Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №27 за 2024 рік

16 s. · 32 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 27 (1261), 11—17 lipca 2024 Jak zachować dziedzictwo kulturowe IHOR ZOC

4 lipca w ramach dwudniowej międzynarodowej konferencji „Ochrona dziedzictwa kulturowego i przeciwdziałanie zacieraniu kultury w konflikcie zbrojnym: nowe wyzwania i doświadczenia Ukrainy” odbyła się sesja plenarna poświęcona ochronie dziedzictwa kulturowego Ukrainy oraz przeciwdziałaniu zacieraniu kultury podczas konfliktu zbrojnego. Ochrona dziedzictwa kulturowego to nie tylko zachowanie zabytków przeszłości, ale także ważny czynnik zachowania tożsamości narodowej i odrębności Ukraińców. Niszczenie dóbr kultury przez Rosję jest zbrodnią wojenną i rażącym naruszeniem prawa międzynarodowego. O zamiarach wroga, by zatrzeć tożsamość Ukraińców, świadczą liczne dane o stratach w dziedzictwie kulturowym i infrastrukturze Ukrainy. „Ministerstwo Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy kontynuuje rejestrowanie strat. Zbieramy informacje nie tylko o zabytkach dziedzictwa kulturowego, ale także o obiektach infrastruktury kulturalnej, które doznały uszkodzeń lub zniszczeń w wyniku rosyjskiej agresji. Według stanu na czerwiec tego roku, od początku pełnoskalowej inwazji, Rosjanie zniszczyli lub uszkodzili w 18 obwodach kraju 1080 obiektów dziedzictwa kulturowego. Z nich: o znaczeniu narodowym – 121 i o znaczeniu lokalnym – 879, a także 80 nowo odkrytych zabytków. Uszkodzono 2003 centra kultury. Ponad 4000 placówek kultury przestało działać. To ponad 10% ogólnej liczby. Musimy to wszystko odbudować, zmieniać podejście do świadczenia usług kulturalnych, aby ludzie wracali do swoich miast i mieli możliwość kulturalnego wypoczynku, twórczego duchowego wzbogacenia oraz artystycznego spędzania czasu wolnego” – poinformowała wiceminister kultury i polityki informacyjnej Ukrainy Anastasija Bondar. Zaznaczyła ona również, że najbardziej ucierpiały placówki klubowe, a to kwestia świadczenia usług kulturalnych. „Dlaczego dziedzictwu kulturowemu poświęca się taką uwagę w ramach prowadzonych przez nas śledztw? Główna wielka sprawa to sprawa, w ramach której chcemy zobaczyć, czy istnieje coś wspólnego we wszystkich 131 tysiącach zbrodni, które zostały popełnione od momentu pełnoskalowej inwazji. Co je łączy? I jedna z głównych hipotez, które testujemy i sprawdzamy, to właśnie to, że wszystko to łączy się słowem ludobójstwo. Jest to zbrodnia, która polega na zniszczeniu określonej grupy. Uważamy, że Rosjanie chcą zniszczyć Ukraińców jako odrębny naród. Czyli nie chodzi tu o to, że chcą fizycznie zniszczyć wszystkich Ukraińców. Chcą, aby naród ukraiński przestał istnieć, aby Ukraińcy uznali, że się pomylili, że są częścią bratniego narodu rosyjskiego i właściwie żadne różnice nie istnieją. Próbują zniszczyć nosicieli ukraińskiej tożsamości, ludzi, naszych przedstawicieli kultury, społeczeństwa obywatelskiego, twórców sztuki, którzy mówią o tym, że jesteśmy odrębni. I właśnie w nich uderza główny cios. I właśnie w tym kontekście dziedzictwo kulturowe jest krytycznie ważne dla wroga. Właśnie dlatego świadomie przeprowadza ataki na muzea, na różne obiekty dziedzictwa kulturowego” – akcentował naczelnik Departamentu przeciwdziałania zbrodniom popełnionym w warunkach konfliktu zbrojnego Biura Prokuratora Generalnego Jurij Biełousow. Według danych przewodniczącej biura UNESCO na Ukrainie Chiary Dezzi Bardeschi, na odbudowę i rekonstrukcję sfery kultury w ciągu następnych 10 lat potrzeba będzie 8,9 miliarda dolarów USA. „Dla nas wielkim problemem pozostaje określenie priorytetów. Trzeba bowiem wyznaczyć kolejność finansowania i to nie tylko w krótkiej perspektywie” – zaznaczyła Chiara Dezzi Bardeschi. Na podstawie materiałów konferencji opracowany zostanie wniosek, który zostanie przedstawiony szerokiemu kręgowi zainteresowanych organizacji i mediów. Ponadto podstawowe tezy wypracowanej przez środowisko eksperckie deklaracji planuje się ogłosić podczas posiedzenia Komitetu UNESCO ds. ochrony dziedzictwa kulturowego w przypadku konfliktu zbrojnego w grudniu. Według informacji ze strony internetowej Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy Na zdjęciu: zniszczone przez rosyjskich agresorów obiekty kultury na Ukrainie Dowódczyni plutonu i poetka Oksana Rubaniak ze swoim tomikiem „Droga życia”. O literaturze wojennej czytaj na str. 3 MYKOŁA ŻULYŃSKI HALYNA KYRPA PRENUMERATA—2024 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy” na 2024 rok (str. 24). Koszt wynosi: 1 mies. — 60 hrywien. 3 mies. — 180 hrywien. 5 mies. — 300 hrywien. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Gdzie są ukraińskie uderzenia odwetowe?”

Rankiem 8 lipca Rosja przeprowadziła zmasowany atak na miasta Ukrainy. Atak dotknął Kijów, Dniepr, Krzywy Róg, Słowiańsk, Kramatorsk, Pokrowsk. Według stanu na ranek 9 lipca wiadomo było o śmierci w stolicy około 30 osób, co najmniej 117 odniosło obrażenia. Dziewiątego lipca w Kijowie i Krzywym Rogu ogłoszono Dzień Żałoby po Ukraińcach zabitych przez Rosję. Podczas rosyjskiego ataku pod ostrzał trafił największy szpital dziecięcy Ukrainy – „Ochmatdyt”. Obecnie wiadomo o śmierci dwóch dorosłych w placówce medycznej, 16 poszkodowanych, siedmioro z nich to dzieci. Do odgruzowywania dołączyły setki mieszkańców miasta. Kolejna zbrodnia Rosji przeciwko ludności cywilnej wywołała falę oburzenia na świecie. Ukraina doprowadziła do pilnego zwołania Rady Bezpieczeństwa ONZ. Swoje stanowisko rodacy wyrażali w mediach społecznościowych. Przytaczamy niektóre z nich: Wiktor Skoryk, komentator „Słowa Proświty”: Mam szaloną intuicję, spodziewałem się czegoś takiego właśnie tej nocy, dlatego nie spałem, a oni, szumowiny, w nocy tylko się bawili, odwracali uwagę i pewnie prowadzili w ten sposób rozpoznanie walką, a główne uderzenie zadali w dzień. Wyją syreny straży pożarnej i karetek pogotowia, ludzie są zaniepokojeni. A błotne bestie szaleją. Takiej skali ataku i takiego charakteru rozboju, jak dzisiaj, jeszcze nie było. Nie zastraszą. Ludzie wyszli na tołokę, odgruzowują, ratują poszkodowanych, jak od dawna przyjęło się u Ukraińców – gromadnie ruszać z pomocą. Mykoła Hołomsza: Chciałoby się zapytać ONZ: czy uświadamiacie sobie pełnię bezodpowiedzialności, głębię nieszczęścia od zbrodniczych działań kraju-agresora w Ukrainie? Kto będzie odpowiedzialny w historii świata za naruszenie porządku światowego i zasad prawa międzynarodowego, za niezabezpieczenie wykonania decyzji Zgromadzenia Ogólnego i Międzynarodowego Trybunału Praw Człowieka ONZ oraz za to, że Rosja znajduje się nie tylko w składzie Rady Bezpieczeństwa, ale jeszcze jej przewodniczy?! Czy nie czas stworzyć antyputinowską koalicję, aby zakończyć zuchwałe, straszne zbrodnie przeciwko ludzkości i produkowanie terroryzmu na świecie?! Wasyl KUJBIDA, doktor nauk z zakresu administracji publicznej, profesor. Ze względu na stosunek do obowiązującej Konstytucji Ukrainy obywateli Ukrainy można umownie podzielić na kilka grup. Pierwsza grupa – ci, którzy uważają, że nie należy wprowadzać zmian ani zatwierdzać nowej redakcji Konstytucji (nowej Konstytucji). W różnych podgrupach, które należą do tej grupy, argumenty mogą być różne: jakaś podgrupa twierdzi, że ta Konstytucja uznana jest za najlepszą na świecie, nie wymieniając przy tym ani organów międzynarodowych, które wyraziły taką opinię, ani dokumentów w tej sprawie, ignorując przy tym wnioski Komisji Weneckiej, w których wyrażane jest zaniepokojenie negatywnymi skutkami stosowania poszczególnych grup norm. Dla innej podgrupy argumentem jest to, że przy wprowadzaniu zmian do Konstytucji lub pisaniu nowej usuną normę o państwowym statusie języka ukraińskiego, zrewidują prawa i wolności człowieka i obywatela lub zmienią formę rządów itp. Mykoła Ołeszczuk, dowódca Sił Powietrznych Sił Zbrojnych Ukrainy: Świat musi ostro zareagować na tę zbrodnię. I dyskusji o tym, czy można zadawać uderzenia w obiekty wojskowe na terytorium Rosji, w ogóle nie powinno być. Petro Poroszenko: Rosyjskie zwyrodnialce nie gardzą niczym... Rosjanie potrafią tylko terroryzować, zabijać i niszczyć. Tam, gdzie oni są, wszędzie jest smutek i śmierć. Oni tylko wzmacniają nasze pragnienie zemsty, zrobienia wszystkiego, aby pociągnąć do odpowiedzialności i wybić z ich głów wymiotny imperializm. Dlatego każdego dnia kontynuujemy naszą walkę. Mychajło Zabołotnyj: Rosjanie nie mają prawa żyć na ziemi. Ihor Łapin, major Sił Zbrojnych Ukrainy: Kto „uśpi” tego wściekłego psa?! Kostiantyn Maszoweć: kremlowskie ścierwo postanowiło w przeddzień szczytu NATO „potrząsnąć światem swoją krwiożerczością”, uderzając w szpital dziecięcy... Te przygłupy żyją w jakimś innym wymiarze... Olha Łeń, prezenterka telewizyjna: Moim zdaniem, my, media, musimy koniecznie, oprócz skutków tych uderzeń, pokazywać, jak zmobilizowały się setki kijowian, aby w ciągu kilku godzin gołymi rękami odgruzować szpital. Jak ludzie przynosili wodę i jedzenie. Jak przenosili dzieci do schronów podczas zagrożenia ponownym uderzeniem. Pokażmy światu, że nie tylko cierpimy. Ale ratujemy swoich, mobilizujemy się, aby przezwyciężyć skutki rosyjskiego terroru. I że jesteśmy zdolni uderzyć w odpowiedzi. Myślę, że to teraz najważniejsze. Iryna Myronenko: Jaka potężna odpowiedź będzie tym razem? Ze! Kraj czeka. Wadym Wasyłenko: W naszej przestrzeni informacyjnej jest dużo irytacji. I narzekań. I płaczów. Ale wszystko to jest wstrząsaniem powietrza. Daremnym i bez końca. Tymczasem rosyjskie domy są całe, szpitale też, i szkoły w całości, i cała infrastruktura cywilna, jakby nic się nie stało. To dlaczego Rosjanie mają nie niszczyć tego wszystkiego w Ukrainie, oczyszczając terytorium i ludzi na nim, z góry wiedząc, że za to nic im nie będzie? Latami, a może i dziesięcioleciami, stopniowo zamieniając ukraińskie miasta w ruinę, a Ukraińców w... A kogoś interesuje, gdzie są ukraińskie uderzenia odwetowe? Gdzie są zamachy, dywersje, akty masowego niszczenia Rosjan? Ich nie było, nie ma i najprawdopodobniej nie będzie. Ktoś zbyt bardzo troszczy się o bezpieczeństwo rosyjskich ludzi, o ich życie i dobrobyt? Czy ludzie, których wybrali Ukraińcy, mają zero negatywnych emocji wobec nich, a nawet myśl o symetrycznej reakcji na uderzenia wydaje się herezją? Może ci ludzie wciąż widzą pokój w oczach Putina? Wiktorija Siumar: To uderzenie to prawdziwe oblicze Putina i rosyjskiego narodu. Ich celem jest zabijanie Ukraińców i ukraińskich dzieci. Maryna Danyluk-Jarmołajewa: Podobne uderzenia przekonują, że żadnego potężnego pokoju po szczytach pokojowych nie będzie. I jeśli będą jakieś porozumienia – małe okienko możliwości trzeba wykorzystać, aby zmienić obecne kierownictwo na bardziej kompetentne podczas pierwszych wyborów. I najlepiej – bez krewnych z medalami SVO i legitymacjami GRU. Wszystko inne to zawyżanie oczekiwań i iluzje. Przygotował Ihor ZOC Zdjęcie ze źródeł otwartych przyjmował jego dymisję, miał inne uprawnienia szefa władzy wykonawczej) to było prawidłowe. Podpis Prezydenta w tym przypadku zaświadczał, że przyjmuje on ustawę do wykonania. A w obecnym czasie parlamentarno-prezydenckiej formy rządów, najwyraźniej na ustawie powinien być podpis Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy i Premiera. Proszę się zainteresować, ile ustaw nie podpisał urzędujący Prezydent Ukrainy, mając większość w Radzie Najwyższej i o jaki czas je przeterminował, mając obowiązek podpisać w 15-dniowym terminie lub zwrócić ze swoimi uwagami do Rady Najwyższej. Wydawałoby się, drobnostka – podpis na ustawie, ale ta drobnostka sprzyjała formowaniu się na Ukrainie dwuwładzy w gałęzi władzy wykonawczej i uniemożliwieniu ustanowienia efektywnego zarządzania. Nie będę nadużywać Państwa czasu, a zatem nie będę analizować innych wad, zrodzonych z nieprzemyślanych i niesystemowych zmian w Konstytucji Ukrainy. Zatem, jeśli jest nam obojętne, czy będziemy żyć, czy nie, czy zachowa się ukraińskość i państwo ukraińskie, czy zostaną pochłonięte przez Moskowię, to możemy kontynuować sławienie jedni drugich, nie zmieniać się i nie zmieniać swojego państwa. Jeśli chcemy godnie żyć w rodzinie wolnej, nowej, to musimy się zmienić: stać się silnymi i odpowiedzialnymi, a zatem zmienić jakościowo Ukrainę. Nowe, piąte z kolei państwo narodu ukraińskiego musi być państwem III tysiąclecia: narodowym, demokratycznym, praworządnym, socjalnym i otwartym dla tych, dla których wolność, godność i sprawiedliwość są najwyższymi wartościami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Zmienić jakościowo państwo. Z wystąpienia na okrągłym stole w Ogólnoukraińskim Towarzystwie «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

tej grupy główne hasła: naucz się żyć zgodnie z tą Konstytucją; w złym stanie rzeczy na Ukrainie winni są nie Konstytucja, lecz obywatele, którzy jej nie przestrzegają; precz od Konstytucji. Do drugiej grupy zaliczymy obywateli Ukrainy, którzy uważają, że Konstytucja Ukrainy jako dokument polityczno-prawny była pewnym kompromisem między demokratyczną mniejszością Rady Najwyższej a jej komunistyczną większością, a dlatego zawiera część norm przestarzałych już dziś, błędne określenie narodu ukraińskiego jako obywateli Ukrainy różnych narodowości, lecz nie zawiera normy, że Ukraina jest państwem narodowym Ukraińców, tak jak zapisano w Deklaracji o state suwerenności. Co więcej, Konstytucja pisana była w okresie przejściowym, w czasie, w którym zdecydowana większość obywateli Ukrainy i jej kierownictwo polityczne nawet nie wyobrażało sobie, że może wybuchnąć wojna, dlatego trzeba wprowadzić do Konstytucji zmiany systemowe, w tym dotyczące prawa obywateli do broni dla obrony suwerenności Ukrainy i jej integralności terytorialnej, wzmocnienia statusu Sił Zbrojnych Ukrainy oraz zobowiązań państwa do troski o weteranów i inwalidów wojennych, usunięcia niejasności dotyczących wyborów w sytuacji, gdy wojna będzie trwać dłużej niż kadencja, na którą wybierany jest Prezydent Ukrainy. Do tej grupy warto zaliczyć podgrupę obywateli Ukrainy, którzy uważają, że wojna wybuchła z powodu słabości społeczeństwa ukraińskiego, a przede wszystkim państwa. Pierwsze dni wojny pokazały, że społeczeństwo jest silniejsze niż państwo, a bezradność administracyjna państwa, także w czasie wojny, wymaga pilnego jego wzmocnienia. Pewne reformy, aby wzmocnić państwo, można i trzeba przeprowadzić w czasie wojny, a fundamentalne zmiany, w wyniku których ma powstać jakościowo nowe państwo, najwyraźniej trzeba będzie przeprowadzić po wojnie. Nowa republika zakłada pojawienie się nowej umowy społecznej, a zatem i nowej konstytucji (podobnie jak uczynił generał de Gaulle, zakładając we Francji Piątą Republikę). Dla tej grupy hasło: „Precz od Konstytucji” jest równoznaczne z hasłem: „Śmierć ukraińskiemu państwu”. Ponieważ przy takim zarządzaniu sprawami publicznymi ma ono minimalne szanse na zwycięstwo w wojnie z Moskwą, a jeśli nawet wygra i, nie zmieniając się, wstąpi do UE, to tam nieuchronnie stanie się jej surowcowym przydatkiem, najbiedniejszym ze wszystkich państw UE (jak zresztą jest dziś). Do tej grupy należy także podgrupa, w ramach której dominują wizje przyszłej republiki jako nie państwa ukraińskiego (nowej Rosji lub państwa zdenacjonalizowanego światowego zbiegowiska, zjednoczonego „potężną kulturą rosyjską”). Oni nie dopuszczają nawet możliwości istnienia w odnowionym państwie ukraińskich nacjonalistów (czytaj ukraińskich patriotów), już bratają się z rosyjskimi szowinistami i wzywają do walki z państwowym statusem języka ukraińskiego, do niedopuszczenia, aby nowa Ukraina była państwem narodowym Ukraińców. Istnieje jeszcze kilka grup, których uśrednione poglądy znajdują się między tymi dwoma biegunami, ale przyszłość Ukrainy określą aktywne pierwsze dwie grupy. Jeśli uznamy, że tylko dzieła Boże są idealne, a wszystko, co robi człowiek, ma wady, to można przyjąć z dużym prawdopodobieństwem, że i Konstytucja Ukrainy z 1996 roku ma wady. Te wady, znów umownie, podzielimy na dwie grupy: wrodzone (te, które istniały od dnia jej zatwierdzenia) oraz nabyte (w wyniku niedostatecznie przemyślanych i niesystemowo wprowadzanych zmian). Do pierwszych, oprócz już wyżej wymienionych, należy zaliczyć zwłaszcza wady ustroju administracyjno-terytorialnego, terytorialnej organizacji władzy publicznej, brak skutecznych mechanizmów hamulców i równowagi w funkcjonowaniu różnych gałęzi władzy itd. Jaskrawym przykładem wad nabytych może być pozostawienie Prezydentowi Ukrainy obowiązku=prawa podpisywania ustaw Ukrainy po reformie politycznej z 2006 roku. W czasach republiki prezydencko-parlamentarnej, gdy Prezydent Ukrainy faktycznie kierował władzą wykonawczą Ukrainy (mianował za zgodą Rady Najwyższej premiera Ukrainy, odwoływał go ze stanowiska,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Wsparcie dla wojskowych literatów

