ukrainę i nadal stawiają odpór agresorowi. Spotkanie zakończyło się symbolicznym odśpiewaniem Hymnu Ukrainy.
Na podstawie materiałów oficjalnej strony Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. Zdjęcie: Narodowe Muzeum Godności Rewolucji
Tłumaczenie maszynowe
Ogół czytelników otrzymał możliwość zapoznania się z wierszami Mykoły Dmytruka i Natalii Ostroluckiej, zamieszczonymi w jednym tomiku poetyckim „Z miłością w sercu”. Poetycki debiut wołyńskich autorów poświęcony jest „najbliższym ludziom, którzy pomagają dostrzegać piękno” we współczesnym świecie, którzy żyli, owocnie pracowali i obecnie są obecni na błogosławionej wołyńskiej ziemi. Mykoła ROŻYK, m. Lwów
W wierszach “Mała ojczyzna”, “Moja rodzinna poleska wieś”, “Ojcze mój, gołębiu siwy”, “Matczyny los”, “Mamine astry”, “Nieraz wspominam rodziców”, “Rodzicielska chata” brzmią motywy patriotyczne, wzruszająca wiara i głęboki szacunek do rodziców, bliskich i przyjaciół. Rozmyślania o rodzinnych stronach, pięknie małej ojczyzny są obecne w wielu poezjach Mykoły Dmytruka i Natalii Ostroluckiej. To te realia, które wykraczają poza granice ogarnialnej przestrzeni i czasu. Pobudzają one w wyobraźni poruszające obrazy z przeżytego, które zachowały się w sercu na całe życie. “Kwiat sadów na wiosnę i żniwa upalne”, “cała wieś jak rodzina jedna”, kraj poleski czarujący ze swoją szczodrą ziemią, te zdumiewająco bliskie obrazy znalazły należne miejsce w poezjach M. Dmytruka. W każdej chacie — “upojny zapach piołunu, skoszonych traw, język ojczysty i maminy wiśniowy sad” oraz inne obrazy, które promieniują czystością i narodową istotą ludzkiej duszy, stosunkiem do codziennego bytu i zachowaniem w życiu. Ta swoista poetycka spowiedź wywołuje szlachetne uczucia, które uduchowiają, bo to, co jest w człowieku, bez wątpienia, ważniejsze od tego, co “jest u człowieka”. “Pozostawać ludźmi zawsze”, nie wypierać się Boga – najważniejsze powołanie ludzkiego bytu. Takie myśli są właściwe wielu wierszom. “Mamine astry”, “Wspomnienia o dzieciństwie”, “Matce”, “Rodzona siostra”, “Byliśmy jeszcze tacy młodzi” oraz inne utwory prostymi, melodyjnymi słowami malują obrazy brzemiennych w skutki wydarzeń, osobiste przeżycia, straty po “niemało przeżytych latach”, nostalgię za młodością. Posadzona przy chacie kalina – świadek przeżytego, do dziś uśmiecha się do syna i wnuków. Wielki Ukrainiec, wołynianin Ahatanhel Krymski wyznawał: “Poezjo, towarzyszko moja”. Tylko ona jest zdolna najgłębiej połączyć wielce użyteczną wiedzę z wielkimi uczuciami i przeżyciami: “Wybaczże nam, mateńko, że my, twoje dzieci // Nie zmniejszyliśmy bólu i cierpienia twego”. M. Dmytruk pragnął żyć tak, jak ojciec przykazał: “z dobrem i miłością w sercu”. O tym napisał w wierszach “Nieraz wspominam rodziców…”, “Wspomnienia o dzieciństwie”, “Los dzieci i rodziców”. Pamięta matczyną miłość, naukę i wskazówki “na dobrą pamięć na lata”, “pracowity ród na całe życie”. Krzew kaliny w rodzinnym obejściu stał się ciepłym symbolem “wieczności, dobra” i pomaga zachować poczucie ojcowskiej miłości, utrwalić przekonanie: tam dobrze, gdzie Ojczyzna, gdzie rodzicielska chata. Poszczególne poezje zwracają uwagę na wyraziste obrazy dzieciństwa, lat dziecięcych spędzonych z rodzicami, kiedy trzeba było cierpieć z powodu braku skórki chleba, a tylko wiśnie, niczym rodzone siostry, ratowały. Pierogi z żytniego chleba z wiśniami stawały się prawdziwym świętem, “rajskim obiadem”. Siły poezji z niczym nie da się porównać. Rozbudza ona wspomnienia i pobudza rozmyślania wokół obrazów przeżytego. W poezjach o historii Wołynia “Przez lata, przez wieki” ożywają symbole i amulety – świadkowie wydarzeń codziennego bytu rodaków, “jak o wolność walczyli synowie”, o wolną Ukrainę. Naśladując ich heroiczny przykład, dziś w warunkach ludobójczej, terrorystycznej rosyjskiej wojny przeciwko Ukrainie Ukraińcy poświęcają to, co najdroższe — życie, aby obronić honor, godność i niepodległość Ojczyzny, razem z całą wspólnotą pomóc tym, którzy znajdują się “w biedzie, w chłodzie wojny”. W poświęconym ukraińskim pracownikom migrującym wierszu autor z żalem zauważa: “Dlaczego my, jak ptaki, nie takie? Opuszczamy kraj cudowny… I nie zawsze wracamy do domu”. W wierszu “Los dzieci i rodziców” poeta wyraża smutek za tymi, którzy wyjeżdżają z Ukrainy nawet na krótko, ale mijają lata, a oni nie wracają, zostawiając rodziców sierotami. Ci liczyli na lepsze, “latami czekali. Zwątpili, nie doczekali, biedniejsi się stali”. W wierszach “Dwa ludzkie losy” i “Oligarchiczna Ukraina” mowa o tych, którym “żyć stało się trudniej”, którzy “dziesiątki lat płacili składki swojemu państwu”, a w rezultacie zostali wywłaszczeni. Dobrze rozumie położenie tych ludzi i jego słowa, język poetycki brzmią dokładnie i przekonująco. To – szczerość przed samym sobą i tymi, do których zwraca się w tym świecie i czasie. Wymowne są myśli M. Dmytruka o losie dwóch Marii, które przez całe swoje życie, jak i niemało Ukraińców, były twardo przekonane: “jeśli chcesz majątek mieć – trzeba pracować” i ważne jest pozostawać “ludźmi zawsze”, którzy mają serce i duszę dobrą. Autor w kilku utworach, w szczególności w wierszu “Rozmyślania o życiu”, próbował odpowiedzieć na społecznie trudny w swojej treści problem życiowy i stwierdzić, że dla tego “nigdy nie należy tracić nadziei, kochać życie, bo jak być bez nadziei, która dodaje nam siły i mocy”. Aby przekazać swoim czytelnikom trudne przeżycia, rozmyślania o tym, co istotne, ważne realia, które są znane M. Dmytrukowi, starał się wyrazić je w poetyckim słowie. “Poeto, umiej szukać i czekać”, – pouczała Lina Kostenko. M. Dmytruk czynił tak, aby wniknąć w istotę problemu, bo wtedy słowa takie przychodzą, które pozwalają ujawnić to, co najważniejsze podczas rosyjskiej wojny hybrydowej: Mam nadzieję, że wszystko będzie dobrze. Z nami świat cały i prawda jedna. To – perspektywa dla Ukrainy w jej postępie do nowoczesnej cywilizacji, a wyrażone w poetyckich wersach pragnienia staną się rzeczywistością bytu. Otaczający świat zależy od tego, co my o nim myślimy i jak w nim działamy. Dobroć nasza może uczynić go lepszym, a złość rodzi nienawiść. Dlatego tak ważne jest znalezienie szczerego i przekonującego słowa, które, jak modlitwa, czyni ludzi szlachetnymi i będzie silniejsze od wrogiej furii i złej moskiewskiej siły. Mykoła Dmytruk zwraca uwagę na trudne życie, podkreślając, że jest w nim miejsce na nadzieję i dobre oczekiwania, odkrycie drogi do wzajemnego zrozumienia w relacjach międzyludzkich. W wierszu “Drogi-ścieżki” przejmuje się losem rodaków, którzy wiedzieli, ile kosztuje nieszczęście, ale pokonywali trudności, nie bojąc się “ani strat, ani burz, śmiało naprzód szli”, pokonawszy niewiarygodne próby. Na Syberii i w tajdze, w zimnych polarnych nocach marzyli o “rodzimej ziemi swojej Ukrainie”. Autor znajduje słowa i wyrażenia, które dokładnie oddają jego myśli i przeżycia. Twórczość M. Dmytruka, zaprezentowana w zbiorze, tworzy pozytywny nastrój, który w surowych próbach obecnej rosyjsko-ukraińskiej wojny, codziennych kłopotach pomaga zachowywać pewność w szlachetnych działaniach i niezgasłą wiarę w dzień przyszły – zwycięski nad kremlowskimi najeźdźcami, nie tracić zapału, by “bronić kraju swojego”: Wiesz, przyjdzie pora, stanie się lepsze życie, Bo my wierzymy swojej Ukrainie. Nie roszcząc sobie prawa do wyczerpującej oceny dorobku poetyckiego M. Dmytruka i opierając się na swoich czytelniczych wrażeniach i odczuciach, dochodzimy do wniosku, że jego dorobek twórczy będzie interesujący dla miłośników poezji i tej części społeczeństwa, która przejmuje się językiem ukraińskim, kulturą, duchowością. To wyrazisty przykład tego, że słowa poetyckiego nie da się zagłuszyć hukiem moskiewskich armat i rakiet. Przynosi ono szerokiej publiczności czytelniczej zrozumienie ważnej odpowiedzialności za zachowanie i rozwój wartości narodowych, za wszystko, co dzieje się na Ukrainie dzisiaj. W wierszach Natalii Ostroluckiej, które, bez wątpienia, są ważną częścią zbioru, brzmi