Ihor ZOC. Próby profesjonalnej rozmowy o literaturze, którą tworzą Ukraińcy podczas wojny rosyjsko-ukraińskiej, już były. Nawet na ostatnim przed pełnoskalową inwazją Kijowskim Arsenale Książki latem 2021 r. organizatorzy przeprowadzili specjalny panel weteranów z udziałem urzędników z Ministerstwa ds. Weteranów. Ci ostatni obiecywali nawet spróbować zadbać o finansowanie publikacji uczestników działań wojennych, ale to się oczywiście nie wydarzyło. A wróg już stał u progu... Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy na czele z Mychajłem Sydorżewskim aktywnie odpowiedział na propozycję Ministerstwa Obrony, by dołączyć do seminarium-narady wojskowych literatów, którzy bronią państwa i wydają swoje utwory. Takich, doprawdy heroicznych ludzi, nie ma wielu, ale oni są i kraj musi wiedzieć o ich twórczości. Są to w szczególności obecni na wydarzeniu: Oksana Rubaniak, dowódca plutonu i autorka zbiorów „Naprzeciw śmierci” i „Droga życia”, Maksym Kuroczkin, żołnierz Sił Obrony Terytorialnej, dramaturg, Ołena Mokrenczuk, oficer Sił Zbrojnych Ukrainy, pisarka, Wiaczesław Rajewski, pułkownik, autor książki „PozytyVV”, Ałła Łotocka, starszy sierżant Sił Zbrojnych Ukrainy i autorka prozy, Maksym Parfinenko, żołnierz i pisarz, autor powieści „Prawie wojna: obmić”. Wojskowi literaci opowiedzieli o swojej drodze twórczej, przeczytali fragmenty utworów. Moderatorem wydarzenia był przewodniczący NZPU Mychajło Sydorżewski. Zaznaczył on, że sfera kultury to frontalne pole bitwy o przetrwanie Ukrainy w warunkach brutalnej wojny i podkreślił, że bardzo wiele znaczy polityka humanitarna w państwie, a to dramatyczne doświadczenie, które teraz przeżywa Ukraina, utrwala dla historii literatura. Opowiedział, jak Związek Pisarzy w miarę swoich sił także przybliża nasze Zwycięstwo: od początku wojny rosyjsko-ukraińskiej ukraińscy pisarze stanęli w obronie ojczyzny – kto z bronią w ręku, a kto z żarliwym słowem. Od początku wojny na stronie NZPU, a także w elektronicznej wersji „Ukraińskiej Gazety Literackiej” została założona aktualna rubryka „Słowo – broń”, gdzie stale drukowano i drukuje się utwory poetyckie współczesnych poetów, szeroko naświetlając temat wojny. Według informacji służby prasowej NZPU, przy udziale Związku w wydawnictwie „Lira-K” 6 czerwca 2022 roku ukazała się antologia liryki wojennej „Wiosna uzbrojona”, do której weszły poezje 142 pisarzy, a w październiku 2022 roku – antologia „Kroniki okupacji i oporu. Pierwsze miesiące wojny” (redaktor i kompilator obu antologii M. Sydorżewski). Światło dzienne ujrzała także antologia „Poezja bez schronu”, która ukazała się w 2022 roku w wydawnictwie „Discursus” i została opracowana przez przewodniczącą Kirowohradzkiej Organizacji Obwodowej NZPU Nadię Harmazij. W książce zaprezentowano wiersze 70 ukraińskich poetów. W 2022 roku w wydawnictwie „Samit-knyha” wydrukowano antologię „Doświadczenie wojny: ukraińskie głosy” (kompilatorzy O. Kosenko i M. Sydorżewski). W czasie pełnoskalowej inwazji przy udziale NZPU wydrukowano cztery almanachy poetyckie „Niepokonana Ukraina”, których kompilatorką była dyrektor Domu Pisarzy Nina Szawarska. Publikacje te zjednoczyły poezję ponad 100 autorów z różnych zakątków Ukrainy i z zagranicy. A jeszcze w 2024 roku wydano i zaprezentowano antologię liryki wojennej „Rymowa. Wojna”. Do książki weszły utwory poetyckie ponad siedemdziesięciu ukraińskich poetów. Wydawcą został Ihor Stepurin – założyciel wydawnictwa „Samit-Knyha”, a książkę opracowała znana poetka, sekretarz NZPU ds. pracy z młodymi autorami Julia Bereżko-Kamińska. Opracowała ona również antologię „Ukraina: piekielny 22-gi. Dziennik ludowy” oraz książkę „Ukraińcy w Polsce: historia ratunku” (wspólnie z polskim Instytutem Literatury). W 2024 roku światło dzienne ujrzała antologia „Wojna epoki postmodernizmu. Próba ogniem”, wydawnictwo „Samit-knyha” (opracował i przygotował do druku książkę M. Sydorżewski). Podczas wydarzenia do dyskusji dołączyli: naczelnik wydziału planowania i organizacji zabezpieczenia humanitarnego Zarządu Zabezpieczenia Humanitarnego Ministerstwa Obrony Ukrainy Ołeksij Serhijenko, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji, pułkownik Sił Zbrojnych Ukrainy i pisarz Mykoła Porowski, rzecznik Ministerstwa Obrony Ukrainy, członek Zarządu NZPU Dmytro Łazutkin, żołnierz i zasłużony artysta Ukrainy Dmytro Linartowycz, pisarze i deputowani ludowi poprzednich kadencji Borys Ponomarenko i Wasyl Kujbida, poetka Inna Kowalczuk, tłumacz Ołeksandr Bożko i inni. Padło wiele opinii i słusznych propozycji na temat tego, jak wspierać twórców prozy i poezji wojennej. Moim zdaniem, obecnie nie wiemy dokładnie, ile wydano książek od początku rosyjskiej agresji w 2014 r. i jak je klasyfikować. O wielu wartościowych publikacjach nie zawsze dowiaduje się szeroki ogół czytelników. Dobrze, jeśli informacja o wydaniu takich książek terminowo trafia do mediów. Przypomina mi się, jak po wyjeździe z okupowanego przez wroga Doniecka, jesienią 2014 roku udało mi się w odnowionej gazecie „Donecczyna” rozpocząć druk opowieści o burzliwym Wschodzie Petra Hajworonskiego z Pokrowska – tym materiałem zainteresowali się koledzy z Kijowa, Winnicy, Białej Cerkwi, bo mowa tam była o nastrojach doniecczan, źródłach separatyzmu. Z czasem notatki pisarza P. Hajworonskiego uformowały się w książkę „Wojna na Donbasie. Szkiełka kalejdoskopu” (2014), do której napisałem przedmowę, a nasz rodak akademik Iwan Dziuba później odpowiedział artykułem „Szkiełka donbaskiego kalejdoskopu”. Iwan Dziuba czuł, że wojna, którą przyniosła Rosja w 2014 r., szybko się nie skończy. A świadectwa o obronie Ukrainy, napisane nie tylko przez wojskowych, ale i cywilów, mają jednakowo wysoką cenę. Ale ponieważ wydarzenie, które odbyło się w Centralnym Domu Oficerów Sił Zbrojnych Ukrainy, zgromadziło wojskowych literatów – właśnie ich trzeba wszelkimi sposobami wspierać w mediach, a co za tym idzie, w przestrzeni informacyjnej. Niestety, żadnego kanału telewizyjnego na bardzo merytorycznym i ciekawym dla społeczeństwa spotkaniu nie było. „Słowo Proświty” na spotkaniu było reprezentowane i przypomniałem, że w tygodniku tylko w ciągu dwóch ostatnich lat wydrukowano utwory około dwudziestu naszych współczesnych, którzy walczą i piszą wiersze, rzadziej prozę. Niestety, utwory niektórych bohaterów ukazały się po ich śmierci na froncie. Zaprosiłem wojskowych literatów do włączenia się w tworzenie gazety, wszak każde ich słowo, jak i kula, musi trafiać w okrutnego wroga. 4 lipca stało się wiadomo, że podczas wykonywania zadania bojowego na Doniecczyźnie zginął prawnik i pisarz z obwodu chersońskiego Wasyl Palamarczuk. Jest on autorem książki „Wojskowy niepotrzeb” o doświadczeniu służby w latach 2014–2015. Składamy szczere kondolencje rodzinie, towarzyszom broni, wszystkim, którzy znali poległego wojownika i pisarza. 5 lipca minęło 10 lat, odkąd w wyniku operacji antyterrorystycznej Sił Obrony Ukrainy wyzwolono Słowiańsk i Kramatorsk, zajęte przez grupę poplecznika Putina, Striełkowa-Girkina, w kwietniu 2014 roku. Z okazji jubileuszu weteran dziennikarstwa, honorowy krajoznawca Ukrainy Wiktor Skrypnyk wydał książeczkę „Wypaleni wojnami”, której drugi rozdział poświęcony jest działaniom bojowym tamtego czasu oraz pamięci poległych wyzwolicieli. Pierwszy rozdział to wspomnienia autora, urodzonego w 1941 r. na Słobożanszczyźnie, o dziecięcych wrażeniach z wojennej niedoli II wojny światowej. Tułaczka przesiedleńców w wyniku pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę z 24 lutego 2022 r. stanowi trzeci i niedokończony rozdział. – Moje pokolenie przeżywa już trzecią wojnę – rozmyśla Wiktor Petrowycz. – Czasami patrzysz w niebo i w myślach krzyczysz: „Panie! Czyżbyśmy zjedli Ci cielaka, że rzucasz nas to w paszczę faszysty Hitlera, to raszysty Putlera?”. Niebo milczy. Ale naród wie, że Bóg nie jest cielakiem, On wszystko widzi z góry. Z Jego pomocą zniszczyliśmy nazistów, w kolejce są bezbożnicy, pozbawieni rozumu putiniści. Autor przyznaje, że przez lata pracy dziennikarskiej, a Wiktor Skrypnyk przez dziesięć lat redagował miejsko-rejonową gazetę „Wisti” w Słowiańsku i był to prawdziwie ukraiński periodyk, zebrała mu się cała teczka materiałów, na której czerwonym ołówkiem wypisał „WOJNA”. A w 2014 roku musiał założyć nową teczkę z napisem „Słowiańsk 2014”. Z czasem zebrane materiały stały się podstawą książki-digestu „Słowiańsk w wojnie 2014 roku”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Drukarski dwir” w 2016 r. O swoim życiu i postawie obywatelskiej w okresie okupacji miasta weteran pisze bez patosu, ale wymownie: „Rozwinięcie działań bojowych zmusiło do myślenia o bezpieczeństwie rodziny. Przede wszystkim wysłałem do wsi, gdzie ocalał dom mojej mamy, żonę. Potem do Charkowa wyprawiliśmy rodzinę wnuczki Oli... Ja natomiast kontynuowałem wypełnianie obowiązków własnego korespondenta gazety obwodowej „Donecczyna”. Pocztą elektroniczną wysyłałem korespondencje do Doniecka, a także list otwarty do Putina z wezwaniem do wycofania wojsk i zaprzestania wspierania terrorystów-separatystów. 4 czerwca 2014 r., kiedy wokół miasta nasiliły się działania bojowe, w mieście zabrakło wody, światła, łączności, do wsi pojechałem i ja”. Tutaj trzeba dodać, że Słowiańsk przez kilka miesięcy był całkowicie zablokowany przez bojowników: legalnej władzy tam nie było i żadne ukraińskie medium nie pracowało. Ale nawet w tych warunkach Wiktor Petrowycz znajdował odwagę, by dobrowolnie wypełniać swój dziennikarski obowiązek – przekazywał informacje o wydarzeniach w okupacji na wolną Ukrainę. Piszę to, aby podkreślić, że ani wiek, ani warunki nie staną na przeszkodzie, jeśli nie zdradzasz prawdy i służysz swojemu narodowi. 5 lipca 2014 r. przyszła wieść o wyzwoleniu Słowiańska i Kramatorska od rosyjskich okupantów, a Wiktor Petrowycz wrócił i zajął miejsce pracy przy biurku. Publikował w lokalnych gazetach „Panorama tyżnia” i „Złahoda”, a także w „Donecczynie”. Dobrze pamiętam ten okres uniesienia, kiedy Siły Zbrojne Ukrainy i bataliony ochotnicze zdołały wyzwolić od wrogów znaczną część terytorium obwodów donieckiego i ługańskiego. To był prawdziwy wyczyn ukraińskich żołnierzy! Sprawiedliwie będzie wspomnieć, że w latach 2015–2019 w Słowiańsku oraz innych miastach i rejonach Donbasu lokalne administracje i organizacje społeczne poświęcały znaczną uwagę upamiętnieniu poległych wyzwolicieli. W miejscach starć bojowych, głównie na punktach kontrolnych, wzniesiono znaki pamięci z nazwiskami poległych bohaterów. – Zrobił na mnie wrażenie wyczyn dowódcy załogi samolotu An-30B, podpułkownika Kostiantyna Mohyłki – opowiada Wiktor Skrypnyk. – Zestrzelony 6 czerwca 2014 r. przez rosyjskich najemników pod Słowiańskiem, zdołał odwrócić płonącą maszynę od dzielnic mieszkalnych, czym uratował życie niejednej dziesiątce mieszczan. Za wyjątkową odwagę i bohaterstwo, niezłomność ducha w walce o niepodległe państwo ukraińskie oraz wierność przysiędze wojskowej, dekretem prezydenckim nr 543 z 20 czerwca 2014 r. podpułkownik K. W. Mohyłko został pośmiertnie uhonorowany tytułem „Bohater Ukrainy”. Jemu poświęciłem szkic, wydrukowany w gazecie obwodowej „Donecczyna”, przygotowałem broszurę, która rozeszła się po bibliotekach i placówkach oświatowych miasta i rejonu. Warto zaznaczyć, że broszury o Bohaterach Ukrainy, którzy zginęli przy wyzwalaniu Słowiańska – kapitanie Rusłanie Łużewskim, pułkowniku Ołeksandrze Aniszczence, podpułkowniku Tarasie Seniuku – przygotował przewodniczący organizacji obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, proświcianin Wałerij Romańko. A z inicjatywy szefowej miejsko-rejonowej organizacji krajoznawców, proświcianki i w tamtym czasie zastępczyni naczelnika Słowiańskiego Kolegium Narodowego Uniwersytetu Lotniczego Tetiany Łysak, w mieście w 2016 roku wydano książkę „Pamięć żywa”, w której zebrano dane o wszystkich ukraińskich żołnierzach, którzy zginęli za wyzwolenie Słowiańska (łącznie 63) z rąk rosyjskich terrorystów i lokalnych separatystów. Trzecia wojna, według słów autora, zaczęła się dla niego zimą 2022 r. – Musiałem doświadczyć niemal przymusowej ewakuacji, niesprawiedliwych oskarżeń „dobroczyńców”, którzy próbowali przeszukać kieszenie przymusowych przesiedleńców. Jako dziennikarz nie mogłem milczeć. W zeszłym roku wydałem książeczkę „Podła wojna Rosji przeciwko Ukrainie”. A w tym roku postanowiłem stworzyć jeszcze jedną, może i ostatnią książeczkę „Wypaleni wojnami”. W jej wydaniu pomogły Tetiana Łysak i jej siostra Łarysa Kostiantyniwna Łysak, kandydat nauk filologicznych, kierownik katedry Donbaskiej Akademii Budownictwa i Architektury. Niski im pokłon! W końcowym rozdziale autor opisuje tułaczkę małżeństwa Skrypnyk w pierwszych miesiącach wojny, gdy byli zmuszeni wyjechać ze Słowiańska, oraz ich powrót do miasta, które mimo ostrzałów i bliskości linii frontu stara się przetrwać. Żyć jak przed wojną się nie udaje, a to zresztą niemożliwe, ale tacy patrioci swojego miasta jak Wiktor Skrypnyk, Wałerij Romańko, Hennadij Płotnyczenko, Wołodymyr Dawydenko, Wołodymyr Zełenyj z Barwinkowego i inni nie opuszczają Słowiańska, jednoczą się, utrzymują kontakt. W Dzień wyzwolenia Słowiańska i Kramatorska przeprowadzili prezentację książki towarzysza broni. Z wiarą, że wyzwolenie od raszystów przyjdzie także do innych okupowanych przez agresora terytoriów. Zdjęcia służby prasowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz ze źródeł otwartych.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Geopolityczne obszary pozacenzuralnego czasopisma „Ukraiński Wisnyk”

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki. Zakończenie. Początek w nr 26 z 2024 r. Uduchowienie świata osobistego. Zwracam uwagę na różnorodne gatunkowo publikacje, których tematyka i treść nie straciły na aktualności obecnie, w okresie rosyjskiej pełnoskalowej ludobójczej, terrorystycznej, niszczycielskiej wojny przeciwko Ukrainie. Trwałość problemów, zrodzonych przez antyukraińską moskiewsko-komunistyczną ideologię i politykę, niestety, nie została przerwana, do końca nie została rozwiązana. Ważne narodowo-duchowe myśli wyraził Wasyl Stus w liście do przewodniczącego Rady Najwyższej USRR O. P. Laszki i sekretarza KC KPU F. D. Owczarenki: „Każde normalnie zorganizowane społeczeństwo pozostawia człowiekowi pewną przestrzeń indywidualnej wolności. Przecież to obowiązkowy warunek ludzkiego istnienia. Przy braku takiej wolności są istoty, ale nie ma ludzi, osobowości. …Oto już chyba trzeci miesiąc przebywa w izolatorze donieckiego KGB wykładowca Donieckiego Instytutu Medycznego, kandydat nauk medycznych Iwan Stepanowycz Suk. Miał przyzwoitą ukraińską bibliotekę, uważnie studiował ukraińską literaturę, sztukę, historię. Jako naukowiec pozostawał inteligentem. Próżno mówić, że żadnej agitacji przeciwko reżimowi czy rozpowszechniania zakazanej literatury Iwan Suk nie prowadził. Tym bardziej, że mowa o Doniecku, skrajnie zrusyfikowanym mieście, gdzie nie ma żadnej ukraińskiej szkoły, gdzie w instytucie pedagogicznym nawet historię Ukrainy przez pewien czas czytano w języku rosyjskim, gdzie rządowe postanowienia z Kijowa najpierw tłumaczą na rosyjski, potem „doprowadzają” do mieszkańców, mieście, gdzie żywą potoczną ukraińszczyznę postrzegają jako jeden z cudów świata”. Wasyl Stus podkreślił, że „każde społeczeństwo potrzebuje indywidualnie dojrzałych ludzi, osobowości, a nie ludożerców, wtedy gwarantuje ono indywidualne prawa człowieka. Do takich praw zaliczyłbym prawo do posiadania świata w sobie – prawo do myślenia, posiadania własnych przekonań, światopoglądu, charakteru, nawyków...”. W obecnym rozumieniu „posiadanie świata w sobie” to ukraińskocentryczny światopogląd, postawa tworząca naród i cnotliwe działanie. Jeśli uważnie przeczytać list twórczej młodzieży Dniepropietrowszczyzny o represjach, który został opublikowany w „Wisnyku”, to również odczuwamy jego ukraińskocentryczną istotę, choć autorzy opierają się na tak zwanej leninowskiej polityce narodowościowej. Cytujemy wybrane fragmenty tego gruntownego, demaskatorskiego dokumentu, który również w tamtym czasie został wydrukowany za granicą: „Zwracamy uwagę komunistów, kierowników oraz działaczy społecznych naszego suwerennego państwa – Ukraińskiej SRR, jednego z państw – założycieli ONZ, na ten pogromowy sabat, który oto już kilka miesięcy trwa na Dniepropietrowszczyźnie, na dzikie i bezsensowne prześladowanie uczciwych i oddanych sprawie budowy komunizmu obywateli ukraińskich. Ta kampania jest na tyle bezczelna i bezpryncypialna, że bledną przy niej najdziksze wybryki znanych całemu światu chińskich hunwejbinów. …Największej brutalności sięgnęła tak zwana dniepropietrowska kampania w związku z pojawieniem się nowej powieści naszego rodaka Olesia Honczara „Sobór”. W związku z kampanią opluwania „Soboru” ożywili „wychowawczą” pracę miejscowi kagebiści. I znowu pełzła przez nich puszczona plotka o „nacjonalistycznym zagrożeniu”. Śmiesznie nawet mówić, że to „nacjonalistyczne zagrożenie” pojawiło się właśnie w Dniepropietrowsku, gdzie nie ma ani jednego ukraińskiego przedszkola czy żłobka, ani jednej w pełni ukraińskiej szkoły, ani jednej uczelni czy technikum z wykładowym językiem ukraińskim. …Czyż są wrogami ci uczciwi obywatele Ukraińskiej SRR, którzy zrozumieli tę tragedię swojego narodu i nie chcą wyrzekać się ojczystego języka, nie chcą wyrzekać się siebie, w związku z czym wielki Rosjanin – pisarz W. Sołouchin powiedział: „Gdybym urodził się Ukraińcem, za nic nie chciałbym zostać Rosjaninem”? Czyż radziecki patriotyzm obecnego Ukraińca nie zawiera w sobie godności narodowej, dumy narodowej ze swojego wielkiego i utalentowanego narodu ukraińskiego?... Nam droga jest i Sicz Zaporoska, którą K. Marks w swoich „Notatkach chronologicznych” nazwał republiką kozacką, i pomniki przeszłości, niech to będzie budowla architektury cerkiewnej czy kureń kozacki, o szanowanie czy zachowanie których tak wymownie walczy „Sobór” Honczara”. W liście wymieniono dwa tuziny nazwisk ludzi, których prześladują tylko za to, że chcą być samymi sobą i nikim innym, że chcą wychowywać swoje dzieci w ukraińskich przedszkolach, szkołach, technikach i wyższych uczelniach. W kilku wydaniach „Ukraińskiego Wisnyka” opublikowano materiały o brutalnym prześladowaniu wieloletniego więźnia politycznego Światosława Karawanskiego tylko za to, że chciał być samym sobą, czyli Ukraińcem, tworzyć ukraińską naukę filologiczną. Światosław Karawanski został skazany przez Odeski Trybunał Wojskowy na 25 lat pod zarzutem zdrady Ojczyzny. W grudniu 1960 r. zwolniony na mocy amnestii po odbyciu ponad 16 lat więzienia, termin kary został mu przy tym skrócony o połowę – do 12,5 roku. W listopadzie 1965 roku na wniosek KGB Prokurator ZSRR Rudenko anulował amnestię i Karawanskiego bez sądu i śledztwa wysłano do odsiedzenia 25-letniego wyroku. Przyczyną stały się artykuły S. Karawanskiego o rosnącej rusyfikacji wyższych uczelni i szkół Ukrainy. W liście do przewodniczącego Prezydium Rady Najwyższej tow. Laszki i prokuratora USRR tow. Głuchowa Iwan Hel, Mychajło Osadczyj, Wiaczesław Czornowił, Wałentyn Moroz, Iryna Senyk, Oksana Popowycz, Lubow Łemyk, Jarosława Menkusz, Olha Horyń, Myrosława Zwaryczewśka, Bohdan Szastkiw, Bohdan Horyń, Oksana Meszko, W. Chudenko, Wołodymyr Iwanyszyn, Iwan Rusyn pisali: „My, byli więźniowie polityczni, zaniepokojeni tym, że w ostatnich miesiącach na Ukrainie znów nasiliły się prześladowania ludzi za przekonania. W szczególności zaniepokoiło nas niedawno rozpoczęte przez republikańskie KGB nowe śledztwo nad więźniem politycznym z Odessy S. Karawanskim, oskarżonym o „antysowiecką” Wiaczesław Czornowił agitacji i propagandzie” podczas pobytu w więzieniu we Włodzimierzu… Ale jakkolwiek nie pragnęła w ostatnim czasie oficjalna i nieoficjalna – zakulisowa – propaganda oczernić S. Karawanskiego, przygotowując moralny grunt pod nową rozprawę, my tak i nie zrozumieliśmy, jakie nowe zbrodnie popełnił Karawanski, wychodząc w 1960 roku na wolność, za co, anulowawszy amnestię, zmuszono go w listopadzie 1965 roku do odsiedzenia pozaprawnego 25-letniego wyroku. Wiemy, że na wolności S. Karawanski owocnie pracował jako tłumacz i językoznawca, opracował fundamentalny „Słownik rymów języka ukraińskiego”. W żaden sposób nie można nazwać antyradzieckimi jego krytycznych artykułów o polityce językowej na Ukrainie… Teraz człowiekowi, któremu zostało prawie 5 lat do zakończenia 25-letniego wyroku, grozi nowe skazanie, nie wiadomo na ile lat. Chodzi zatem nie o resocjalizację, a o fizyczne zniszczenie człowieka”. „Wisnyk” wszechstronnie naświetlał dyskusję o pracy Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja?”. W V i VI numerach czasopisma opublikowano pracę Wiaczesława Czornowiła „Co i jak broni Bohdan Stenczuk (66 pytań i uwag do „internacjonalisty”). Ta polemika związana jest z oświadczeniem Iwana Dziuby do Związku Pisarzy Ukrainy. „Zaprawdę, dmyterkom i kozaczenkom udało się wycisnąć wszelkimi sposobami z I. Dziuby takie oświadczenie, które bez wątpienia jest błędnym krokiem krytyka – zaznaczał W. Czornowił. – Ale nie mniej błędnie jest robić z jednej pomyłki, która stoi osobno w całej dotychczasowej twórczości i działalności Dziuby, niezrozumiale pospieszne wnioski i obiektywnie szkodliwe (poza wszystkimi dobrymi subiektywnymi intencjami) publiczne oświadczenia o gasnięciu I. Dziuby, o odejściu jego z poprzednich pozycji na jakieś inne, o niezagojonej kryzysowej ranie całego pokolenia „szestdesiatnykiw” itd. itp. A wam, Bohdanie Stenczuk, tym bardziej nie ma się z czego cieszyć z oświadczenia Dziuby. Bo przecież, poza wszystkim, on nie wyrzekł się w nim swojej pracy i oświadczył, że jego platforma ideowa pozostała niezmienna. A jaka to platforma ideowa, wie każdy, kto czytał „Internacjonalizm czy rusyfikację?”: to nie wystąpienie przeciwko „nacjonalizmowi” w Pańskim rozumieniu tego słowa, a bezkompromisowe potępienie odrażającego wielkomocarstwowego moskiewskiego potwora – szowinizmu”. W liście do redaktora czasopisma „Witchyzna” L. Dmyterka, który opublikował artykuł „Miejsce w boju. O literacie, który znalazł się po drugiej stronie barykady”, Wasyl Stus napisał: „Dzięki Bogu, macie już kogo niszczyć: po krwawej dobie stalinizmu na Ukrainie pojawiła się inteligencja, która zaczęła swój rodowód nie od szczęśliwych pracowników socjalistycznych łanów wsi Dzwonkowe (to rodowód dzwonarzy typu Kornijczuka i Co), a od bezpaszportowego kołchozowego ludu, którego cenzura jeszcze do dziś nie wpuszcza do drukowanej literatury. Po 1956 roku pojawiły się wiersze Łiny Kostenko, Mykoły Winhranowskiego, artykuły I. Dziuby, Je. Swerstuka oraz I. Switłycznego – ludzi, którzy przywrócili nam poczucie szacunku do samego siebie. To przebłyski naszego odzyskującego wzrok spojrzenia, świadectwo naszego samoodrodzenia, moralnego wyzdrowienia. Teraz na głowę jednego z nich czeka niebezpieczeństwo. Przykrywszy się waszym imieniem, jakiś tajny czarny człowieczek przygotowuje rozprawę nad Iwanem Dziubą. Kto on, ten czarny człowieczek? Dlaczego tak starannie ukrywa swoją prawdziwą twarz – za pseudonimami typu Bohdana Stenczuka, za autorytetami ludzi, do których nie ma żadnego związku, za plecami osób, gotowych dokopywać cokolwiek i jakkolwiek? W rzeczywistości on przygotowuje rozprawę. Nad kim? Nad najuczciwszym rycerzem naszej kultury, krytykiem, któremu równych radziecka literatura ukraińska prawie nie znała przez swoje pięćdziesiąt lat! Biada temu krajowi, gdzie szczuje się takich ludzi jak I. Dziuba, gdzie pragnie się ich obrócić w straconą siłę, gdzie bezmózgie czarne człowieczki zabijają w rozkwicie tysiące talentów, tak ciężko rodzących się przez matki. Wierzę, że już jutro te czarne człowieczki będą przez naród przeklęte. Kiedy nasi potomkowie będą budować nie barykady, a świątynię sprawiedliwości, najbardziej przyda im się ten, kogo wy teraz szczujecie. Może właśnie za jego radami będą wyznaczać wysokość sklepienia”. Współcześni arystokraci ducha Niestety, nie cały ród czarnych człowieczków odszedł w niebyt. Oni także przyczynili się do tego, że zielone człowieczki zajęły Krym i razem z „kakajaraznicami”, „żdunami” oraz małorosami-separatystami wytworzyli tak zwane dnr i lnr i obecnie wysługują się kremlowskim czarnosotniowcom, szkodzą obrońcom i obrończyniom, wolontariuszom, narodowo świadomym Ukraińcom w heroicznej walce z raszystowskimi hordami barbarzyńców-niszczycieli ukraińskiego etnosu, Ukraińskiego Państwa Narodowego. Uważam, że ci ludzie, dzisiejsi patrioci, mówiąc słowami Wałentyna Moroza, należą do arystokratów ducha. W eseju „Wśród śniegów”, opublikowanym w piątym numerze „Wisnyka”, Wałentyn Moroz, charakteryzując społeczno-polityczne okoliczności w Związku Radzieckim, podkreślił, że „dewaluacja słowa pociągnęła za sobą straszną dewaluację wszystkich pojęć. Do rzędu wymyślonych trafiły cel, ideał, heroizm, wyczyn. Mocno odgrodzony swoim nihilizmem od wszystkiego co duchowe, „pracujący” wyrzucił za burtę wszystko. O Tyczynie wiedzieli tylko, że „pisze wiersze, a coraz gorsze”. Co można było powiedzieć o genialności Tyczyny w warunkach, kiedy samo pojęcie genialności nikt już poważnie nie odbierał, kiedy genialność kojarzyła się z Demianem Biednym, kiedy ją przypinano do spodni każdego komisarza”. W najnowszych badaniach z zakresu prasoznawstwa, politologii, filozofii przekonująco mówi się, że dla Ukrainy – kolonii Moskowii=Rosji, tragedia kulturalno-oświatowa, moralno-psychologiczna była podwójna, jak i dla wszystkich „nacjonalistów” Związku Radzieckiego. Bo takie pojęcia jak naród, patriotyzm, język ojczysty, Ojczyzna, też trafiły do komunistyczno-moskiewskiego rejestru rzeczy „wymyślonych”, „książkowych”. Człowiek, który nie wierzył w nic, wpadał w niewolę obojętności wobec Ukrainy, nabywał mentalnych cech „nowej wspólnoty – naród radziecki” z uznaniem Moskali=Rosjan za „starszego brata”: „I oto na to zimne pogorzelisko, gdzie już nawet popiół dawno rozwiał się z wiatrem, przyszli szestdesiatnyky – „pokolenie Symonenki”. Nie wszystko było wartościowe i głębokie w ich pierwszych utworach. A jednak ich przyjście było epoką. Bo przywrócili utraconą wagę słowom i pojęciom, zmusili ludzi znów uwierzyć w realność świata duchowego. To był prawdziwy wyczyn: w atmosferze totalnego zwątpienia w coś uwierzyć. I zapalić wiarą innych. To była misja szestdesiatnykiw: przynieść w zamarzniętą ukraińską rzeczywistość iskrę obsesji”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Rozważając nad moralno-psychologicznym stanem obsesji, Wałentyn Moroz zauważył, że „obsesja – to nie artyzm. I nie naukowość. I nawet nie publicystyka. Obsesja – to zupełnie osobna substancja, niezbędny obok innych komponent dla pełnowartościowego życia duchowego”. Historyczne doświadczenie relacji, stosunków między mokselcami=moskwicinami=rosjanami a rosami=rusinami=ukraińcami oraz obecna pełnoskalowa wojna rosyjsko-ukraińska daje podstawę, by uzupełnić Wałentyna Moroza, że obsesja jest istotą niezłomnego ukraińskiego ducha narodowego. Każdy numer z 6 wydań „Ukraińskiego wisnyka” jest wypełniony aktualną, prawdziwą informacją, która intelektualnie, duchowo i emocjonalnie wzbogacała czytelników Ukrainy i za granicą nie tylko w latach 60.–70. ubiegłego wieku, ale i dziś otwiera historyczno-oświatowe okno na świat przeszłości i teraźniejszości oraz kładzie nacjonalistyczne moralno-psychologiczne fundamenty pod budowę przyszłej ukraińskiej Ukrainy. Czwarte wydanie „Ukraińskiego wisnyka” poświęcone jest jasnej pamięci Ałły Horskiej – obywatelki, artystki, człowieka. W 1964 roku wraz z artystami Ludmyłą Semykiną, Panasem Załywachą i Hałyną Sewruk Ałła Horska wykonała witraż szewczenkowski w westybulu Uniwersytetu Kijowskiego. Na witrażu przedstawiono gniewnego Szewczenkę, który jedną ręką przygarnia skrzywdzoną kobietę-Ukrainę, a w wysoko podniesionej drugiej ręce trzyma książkę z napisem: „Wielbić będę małych owych niewolników niemych, ja na straży przy nich postawię słowo”. Witraż został brutalnie zniszczony. Ałłę Horską i Ludmyłę Semykinę wykluczono ze Związku Artystów Ukrainy. W niewyjaśnionych okolicznościach Ałła Horska została zabita 28 listopada 1970 r. W „Wisnyku” czytamy, że pogrzeb Ałły Horskiej był zaplanowany na 4 grudnia. Na ten dzień przyjechali ludzie z innych miast, przyszli kijowianie. Niespodziewanie, jakoby w interesie śledztwa, pogrzeb odłożono na 7 grudnia, na poniedziałek. W dniu pogrzebu w żałobnie przystrojonej pracowni Ałły przyjaciele urządzili pośmiertną wystawę jej dzieł. Przez pracownię przeszły setki ludzi. Wyjednane przez wnuczkę Iwana Franki Z. T. Franko zezwolenie na pochówek Ałły Horskiej na Cmentarzu Bajkowym zostało anulowane – i Ałłę chowano na nowo powstałym cmentarzu – na pustkowiu za miastem. Do ciała zamordowanej nie dopuszczono nikogo z rodziny czy bliskich, otworzyć trumny nie pozwolono. Nie pozwolono zanieść na kilka minut nawet zamkniętej trumny ani do domu, ani do pracowni artystki. Na pogrzebie wystąpili Ołeksandr Serhijenko, Iwan Hel, Jewhen Swerstiuk, Wasyl Stus odczytał wiersz „Pamięci Ałły Horskiej”. Jewhen Swerstiuk powiedział między innymi: „Gdybyśmy wyobrazili sobie szczegółowo historię jej życia – byłaby to pouczająca opowieść o tym, jak artystka Ałła Horska odkryła swoją Ukrainę, jak szukała jej ołtarza i jak stopniowo uczyła się widzieć to, co najważniejsze w niewidzialnym, dokopując się do źródeł... Ałła Horska będzie promieniować światłem, będzie krzewić obecność ducha samym swoim imieniem. Była to rzadka osoba, która na wieki pozostaje z nami, jak bratnia dusza. W obrazie całego dziesięciolecia góruje białym widmem Dobrego Ducha, który ucieleśnia sumienie, godność, zapał młodości i blask wolnego ludzkiego oblicza, oświetlonego talentem i oddaniem ludziom”. W tym „Wisnyku” poinformowano o haniebnym sądzie nad Wałentynem Morozem w Iwano-Frankiwsku, który odbył się 17–18 listopada 1970 r. Ukraińscy patrioci B. Antonenko-Dawydowycz, I. Dziuba, W. Czornowił, Olha Horyń, Iryna Stasiw-Kałyneć, Ihor Kałyneć, O. Meszko, W. Drabata, Stefania Hułyk, Wasyl Romaniuk w swoich oświadczeniach, listach podkreślali, że Wałentyna Moroza skazano na 14 lat tylko za to, że występował ze swoimi myślami, które głęboko go dotknęły w związku z zachowaniem materialnych, duchowych, kulturowych osiągnięć narodu ukraińskiego. Ksiądz Wasyl Romaniuk, późniejszy patriarcha Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, w oświadczeniu napisał, że Wałentyn Moroz pryncypialnie i otwarcie napisał kilka artykułów, przejętych szczerą troską o duchowe osiągnięcia narodu, o jego los, o człowieczeństwo i sprawiedliwość. Człowieka, pełnego troski o naród i o ludzi, sądzono za „podważanie ustroju”. Warto byłoby zastanowić się, kto naprawdę „podważa” ustrój – Wałentyn swoimi ludzkimi artykułami czy Iwano-Frankiwski sąd obwodowy po azjatycku okrutnym wyrokiem, zdolnym skompromitować każdy ustrój. W artykule „Mojżesz i Datan” Wałentyn Moroz podkreślał: „Prawda jest konkretna – tak jak dobro, sprawiedliwość, piękno. Prawda – jest narodowa. To znaczy, że jest jedna dla wszystkich, ale z milionem ścian. I do każdego narodu zwrócona jest jedną, niepowtarzalną ścianą. Misja narodu – znaleźć swoją ścianę, której nikt poza nim nie znajdzie, i tym wzbogacić ludzkość”. Ta pozycja Wałentyna Moroza zaostrzyła się, nabrała nowych życiodajnych odcieni w obecnym okresie potężnej informacyjno-psychologicznej i wojskowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Przykro, ale w wielu krajach do dziś nie uświadomiono sobie, że tworzyć ogólnoludzkie wartości można tylko na podstawie, na fundamencie wartości narodowych. Przecież „naród – to najświętsze. Naród – to synteza duchowego, czym włada człowiek – podkreślał Wałentyn Moroz. – Naród może żyć tylko wtedy, gdy są ludzie gotowi za niego umrzeć”. Grupa ukraińskich więźniów politycznych w sierpniu 1970 roku rozpowszechniała opowieść biograficzną „Pamięci Antona Olijnyka”, z której dowiadujemy się, że w 1947 roku Anton wpada w ręce prowokacyjnej bojówki CzeKa, która podawała się za ukraińskich powstańców. Olijnyka aresztują. Śledztwo, „sąd”, dwudziestopięcioletni wyrok, etapy i horror stalinowskich łagrów. Daleka Północ, Inta. Tam też tuła się do 1955 roku. „Co przyszło mu zobaczyć i przeżyć – nie uda się opowiedzieć w kilku słowach. Potrzebne są całe tomy – napisali więźniowie polityczni. – Ale terror nie złamał Antona: marzy tylko o wolności, o kontynuowaniu walki. I uczy się, uczy, nieustannie pracuje nad sobą. Kilka nieudanych prób ucieczki. Po każdej – karcer, izolatka, strefa zaostrzonego rygoru. I znowu wszystko od początku. W 1955 roku udało mu się uciec z 5. strefy zaostrzonego rygoru w Incie. Tym razem skutecznie. Ale strefa, którą pokonał, to tylko mały odcinek tej cierpiętniczej drogi, którą przyszło mu przebyć. Przed nim setki kilometrów dzikiej tajgi, gdzie można spotkać tylko dzikie zwierzęta oraz... łagry. Te ostatnie są straszniejsze. Kiedyś, gdy ludzie otrzymają dostęp do archiwów KGB, zapoznają się z dziennikiem Antona Olijnyka, w którym odnotowany jest każdy krok tej drogi – setki kilometrów pieszo przez tajgę, setki kilometrów łodzią po Peczorze, wędrówki pod cudzym nazwiskiem koleją od Kotłasu do Sarn. Póki co o tej odysei wiemy od samego Antona tylko my” – zaznaczyli ukraińscy więźniowie polityczni. Wydawało się, że los uśmiechnął się do Antona. Lecz niedługo, bo w Kostopolu na Rówieńszczyźnie go aresztują. „To, że schwytali go tam, a nie na Północy, uratowało mu życie. Na Północy uciekinierów bezlitośnie zabijano rzekomo za próbę »stawiania oporu«. A tak – nowy sąd, drugie 25 lat i więzienie we Włodzimierzu. Trzy lata więzienia Anton wykorzystał bardzo owocnie. Mogą to potwierdzić i ci, którzy znali go także po Włodzimierzu. Pogłębiała się jego wiedza, rozszerzył się światopogląd, zwłaszcza w literaturze, filozofii, ekonomii, socjologii. Teraz stawał się niebezpieczny nie tylko jako potencjalny uciekinier, buntownik, ale i człowiek, który dzięki swojej wiedzy mógłby kiedyś bardziej przysłużyć się swojemu narodowi. Nie można go było złamać, można było tylko zniszczyć. Ale to były już nie lata stalinowskiego terroru, a chruszczowowskiej socjalistycznej praworządności. Trzeba było czekać na okazję, by nadać morderstwu przyzwoity wygląd. I doczekali się. Po więzieniu Antona przenoszą w maju 1958 r. do łagrów mordowskich. Jak i na Północy, Anton żyje jedną myślą – wyrwać się na wolność. Jak silne pragnienie wolności musi być w człowieku, aby, wiedząc o tym, że mało kto z więźniów-uciekinierów pozostaje przy życiu, mając własne gorzkie doświadczenie, podejmować nową próbę. Ale Anton uparcie i starannie się przygotowuje, obmyśla każdy krok, przewiduje wszystkie niespodzianki. Łagier, w którym trzymali Antona, był ufortyfikowany tak, że praktycznie nawet wydostać się poza strefę nie było możliwości. Ale nie dla Antona Olijnyka! Latem 1965 roku mordowskie łagry obiegła wieść: Anton uciekł po raz drugi. Z nim jeszcze jeden więzień. Do nas, Ukraińców, podchodzili przedstawiciele innych narodów, gratulowali, cieszyli się razem z nami. Mówili: »Do czegoś takiego zdolni są tylko Ukraińcy!«. Radość wzrosła, gdy z Ukrainy nadeszła zaszyfrowana wieść, że uciekinierzy już tam są! Nie do wyobrażenia jest wściekłość, która ogarnęła wtedy kagiebistów. Rzecz niesłychana! Z politycznego łagru uciekł człowiek. I to w czasie, gdy na Ukrainie zaczęło się obywatelskie przebudzenie. W ruch puszczono wielki aparat poszukiwawczy. Nam czekiści mówili otwarcie: »Złapiemy – i rozstrzelamy, żywego go więcej nie zobaczycie«. Cztery miesiące przebywał Anton Olijnyk na wolności, ale ostatecznie schwytali go na rodzinnej Ukrainie. Rzadki przypadek, żeby ktoś szczęśliwie uciekł z łap KGB i dotarł do ojczyzny jeden raz. A Olijnyk zrobił to dwukrotnie! Za to musiał zapłacić życiem. I zapłacił. Sądzili go (po raz trzeci) już nie za ucieczkę, a fabrykując sprawę o masowe morderstwa podczas działalności podziemnej. Skazali na karę śmierci i stracili w Równem w czerwcu 1966 roku. Pozostając wiernymi samym sobie, jeszcze i oczernili jego jasną pamięć, nakłamawszy wszystkiego, co tylko można było. Tutaj i służba w gestapo (to w 16 lat), morderstwa, rabunki itd. A w rzeczywistości rozprawili się z bezbronnym człowiekiem, którego wina polegała tylko na tym, że gorąco kochał swój naród, pragnął wolności dla niego i dla siebie. I nie powiedzieli, że się mszczą. I nie tylko na nim, na jego pamięci, ale, jak i kiedyś w stalinowskich czasach, także na bliskich. Skazali jego siostrę tylko za to, że nie zamknęła drzwi przed bratem, kiedy ten przyszedł do niej w środku nocy, a nakarmiła i przebrała... W pamięci wszystkich tych, którzy znali Antona Olijnyka osobiście, pozostał on uczciwym, prawym człowiekiem. Jego obraz będzie żył w naszych sercach zawsze. Bo on – to cząstka nas samych, naszych cierpień i nadziei. Nie zapominajmy o nim, przyjaciele!” – tak zakończyli swoją opowieść ukraińscy więźniowie polityczni. W IV wydaniu „Wistnyka” rozdział „Do dni Wasyla Symonenki” zajmuje 63 strony. Znajdują się tu jego poezje, opowiadania, zapiski z dziennika, szkice do biografii, wystąpienia Iwana Switłycznego, Jewhena Swerstziuka, Iwana Dziuby. Występując na wieczorze pamięci Wasyla Symonenki w kijowskim instytucie medycznym (grudzień 1963 r.), Iwan Switłyczny powiedział: „Wielu z nas zaraz po XX zjeździe miało wiele naiwnego, różowolicego optymizmu, cielęcego entuzjazmu, wiele było iluzji zbudowanych na piasku, wielu wydawało się, że wszystkie problemy życia narodowego rozwiązują się jednym zamachem i nic nam nie pozostaje, jak tylko z wysoko podniesionymi sztandarami uroczyście maszerować do komunizmu… Dopiero z czasem zobaczyliśmy, że nasza droga nie tylko nie jest usłana różami, ale że samej drogi właściwie nie ma, trzeba ją dopiero mościć, przedzierając się przez zarośla biurokratycznego tępactwa jednych, taniego sceptycyzmu drugich i przykrej obojętności jeszcze innych. Spośród nas wszystkich Wasyl Symonenko zrozumiał to może najszybciej, uświadomił sobie najgłębiej i wyraził najkonsekwentniej. Oto dlaczego w jego poezji tak mało bębnienia i marszowych fanfar, a tak dużo surowej i okrutnej prawdy”. „Symonenko to jedyny jak dotąd poeta, który wykrystalizował się w prowincji i wniósł swój nurt do poezji – nurt obnażonej prawdy i nieprzekupnej czci – podkreślił Jewhen Swerstziuk na wieczorze pamięci Wasyla Symonenki w kijowskim instytucie medycznym. – Wzniósł się na górne szczeble współczesnej kultury i umiał widzieć kołchoźnika na tle wieku kosmicznego – cały zakres skrajności życia i »paradoksów epoki«… W ciężkiej walce z samym sobą, z atmosferą sennej obojętności i martwego standardu wybił się na swoją drogę i dopiero zaczął nią iść. Każdy jego wiersz będzie przypominał nam i tym, którzy będą po nas, elementarne prawdy, bez których nie można sensownie żyć: Wiesz, że jesteś człowiekiem... Więc jakie mamy moralne prawo bawić się w prawdę, bawić się w słowa, jak pajac na arenie cyrku bawi się w powagę. Symonenko żywił wstręt do duchowych karłów i pajaców. On po prostu szedł w pełnym wzroście, on pięknie szedł, jak jego »przechodzień« – i patrzył przed siebie mężnymi oczami syna chłopskiego. Ścieżka jego ma czarodziejską moc prostowania garbatych dusz”. Iwan Dziuba w słowie wstępnym na wieczorze w pierwszą rocznicę śmierci Wasyla Symonenki 12 grudnia 1964 roku (Kijów, instytut ropy i gazu) podkreślił, że „Symonenko oddał siebie sprawie, która »nie umrze, nie zginie«, za którą jest przyszłość – choćby nie wiem co planowali szczedrinowscy gradonaczelnicy. Ale to nie stanie się samo z siebie. Potrzebne są nasze wysiłki, nasza praca, nasza walka. I tutaj najbliższym wzorem dla nas jest Wasyl Symonenko”. Jednocześnie Iwan Dziuba zaznaczył, że „niektórzy chcieliby, żeby za nich wszystko zrobili poeci, żeby poeci im i Ukrainę na talerzyku podali. Zbyt wiele w nas tego, co można nazwać »konsumpcyjnym patriotyzmem«. Wiele strachu, który pochodzi z indywidualizmu, z braku poczucia swojej wzajemnej łączności z mnóstwem ludzi o podobnych poglądach, poczucia swojej przynależności do wspólnej sprawy. Wtedy człowiek pokłada sens swojego istnienia w sobie samym i zaczyna cenić siebie bardziej niż ten cel, tę ideę, dla której żyje, czuje się »śmiertelnym«, a nie częścią nieśmiertelnej sprawy. Naszym obowiązkiem wobec pamięci Wasyla Symonenki jest sprawić, aby kiedy umiera światły człowiek, pozostały po nim nie »żyjące niewolniki«, a żywe dusze, zdolne do walki”. Poczujmy, zrozumiejmy, przepełnijmy się uduchowieniem wiersza „Groza” Wasyla Symonenki, opublikowanego w „Ukraińskim Wistnyku”: Miliardy wiar – zasypane w czarnoziemie Miliardy szczęść – rozwiane w proch… Dusza płonie, pała wściekły rozum, I nienawiść chichocze na wiatrach. Gdyby wszyscy oszukani przejrzeli, Gdyby wszyscy zabici ożyli, To niebo, od przekleństw poszarzałe, Zapewne pękłoby od wstydu i zniewagi. Ciąg dalszy na str. 6