wyrazisty i wieczny temat nierozerwalności losu pokoleń, żywotności ojcowskiej miłości i głębokiego szacunku dzieci do najbliższych ludzi, którzy darowali im życie. Autorka zwraca się do wszystkich: “Więc chrońcie swoje życie i cudze. // Ono jest jedyne, niepowtarzalne i piękne”. Sukces w tym życiu, nastrój każdego człowieka w dużej mierze zależy od tego, jakie książki czyta, jakich myśli słucha, jakie wiersze i pieśni poruszają jej duszę. Poezja N. Ostroluckiej jest napełniona ciepłymi i poruszającymi rozmyślaniami o rodzinnej Wołyniu i przeżyciami o los jej mieszkańców. Utwory liryczne autorki wyrażają głęboki szacunek i zachwyt zwyczajnym, codziennym, które nabiera symboliczności i niepowtarzalności na tle burzliwej teraźniejszości, kiedy jednoczą się “słońce, niebo i burza”, a “radości momentów nie zliczyć”. Jednocześnie nie mamy moralnego prawa zapominać o tym, że żyjemy w społeczeństwie, zakrwawionym okrutną pełnoskalową rosyjską wojną przeciwko narodowi ukraińskiemu, kiedy piołunowo-gorzki smutek leży na duszach wielu Ukraińców. W wierszach lirycznych “Była wczesna wiosna”, “Ja mam nadzieję”, “Nic wiecznego nie ma” N. Ostrolucka wykazuje subtelne postrzeganie bogatej gamy osobistych przeżyć współczesnych, zdumiewające zauroczenie bliskim jej pięknem przyrody, a także docenianie szacunku i miłości do przyjaciół i bliskich. “Świat jest piękny w swojej nieidealności”, a “harmonię tworzą różne tonalności”. Zniewalające obrazy i porównania: “jeziora w dłoniach lasu”, kolorowe chwile, te, które niedoścignionym szczęściem rozkwitają dla wielu ludzi myślami o “rodzinnej chacie”, “beztroskim dzieciństwie”: Jak łatwo iść do rodzicielskiej chaty. Przyjazna rodzinna chata cały rok. To wzruszające miejsce, gdzie można smakować “radość podarowanych chwil” i wspominać te sekundy, które “dodają siły żyć, aby nieubłagany czas nigdy nie starł”. W wierszu poświęconym wołyńskiemu lasowi mowa o wiecznych wartościach, które towarzyszą całemu życiu człowieka i są nieodłączne od jego bytu w tym “błogosławionym kraju”, w zakątku – Wołyniu. Problemy ludzkich dusz, uważa N. Ostrolucka, można rozwiązać, udając się do tego lasu, bo “spokój tu – harmonia i pokój”, “doceniać trzeba, co nam Bóg daje”. W jej poezjach żyją cuda przyrody: drzewa, trawy, mnóstwo zdumiewających kolorów i odcieni, wiosny kwitnienie, ptasi śpiew i szczęśliwe chwile odczuwania siebie kroplą deszczu w “boskiej przyrodzie”. Na jabłonce autorka zauważyła “pięć paluszków płatków”, które zebrane w różowym piąstce” i “wyciągniętą zieloną gałąź-rękę”. Prosi niebo o “słońce i burzę i porazić wszystkich nie kwiatem, a jabłkami w jesiennym sadzie”. Twórczość N. Ostroluckiej potwierdza, że poezja – to niewyczerpana skarbnica ludzkiej duszy. Ten, kto dzieli się jej bogactwem, – to osoba nieobojętna, która odczuwa radości i bóle swoich współczesnych i pragnie zrozumieć ich, pomóc, pocieszyć i serce miłością ogrzać. W zdumiewających cudach poezji Natalii Ostroluckiej ożywają zwiastuny-przebiśniegi, które pojawiają się wtedy, kiedy “subtelnie pachnie wiosną w powietrzu”, która z nieodpartą czułością dzwoni: “ludzie, miejcie nadzieję, wierzcie!”. Wlać śmiałość, nadzieję, wiarę w Zwycięstwo nad odwiecznym wrogiem, — co może być ważniejszego?! Wyrażone przez autorów uczucia i rozmyślania o rodzinnej Wołyniu, o Ukrainie, ich wiersze liryczne, naszym zdaniem, są współbrzmiące z nastrojami wielu Ukraińców, w szczególności młodzieży. Te utwory na przekór gromom w okrutnej wojnie, rozpętanej przez oszalałych moskali, dodają pewności obywatelom Ukrainy w niezniszczalności narodu i jego języka. Opierając się na biblijnym – “na początku było słowo”, i “wszystko przez nie się stało”, musimy poetyckim słowem napełniać dojrzałość ludzi i łączyć marzenie z oczywistością. Natalia Ostrolucka i Mykoła Dmytruk spróbowali ogarnąć współczesne realia swoimi środkami twórczymi i osiągnęli zauważalny sukces. ___________ 1 Mykoła Dmytruk, Natalia Ostrolucka. Z miłością w sercu. – Łuck: Nadstyrja, 2022. – 120 s.
Tłumaczenie maszynowe
Do redakcji „Słowa Proświty" zwrócił się pisarz, członek NSPU, laureat Nagrody im. I. Franki Kostiantyn Suszko z prośbą do nieobojętnych Ukraińców o finansowe wsparcie wydania jego książki. „Kostiantyn Suszko wypełnił swoją część wspólnej pracy, bo książka „To jest Ukraina! My jesteśmy Ukraińcami!" jest rodzajem zamówienia społecznego, które wszyscy razem realizujemy. To nie jest projekt rynkowy ani biznesowy, egzemplarze książki mają trafić do tych, którzy włożą wysiłek finansowy w ten projekt, a pozostałe – do bibliotek, placówek oświatowych, do naszego wojska. „To jest Ukraina! My jesteśmy Ukraińcami!". Przyłączajcie się do realizacji projektu" – napisali w swoim apelu: Ljubow Hołota, przewodnicząca kolegium redakcyjnego tygodnika „Słowo Proświty", poetka, członkini NSPU, laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki (Kijów); Wiaczesław Sandul, przewodniczący Nikopolskiego oddziału Międzynarodowego Funduszu Dniepru (Nikopol); Jewhen Baran, przewodniczący Iwano-Frankiwskiej Obwodowej Organizacji Pisarskiej NSPU i Towarzystwa Pisarzy i Dziennikarzy im. Iwana Franki, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; Wasyl Bilicki, przewodniczący Kamiańsko-Dniprowskiej filii organizacji społecznej „Za prawa mieszkańców strefy położenia Zaporoskiej Elektrowni Atomowej" (obwód zaporoski); Bohdan Diaczyszyn, prozaik, członek NSPU (Lwów); Petro Czehorka, redaktor naczelny czasopisma „Święta sprawa" (Wierchiwcewe, Sicz Sławska); Wasyl Fedyna, spiker Zaporoskiego Obwodowego Radia w latach 1969–2001; Ołeksandr Żołud, artysta malarz, rzeźbiarz, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy (Zaporoże); Wasyl Zahorodniuk, przewodniczący Chersońskiej Obwodowej Organizacji Pisarskiej NSPU, kandydat nauk filologicznych, docent; Olha Stadniczenko, przewodnicząca Zaporoskiej Obwodowej Organizacji Pisarskiej NSPU, kandydatka nauk filologicznych, profesor, deputowana Zaporoskiej Rady Obwodowej.
Kostiantyn Suszko podał numer swojej karty w PrivatBanku: 4149 4993 4372 7333
Tłumaczenie maszynowe
W ciągu dwóch ostatnich sezonów teatralnych w repertuarze Narodowej Opery Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki pojawiło się kilka nowych spektakli w inscenizacji Wiktora Iszczuka, które stały się nowym słowem w sztuce baletowej Ukrainy. Dzisiaj Wiktor jest gościem „Słowa Proświty”. – Od wielu lat jest Pan solistą baletu teatru, a jak został Pan baletmistrzem-inscenizatorem? – Próby tworzenia czegoś miałem jeszcze w dzieciństwie. Pamiętam, kiedy w szkole robiliśmy przedstawienia satyryczne, układałem choreografię, tańce. Kiedy przyszedłem do teatru, początkowo nie było na to czasu. Trzeba było robić karierę artysty baletu, ale myśli o samodzielnym wystawieniu baletu pojawiały się zawsze. Podczas kwarantanny covidowej pojawiło się dużo wolnego czasu. Właśnie wtedy wystawiłem swój pierwszy jednoaktowy balet „Szeroko zamknięte oczy”. Potem pokazano go na festiwalu baletu, który prowadziła Narodowa Opera Ukrainy. Kiedy pytają mnie, ile czasu zajęło przygotowanie tego baletu, odpowiadam: dziesięć lat i dwa miesiące. Przez dziesięć lat układałem różne numery, które sam wykonywałem, a potem połączyłem je w jeden spektakl. To format baletu bezfabularnego – pięć różnych historii o miłości, o relacjach między ludźmi. Przyznaję: niełatwe zadanie jednocześnie być inscenizatorem i wykonywać jedną z ról. Kiedy wystawiasz balet, masz setki wariantów, jak to zrobić, i wszystkie one są w twojej głowie. Jednocześnie dla artysty ogromnym szczęściem jest tańczyć swoją choreografię, bo w stu procentach wiesz, czego oczekuje od ciebie inscenizator. Przez czas, który upłynął od premiery, balet nieco zmienił się choreograficznie. Wcześniej pierwszy duet w nim był do muzyki Siergieja Rachmaninowa, a teraz nie wykonujemy muzyki rosyjskich kompozytorów. Zastąpiliśmy ją muzyką Chopina, wyszedł zupełnie inny duet. Zmienili się także prawie wszyscy artyści i muzycy. Ten balet odbywa się przy