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Geopolityczne obszary pozacenzuralnego czasopisma „Ukraiński Wisnyk”», s. 4

Geopolityczne obszary pozacenzuralnego czasopisma „Ukraiński Wisnyk”

Zakończenie. Początek na str. 4 Drżyjcie, mordercy! Myślcie, lokaje! Życie nie pasuje do waszej miary. Słyszycie? Na cmentarzu iluzji Nie ma już miejsca na groby! Już naród – jedna ciągła rana, Już od krwi dziczeje ziemia, I na każdego kata i tyrana Czeka już skręcona pętla. Rozszarpani, zaszczuci, zabici Podnoszą się i idą sądzić, I ich przekleństwa, złe i szalone, Spadną na dusze spleśniałe i syte, I rozkołyszą drzewa na gałęziach Apostołów zbrodni i obłudy! „…Wasyl Symonenko – przede wszystkim poeta idei narodowej – podkreślał Iwan Dziuba w wystąpieniu na wieczorze poświęconym 30. rocznicy urodzin Wasyla Symonenki w republikańskim domu literatów 16 stycznia 1965 roku. – Symonenko należał do grona tych, którzy ostro odczuwali związek idei narodowej ze wszystkimi ogólnoludzkimi wartościami, z pojęciami ludzkiej godności, honoru i sumienia, z pojęciami etyki osobistej i społecznej oraz sprawiedliwości. Właściwie to właśnie te pojęcia godności, sumienia i sprawiedliwości przywiodły go do idei narodowej, do nowego uświadomienia Ukrainy: Naród mój jest! Naród mój wiecznie będzie! Nikt nie przekreśli mojego narodu. Poznikają wszyscy renegaci i przybłędy I hordy zdobywców-włóczęgów. Wy, bękarty katów oszalałych, Nie zapominajcie, wyrodki, nigdy: Naród mój jest! W jego wolnych żyłach Kozacka krew pulsuje i huczy”. W „Wisnyku” opublikowano wiersze Iwana Dracza, Mykoły Chołodnego, Bohdana Stelmaha, poświęcone Wasylowi Symonence. Bohdan Stelmah napisał: …Stało się dla niego potrzebą Słońce rozdać ludziom. Padał z głębokiego nieba Z kroplą słońca w piersiach. Ihor OLESZCZUK Od samego początku powstania UPA była zorganizowana jako ponadpartyjna ogólnonarodowa armia, dlatego też musi mieć ogólnonarodowe kierownictwo polityczne. Konkretne przygotowania do stworzenia UHWR rozpoczęły się wiosną 1944 roku, kiedy w tym celu utworzono komitet inicjatywny, o czym R. Szuchewycz opowiedział w swoim artykule „Do genezy UHWR”. „Dla realizacji planu utworzenia ogólnoukraińskiego ogólnonarodowego centrum politycznego, który zrodził się w kręgach głównego dowództwa UPA jeszcze w 1943 r. – wiosną 1944 r. utworzono komitet inicjatywny, który postanowił stworzyć przedstawicielstwo narodu ukraińskiego. Demokratyczna platforma dała możliwość zaangażowania do kierowania walką wyzwoleńczą wszystkich czynnych i narodowo wartościowych ukraińskich patriotów, niezależnie od ich poglądów partyjnych”. Cel i zadania UHWR – zjednoczyć i koordynować działania wszystkich niepodległościowych sił wyzwoleńczych narodu ukraińskiego na wszystkich ziemiach Ukrainy oraz poza nimi w celu walki przeciwko moskiewsko-bolszewickim i hitlerowskim imperialistom oraz stworzenia Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa. Platforma polityczna, na której formowało się kierownicze przedstawicielstwo narodu ukraińskiego, zorganizowana na zasadach: 1. Bezwarunkowego uznania idei USSP jako najwyższej idei narodu ukraińskiego. 2. Uznania rewolucyjnych metod walki o budowę USSP. 3. Zadeklarowania swojego wrogiego stosunku wobec bolszewickich i niemieckich okupantów. 4. Uznania demokracji jako podstawowej zasady przedstawicielstwa. Komitet inicjatywny dołożył wielu starań, aby w skład UHWR weszli przedstawiciele wszystkich ukraińskich ziem i środowisk politycznych, które uznawały jego platformę polityczną. Komitet zwołał Pierwszy Ogólnoukraiński Zjazd UWR, który odbył- Wysoką moralno-duchową świetlistością napełniony jest list do prezydium Związku Pisarzy Ukrainy, który Wasyl Symonenko napisał 12 grudnia 1963 roku: „Szanowni towarzysze i starsi przyjaciele! Zwracam się do Was w tragicznej chwili swojego życia. Możliwe, że jutro mnie już nie będzie. Oczywiście literatura przeniesie tę prawie bezbolesną dla niej stratę. Ale nie mogę odejść z życia, nie zadbawszy o los rodziny, zwłaszcza matki. Mama moja pracowała w kołchozie 27 lat, ale mimo to zmuszona jest zadowolić się rolą „utrzymanki”. Pierwszy dzień mojej śmierci może stać się pierwszym dniem jej żebraczego wegetowania. Z całego serca proszę Was, abyście do tego nie dopuścili i, jeśli to możliwe, wydzielili jej ze środków Litfondu choćby minimalną sumę, która gwarantowałaby jej ochronę przed śmiercią głodową...”. Te wersy, jak wszystkie materiały „Wisnyka”, nie można czytać bez wzruszenia, przeżywania losu każdego człowieka, narodu ukraińskiego. Wieloletni więzień Mykoła Soroka w liście opublikowanym w szóstym wydaniu „Wisnyka” pisał: „Nie jesteśmy przestępcami społecznymi, nie jesteśmy złodziejami, bandytami. Nieszczęściem naszym jest tylko to, że nauczono nas mówić na białe – białe, na czarne – czarne. Może i nieszczęście nasze w tym, że nasi przodkowie przekazali nam we krwi niepokorność i poczucie sprawiedliwości... Uważam, że każdy naród ma prawo rozporządzać swoją pracą i dobrami, które sam tworzy. Każdy naród ma prawo do takiego urządzenia życia, jakie mu odpowiada. Każdy naród może tylko wtedy duchowo i fizycznie rozwijać się i rosnąć, jeśli jego obywatele (członkowie) korzystają z pełnej wolności sumienia, myśli, słowa oraz zgromadzeń. Na podstawie moich (i znajomych) obserwacji oświadczam, że naród ukraiński nie korzysta z praw wolnego narodu, a jego państwo – USRR – nie rozporządza nawet swoimi obywatelami, czego dowodem jest sąd nad nami na nieukraińskim terytorium. Dlaczego więc nie sądzi nas ludowy otwarty sąd ukraiński, że jesteśmy wrogami narodu ukraińskiego? Znaczy to, że jeśli naród ukraiński będzie mógł zdobyć swoje prawa tylko w samodzielnym i od nikogo niezależnym państwie, to ja jestem za samodzielnym państwem. Dlatego że OUN jest jedyną realną siłą, która dąży do realizacji idei samodzielności narodu ukraińskiego, mój stosunek do OUN jest pozytywny, mimo że członkiem jej nie byłem i obecnie nie jestem. W swoim czasie dałem zgodę na współpracę. …Krzywdy – świadomie – nikomu nigdy nie wyrządziłem. Jeśli komuś przyszło przeżywać z mojego powodu, to wbrew moim pragnieniom, dążeniom i czynom. Czuję się spokojny, bo moje sumienie jest czyste, bo to, za co już przyszło wiele cierpieć osobiście, nazywa się prawdą. Poczucie sprawiedliwości we własnych czynach zawsze będzie źródłem równowagi i spokoju duszy. Dopóki będzie panować niesprawiedliwość, kłamstwo, krzywda, ucisk – dopóty źle mi będzie żyć, bo będę z tym walczył”. Unikalne dziedzictwo intelektualne Mychajło Kosiw słusznie podkreślił, że „„Ukraiński Wisnyk” to unikalne zjawisko w ukraińskiej historii. Dlatego musi ono znaleźć w niej swoje naturalne miejsce. Byłoby niepowetowaną stratą, gdyby minister spraw zagranicznych, Rostysław Wołoszyn – sekretarz spraw wewnętrznych, Josyp Pozyczaniuk – biuro informacji. Inni członkowie rządu mieli zostać zatwierdzeni później. W przyjętym Uniwersale podkreślono: „Narodzie Ukraiński! Nadchodzi doba Narodowych Rewolucji Wyzwoleńczych. Zniewolone narody Wschodu i Zachodu w swojej nieustannej rewolucyjnej walce czekają na chwilę, aby na ruinach wrogich im imperializmów zbudować nowe wolne życie. Naród ukraiński wchodzi w decydujące stadium swojej walki wyzwoleńczej. Zbliża się moment, na który czekały stuleciami ukraińskie pokolenia, moment, w którym rozstrzygną się nasze losy. Współczesne ukraińskie pokolenie może być dumne, że właśnie jemu przyjdzie w heroicznej walce zakończyć budowę państwa ukraińskiego i zrealizować testament przodków. Gigantyczne zadanie państwa ukraińskiego wymaga jeszcze większego zacięcia, jeszcze większego oddania sprawie, a przede wszystkim zjednoczenia wszystkich niepodległościowych sił rewolucyjnych pod jednym politycznym kierownictwem. Aby zjednoczyć wszystkie narodowo-wyzwoleńcze siły narodu ukraińskiego, aby z jednego centrum kierować naszą walką wyzwoleńczą, aby przed światem zewnętrznym reprezentować wolę narodu ukraińskiego oraz aby przeciwstawić się próbom wrogów państwa ukraińskiego rozbijania jedynego niepodległościowego dokumenty, przebogate i różnorodne materiały, ale co najważniejsze – niepowtarzalny wolnościowy duch, którym wieje z każdej strony tego wydania, gdzieś by się zagubił…”. Unikalność pozacenzuralnego czasopisma „Ukraiński Wisnyk” oceniam w dwóch wzajemnie powiązanych aspektach: historycznym i medioznawczym. Każdy z sześciu podziemnie wydanych „Wisnyków” jest wypełniony różnogatunkowymi utworami informacyjnymi, analitycznymi, publicystycznymi i artystycznymi, z których każde słowo jest nasycone prawdą historyczną, wolnościową, dobroczynną energią, która pozytywnie wpływa na kształtowanie ukraińskiej świadomości narodowej i godności, myślenia państwowego i przekonań, narodowych oraz ogólnoludzkich wartości moralno-duchowych. „Ukraiński Wisnyk” to cenne intelektualno-naukowe, oświatowo-wychowawcze dziedzictwo ukraińskiej społeczności. Opublikowane materiały otworzą okno dla młodzieży studenckiej i uczniowskiej, ukraińskiej i zagranicznej opinii publicznej na prawdziwe poznanie istoty moskiewsko-komunistycznej ideologii i polityki, skierowanej na zniszczenie wolnościowego narodu ukraińskiego. Ideowa, moralno-duchowa siła materiałów „Ukraińskiego Wisnyka” i dziś jest uduchowioną siłą narodową Ukraińców w walce przeciwko odwiecznym moskiewskim najeźdźcom-niszczycielom, którzy prowadzą przeciwko Ukrainie 28. pełnoskalową ludobójczą, terrorystyczną, niszczycielską wojnę. Wasyl LYZANCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Rada dla wyzwolenia

W tym roku społeczność Ukrainy czci 80. rocznicę ważnego wydarzenia w naszym kraju. 11-15 lipca 1944 roku w leśniczówce w rejonie wsi Sprynia, na Samborszczyźnie, z inicjatywy OUN-UPA odbył się założycielski Wielki Zjazd Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (UHWR), gdzie utworzono podziemny parlament na czele z prezydentem Ukrainy, którym został pochodzący z Połtawszczyzny Kyryło Osmak, oraz utworzono podziemny rząd na czele z Romanem Szuchewyczem. 11-15 lipca 1944 roku w karpackich lasach, w leśniczówce, w pobliżu wsi Sprynia na Samborszczyźnie (obecnie obwód lwowski) pod ochroną oddziałów UPA. Wielki Zjazd odbywał się pod kierownictwem członków OUN-UPA Rostysława Wołoszyna i sekretarza Mykoły Dużego. Wielki Zjazd sformułował i przyjął podstawowe dokumenty ustawodawcze UHWR: „Platformę”, „Ustrój” i „Uniwersał” oraz wybrał organy kierownicze. Na prezydenta UHWR wybrano bezpartyjnego Kyryłę Osmaka, rodowitego mieszkańca Połtawszczyzny. Jego zastępcami zostali: Wasyl Mudry, ksiądz dr Iwan Hrynioch, Iwan Wowczuk. Roman Szuchewycz został wybrany przewodniczącym Generalnego Sekretariatu oraz sekretarzem spraw wojskowych. Jarosław Biłeńkyj – sędzia generalny, Mykoła Łebed – sekre- Strażnicy Wielkiego Zjazdu Leśniczówka ny ukraiński front, — tworzy się Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza, która od dzisiaj przejmuje kierownictwo nad walką wyzwoleńczą narodu ukraińskiego”. 30 maja 1947 roku UHWR przyjęła uchwałę o uznaniu 14 października 1942 roku za dzień powstania Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA). Zjazd przyjął przysięgę żołnierza armii powstańczej oraz ustanowienie tego dnia świętem UPA. UHWR była najwyższym kierownictwem ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego, większość uchwał dotyczyła bezpośrednio UPA lub jej działalności bojowej. UHWR przyjęła także uchwały o awansach w stopniach oficerskich żołnierzy UPA, o odznaczaniu ich krzyżami zasługi bojowej. Również w wydawnictwach UHWR stale publikowano informacje o walkach oddziałów UPA i członków zbrojnego podziemia z organami represyjnymi. Ukraińska Główna Rada Wyzwoleńcza jest najwyższym organem kierowniczym narodu ukraińskiego na czas walki rewolucyjnej, aż do utworzenia rządu Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa. UHWR odegrała ważną rolę w ukraińskim ruchu wyzwoleńczym, ponieważ stworzenie centralnego kierownictwa dało możliwość przez 12 lat, bez pomocy obcych państw, prowadzić podziemną walkę i bronić naród ukraiński przed represjami dwóch okupantów: niemieckich nazistów i bolszewickich imperialnych szowinistów.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

kliniki, a potem – na wieczny spoczynek – do Wiszniewego, dokąd przybyli niemal wszyscy uczestnicy tamtego pamiętnego dla Loni i nas wszystkich wieczoru 16 maja. I już nie na koncert... Patriarcha cechu twórców piosenek, artysta ludowy Ukrainy Wadym Kryszczenko, wspomniał pierwsze kroki Leonida w komponowaniu; artystka ludowa Ukrainy Switłana Myrwoda wyraziła słowa wdzięczności dla maestro i kondolencje dla żony Ludmyły. Poeta Władlen Kowtun powiedział, że kiedy tracimy takich ludzi, sami stajemy się ubożsi. A ja przytoczyłem dwa przykłady na to, że maestro stamtąd, z wysokości, słyszy nas! Nawet przysyła posłańców: motyla, który zakrążył i usiadł na mojej koszulce, gdy tylko wyszedłem za furtkę, by udać się na pociąg. A w Kijowie – trzmiela, który nie chciał rozstać się ze słonecznikiem, który kupiłem dla Loni i z którym wchodziłem do metra: jednak potem poleciał na inny kwiat. I ciekawe, że zarówno motyl, jak i trzmiel byli w czerwono-biało-czarnych barwach. Jak wyszywanka mojego przyjaciela Leonida Neczyporuka 16 maja...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Kłaniamy się nisko, maestro!