muzyce na żywo – kwartet i fortepian. Każdy spektakl nie jest podobny do innego. Jeśli w spektaklu zaangażowana jest orkiestra symfoniczna, to dyrygent prowadzi tę orkiestrę, a kiedy jest to kwartet i solo fortepianowe, to grają oni za każdym razem inaczej. I to wpływa na to, jak tańczysz do tej muzyki. – Czy kolejny balet można uznać za wyzwanie? – Pewnie tak. Już podczas wojny na pełną skalę wystawiłem balet „Doktor Faust”, którego premiera odbyła się 16 września ubiegłego roku. Wtedy w zespole baletowym było mniej niż trzydziestu artystów. Teatr dopiero zaczynał wznawiać proces pracy. Był pomysł, żeby szybko zrobić coś nowego. I wystawiłem ten balet po ośmiu próbach z zespołem baletowym, dwa tygodnie pracowaliśmy z solistami. Widzom nasza praca bardzo się spodobała. Trzeba oddać sprawiedliwość kierownictwu teatru, które dało mi pełną swobodę w kwestii wyboru fabuły i wcielenia jej w życie. Po balecie bezfabularnym tym razem wybrałem fabularny: „Faust” – jedno z najwybitniejszych dzieł światowej literatury. Zacząłem od tego, że przeczytałem ten poemat. Powiem szczerze, niewiele zrozumiałem (uśmiecha się). Po tym przesłuchałem mnóstwo wykładów o twórczości Goethego i bezpośrednio o „Fauście”. Zacząłem już rozumieć ideę. Potem jeszcze raz przeczytałem utwór – i w końcu wszystko wskoczyło na swoje miejsce. Większość muzyki do baletu dobierałem sam. Główny dyrygent naszego teatru Mykoła Diadiura naprowadził mnie na wiele ciekawych pomysłów. W szczególności zaproponował muzykę Gustava Mahlera, która idealnie pasowała do tego spektaklu. Ogólnie sztuka baletowa nie jest stworzona po to, by opowiadać historie. Tutaj można trzy zdania z książki rozciągnąć na cały akt. Jednocześnie to, o czym powiedziano w dwóch tomach, można odzwierciedlić kilkoma ruchami. Balet to gatunek wizualny, który odzwierciedla pewne idee niestandardowymi metodami. Chciałem odzwierciedlić w balecie swoją wizję tej historii. Jedna z głównych postaci, Mefistofeles – mały bies, który kusi, i zobaczyłem siebie w tej roli. Podczas pracy nad spektaklem zakochujesz się w swojej postaci, wcielasz się w bohatera. Więc w mojej interpretacji Mefistofeles nie jest postacią negatywną. W rzeczywistości w ogóle nie istnieje jako osoba fizyczna. To ciemna strona samego Fausta, jego grzechy i pokusy, jego nieodłączna część. – Co może Pan powiedzieć o kolegach ze sceny? – Główne partie w premierowym spektaklu wykonywali nasza primabalerina Natalia Macak – Małgorzata, Serhij Krywokoń – doktor Faust, Kateryna Kurczenko – Nimfa. W drugim składzie grają Anastasija Szewczenko (Małgorzata) oraz Iwan Awdijewski (Faust). Znam tych aktorów od dawna. Razem pracowaliśmy także nad pierwszym spektaklem. Dobrze rozumieją, czego chcę, moją plastykę, idee, ruchy. Kiedy wystawiam sztukę, ważne jest dla mnie, aby od razu zobaczyć cały obraz. Widzę w wyobraźni, jak wygląda cały spektakl. Nie układam go ruch po ruchu. Muszę wyobrazić sobie wszystko naraz – światło, oprawę sceniczną, muzykę. Wszyscy choreografowie-inscenizatorzy mają taką cechę: zawsze chcą coś poprawić. Za każdym razem, gdy próbujemy spektakl, też chcę coś zmienić. Ale często wracam do tego, od czego zaczynałem. Ogólnie jestem zadowolony z reakcji publiczności na nasz spektakl. Rozumiem, że wszystko wyszło dobrze. – Potem była „Królowa Śniegu”. – To też swoiste wyzwanie. Z początkiem pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę nie wykonujemy baletu Piotra Czajkowskiego „Dziadek do orzechów”, a potrzebny był spektakl noworoczny. Przypomnieliśmy sobie o balecie „Królowa Śniegu”, który wystawialiśmy około sześć lat temu. Ale tam w 80% muzyka Czajkowskiego, Głazunowa, Ladowa i innych rosyjskich kompozytorów. Trzeba było znaleźć taką muzykę, która pasowałaby pod względem harmonicznym, brzmienia, nastroju, intonacji, tempa i energii do każdej sceny. To skomplikowana i żmudna praca. Godzinami słuchałem różnych utworów muzycznych. Kilka tygodni prawie nie spałem… Ogólnie z poprzedniej wersji baletu pozostały tylko dwie sceny, prawie cała muzyka została wymieniona. Część fabularna została zachowana, na ile to możliwe, starałem się zachować także choreografię. Zaczęliśmy pracować nad spektaklem w październiku – dwa miesiące pracy w ekstremalnych warunkach. Kiedy wypuszczasz spektakl, to musisz mieć nie mniej niż pięć prób scenicznych, a jeśli jest to duży balet w dwóch aktach, to nawet więcej. 