Oleksandr BALABKO, poeta-pieśniarz Żegnano go oklaskami... Tak już przyjęto, gdy umiera artysta, któremu za życia widzowie i słuchacze w ten sposób okazywali wdzięczność. A kiedy 16 maja na moim wieczorze autorskim w Narodowej Bibliotece Medycznej Ukrainy śpiewał naszą ostatnią piosenkę „Buciki z Jahidnego”, oparty o solidny dębowy stół, na końcu obecni bili brawo na stojąco... Nie miał już sił, podtrzymywały go zastrzyki, ale maestro z honorem wypełnił swój obowiązek wobec widza: ten śpiew był szczery, zmysłowy, pełen cierpienia. Dziadek tęskni za wnuczką, którą zastrzelił raszysta w katowni w Jahidnym – „kupiłem wnuczce buciki, lecz nie zdążyłem przymierzyć”. Ale wykonał on wtedy także radosną piosenkę, której tekst poświęciłem osiem lat temu złotym godom małżeństwa kolegów z klasy z podolskiej wsi, Loni i Ludy Neczyporuków: „Niech ten walc złoty dzisiaj brzmi dla nas...”. Ten ostatni publiczny wy- Halyna DACIUK, dziennikarka Iwan Iwanicki wiedział, że wszystkie drogi na świecie prowadzą do Kozarowycz. I wszyscy, którzy znali Iwana, zgadzali się z tym. Argument był żelazny: gdyby nie tak, to czyż trafiłby do ich wsi Yves Montand? I jeszcze setki ludzi światowej sławy, którzy podążali tymi drogami do jego małej ojczyzny? Iwanowi w ogóle trudno było czemuś zaprzeczyć, bo opowiadał cudownie – smakowicie, szczegółowo, przekonująco. Tak samo prawdziwie pisał. W poetyckim epigrafie do książki o rodzinnej wsi powiedział: I gdzieś już, w czymś małym, I ja – historia wsi. Nie tylko wsi. Iwan Iwanicki – to jasne imię w historii ukraińskiego dziennikarstwa najwyższej próby. Świadectwem tego jest ta książka – koncentrat talentu i ukrainocentryczności autora. Jego słowo obejmuje wszechświat tematów, zjawisk i objawień. Ale najbardziej pisze o ludziach. Będąc niedoścignionym gawędziarzem, potrafił słuchać innych. Zapamiętywał i nosił w plecaku własnej pamięci kolosalne archiwa, nigdy niczego nie zapominając. Do nich Iwan odwoływał się w postach na Facebooku, akcentach, sylwetkach, wspomnieniach. Dla niego nie były ważne epitety, dla niego ważne były ludzkie sprawy i czyny. Dlatego jego dziennikarstwo i ta książka w szczególności – są ludzko-centryczne. Każdy człowiek jest dla niego przygodą, nowelą, historią. Inna HONCZAR, członkini NSŻU i NSPU, m. Nowodniestrowsk „Drogim i niezapomnianym rodzicom naszym, żonie Ninie Semeniwnie, krewnym, kolegom i przyjaciołom z miłością dedykuję” – to pierwsze, o czym zaczął do nas, czytelników, mówić autor ze świeżo narodzonego, świeżo wydrukowanego autobiograficznego wydania „Niech w losie będą szczęście i piękno”. Autor – zasłużony dziennikarz Ukrainy, krajoznawca, publicysta, redaktor, działacz społeczny, autor szeregu książek o historii rodzinnego kraju, honorowy obywatel rodzinnej wsi Waszkiwci, co na Sokyrianszczyźnie, laureat Czerniowieckiej obwodowej nagrody krajoznawczej imienia Ołeksy Romancia, Ołeksandr Czornyj – zobaczył egzemplarz sygnalny swojej ostatniej za życia książki, ale już nie zdołał wziąć wystąpienie maestro stało się możliwe nie tylko dzięki życzliwości kierownictwa biblioteki wobec artystów, ale i pobłogosławione przez samego Pana, wszak zaśpiewać nasze z Leonidem dwadzieścia piosenek przyszli wszyscy wykonawcy, w jakichkolwiek delegacjach by nie byli i jakkolwiek by się nie czuli... Bo wiedzieli, jak i wszyscy obecni koledzy – poeci z kierowanego przez Łarysę Petrową stowarzyszenia twórczego „Switłyna”, prozaicy, dziennikarze, naukowcy – że to nie tyle świętowanie moich urodzin, a ten wieczór jest dla Kompozytora, który gasł... W Dniu wyszywanki, który jaśniał różnymi barwami w sali. A Neczyporuk – w wyszywanej czerwonymi i białymi nićmi. I oto 4 lipca. Wiadomość od Ludy w komunikatorze: „Sasza, o 15.55 Lonia odszedł w inny świat...”. Zdążył jeszcze ucieszyć się nowymi wykonaniami w Chorwacji naszych „Roksolany” (przez młodą gwiazdę tamtejszych festiwali kultury ukraińskiej Anhelinę Połowynkę z Londynu) i „Jarosławny” – przez samą szefową tych artystycznych wydarzeń, primadonnę kijowskiej operetki i opery w Rijece, ludową artystkę Ukrainy Ołhę Kamińską... Nie lada prezentem stało się też pojawienie się na festiwalu zasłużonej artystki Ukrainy Iryny Persanowej, która zaśpiewała dwie nasze piosenki – „Deszcz nad Paryżem” i „Aktorkę”. Tak będzie i dalej. Jego piosenki będą porywać serca wielu wykonawców na świecie. I odrobina radości rozgrzała mnie na dzień przed tą tragiczną wieścią. Neczyporukowie otrzymali naszą z żoną Lubą paczkę ze świeżymi warzywami, a Luda napisała: „Lonia kocha cukinię. Na jego prośbę usmażyłam je i zrobiłam sos ze śmietany z czosnkiem...”. A 6 lipca, do piątej kijowskiej szukać siebie od młodych lat. Rozwijajcie twórczość, można ją nabyć, jeśli wybierze się ulubiony zawód i będzie się wytrwałym, spostrzegawczym i nieobojętnym na piękno”. Zamiast przedmowy O. D. Czor- 16 maja na wieczorze autorskim Ołeksandra Bałabka Łeonid Neczyporuk po raz ostatni zaśpiewał „Buciki z Jahidnego” (słowa O. Bałabka, muz. Łeonida Neczyporuka)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Bociany właśnie szykowały się do Kozarowicz, a on wyleciał im naprzeciw

Właśnie otrzymałam cudowną książkę kolegi Iwana Iwanickiego „Kalina kwitnie, kiedy jest ciepło...” (Kijów, „Lira-K”, 2024), o której autor marzył, odkąd żył... „Dla niego byłby to moment absolutnego szczęścia” – napisała żona Wałentyna Bondarenko. Absolutnego – bez obecności autora na ziemi – nie wychodzi. Ale szczera radość ze spotkania z książką, w której jest wielki świat Iwana, przepełnia serce lipcowym miodem! W książce jest też moje słowo o koledze, z którym pracowałam i przyjaźniłam się 40 lat. On wiedział, że kalina kwitnie, kiedy jest ciepło, i kochał wiosny. O książce pod kalinowym tytułem marzył, odkąd tworzył – pół wieku. I z roku na rok pielęgnował to symboliczne drzewo, doglądał, podlewał, okopywał, nawoził, przeganiał od niego drapieżne ptaki, żeby nie wydziobały. Teraz na każdej stronie wyrosło ono Ukrainą, nie rozsypaną, a zebraną w kwiatostan silnego autorskiego słowa. Ukraińcy to naród kapitalny – mawiał Iwan. Szanował ten naród i każdą jego jednostkę. I sam był kapitalnym, niezawodnym Ukraińcem. „Powoli, cichaczem zbiera coś, buduje, odkrywa, pisze. Choć mało kto o tym na świecie wie”... Jego dziennikarstwo to miłość w wierszach, między wierszami i poza arkuszami. Jego teksty dają nadzieję. Są jasne jak uśmiech Iwana, który nosił jak tarczę, zbroję, żeby nie odsłaniać naprawdę wrażliwego i zranionego serca. Wojna zraniła go do stanu niezgodnego z życiem, ale kalinowe drzewo odradza i uwiecznia jego imię. „ZSU będą dalej przybliżać ten dzień, kiedy już można będzie bić najdroższą dla nas nagrodę, najbardziej pożądaną i najbardziej masową – z wizerunkiem Złotego Tryzuba i słowami „Za zwycięstwo nad rosyjską federacją” na awersie i datami na rewersie – pierwsza znana wszystkim 20 lutego 2014 roku, a druga póki co nie znana nikomu... Na litość wróg niech nie liczy. Bo czeka go pomsta za wszystko, co uczynił na naszej ziemi, za wszystkich zabitych, ale niepokonanych”. W jego świecie nie było miejsca dla ich świata, „począwszy od przepisów blinów”... Uważał, że „bez głębokiego przemyślenia tego, co było, nie będzie wyraźnego wyobrażenia o tym, jak żyć dalej”. Dlatego dużo rozmyśla, snuje przewidywania, wnioski, które często się sprawdzają. Przypominał mądrego filozofa Fabijana z „Babilonu” Mykołajczuka – wiedział o wiele więcej, niż myśleliśmy. Kiedy przyszła Wielka wojna, przestało się pisać. Rzadko „wyskakiwały odłamki na bieżące tematy”. Jednak Iwan opanował stupor. Cała jego strona na Facebooku to logiczne, publicystyczne, smutne, ironiczne teksty i ani jednego zdjęcia z samouwielbieniem. Dziesięć dni przed 18 lutego Iwan martwił się, że w Kozarowiczach nie ma śniegu, i jeśli w marcu przyjdą zimne deszcze, to pobiją kwiat w sadach... Kochał pisać zimą. „Cisza taka, że aż dzwoni w uszach. Patrz, podziwiaj krajobrazy i ciesz się życiem pełną piersią. I kto by pomyślał, że w marcu 2022 roku na taką, już na wiosnę nastawioną piękność, posypie się nie śnieg, a miny i pociski. A tak chce się płatów białego śniegu. Na ogrody i sady, na całą wieś z jej wieloma „nie ma”. Ale co na pewno wkrótce wszędzie będzie – to wiosna. P.S. I tutaj spadł śnieg”. Iwan tworzy i spiera się do ostatniego dziennikarskiego naboju. Tutaj każdy milimetr tekstu jest gęsty jak dżem z kaliny. Koloru kalinowego wina. Pachnący jak kwiat kaliny. Głęboki jak białe śniegi w Kozarowiczach, w ciszy których Iwanowi pisało się lekko, czule i silnie. Taka jest ta książka – kiść czerwonej kaliny, która dla wroga jest cykutą, dla nas lekiem na amnezję. A dla Ukrainy – siłą! On odleciał jak bocian. Bociany właśnie szykowały się do Kozarowicz, a on wyleciał im naprzeciw. Jak latarnia morska, żeby ptaki nie zbłądziły. Żeby było im lepiej lecieć. A „lepiej – jest dokąd zawsze”! Iwan Iwanicki wiedział, co mówił. I kto mu zaprzeczy? podkreślił, że zdjęcia to „niepowtarzalne chwile ludzkiego życia”, a „zatrzymana chwila to cząstka naszej przeszłości, która tworzy kalejdoskop życia”. Bardziej szczegółowo zapoznał czytelników w przedmowie z twórczym dorobkiem Ołeksandra Czornego były przewodniczący organizacji obwodowej Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, zasłużony dziennikarz Ukrainy Jurij Teron. O Honorowym obywatelu rodzinnej wsi Waszkowce i jego twórczym plonie opowiedział krajan i kolega, dziennikarz, krajoznawca, członek NZDU Juchym Husar. O byłym redaktorze „Wyżnyckich obrijów” z okazji dostojnego 70-lecia O. Czornego w imieniu kolektywu weteranów-dziennikarzy mówiła przewodnicząca organizacji rejonowej NZDU Ałła Czeczuł. Redaktorką wydania została siostra Ołeksandra Czornego Zinowija Holak.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Niech w losie będzie szczęście i piękno!

do rąk kilka dni przed Wiecznością… (zmarł 19 maja 2024 r.). O tej książce, wydanej drukiem w Czerniowcach, usłyszałam po raz pierwszy w dniu pożegnania z kolegą w Narodowym Związku Dziennikarzy. A na czterdziestinach świetlanej pamięci o nim z szczególnym drżeniem wzięłam do rąk egzemplarz, który podarowała mi córka Ludmiła. Przed portretem Ołeksandra Dmytrowycza migotała świeca, a krewni, przyjaciele, koledzy, sąsiedzi z bólem wspominali drogiego człowieka, szanowanego rodaka, życzliwego sąsiada i niestrudzonego twórcę i zbieracza historii rodzinnego kraju. W tym momencie ja już duszą przeżyłam pierwsze zetknięcie z tą książką, widząc i czytając jedynie to, co nieco pokazały i napisały w swoich wpisach córka i rejonowa biblioteka: życzenie Ołeksandra Czornego, które on tak serdecznie i wzruszająco pozostawił czytelnikom w tytule swojej ostatniej książki, głęboko zapadło mi w duszę. …Przewracałam stronę za stroną i nie mogłam uwierzyć, że Ołeksandr Dmytrowycz prezentuje swoje dzieło już spojrzeniem z Wieczności, lekko uśmiechając się z jednej fotografii, wpatrując się w świat z drugiej. „Życie to chwila, przeleci – nie zauważysz! – podzielił się w adnotacji do wydania autor. – Dlatego tutaj przedstawiono tylko niektóre epizody życiowe i momenty twórcze, które udało się uchwycić dzięki zachowanym w domowej teczce moim zdjęciom autorskim, a także fotografiom i wspomnieniom krewnych, kolegów i przyjaciół”. A dalej zwrócił się do wszystkich, a zwłaszcza do potomnych: „Każdemu trzeba