15 minut po tym, jak rozpoczęła się pierwsza taka próba, rozległ się alarm przeciwlotniczy, nie udało nam się jej dokończyć. Druga – to samo. Ogólnie przed premierą była tylko jedna pełnowartościowa próba. Wyjaśnię: w próbie scenicznej biorą udział nie tylko artyści i orkiestra, ale także ci, którzy stoją za nimi, czyli pracownicy sceny, oświetleniowcy, kostiumolodzy. Aby powstał spektakl, cała ta wielka maszyna musi pracować w jednym rytmie. Zrobić to tylko w jedną próbę jest praktycznie niemożliwe. Przyznam: podczas premiery, która odbyła się na początku grudnia, sam sterowałem światłem. – Czy tęskni Pan za muzyką rosyjskich kompozytorów? – Nie będę ukrywał – tak. Najlepsze balety i muzyka baletowa są u Piotra Czajkowskiego. Ale dobrze rozumiem, że teraz nie jest na nią czas. I po zakończeniu wojny długo nie będziemy mogli wykonywać tej muzyki. W przeciwnym razie po prostu nie zrozumieją nas ludzie, zwłaszcza ci, którzy najbardziej ucierpieli z powodu wojny.
– Podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej zginął Pański kolega Ołeksandr Szapował. – Przepracowaliśmy ramię w ramię z Ołeksandrem 22 lata. Przyjaźniliśmy się, dużo razem jeździliśmy na występy gościnne. Był bardzo wyrazistym artystą, miał swój fanklub – widzów, którzy przychodzili na wszystkie jego spektakle. Kiedy zaczęła się wojna, od razu poszedł na ochotnika… – Wystawił Pan już trzy pełnowymiarowe balety. Myśli Pan już o czwartym? – Nie tylko myślę o nowym spektaklu, ale już nad nim pracuję. Będzie to jednoaktowy spektakl fabularny „Madame Bovary” według utworu Flauberta. Mam nadzieję, że pod koniec września odbędzie się premiera. – Jak trafił Pan do baletu? – Można powiedzieć, że przypadkowo. Przyprowadzili mnie rodzice, poćwiczyłem miesiąc, wciągnąłem się. Można w dzieciństwie zajmować się baletem dziesięć lat i nie rozumieć po co. A kiedy zaczynasz rozumieć, to już nie widzisz siebie w innym zawodzie. Od siódmego roku życia byłem w zespole „Kijanoczka”. Potem odbył się przegląd w Narodowej Operze Ukrainy, po którym zaproponowano mi zostanie artystą trupy. Po raz pierwszy wyszedłem na scenę w spektaklu „Bolero”, choreografia Anatolija Szekery. Oczywiście było zdenerwowanie, pozostało ono do dziś. A jeśli ktoś mówi, że w ogóle się nie denerwuje, to nieprawda. Jednak kiedy zdobywasz więcej doświadczenia, łatwiej jest przezwyciężyć to zdenerwowanie. Przełomową dla mnie rolą stał się Bazyl w „Don Kichocie”. To był 2002 rok, drugi rok mojej pracy w teatrze. Początkowo tańczyłem w zespole baletowym. A kiedy artysta, który wykonywał tę rolę, doznał kontuzji, zaproponowano mi go zastąpić. W dwa tygodnie trzeba było przygotować spektakl. Dano mi szansę, wykorzystałem ją. Po tym kariera potoczyła się dość szybko. Po miesiącu tańczyłem w „Dziadku do orzechów” i „Śpiącej królewnie”, a po roku – we wszystkich spektaklach baletowych teatru. – Z jakimi baletmistrzami przyszło Panu pracować? – Wśród ukraińskich – Wiktor Jaremenko, Wiktor Łytwynow, Radu Poklitaru, wśród zagranicznych – Edward Clug, Dwight Rhoden i inni. Oczywiście praca z różnymi reżyserami różni się. Zależy to od tego, nad jakim spektaklem pracujesz – klasyką czy modernem. Wymagania naszych i zagranicznych baletmistrzów nie są takie same. Na przykład za granicą masz siedem godzin, które musisz przepracować. A u nas czasami, jeśli robisz dobrze, wystarczy i jedna godzina. – Wcześniej brał Pan udział w licznych konkursach. Jakie mają dla Pana znaczenie? – Dla młodych artystów baletu – ogromne. To najlepszy sposób, by się wykazać. Kiedy przychodzisz do teatru, nie mogą ci od razu dać głównych partii. A jak wtedy pokazać, na co cię stać? Można to zrobić właśnie na konkursach, ponieważ wielu ludzi uważnie je śledzi. – Często zdarzało się Panu bywać na występach gościnnych? – Życie artysty baletu to występy gościnne, przynajmniej znaczna część jego życia twórczego. Właśnie podczas takich wyjazdów zdobywa się cenne doświadczenie. Duże obciążenie. Grasz wiele spektakli, bywa, że po dwa dziennie. A kiedy masz codziennie spektakle, to rośniesz jako artysta. Dużo jeździłem na występy gościnne z Operą Narodową i sam jako zaproszony artysta. Publiczność różni się raczej nie krajami, a teatrami. Na przykład występujesz w narodowym teatrze operowym w mieście, gdzie jest kultura baletowa, jest warstwa ludzi, którzy oglądają wszystkie spektakle, znają się na balecie. Tam jest jedno zapotrzebowanie, jedna reakcja. Ale najlepsza reakcja jest właśnie w niewielkich teatrach, gdzie ludzie nie rozumieją, czym jest balet. Przyjmują najcieplej. – Oczywiście zdarzają się niestandardowe sytuacje? – Najczęściej właśnie podczas występów gościnnych. Przed spektaklem w jednym z zagranicznych teatrów wyszedłem w kostiumie baletowym na ulicę. Drzwi za mną automatycznie się zamknęły, nie mogłem wrócić do środka. Musiałem w kostiumie baletowym iść przez widownię na scenę. (Śmieje się). – Zdarza się, że doznaje Pan kontuzji? – To nieodłączna część naszego zawodu. Balet to praca fizyczna, związana z urazowością. Kontuzje ma każdy artysta baletu. Małych nie liczę. Ale praktycznie każdy w swojej karierze doznaje jednej poważnej kontuzji. A jeśli dwóch poważnych, to już koniec kariery. – Dla utrzymania dobrej formy fizycznej uprawia Pan sport? – Niestety na siłownię nie wystarcza ani sił, ani czasu. Chociaż niektórzy z moich kolegów zdążają to robić. – Ma Pan pasje? – Bardzo lubię różną muzykę – zarówno współczesną, jak i klasyczną. Niestety nie gram na żadnym instrumencie muzycznym, chociaż bardzo bym chciał. – Są role, o których Pan marzy? – Jako artysta już o niczym nie marzę. Mam czterdzieści lat. Dla artysty baletu to niemało i moje najlepsze spektakle są w przeszłości. Ale marzę o inscenizacjach, a to inny wymiar. Kiedy jesteś artystą, musisz przeistoczyć się w swoją postać, a kiedy jesteś reżyserem, to tworzysz tę postać. Korzystając z okazji, chcę zaprosić czytelników „Słowa Proświty” na wrześniową premierę baletu „Madame Bovary”, o której już wspominałem. Będzie ciekawie. Już dwa miesiące myślę o tym spektaklu. Wyobrażam sobie, jak będzie wyglądał i jakie idee będą w nim zawarte. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcia dostarczone przez teatr
Tłumaczenie maszynowe
Cud nad cudami Nocowała nocka w łódce, A świt ją obudził. Czyście słyszeli o tym czy nie? Czyście widzieli ten cud nad cudami?
Ja świt poznałem w twarz, Ja ucieszyłem się tym cudem nad cudami. Bo i mnie on swoim promieniem Po nocy ze snu obudził.
Bo i mnie złotym grzebieniem Po śnie czuprynę on rozczesał. Czyście słyszeli, czy widzieli to? Ja i umyłem się, i obułem sam.
I pobiegłem do łódki. A w łódce – Ani śladu po nocy nie ma. Tylko siny mgła, niby we śnie, Cichą łódkę za wiosła trzyma.
Kłosek Pod oknem, od ścieżki o krok, Pośród kwiatów pojawił się kłosek.
Tupta Ola mała: tup-tup. “Kłosku, skąd wziąłeś się tu?”
I Ostapcio pyta też: “Kłosku, ty co nie kwitniesz?”
Zdziwił kłosek wszystkich-wszystkich. Może on tutaj z pola przybiegł?
Lecz o tym tylko jaskółka wie, Bo ziarenko uroniła ona.
Wie jaskółka dobrze i o tym: Przyjdzie czas – kłosek zakwitnie.
Babcina skrzynia U babci Serafimy – sto skarbów w skrzyni. Pół tuzina ręczników, jeszcze i safianki sine!
I gorsety z koronkami, i fartuszki pasiaste, I obrusy białe-białe, chusty kwieciste.
I zapaski, niby z bajki! I kraciaste płachty. A w skrzyneczce wyłaniają się kolczyki i dukaty.
Dla Nastusi, Gali i Wali – czerwone korale. Dla ich braciszka Iwanka – cud wyszywanka.
Więc kręcą się i szczebioczą wnuczęta w chacie. Och i skarbów u babci w skrzyni pękatej!