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Duchowe odnowienie słowem

Mykoła ŻULYNSKYJ. My wieczność nosimy w duszy! Iwan Franko. Tylko zrodzeni słowem żyją w słowie. Pawło Mowczan. Wszechobejmujący duch, który wszędzie jest obecny, to podnosi duszę na nieogarnione wyżyny kontemplacji ciemnego światła, to opuszcza ją w czarną otchłań codziennej rzeczywistości w nadziei na ujrzenie światła czystego. Wydawało się, że od tej bezdennej przepaści, którą otworzył się dla twórcy poematów „Ogień” i „Potop” kosmiczny świat i świat ziemski, ustrzec się człowiekowi nie sposób – on wciąga, wysysa, niczym ta czarna dziura Wszechświata, wszystko żywe i nieożywione, a ogarnąć rozumem jego katastroficzne przeznaczenie człowiekowi nie było pisane. Ale poznać logikę i sens kosmoplanetarnej oraz socjokulturowej historii poeta się rwie, pragnie. To duchowe pragnienie poznania świętej tajemnicy stworzenia przez Boga-Stwórcę ziemskiego świata przyrody i człowieka Pawło Mowczan zaspokaja uduchowieniem, napełniając swoją duszę życiodajną energią, którą go, wierzy artysta, obdarzył Ten, który …ulepił człowieka i wcisnął ognia niebieskiego w niezniszczalną duszę, by zmierzyć nią nieba głębię i jej czynem rozpieczętować suszę. „Duch, który daje »wielką duszę« – duszotwórczy, jak ból”1, – twierdzi Martin Heidegger, zagłębiając się w językową żywiołowość Georga Trakla w artykule „Język w poezji”. Filozof uważa, że wielkość duszy mierzy się zdolnością do „ognistej kontemplacji”: „Duch – to płomień. Płonąc, on świeci”2. Ów płomień-promień, ten duch, który „płonąc, on świeci”, niespodziewanie, z podziwem wypowiada Pawło Mowczan w poezji „Światło”, dotknął jego ręki, przeszedł przez ciało i – „przybyło światła, //ciepła przybyło, zaroiła się radość…” I ciało moje, światłem po brzegi nalane, było zapieczętowane duchem miłości do czystych liści, słodkiej chwili, która, zapewne, w życiu nie powtórzy się znowu. Liryczny bohater przeżywa katartyczną chwilę duchowego olśnienia, duchowego odnowienia dzięki żywej energii Najwyższego, energii Sił Najwyższych, a zatem pojawieniu się Ducha, iskry Bożej – Pięknem mnie oparzyło nieziemskim… Mimowolnie przypomina się oryginalne rozważanie o ukraińskiej duszy i narodowym duchu Pawła Mowczana „Źródła”, w szczególności rozdział „Z energii ognia”, w którym przemyślane są źródła energii – wyższe i niższe siły magiczne, które pozostają pod kontrolą Najwyższego, twierdzi się, że „bóg Ciepła i bóg Światła, jak bliźniacy, są personifikacjami dwóch energetycznych przejawów wyższego Bóstwa – boga Ognia”3. Rozmyślając o trójjedni, trójskładowości słowa, poeta-myśliciel twierdzi: „Trójjednia zewnętrznej, wewnętrznej formy i treści słowa układa się w półabstrakcyjne, półwidzialne porównania: Bóg-ojciec, Bóg-syn, Duch Święty. Duch Święty w słowie jest obecny, ale i nam dano napełniać je”4. W poemacie „Rzeczowniki”, poświęconym Markijanowi Szaszkewyczowi, Pawło Mowczan kładzie nacisk na magiczną duszotwórczą siłę słowa, tego pełnego zagadkowości nieśmiertelnego słowa, które „tai w sobie iskrę”, zdolną rozpalić w wyzutym z ducha człowieku namiętną żądzę samopoznania, rozwiać światłem słowa ciemność wyzutej z duszy egzystencji. Na budowanie ducha – samowładnie położył cierpliwe słowo i bezlitośnie odrzucił wszystko niepewne, nietrwałe, i wznosił samotnie ducha z wysiłkiem na poziom serca… Pawło Mowczan apeluje do ducha, dlatego jest przekonany: duch uduchowia, obdarowuje duszą. Według Heideggera, „on jest tym, który wkłada duszę. Ale dusza ze swojej strony ochrania ducha i do tego tak istotnie, że bez duszy duch, prawdopodobnie, nigdy nie może być duchem. Ona »karmi« ducha”5. Zatem Duch – to życiodajna energia, iskra Boża od niebieskiego ognia, która „nazywała się światłem”, którym twórca rozświetlił ludzką duszę. On nawet iskrę własną jej udzielił, i do nieśmiertelności wskazał drogę, i dał los, by wiedziała, kiedy do domu powracać jej do Boga. I słowo od niepamięci jej dał… Droga do duchowego odnowienia człowieka biegnie przez Słowo, dzięki Słowu – tej iskrze Bożej, którą wlewa Bóg w jego duszę. Święty Augustyn, rozważając dzieła neoplatoników, utwierdzał się w wierze w boskość Słowa: „Słowo – sam Bóg, który jest prawdziwym światłem, oświecającym każdego człowieka, przychodzącego na ten świat”6. Neoplatonicy, a w ślad za nimi i święty Augustyn, byli przekonani, że Słowo Boże stało się ciałem i zamieszkało między ludźmi, dlatego ludzka dusza jest zdolna wznosić się do duchotwórczego życia za pierwotnym Słowem, dążąc do pełnej doskonałości7. Troszcząc się o wywyższenie ludzkiego ducha poprzez duchowe oświecenie, duchowe odnowienie, ojciec i nauczyciel chrześcijańskiego Kościoła Aureliusz Augustyn twierdził, że właśnie zasady samopoznania kładą fundamenty i torują drogę do poznania Boga, a zatem do przeniknięcia w tajemnicę osobowości, w ukrytą duchową istotę bytu, zapłodnioną Słowem. Mikołaj Bierdiajew, którego filozoficznych „głosów” Pawło Mowczan uważnie słuchał, w pracy „Samopoznanie (próba autobiografii filozoficznej)” wyznawał: „Tajemnica osobowości, jej unikalności nikomu nie jest zrozumiała do końca. Osobowość ludzka jest bardziej tajemnicza niż świat. Ona sama jest całym światem. Człowiek-mikrokosmos zawiera w sobie wszystko”. Właśnie na próbie poznania siebie jako indywidualności, jako tajemnicy samoistnienia i tajemnicy świata przyrody, w którym przyszło mu cierpieć w duchowych poszukiwaniach, zmaganiach i dążeniach, by odkryć Słowem zbrodniczą absurdalność działań ludziodemonów ludzkości, koncentruje się głównie mitopoetyckie myślenie Pawła Mowczana. Poetę gorzko zasmuca uświadomienie sobie tego, że, według definicji Carla Gustava Junga, „duch nie pozbył się demonizmu, a ludzkość, rozwijając naukę i technologię, przybliża się do niebezpieczeństwa opętania”8. Archetyp ducha wciąż służy i dobru, i złu, wszak współczesny człowiek nie rezygnuje ze współpracy z duchem ciemności, co potwierdza terrorystyczna samowola putinowskiej Rosji, w której całkowicie zrujnowano moralną autonomię człowieka. Twórca poematów „Ogień”, „Potop”, „Idole” oraz szeregu innych zobaczył „przez niezniszczoną iskrę nieśmiertelną”, jak „przypiekał powietrze anioł śmierci”. Bo iskra Boża trafiła w dłonie szatana i przebiła czarnym promieniem ukraiński czarnobylski los, tworząc Całkowity rozpad, niszczenie i gnicie oraz wymywanie wieczności z gleb, zacieranie rys i męskich linii, społeczny marazm beztwarzowości w życiu. Ogień niebiański bezlitośnie spalał wszystko, co żywe, wszystko, co ziemskie – on wszystko, co marne i czasowe palił, wszystko, co istnieje, wypełniał płomieniem dotkliwie. „Płomienna karuzela”, krążąc nad tym ubóstwionym światem, rozrywała czas („rozryw, rozcięcie, rozszczepienie… zlewanie się”), podniebna wyżyna stawała się dołem, i „ogień niebiański już palił” i samego artystę, powołanego, by „poświadczyć bezsensowne marnotrawstwo świata”. Jednak „wszechobejmujący duch” rozprzestrzeniał się i „oczyszczała się w ogniu dusza” – otwierał się poecie nowy wzrok. I otwierał się nowy wzrok mnie, nie przestrzenny, – w iskrze, w głębi, gdzie ścisnęły się wszystkie wybuchy i ognie, gdzie wszystkie końce zeszły się i początki, wszystkie boleści, wszystkie radości ziemskie, wszystkie nędze nasze i wszystkie, wszystkie dostatki… Pragnienie poznania, „niezbadane i niezmordowane”, „omackując radością ciemność”, rozbudza wyobraźnię podmiotu lirycznego, odradza przygasłą, napiętnowaną totalitarnym nieszczęściem pamięć i życie w nim zaczyna otwierać się niczym świątynia. Świat artystyczny Mowczana wypełniony jest mitogennymi wątkami, motywami, często kluczową obrazowo-symboliczną rolę odgrywają w nim żywioły przyrody (woda, ogień), pogańskie bóstwa, mitopoetyckie, zwłaszcza demonologiczne obrazy (anioły, demony), zwierzęca mitosymbolika… Tak, w poetyckim chronotopie poematu „Potop” funkcję swoistego przewodnika po wszystkich kręgach historycznego piekła ukraińskiego rodu pełni mitologiczny topos arki, który symbolizuje wiarę i nadzieję na „przybicie” poszarpanej huraganami dramatycznej historii ukraińskiego człowieka do brzegu wolności i wiary. Bolesne błyski-przypomnienia lirycznego bohatera-narratora obmywają indywidualną przestrzeń życiową oraz przestrzeń historyczną – ogólnoludzką i narodową. „Spojrzenie ostroostrzowe” poznania „przewraca” „czarne strony” księgi bytu ludzkości oraz „księgi strat” swojego rodu i swojego narodu, i poeta dzięki temu „opłynięciu” arką pamięci historycznej przeszłości – mitologicznej i realnej – uwalnia się od potopu, od naniesionego przez potop mułu, który osiadł w jego duszy, i duchowo odnawia się. Odnawia się słowem-pamięcią, słowem-osądem, słowem-refleksją w nadziei na osiągnięcie „spotkania w słowach ludzkiego i boskiego”. Poematy Pawła Mowczana to swoiste gatunkowo-stylistyczne witraże, które impulsywnie promieniują niepokojąco-pytającą energią duchowego uniesienia. Nagłe zmiany rytmu, zagęszczenia i nieoczekiwane przejaśnienia nastrojów i przeżyć, emocjonalno-ekspresyjne, napięte, pełne uczuć reflektowanie – wszystko to poświadcza i wyraża dialektyczną sprzeczność duchowych poszukiwań artysty, który stale przebywa albo w wewnętrznym dialogu z samym sobą, albo w dialogicznej komunikacji lirycznego „właściwie autora” z obiektem refleksji, a mianowicie z Tarasem Szewczenką („Fragmenty z poematu o T. H. Szewczence”), Iwanem Franką („Szkice do portretu Iwana Franki”), Maksymem Berezowskim („Słuchając muzyki Maksyma Berezowskiego”), Markijanem Szaszkewyczem („Rzeczowniki”). Właściwa dla jego poematów „Rozpacz”, „Potop”, „Ogień”, przeważnie niedokończonych, poza, zdaje się, poematem „Idole”, fragmentaryczność, różnorodność rytmu monologicznego wyznania, dynamiczna pulsacja myśli, skupionej na poznaniu siebie, ukrzyżowanego na krzyżu wątpliwości i przeżyć, niespokojne, burzliwie emocjonalne rozmyślania o duchowo-historycznych traumach swojego narodu i ludzkości poświadczają dążenie poety do ogarnięcia niepowtarzalnego, zapłodnionego duchem twórczości ludzkiego bytu-w-świecie. Ogólnie twórcza działalność Pawła Mowczana – poetycka i naukowo-publicystyczna – skupiona jest przede wszystkim na oświecaniu ojczystym słowem indywidualnej i społecznej świadomości, na dążeniu do zrozumienia antropologicznych pytań filozoficznych, poznania aksjologicznych podstaw i sensów bytu człowieka, moralno-etycznych zasad jego działań, a co najważniejsze, wyrażenia siebie, własnej indywidualności w filozoficznym przewartościowaniu takich kategorii, jak czas i przestrzeń, duch, dusza i słowo, człowiek i przyroda, dobro i zło… Określając ruch, przestrzeń i czas jako podstawowe pojęcia tekstu poetyckiego Pawła Mowczana, Iwan Dziuba uważał, że istota jego poetyckiej filozoficzności, która „realizuje się nie drogą poszukiwania poetyckich odpowiedników dla kategorii intelektualnej spekulacji, bez spekulatywnego „wyposażenia”, a jak gdyby w samych realiach bytu”. Głównym gatunkowo-twórczym czynnikiem w twórczej działalności Pawła Mowczana jest filozoficzno-poetycka, intelektualno-emocjonalna refleksja, bazująca na oryginalnej, wypracowanej przez poetę w długich poszukiwaniach, przynależnej tylko jego własnej obrazotwórczej manierze metasłowie. Już na początku lat 90. ubiegłego wieku Mowczan w przedmowie do zbioru poetyckiego „Odbicia” podzielił się swoim doświadczeniem w poszukiwaniach odpowiedniego języka, starając się nie wpaść w sidła fałszywych optymistycznych deklaracji: „Metafora stawała się wielopiętrowa, treść chowała się za kulisami tropów, wiersz komplikował się, ciężarzał…”. Metasłowo Pawła Mowczana – poety-intelektualisty z indywidualnym systemem znaków i toposów, głębokich w treści i symbolicznym wypełnieniu metafor i aforyzmów, zorientowane jest na oczekiwany dialog autorskiej i czytelniczej świadomości. Prawda, poeta szczególnie nie przejmował się problemem recepcji swojej twórczości, ponieważ uświadamiał sobie, że jego dzieła artystyczne są przeważnie zorientowane na odbiór w elitarnych kręgach. Tak, Jewhen Małaniuk w swoich „Myślach o sztuce” pisał, że sam akt twórczości to swoiste misterium. Ponieważ „myślenie poety prowadzone jest w jego własnym, tylko jemu znanym języku… ten język jest językiem obrazów, tajemniczych, nie zawsze dokładnie określonych”. Mimowolnie nasuwa się przypuszczenie, że te rozważania Małaniuka zrodziły się w wyniku zagłębienia się w laboratorium twórcze Pawła Mowczana, u którego, według Ołeksandra Potebni, język i myślenie stanowią organiczną jedność. I tę nierozerwalną całość języka i myślenia nazywają językomyśleniem. Na tej osobliwości językomyślenia Mowczana, myślowości jego poezji kładzie szczególny nacisk Ołeksandr Chomienko: „…Mowczan proponuje każdemu niemal namacalnie odczuć plastyczność potoku mowy, jego wrzenie i nurtowanie, cierpienie i ból zrujnowanego przez drapieżne wiatry historii języka i ciągłe wysiłki człowieka, by odnowić w akcie twórczym jedność języka-materii, języka-myślenia”9. Poznanie subiektywnego świata człowieka, które w twórczości Pawła Mowczana przebiegało przez samopoznanie dzięki duchowemu odnowieniu słowem, zobowiązało poetę-myśliciela do „wprowadzania” w świat poetycki obrazowo-sensownych rozważań o takich filozoficzno-etycznych uniwersaliach, jak wiara i zwątpienie, dobro i zło, miłość i nienawiść, prawda i kłamstwo… Lecz ze szczególną badawczą celowością Mowczan poznaje i twórczo przyswaja mitopoetykę ukraińskiego postrzegania świata i odczuwania świata, głębokie archetypowe i mitologiczne podstawy wielkiego kontynentu kultury narodowej. Obrazowo-metaforyczny, symboliczno-mitologiczny świat poety i myśliciela Pawła Mowczana jest nasycony, wypełniony żywą duchotwórczą energią ludowego tworzenia języka, co zapewniło pełnowartościowe estetyczne wyrażenie jego wieloaspektowego talentu. ______________ 1 Martin Heidegger. Drogą do języka. Litopys. Lwów. 2007. – S. 63. 2 Tamże. 3 Mowczan Pawło. Ukraiński format. K.: Wydawnictwo „Proświta”. 2018. – S. 111. 4 Tamże. – S. 303. 5 Tamże. – S. 61. 6 Święty Augustyn. Wyznania. Kijów: Osnowy. 1996. – S. 114. 7 Tamże. – S. 281. 8 Jung Carl Gustav. Dusza i mit. Sześć archetypów. K.-M.: 1997. – S. 336. 9 Chomienko Ołeksandr. Myślowość poezji i poezja myślowości: dialektyka tworzenia werbalnej kosmogonii Pawła Mowczana. – Lecznicza sól samopoznania (o Pawle Mowczanie i jego twórczości). K.: Jarosławiw Wał. 2023. – S. 243.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

od momentu pełnoskalowej inwazji wojskowej Federacji Rosyjskiej na Ukrainę stał się faktycznie honorowym wysłannikiem edukatorów niepokonanych miast Ukrainy, ponieważ jest jednym z inicjatorów i organizatorów analogicznych telemostów, które już połączyły CERN i Małą Akademię z placówkami oświatowymi obwodu chersońskiego, Mariupola, Buczy, Irpienia, Charkowa oraz Zaporoża. Podczas telemostu dla obwodu dniepropetrowskiego Ołeksandr opowiedział o udziale MAN w Międzynarodowej konferencji CERN – Ukraina, która odbyła się w Kijowie 28-29 maja 2024 roku, oraz o wysokich pozytywnych ocenach, wystawionych przez dyrektor generalną CERN Fabiolę Gianotti oraz prezesa Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademika Anatolija Zahorodniego, pracy Małej Akademii Nauk na rzecz szerzenia wiedzy CERN dla kształtowania nowego pokolenia naukowców oraz popularyzacji fizyki i nauki w ogóle. Ważne jest, aby zaznaczyć, że pomimo alarmów przeciwlotniczych i innych ograniczeń, spowodowanych wymogami bezpieczeństwa czasu wojennego, telemost CERN – Kijów – Dniepr MAN wzbudził zainteresowanie około 100 uczestników – pedagogów, pracowników oraz uczniów Małych Akademii obwodu dniepropetrowskiego, chersońskiego, kijowskiego, rówieńskiego oraz innych obwodów Ukrainy (udział w telemoście był otwarty dla wszystkich chętnych, którzy zarejestrowali się online). Słuchacze zadawali pytania z tematyki referatu, wyrazili podziękowania dla NC MANU za organizację telemostów oraz życzenia dotyczące kontynuacji działań w zakresie zdalnego szerzenia wiedzy z CERN i wiodących ośrodków naukowych świata. Dla całego systemu Małej Akademii Nauk Ukrainy, którego częścią składową jest Dniepropetrowska MAN, w latach wojny stała się zasadniczo ważną realizacja założeń dyplomacji edukacyjnej: demonstrujemy całemu światu, że Ukraina jest, ona walczy i żyje! Jednym z konkretnych wkładów w zasady realizacji takiej dyplomacji stał się telemost CERN – Kijów – Dniepr. Jesteśmy szczerze wdzięczni Narodowemu Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” oraz ukraińskim uczonym, którzy biorą udział w badaniach CERN, za przeprowadzenie tego telemostu, który służy aktywizacji zainteresowania ukraińskiej młodzieży fizyką, edukacją i nauką w ogóle, wsparciu i wzmocnieniu wiary edukatorów Ukrainy w Zwycięstwo. Wszystko będzie Ukrainą! trzecie – sąsiedzi (76%). Natomiast instytucje państwowe (Rząd, Rada Najwyższa Ukrainy, władze lokalne), a także partie polityczne – na niższych szczeblach. W pewnym stopniu taką samą tendencję wykazują odpowiedzi na pytania o czynniki odporności podczas wojny. Trójka liderów – to wiara w Siły Zbrojne Ukrainy (63%), rodzina, krewni, bliscy (49%) i codzienna praca (27%). Wiara w państwo i wiara w społeczeństwo uzyskały odpowiednio tylko 12% i 8%. Uczestnicy sondażu ocenili również prawdopodobieństwo Zwycięstwa Ukrainy w skali od 10 (bardzo prawdopodobne, że Ukraina wygra wojnę) do 0 (bardzo mało prawdopodobne). 65% respondentów wybrało oceny 10, 9, 8, czyli są pewni Zwycięstwa. Natomiast najniższe wskaźniki 2, 1, 0 zaznaczyło tylko 6%. Z pewnością w Zwycięstwo koreluje to, że 69% jest gotowych znosić trudności z powodu wojny dla Zwycięstwa tak długo, jak będzie trzeba, a nie jest gotowych w ogóle – tylko 3% (pozostali wybrali konkretne terminy – kilka miesięcy, rok, kilka lat). Pod względem płci i regionu statystycznie istotnych różnic w odpowiedziach nie obserwuje się.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Młodzież Dniepru żyje i uczy się

Natalia TIAHŁO, dyrektorka komunalnej pozaszkolnej placówki oświatowej „Mała Akademia Nauk młodzieży uczniowskiej” Rady Obwodowej Dniepropetrowszczyzny. Dniepropetrowszczyzna jest pod wrogim ostrzałem… Ale mimo wojny młodzież kontynuuje zainteresowanie naukami w szkołach letnich w całym kraju. Chodzi o edukację pozaszkolną w ramach działalności Małej Akademii Nauk Ukrainy (MAN). Stworzona pod koniec lat 90. XX wieku pod egidą Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, MAN jest pozaszkolnym systemem edukacyjnym służącym poszukiwaniu i wspieraniu utalentowanych dzieci, aktywizacji ich zainteresowania edukacją i nauką, pielęgnowaniu młodego pokolenia intelektualnej elity Ukrainy. Selekcja i przygotowanie zdolnych uczniów do krajowych i międzynarodowych olimpiad, konkursów oraz innych zawodów intelektualnych, pomoc młodym badaczom w kształtowaniu zainteresowań naukowych i wyborze przyszłych dziedzin zainteresowań w nauce, a także wsparcie i rozwój kwalifikacji pedagogów – to priorytetowe zadania Małej Akademii. Dla ich realizacji stworzono i funkcjonuje ogólnokrajowa sieć terytorialnych Małych Akademii Nauk. Wśród nich na wysokim poziomie pracuje również Dniepropetrowski oddział terytorialny MAN. Dniepropetrowszczyzna jest obecnie, niestety, obwodem przyfrontowym, ale jest to także potężny hub transportowy, logistyczny i medyczny, a także znany daleko poza granicami Ukrainy ośrodek edukacyjny. Potwierdzeniem tego jest fakt, że Dniepropetrowska MAN znajduje się wśród liderów na Ukrainie. Niezależnie od okoliczności, w placówce działają kółka i sekcje, realizujemy projekty naukowo-edukacyjne oraz wydarzenia twórcze. Dniepropetrowska obwodowa MAN zrzesza ponad 4000 wychowanków; angażuje do współpracy około 350 naukowców, którzy pracują z uczniami w 135 kółkach i towarzystwach naukowych; wspiera młodych badaczy, którzy są zaangażowani w prace badawczo-eksperymentalne i poszukiwawcze w naszym obwodzie. Ważnym świadectwem sukcesu jest to, że w 2024 roku 42 wychowanków Dniepropetrowskiej MAN odniosło zwycięstwo w finale Ogólnoukraińskiego konkursu-obrony prac naukowo-badawczych – największych zawodach intelektualnych uczniów na Ukrainie. Nasi wychowankowie uczą się, badają, tworzą startupy, prezentują projekty i zwyciężają w konkursach zarówno na Ukrainie, jak i poza jej granicami: Tunezja, Polska, Rumunia, Kanada, Turcja, Niemcy, Szwecja, Finlandia i USA – to niepełna lista krajów, w których zwyciężali nasi wychowankowie. Dwie drużyny członków MAN z Dniepropetrowszczyzny w tym roku szkolnym zwyciężyły w Międzynarodowym konkursie eksperymentów kosmicznych – spośród prawie 2300 projektów odniosły zwycięstwo i były obecne podczas startu statku kosmicznego SPACE X w Centrum Badań Kosmicznych NASA (stan Floryda, USA). W kosmos wysłano laboratoria do przeprowadzenia badań zaproponowanych przez naszych wychowanków, przy czym dzieci rozmawiały z astronautami i otrzymywały od nich raporty o przebiegu eksperymentów naukowych. Od początku wojny rosyjsko-ukraińskiej Dniepropetrowska MAN dołożyła wielu starań, aby zachować aktywność udziału młodzieży w wydarzeniach, a także więzi z uczniami i pedagogami, którzy zmuszeni byli opuścić przedwojenne miejsca nauki i pracy na Dniepropetrowszczyźnie. Rok szkolny w placówkach ogólnego średniego kształcenia zakończył się, ale MAN prowadzi tradycyjne szkoły letnie z zakresu nauk fizyczno-matematycznych, przyrodniczych, humanistycznych i innych. Niestety, z uwzględnieniem warunków bezpieczeństwa, takie wydarzenia muszą być obecnie prowadzone zdalnie, jednak nie zmniejsza to zainteresowania nimi uczniów i pedagogów. Jednym z najbardziej atrakcyjnych wydarzeń letnich szkół profilowych Dniepropetrowskiej MAN w 2024 roku było przeprowadzenie 5 czerwca z inicjatywy Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” telemostu, który połączył Dniepropetrowską Małą Akademię Nauk z NC „MANU” (m. Kijów) oraz Europejską Organizacją Badań Jądrowych (CERN, m. Genewa, Szwajcaria). Takie wydarzenie służy nie tylko przekazywaniu nowej wiedzy z wiodącego światowego centrum badawczego fizyki wysokich energii, ale jest także świadectwem szacunku i wsparcia ze strony CERN oraz Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” dla Dniepropetrowszczyzny, która żyje, walczy i wychowuje-pielęgnuje nowe pokolenie ukraińskich naukowców. Prelegentem telemostu w formie webinaru wystąpił młody ukraiński naukowiec Mychajło Dalczenko – uczestnik badań CERN, związanych z badaniem tzw. „czarnej materii”, bozonu Higgsa; Ph.D., starszy wykładowca Uniwersytetu w Genewie, specjalista w dziedzinie fizyki cząstek. Temat telemostu „Przez ciernie do gwiazd: paralele między CERN a CTAO (Array Teleskopów Czerenkowa)” poświęcony jest działalności CERN w zakresie badania Wszechświata i naświetla międzynarodowy projekt budowy następnej generacji instrumentów naziemnych do badania przestrzeni kosmicznej – Cherenkov Telescope Array Observatory (CTAO). Moderatorem telemostu wystąpił wiodący specjalista Narodowego Centrum „Mała Akademia Nauk Ukrainy” Ołeksandr Jurow, który z początkiem pełnoskalowej agresji. Uczniowie i pedagodzy Dniepropetrowskiej terytorialnej Małej Akademii Nauk Ukrainy – uczestnicy drużyny finalistów Ogólnoukraińskiego konkursu-obrony prac naukowo-badawczych uczniów-członków MAN, maj 2019 r., m. Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Witamy siostrę