A babcia uśmiecha się: gdybym to ja wiedziała, Ile u mnie będzie wnuków, jeszcze więcej bym zgromadziła.
Dziadkowa i babcina przygoda W niedzielę dziad z podwórka wytoczył stary wóz, Posadził na nim babę – na przejażdżkę powiózł.
Na kapeluszu u dziada – kwiat. U baby – kwiat we włosach. Wszyscy im wesoło uśmiechali się, bo kochali ich wszyscy.
I śpiewały, i skrzypiały czworo starych kół: Dziad z babą zasnęli. I przyjechali do lasu.
A obudzili się – widzą – rozwalił się ich sławny wóz, Roztoczyły się koła pośród klonów i brzóz.
Dziad żwawy koła łapie, pogubił wszystkie słowa, A babcia rwie fiołki, i śmieje się, i śpiewa.
Nacieszyli się staruszkowie. Widzą – coś ono nie tak. Bo na klonach i brzozach kwitną liście złote.
I cieniutka pajęczyna przelatuje, niby żywa. I dosłyszało się: kołysankę ktoś cichutko śpiewa.
Znów zasnęli dziad i baba. I w chwili owej Ujrzeli pałac przedziwny na polanie złotej.
A w pałacu na tarasie, wyż patrzcie, tak i jest – Wytupuje babcia, dziad na skrzypcach wygrywa.
Aż furczy na wietrze płachta! Dziad zdejmuje swój kapelusz –
I już wokół pałacu las tańczy i krąży!
Zmęczyli się staruszkowie. I zapytał babę dziad: Gdzież nasz wóz? Gdzie kapelusz i płachta? I fiołków delikatny kwiat?
Lecz nikt tego nie wie, błądzi lasem niemota. A w górze, aż w podniebieniu, kapelusz z fiołkiem lata.
Łamańce językowe U Dzwinki – ładne wszystkie oceny. I sama – nie w kij dmuchał, szczebiotka. A Romka w środku lekcji To łapie muchy, to drapie uszy. * Denys do domu dyńkę niósł, Lecz nie doniósł jej do domu. Bo usiadł mu komar na nos, I spadła dyńka ta na dół. I potoczyła się, i rozbiła. * Opowiadał stary kruk Małemu kruczkowi, Że u zajęcy ogony i kurtki, I spodnie – przykrótkie. Ale długie-długie uszy, A jeszcze dłuższe – nogi. Więc do marchwi bez kłopotu Znajdują drogi. * Nasza żabka – ślicznotka, A jeszcze i gaduła. Sama sobie skrzeczy, Sama siebie i słucha. A trzech jej kawalerów Wokół niej skacze, Póki ostrogi i obcasy Nie pourywają. * Zza rzeczki-rzeki Trzy wiatrzyska przyleciały, I trzy stare wiatraki Skrzydłami zafurkotały. Kręcą się dwanaście skrzydeł, Szeleszczą, skrzypią, nieśmiałe. Ani mąki, ani kaszy, Bo ziarno jeszcze nie dojrzało. * Rozhulała się zawieja, No wprost zamieć! W ogródku psoci, Po ulicach ściele się. Wszystko od niej gnie się-wije, Wszystko wokół rozczochruje się. A ona sobie śmieje się, Z wiatrem przegwizduje się. * Słowik – nie hulaka, Swojej słowiczce Wyśpiewuje-wytrwale I w gaju, i w lesie. I przepiór nie odstaje – W stepie na fujareczce Słodko wygrywa Swojej przepióreczce. * W wesołej wsi i za wsią Lato letnie wszędzie rozlało. Radzi wszystko, i radzi wszyscy – Taje niebo w rozkwitłej piękności.
Dniami mija 75 lat od dnia urodzin znanego poety i dziennikarza z Czernihowa Petra Kucenki (pochodzącego ze wsi Hołykowe w rejonie aleksandryjskim na Kropywniczczyźnie). Witając Petra Łarionowycza z jubileuszem, życzymy mu mocnego zdrowia, wszelkich pomyślności w pracy twórczej i życiu! Korzystając z okazji, publikujemy wybór nowych wierszy i łamańców językowych poety Petra KUCENKI, adresowanych do najbardziej dociekliwych czytelników – dziewczynek i chłopców. A jednocześnie przekazujemy im od poety najszczersze życzenie, aby zawsze pielęgnowali w swoich sercach miłość do rodzinnej ziemi i do naszego wspaniałego narodu, do troskliwych rodziców, nauczycieli i wychowawców. Nie zapominajmy o barwinkowych ścieżkach naszego dzieciństwa!
Tłumaczenie maszynowe
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik w taki sposób, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. Szmyhelski Iwan Wasylowycz — 1000 hrywien. 2. Morhun Lidia Iwaniwna — 500 hrywien. 3. Tataryn Wira Iwaniwna — 300 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 A d r e s r e d a k c j i : ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka 3.
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET
Tłumaczenie maszynowe