Zarząd Rówieńskiego Obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki serdecznie wita siostrę Myrosławę Kosariewą z okazji jubileuszu 70-lecia! Myrosława urodziła się w rodzinie, w której wyznawano ideę narodową i wartości chrześcijańskie. Mama była łączniczką UPA, która stała się przykładem miłości do Ukrainy i walki o jej wolność. Tata, pracując jako ordynator oddziału urologicznego szpitala w Dubnie, zawsze rozmawiał i prowadził dokumentację w języku ukraińskim. W czasach radzieckich była to forma walki z rusyfikacją. Z tego powodu stracił stanowisko. Pani Myrosława jest jedną z organizatorek Towarzystwa Miłośników Języka Ukraińskiego w mieście Równem, które powstało w 1988 roku. Od tamtej pory jest aktywną proświtanką, obecnie członkinią Rady miejskiej i odpowiedzialną sekretarz zarządu obwodowego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Pierwszą wielką sprawą Towarzystwa stała się zbiórka podpisów za nadaniem językowi ukraińskiemu statusu państwowego w październiku 1988 roku. Odrębną, jasną kartą życia pani Myrosławy było stworzenie zespołu wokalnego „Posestry”, którego repertuar niósł ludziom światło nowej wiedzy o historii Ukrainy i odkrywał nieznane karty dziedzictwa kulturowo-pieśniarskiego. Wartości chrześcijańskie to fundament rodziny. Od wielu lat aż do dziś pani Myrosława kieruje chórem cerkiewnym i w nim śpiewa. Jest gorliwą zwolenniczką budowy Prawosławnej Cerkwi Ukrainy. Przeprowadziła setki wydarzeń z zakresu wychowania narodowo-patriotycznego, jest jedną z organizatorek okrągłych stołów dotyczących budowy państwa oraz umacniania języka ukraińskiego jako państwowego. Odznaczona Orderem Księżnej Olgi III klasy oraz Orderem Świętej Równej Apostołom Księżnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Wysokie szanse na zwycięstwo

Olgi Prawosławnej Cerkwi Ukrainy, medalami „Budowniczy Ukrainy”, „Za poświęcenie i miłość do Ukrainy”, „100 lat Rówieńskiej Proświty”, honorowymi dyplomami władz miejskich i obwodowych, Ogólnoukraińskiego, obwodowego i miejskiego towarzystwa. Życzymy pani Myrosławie niewyczerpanej energii do dalszej budowy Ukrainy, opieki Bożej dla zdrowia, pomyślności dla niej i jej rodziny. Wiele lat! Zarząd Główny i redakcja „Słowa Proświty” dołączają się do gratulacji dla Myrosławy Kosariewej! W kwietniu-maju tego roku na zlecenie Narodowej Platformy Odporności i Spójności agencja badawcza Info Sapiens przeprowadziła sondaż dotyczący prawdopodobieństwa zwycięstwa Ukrainy w wojnie. Informuje o tym portal informacyjny „Moja Kijowszczyzna” w oparciu o agencję „Interfax-Ukraina”. W sondażu wzięło udział 1000 respondentów. Zaproponowano im określenie trzech priorytetów, w których rozwiązanie są gotowi angażować się osobiście w czasie wolnym od pracy. Pierwsze miejsce w rankingu zajęła pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy (51%), na drugiej pozycji znalazła się pomoc uchodźcom i osobom wewnętrznie przesiedlonym (23%), na trzeciej – walka z korupcją (15%), chociaż socjologowie nie uściślali, w jakiej dokładnie formie ona przebiega. Dalej mowa była o zaufaniu Ukraińców do różnych instytucji: większość (97%) ufa przede wszystkim kręgowi rodzinnemu (rodzinie i krewnym), na którym mogą się oprzeć w tak trudnych czasach, jak obecne. Na drugiej pozycji są Siły Zbrojne Ukrainy (94%), na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Koronacje Olhy Jaworśkiej

Bronisław SOCHACKI, m. Lwów. Szukaj piękna, dobrze szukaj! Ono jest wszystkim, jest wszędzie. I. Franko. Rzeczywiście, takie cudowne piękno znalazł prawdomówny, niestrudzony Petro Szkrab’iuk w głębi Ojczyzny – w starodawnej wsi Turje, co na Lwowszczyźnie – Olgę Jaworśką. Do 2024 roku opublikowała ona już dwadzieścia trzy książki poezji i prozy; miała dwie nagrody literackie – imienia I. Franki oraz I. Wilde, a także wysoką nagrodę pedagogiczną S. Dubrowyćkiego, została zwyciężczynią wielu konkursów imienia badacza Bojkowszczyzny M. Utryska. Od 2008 roku jej imię wpisano do Księgi Honorowej „Złoty Fundusz Bojkowszczyzny”. Petro Wasylowycz w błyskawicznym przedmowie przyznaje się: powieść-esej została napisana przez niego nie na prywatne zamówienie, a na wezwanie jego serca. Był głęboko zdziwiony i poruszony zwycięstwami nad nieszczęściami – niebezpiecznymi chorobami oraz potężnym talentem obdarzonej przez Boga pisarki, który ujawnił się już w pierwszym zbiorze wierszy pod wymownym tytułem „Zielony zarębek”. W nim, jak podkreśla P. Szkrab’iuk, jeszcze w 1993 roku były wyraźnie zaznaczone zainteresowania twórcze, potrzeby, które wolała urzeczywistniać w swoich przyszłych pracach o treści obywatelskiej, religijnej, filozoficznej, intymnej oraz pejzażowej. Swoje marzenia, zamysły rzeczywiście zrealizowała. Bo twórczość stała się dla niej sposobem bycia. Według krytyka, na jej utwory o tematyce obywatelskiej wielki wpływ mieli przede wszystkim członkowie rodziny i krewni. Tak, ojciec był aktywnym członkiem OUN oraz słynnej „Proświty”, zachwycał się utworami luminarzy naszej kultury duchowej – Kobziarzem, Kamieniarzem, starannie czytał „Literacką Ukrainę”. Nie odstawała od niego i matka: znała na pamięć wiele wierszy T. Szewczenki. Oczywiste jest, że na świadomość Olhy miał wpływ także sotnik USS I. Pirus – brat dziadka Olhy. Od młodych lat wnikała w istotę wspomnień bezpośrednich uczestników UPA, uważnie czytała zakazane utwory dysydentów, w szczególności – Bohatera Ukrainy W. Stusa. W 1990 roku w poezji „Droga na Golgotę” pisała: „Czytam Stusa… Jak boli dusza, I kamień pierś ściska do krzyku: Jego miłość – przeczysta, jak łza, Jego żal, jak ocean, wielki. On był bojownikiem, on dla Ukrainy żył, Do słońca zwracał się, niczym słonecznik, swoją śmiercią prawdę uświęcił – Krew męką wygukuje w skroniach” (zbiór „Ponad planem wydarzeń”). W latach 90. pisarka napisała szereg wierszy, których treść i tytuły mówią same za siebie: „Iwan Mazepa”, „Kruty”, „Dowbusz”; wiersze poświęcone jasnej pamięci W. Marczenki, N. Jaremczuka, W. Symonenki, I. Switłycznego. W cyklu wspomnianej tematyki, jak podkreśla pan Szkrabiuk, artystka stawia obiektywną diagnozę polityczną socjalizmu, który panował przez długie dziesięciolecia u nas. W istocie reżim ten był więzieniem narodów, a nie ziemskim rajem, hałaśliwie obiecywanym przez wodzów proletariatu. Prawdziwie boli jej wrażliwą duszę los niewinnych ofiar owianych złą sławą Sołowków, śmierć Niebiańskiej Sotni, Pomarańczowa Rewolucja oraz tysiące, tysiące bohaterskich żołnierzy wojny rosyjsko-ukraińskiej. Patriotka niezachwianie wierzy w zwycięstwo Ukrainy nad imperialistami-najeźdźcami, wściekłymi, oszalałymi dzikusami XXI wieku: „I zginie antychryst, i anioły w trąby zadmą, Pan Bóg Ukrainę przygarnie niebieskim skrzydłem”, – czytamy w zbiorze „Słoza-żywytsia” (Łza żywi). I dalej: „Jakkolwiek by nie szaleli moskiewscy szowiniści i domorośli janczarzy, niszcząc Ukrainę, — wewnętrznej siły narodu zniszczyć nie sposób”, – optymistycznie podkreśla patriotka w wierszu „Samotny krzyż”. O. Jaworska ze względu na swój światopogląd jest praktykującą osobą wierzącą. Uważa pychę za najcięższy grzech wobec Boga i ludzi. Twierdzi o tym tak: „Grzech pychy – najcięższy. Sprawiedliwość Boża w tym, że jak czynicie z innymi, tak samo czynić będą i z wami. Świecznik duszy gaśnie od powiewu wiatru zazdrości. Sława wprowadza w błąd, przytępia czujność, zamgławia wzrok” („Barwy przewianych lat”). Według krytyka, nie omija O. Jaworska także filozoficznych rozważań o sensie, znaczeniu, celu, cenie ludzkiego życia. „Nie każdemu żyje się prosto, nie każdy sięga nieba, A życie wtedy najdroższe, Gdy o nie walczyć trzeba”. Celem życia każdego człowieka, jak myśli humanistka, powinno być tylko jedno – czynienie dobra. Według jej własnego wyznania, właśnie dzięki niemu spotkała na drogach swojego bytu niemało dobrotliwych ludzi, pozostała żywa, nie osierociła dzieci, znalazła swoje upragnione powołanie literackie. O tym pisze w książce „Na to ono i serce…”. Dla niej, jak podkreśla Szkrabiuk, życie – to bezcenny, przez Boga i ludzi stworzony skarb, który grzechem jest marnować. Ono (życie) – to tylko „chwila chwila”. Dlatego trzeba je koniecznie cenić, „nie roztrwaniać na próżność i pustą udrękę”: „Ja tylko chwila w świecie migotań. Która gotowa cały świat uzdrowić, Odwieczną prawdę z krynicy bólu pić, Z niepokoju minionych pokoleń”. Ją, czyli prawdę, nazywa wielką wartością duchową, deklarując: „Ja tyle lat cię szukam, świecie, Ciernistą drogę pokonując co dnia. W twojej duszy – niebieskie klejnoty, w duszy mojej – potrzeba poznania”. Ma w sobie nadzieję, że idąc do „prawdy dalekiej czy chimerycznej”, poprzez częste niepowodzenia, „gęste zmierzchy”, mimo wszystko osiągnie swój upragniony cel poznawczy. P. Szkrabiuk w rozdziale książki „Liryka intymna” twierdzi: „O. Jaworska mimo wszystko jest bardziej poetką »obywatelskiego brzmienia, narodowego bólu«”. Jednocześnie w niej (liryce intymnej) jest niemało ważnych sądów o roli, znaczeniu w ludzkim istnieniu tak niezbędnego zjawiska, jak przyjaźń. Sama zaś szczerze radowała się i raduje z aktywnego komunikowania się z licznymi, wyrazistymi, utalentowanymi ludźmi z różnych zakątków naszego państwa, a także Zachodu. Z ich wieloma imionami czytelnicy, oczywiście, zapoznają się, przeczytawszy drugą książkę powieści „Między słowem a sławą”. Zdaniem Szkrabiuka, pewien wpływ na świadomość i zachowanie ludzi w każdym wieku mają takie niebłahe uczucia, jak miłość i zakochanie. Z nią całkowicie zgadza się i Jaworska. Aby życie zakochanych par było pełnowartościowe, a los nie był wyszczerbiony, im, jej zdaniem, niezbędne jest zachowanie swoich wrażliwych uczuć przed tymi bezlitosnymi niszczycielskimi antysiłami – zdradą, egoizmem, nieufnością, pogardą, niekończącymi się waśniami i kłótniami. Miło jej wiedzieć, że w wielu rodzinach kraju panuje miłość, zgoda, jest „szczęście żyć i kochać i wychowywać” potomstwo. Razem z tym niepokoją ją częste przypadki, kiedy miłość i zakochanie nie stają się w skomplikowanych relacjach małżeńsko-rodzinnych radością, pociechą, a niestety, przekształcają się w swoje bezpośrednie, diametralne przeciwieństwo – w nieszczęście. Temu ważnemu problemowi Jaworska specjalnie poświęciła dramatyczne opowiadania „Rozdzieleni na wieki”, „Zjawiskowe szczęście”, „Największy skarb”. I jeszcze w tym kontekście: ostrzega ufne dziewczęta z „uśpionym rozumem” i „błogimi czystymi sercami”, aby w porę rozpoznawały cel nadmiernych pochlebstw, słodkich, przymilnych słów-obietnic lowelasów, którzy wyznają podstępne zasady „wolnej miłości”, zbudowanej jedynie na cielesnej przyjemności i niczym więcej. Miłość, jak słusznie podkreśla artystka, ma swój początek, stawanie się, rozwój i zakorzenienie – szczęśliwy lub smutny finał – zapomnienie. W tym związku poetka zaznacza: w normalnych warunkach ona (miłość) nie ma końca – nieuchronnie przechodzi z pokolenia, od rodziców do dzieci: „Moja miłość – w moich synach. Moja dusza – w moich synach. Moja nadzieja – w moich synach. Ich radości i bóle – we mnie” (książka „Odblask przeżytego dnia”). Wysoką ocenę wystawił Szkrabiuk wielu szkicom pejzażowym Jaworskiej. Według niego, przyroda dla niej – jest antropomorficzna, żywa, zmysłowa, zmienna. Podobnie do ludzkiego organizmu odczuwa ciepło, chłód, ból itp. Wysławianie jej wcale nie jest celem samym w sobie, a potrzebą duszy i tradycją, miłość do przyrody pomaga jej być pisarką. Rozumując tak, jak zagorzały miłośnik przyrody Szkrabiuk, proponuje czytelnikom przypomnieć sobie wspaniałe opisy przyrody, które nam w swoim czasie hojnie podarowali T. Szewczenko, I. Franko, Łesia Ukrainka, I. Neczuj-Łewycki, Panas Myrny, M. Kociubynski, Ołeś Honczar, P. Hryhorenko, I. Hnatiuk, R. Łubkiwski, P. Soroka. Równie mocno, jak Szkrabiuk, ona boleśnie przeżywa marnotrawne podejście obecnej władzy do płuc planety – lasów. Bezgranicznie kochając je, uważa za wielką zbrodnię skracanie ich danego przez Boga wieku. Drzewom przedwcześnie nie chce się stawać pniami… Przekazując ich wewnętrzny żałobny stan z troską i gniewem, pisze: „Rąbią las… Co dzień… Co chwilę… Dusza wakacji drży. Leżą dęby, rosą umyte, W sercu jabłoni boli”. Tymi minorowymi słowami-nutami miłośniczka przyrody zdecydowanie wzywa rodaków do wszelkiego chronienia naszego środowiska, życiowego łona, aby nie przekształcić go w ekologiczną pustynię. Temu obecnie sprzyjają też wandale, faszyści-raszyści: ich szkody dla przyrody Ukrainy sięgają już ponad 2,4 bln hrywien. Wierzymy, że 33. książka Petra Szkrabiuka przyczyni się do podwojenia twórczych życiowych potencjałów Olhy Josypiwny Jaworskiej. Dlatego tę treściwą pracę niestrudzonego pracownika literatury pięknej można zaliczyć także do kolejnej koronacji artystki – drugiej jej koronacji. Pierwszymi zaś, którzy wspierali jej nieprzeciętny talent, byli znani pisarze i naukowcy: I. Hnatiuk, M. Szałata, Ł. Wołowec, P. Soroka, M. Petrenko, M. Żułynski, W. Szoowkoszytny, M. Zymomria, Je. Bożyk, W. Bazyłewski, P. Mowczan, Ł. Hołota, D. Kononenko oraz wielu innych. cji oraz Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy. Odwiedźcie galerię sztuki „Siła Wspólnoty”, założoną w Hostomelu w październiku 2023 roku, a będziecie mile zaskoczeni! W mieście mieszka wielu twórczych ludzi z potężnym potencjałem zawodowym, a co najważniejsze – istnieje wsparcie dla rozwoju ośrodka artystycznego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Plener „Silni i wolni”

Olha Chodacka Dnia 2 w parku „Szczęśliwy” w Hostomelu zaprezentowano prace artystów, powstałe w ramach pleneru „Silni i wolni”, którego organizatorem był Wydział Kultury, Młodzieży i Sportu Hostomelskiej Rady Osiedlowej. W pracach plenerowych, zainicjowanych tutaj i odbywających się już po raz czwarty, wzięło udział 22 artystów z całej Ukrainy: z Hostomela, Moszczuna, Horenki, Irpienia, Buczy, Ukrainki (rejon obuchowski), Tarnopola, Winnicy, Kijowa, Dniepru, Makiejówki (obwód doniecki) i Krzywego Rogu. Na swoich płótnach uwieczniali poranioną, lecz nieugiętą, silną społeczność Hostomela. Są to utalentowani artyści: Wład Zadorożny, Illia Jarowy, Danyło Jaremczuk, Oksana Furlet, Pawło Szarko, Denys Andriuszczenko, Serhij Sidorow, Olena Teliatnyk, Ljubow Poworoznyk, Iryna Romanczenko, Switłana Łodina, Julija Dejneka, Olha Korotina, Switłana Romaniuk, Iryna Klymenko, Natel Pletniowa, Hanna Żurawel, Ołeksandr Łychoszerst, Walentyna Nahotniuk. Mieszkańcy miasta-bohatera i jego goście podziwiali obrazy przedstawiające malownicze krajobrazy społeczności Hostomela. Dla gości imprezy wystąpił zespół ban-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W zeszłym roku 20 lipca wybitna ukraińska pisarka skończyła 110 lat. Wojna wniosła w nasze życie tak surowe korekty, że nie bardzo udaje się w porę reagować na ważne daty. Te wspomnienia Olhy Mak o podróży na Ukrainę w 1993 roku, niestety, urwały się w pół słowa (nie bez powodu w liście przeczuwała, że „zakończenia, być może, nie będzie”). Na przeszkodzie stanęły wielkie problemy zdrowotne pisarki. Nawet nie wiem, czy otrzymał ten „Nieżyński fragment” Ołeksandr Astafjew i czy gdzieś go publikował, a teraz już nie ma kogo zapytać. Tak więc wychodzi na to, że to wspomnienie Olhy Mak można teraz nazwać „prezentacją” ostatniego utworu pisarki. Byłoby szkoda, gdyby pozostał nieprzeczytany w bezdennych szufladach archiwalnych. Halina KYRPA informacje dają wszechstronny obraz tego, co dzieje się na Ukrainie, łącznie z cenami chleba i słoniny. Rodziny nie mam, przyjaciół i znajomych, którzy jeszcze mieli szczęście dożyć mojego wieku, zapewne rozniosły wiatry we wszystkie strony świata – nie znajdę nikogo. A już złudzeń mam najmniej i dopiero w tej ostatniej godzinie zadaję sobie pytanie o celowość podróży w ogóle. Na głos jednak nie mówię nic – boję się dostać burę od Witki („Ty, mamo, zawsze jesteś z czegoś niezadowolona!”), która czyta, czy udaje, że czyta, jakąś angielską powieść i, jak mi się wydaje, od samego początku podróży nie może posunąć się dalej niż 36-37 stron. I nic dziwnego: światło jest bardzo słabe. Także podejrzewam, że ona się denerwuje. Wyjechawszy z Ukrainy jako mała, przeżywszy w Brazylii 21 lat i już ćwierć wieku w Kanadzie, ona wciąż ma głębokie poczucie przynależności narodowej, wychowała urodzone na obczyźnie dzieci po ukraińsku i do dziś pilnie przestrzega ukraińskich tradycji. Jeszcze pamięta co nieco z Kijowa, dokąd jeździliśmy przed samą wojną (same tylko fragmenty, prawda) i już całkiem dobrze pamięta „babciny dom” w Kamieńcu Podolskim. Ale milczy. Dobrze, wreszcie lądujemy. Wszystko dzieje się skrajnie prozaicznie, bez żadnego drżenia serca, bez wzruszenia, łez radości czy pobożnych okrzyków – bez wszystkiego tego, co musi przeżywać i okazywać człowiek, stąpając po długich latach wygnania na ojczystą ziemię. Za to i wszystkie przygnębiające myśli – jakby wiatrem zdmuchnęło! Nie ma na nie miejsca. Cała uwaga i wszystkie wysiłki muszą być skoncentrowane na tym, żeby jakoś przedrzeć się z naszym „bagażem” do wyjścia, pospieszyć do karuzeli, zabrać jeszcze walizki i wtedy dowiedzieć się, dokąd nam dalej. A na dworze mży, a na dworze zimno, a na dworze późny wieczór i elektryczne światło pracuje ledwie na połowę napięcia. Porządku nie ma. Ludzie przedzierają się tu i tam, przekrzykują, wypytują i klną, bo przecież wskazówek nie ma albo nie można ich znaleźć. WRESZCIE! Czy ktoś powiedział to słowo? Możliwe, że ktoś i powiedział, ale gdyby nawet i nie powiedział, to ja albo powiedziałabym, albo pomyślałabym: WRESZCIE! Bo WRESZCIE wróciłam. Doprawdy! Nie powiem, że tutaj wszystko było ładne, miłe czy przyjemne, ale było SWOJE, ZNAJOME! Tutaj wiedziałam, jakimi zasadami trzeba się kierować i jak postępować. Przede wszystkim trzeba odstawić uprzejmość na bok i zapomnieć słowo „przepraszam” – tutaj to niepotrzebne. Wyćwiczeni w chronicznych kolejkach, ludzie starają się być pierwszymi we wszystkich przypadkach: w sklepach, w urzędach państwowych, na wizytach u lekarzy w przychodniach, przed kinami i w ogóle z przyzwyczajenia – wszędzie. Śpieszą się i tutaj, żeby jak najszybciej dostać bagaż z karuzeli, jak najszybciej przejść przez odprawę celną i w ogóle wydostać się z tego tłumu. Z tego wniosek: pchaj się, ile masz siły, ze swoim „bagażem” do przodu, nie bój się kogoś popchnąć, nawet zbić z nóg, a nawet przewrócić, tylko uważaj, żeby i ciebie nie przewrócili, i nie gniewaj się na popychanie – tutaj taki styl życia. Wiktoria tego nie wie i, być może, dlatego gdzieś przepadła w kolejce przy karuzeli. Tymczasem ja, chwyciwszy swoją walizę i nie oglądając się na moją wierną towarzyszkę, już gdzieś się wspinam, choć dokładnie nie zdaję sobie sprawy – dokąd. Wspinam się instynktownie, bo gdzieś w podświadomości działa zasada: nie stać w miejscu! To trochę nieuczciwe z mojej strony, bo bagaż Witki jest jeszcze bardziej nieporęczny od mojego, ale w tym ścisku i tak razem utrzymać się nie zdołamy. A zresztą, pocieszam się myślą, że ona przecież była skautką i nie przepadnie. Przedzieram się dalej i wreszcie dobijam do jakiejś rampy, na której stoi tęga dyspozytorka. Nie czekając na moje pytanie, ona rzeczowo-surowo pyta: – Wy z kotorogo aeroplana? Ogarnia mnie złość. – Dont anderstend raszijan! – warczę, starannie udając przed-urodzeniem anglojęzyczną osobę. – Nu, eto wsio rawno, – odpowiada ona, ani trochę nieporuszona. – Iditie won tuda… Wroga baba! Takiej nie oszukasz. Ciąg dalszy nastąpi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Naprzeciw przeszłości

Olha MAK Fashinal, 25 marca 1994 roku Halii, Dmytrowi i Olance Toronto. Sobota, jedenastego września, roku Pańskiego 1993. Nabrawszy prędkości, samolot wykonuje zryw, odrywa się od ziemi i obiera kierunek na wschód – w tę stronę, którą już zgodnie z porządkiem dnia słońce obeszło i z której nadciąga wieczór. Obok mnie – moja córka Wiktoria, czy po prostu Wita, która nie tylko zainicjowała wraz z resztą rodziny moją podróż, ale także wielkodusznie zobowiązała się towarzyszyć mi, być moją opiekunką, skarbniczką i sekretarką (na marginesie muszę zaznaczyć, że czasami na starość nie zaszkodzi mieć dobre dzieci – przy okazji mogą się przydać). Z moją wieloletnią praktyką w przelewaniu na papier faktów, emocji i fantazji można by w tym miejscu przelać wiele radosnych łez i zapełnić cały długi akapit patriotycznymi wykrzyknikami z wieloma znakami zapytania i głębokomyślnymi wielokropkami. Bo przecież nie polityk, nie pisarz i nie duchowny to ten, kto trwoni słowo, nie kształtując nastrojów i przekonań odbiorców swojego talentu. Ale tym razem nie chcę wywoływać u czytelnika żadnych emocji i będę szczera: nie czuję nic. Na duszy mojej tak, jakby ktoś wstrzyknął mi pod mostek dobrą dawkę nowokainy. Zatem ani radości, ani bólu, ale podejrzanie niepewny stan odrętwienia, który może w każdej chwili wybuchnąć nieprzewidzianymi emocjami. Wiktoria również jest powściągliwie spokojna i to mnie ani trochę nie dziwi, bo obie jesteśmy nieugięte w okazywaniu uczuć. A jednak dziwnie: przecież lecę do Ojczyzny, którą opuściłam prawie pół wieku temu i którą z pewnością będę widzieć po raz ostatni. Będę miała cztery tygodnie, aby spotkać nabytych przez korespondencję przyjaciół, pobyć w miastach i miejscowościach, które do dziś niepokoją mnie we snach, odwiedzić niektóre redakcje i instytucje, zajrzeć do Związku Pisarzy Ukrainy i, co najważniejsze, wziąć udział w Konferencji Naukowej, przeznaczonej upamiętnieniu rocznic głodu na Bukowinie w 1946 i na Naddnieprzu w 1933 roku, na którą zaproszono mnie jako gościa, świadka i autorkę drukowanych materiałów, w szczególności powieści „Kamienie pod kosą”, poświęconych wielkiemu głodowi. A zatem, po czterdziestu ośmiu latach rozłąki i nostalgii za plecami oraz tak bogatym programem na najbliższy prawie miesiąc – żadnego wzburzenia, żadnego wzruszenia?! To nie tylko dziwne, ale nienaturalne. Przecież lecę naprzeciw dawno, dawno minionego: do mojego zimnego i głodnego, zastraszonego wybuchami, strzałami i pożarami wojny i rewolucji dzieciństwa, do mojej obdartej, nędznej, choć na przekór wszystkiemu, dziarskiej młodości, do mojego zranionego w samo serce młodego macierzyństwa – do tego wszystkiego, co zmusiło mnie do ucieczki w świat za oczy z „rodzimej i nie swojej ziemi”. Ja w obłędzie przekraczałam nasiąknięty goryczą i bólami próg, nie oglądałam się na zwęglone odrzwia mojej Ojczyzny, która konała pod rozrywami armatnich wybuchów – nie było miejsca na żal, nie było czasu na pożegnanie. Tylko, zdaje się, wtedy, gdy stąpałam na pustą drogę tułaczki, zahaczyłam o zdradliwą gałąź bezlistnej dzikiej róży i tak, niechcący, wyniosłam ze sobą aż na daleką obczyznę kolczasty pazurek, który nieustannie drapał moją pamięć. I ja, oddając należne wszystkiemu, co przeżyłam, nie mogę nie przyznać, że i na tej wyboistej i niemiłosiernie szorstkiej drodze, o którą do łez i krwi rozbijały się najlepsze dni mojego wieku, kapryśny los czasami darował mi pęczki pachnących bazylii, czy przerzucał przez trudną ścieżkę dywaniki niebieskookiego barwinka, a czasem nawet udawało mu się wyhaftować pośród ostrego gruzu złote skowronki, które zrywały się wysoko w górę i topiły w niebieskiej błękicie. Prawda, rzadko, prawda, skąpo. Ależ klejnoty są drogie właśnie tym, że są rzadkie… I oto naprzeciw tego, co było kiedyś, co zniknęło w dalekiej przeszłości, lecę na odrzutowym wężu czeskiej linii lotniczej Toronto-Praga-Lwów-Kijów. Nie myślę o niczym, nie filozofuję, to znaczy nie robię najmniejszego wysiłku, by kierować swoje myśli w jakieś logiczne koryto – puszczam je wolno, a one lecą to w zawody z odrzutowcem, to gwałtownie zawracają, to rozpływają się w różne strony. I od tego, że nie trzeba się koncentrować, nie trzeba robić żadnych wysiłków umysłowych, na duszy jest lekko i beztrosko – stan, w którym już nie pamiętam, kiedy bywałam. Z czasem zaczynam rozumieć swój spokój: ja po prostu nie wierzę w to, że naprawdę zobaczę Ukrainę. Nie wierzę! Już dawno, dawno pogodziłam się z myślą, że Ojczyzna jest dla mnie stracona na wieki. Tak samo, jak nie zobaczę rodziców i reszty najbliższej rodziny, bo przecież jestem najmłodsza, a mam już 80 lat. Pogodziwszy się nawet z tym, co najbardziej bolesne, człowiek przestaje cierpieć. I oto nagle – lecę w rodzinne strony! Czy to możliwe? Rozum mówi, że tak, ale jakaś inna instancja tego przyjąć nie może. Nijak! Oto dlatego ten spokój, a nawet obojętność. Tymczasem nienaturalny ruch „pod prąd słońca” czyni nasze sumienne zegarki bezwartościowymi. Kolację podają nam przed samą północą czasu torontońskiego, a do Pragi przybywamy o pierwszej po północy, choć już panuje jasny poranek i informują nas, że jest siódma godzina. Zatem sześć godzin, a więc spory kawał nocy, zostało nam bezczelnie skradzionych i nie ma komu się poskarżyć. Pokornie przestawiamy nasze zegarki i zaczynamy wyłazić z samolotu. U nas, jak przystało na przewidujące i doświadczone kobiety, bagaż podręczny składa się z dwóch mniejszych toreb w prawej ręce i jednej torby wielkości zwiniętego w rulon słomianego materaca w lewej. Z tym naszym ładunkiem trzeba poruszać się ostrożnie, bo nagły obrót o 180 stopni może powalić pokotem wszystkich ludzi w promieniu półtora metra. Ledwo, ledwo udaje nam się przepchnąć do wyjścia. A tu jeszcze deszcz. A tu brak transportu od samolotu do budynku lotniska, a tu ani tragarzy, ani wózków – nic! Vita, co prawda, ma ten składany przenośny wózek, ale do naszych toreb się nie nadaje, więc oprócz bagażu podręcznego musi nosić jeszcze wózek. „Wygoda”! Ale obie mamy solidną życiową hart, więc choć z trudnościami, choć przemoczone (mamy parasole, ale w bagażu, a zresztą do parasola potrzebna byłaby trzecia ręka, a my mamy tylko po dwie, i to zajęte), wchodzimy pod dach lotniska. Nie jest zbyt duże, ale nowoczesne i czyste. Zorganizowane też dobrze. Mimo wszystko, co by nie mówić – Europa i czeska dokładność. Razem z potwierdzeniami na przesiadkę, na którą trzeba czekać aż siedem godzin, otrzymujemy bony po 160 koron na osobę, które możemy wydać, nie wychodząc z budynku lotniska. Amerykański dolar kosztuje 28 koron, filiżanka kawy z mlekiem – 30 koron, reszta – w bardzo skromnym wyborze i wydaje się niezbyt kusząca. Toalety są w miarę czyste, ale nie ma ani papieru, ani mydła, a suszarki do rąk nie działają. Za to jest możliwość wzięcia gorącego prysznica i w kabinach jest czysto, choć nie ma na czym położyć ubrania. Ale to drobnostki. Najbardziej podoba nam się wystawione na wielkim szyldzie ostrzeżenie: „Ne opustejte swa zawazadla” i niżej po angielsku: „Don't leave your luggage”. Czyż nie wspaniale?! „Zawazadło”! Jesteśmy tak zachwycone trafnością nazwy, że od razu wplatamy ją do swojego leksykonu, zwłaszcza gdy mamy na myśli te nasze czarne torby wielkości zwiniętego w poprzek materaca, które w praktyce okazały się nieporęczne i całkiem niewygodne, jednym słowem – zawazadła. Nużące siedmiogodzinne czekanie wreszcie się kończy i wzywają nas na wejście do samolotu. Tym razem – postęp: choć deszczu nie ma, wiozą nas do samolotu autobusem. Samolot niewielki i wszystkie miejsca zajęte. Zostają zaledwie dwie godziny do końca naszej powietrznej podróży. Nie, nie dwie, a trzy, bo znowu trzeba będzie podgonić zegarki do przodu. Przelot do Lwowa bez przygód. We Lwowie znaczna część pasażerów wysiada, ale przybywają nowi. Słychać już język ukraiński, ale więcej słychać rosyjskiego. Trochę dziwnie: język rosyjski we Lwowie?! Tak, i to gęsto. Obok nas siada nowa pasażerka, prawda, nie ze Lwowa, a spod Kijowa, „też Ukrainka” i „też” po ukraińsku nie umie, ale „rozumie bardzo dobrze”. To mnie nie porusza i nawet nie dziwi, bo i za „moich” czasów było to normalnym zjawiskiem. Mimo woli łowię uchem pojedyncze słowa i urywki zdań, które krążą wokół. Najczęściej słychać „kupony”, „...tysięcy kuponów” i znowu „kupony”. Po tym nietrudno się domyślić, co właśnie teraz stanowi główny problem dla przeciętnego obywatela Ukrainy. O polityce, o sprawach państwowych nie słychać nic. Możliwe, że te sprawy omawiano gdzieś dalej ode mnie... Już podczas oczekiwania na przesiadkę w Pradze moja obojętność zaczęła powoli zmieniać się w nie to rozdrażnienie, nie to skruchę, a w ostatniej godzinie przelotu ze Lwowa do Kijowa dopada mnie całkiem realna niechęć do wszystkiego na świecie. Pewnie winne były pełne napięcia przygotowania do drogi w poprzednich dniach i całkiem bezsenna ostatnia noc wyczerpującego pobytu w niewygodnej pozycji. Ale to sprawy nie zmienia i ja, gdyby to było w mojej mocy, zdaje się, zawróciłabym samolot z powrotem do Toronto. Bo czyż nie lepiej być w swoim przytulnym apartamencie i, wygodnie wyciągnąwszy się na kanapie, słuchać choćby i Zamfira czy „Łyżwiarzy” Waldteufela, niż siedzieć tutaj, przyklejoną do fotela i wyobrażać sobie, że odbywam jakąś pielgrzymkę? Ale ja nawet nie wyobrażam sobie i nie spodziewam się zobaczyć coś przyjemnego. Mam wystarczające życiowe doświadczenie, rozumu mi również niby nie brakuje, a środki masowego in-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Bondarenkowie. Miłość i śmierć

tylne koła, powoli wyczołgała się na drogę i wkrótce zniknęła za kędzierzawymi chutorowymi klonami. A mój dziadek Sańko i babcia Sanczycha, ze spuszczonymi głowami, poczłapali do podwórza. Sprzątać po gościach. Bondarenkowie. Miłość i śmierć Mój dziadek cioteczny Sasza Bondarenko targnął się na swoje życie w czterdziestym dniu po śmierci swojej żony Nasti. – Wujku Sańko, a co – brat Nazarówny się powiesił? Duśka, sąsiadka, krzyczy z progu swojej pańskiej chaty gęstym, ładnym głosem, który słychać z jednego końca na drugi. Dziadek zasłania mnie sobą, jak przed nieszczęściem, i coś jej pokazuje na migi. Duśka idzie do chaty i już tam do kogoś buczy: “Ege, przecież mówiłam – powiesił się”. Co oznaczają słowa Duśki, nie pojmuję. Ale moje małe serce znienacka spowija smutek – wielki i zimny, jak jesienna deszczowa chmura. Szukam wzroku dziadka, a on odwraca oczy, jakby kogoś wypatrywał – daleko, ja nie widzę kogo. W domu z kotem długo milczymy na ciepłym ganku, póki słońce powoli toczy się nad naszą wsią, stawem i stepem, żeby ułożyć się do snu gdzieś za Halanami. Wkrótce będą wracać z pastwiska krowy. Znaczy, babcia też niedługo przyjdzie, bo trzeba doić krówkę, nalewać nam z kotem ciepłego pienistego mleczka, stawiać pośrodku pasieki miseczkę dla jeży. Wtedy nadejdzie godzina, którą bardzo lubię. Dziadek i babcia usiądą na ławce pod starodawnym klonem i cicho będą gwarzyć o codziennych sprawach i nieskomplikowanych wiejskich nowinach. Ja usadowię się między nimi i będę siedzieć jak mysz, żeby nie wygonili mnie spać. A wieś, zmęczona zwykłymi kłopotami, powoli sama będzie cichnąć… Jednak zimna jesienna chmura dalej przesłania tak drogi mi majowy świat. I z tej chmury powoli wyłania się twarz wujka Saszy, najmłodszego brata babci. Jest ona też koloru chmury, zdumiewająco spokojna, aż uroczysta. Czarne gęste brwi nie mrugają, jak zazwyczaj przed czymś zabawnym, a piwne łagodne oczy są mocno zamknięte. Tylko kiedy słońce, bawiąc się, dosięga figlarnym promieniem twarzy wujka, długie rzęsy rzucają na nią swój nieruchomy cień. – Oj Saszeńko, braciszku, no i cożeś ty narobił… No i na kogo zostawiłeś małe dzieci i nas, nieszczęśników – lamentuje hanniwska babcia Ola, załamując ręce. A moja babcia Hanna nie lamentuje. Ona tylko milcząc gładzi i gładzi ciemne policzki wujka, czarne brwi i gęstą czuprynę bez ani jednej srebrnej nitki. Ona gładzi, a ja jakby po raz pierwszy widzę jej spękane ręce i sękate palce, pokręcone ciężką pracą. Tymczasem z piwnych, jak u wszystkich Bondarenków, oczu babci nieustannie płyną nieme łzy. Płyną strumykami po policzkach, zbierają się na podbródku i skapują na lichą bluzkę, która już całkiem zmokła pod szyją… Kiedy orkiestra, wynajęta przez bazę transportową wujka, znienacka krzyczy nieludzkim głosem i zaczyna pogrzebowy marsz, ja też krzyczę i przykucam dziadkowi pod nogami. On podchodzi bliżej do babci, wlekąc mnie, jak woreczek, za sobą i kiwa, że niby my z nim idziemy do domu. No i idziemy. Najpierw wąską uliczką, potem ścieżką, która ciągnie się obok bruku, a potem już kurną drogą. Obok starego kozackiego kurhanu, obok pól arbuzowych, usianych drobnymi, dopiero co wyrosłymi łodyżkami arbuzów i melonów. Obok tarniny, potem nasypem, przez linię kolejową. A tam już i nasza wieś – ułożyła się między jarami, zapatrzona w stepy… Dziadek wydoił krówkę, nalał mleczka nam z kotem, odwiedził swoje pszczoły, które cicho bzyczały w ulach, układając się do snu, postawił miseczkę z mlekiem dla jeży. A babci wciąż nie było. Wtedy usiadł i siedział na ławce pod klonem, wpatrując się w zmierzch, który coraz szybciej stawał się nieprzeniknioną ciemnością. Ja ukradkiem usadowiłam się obok, a on nie wygonił mnie spać, choć przytuliłam się do jego ciepłego brzucha, przy którym zawsze robiło mi się przytulniej i spokojniej. Aż wreszcie z daleka dało się słyszeć znajome: ”Kluk-kluk, kluk-kluk”. Mojej babci od pracy zużył się z czasem jakiś staw i kiedy szła, staw wydawał taki dźwięk, jakby ptaszek dziobał pestkę czereśni. Dziadek nie drgnął z miejsca, ale całe jego wielkie ciało westchnęło z ulgą. Babcia milcząc usiadła obok niego i przytulili się, jak dwa ptaki – większy i mniejszy. Tak my troje siedzieliśmy nie wiadomo jak długo i już zmarzły mi nogi oraz ramiona, ale nikt się nie ruszał, więc i ja się nie ruszałam. Tylko ten sam smutek znów stał i trwał, smucąc się sam do siebie…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Świat, który cię ratuje

Bondarenkowie. Wujek Wania. Nazar i Jewha Bondarenkowie mieli dziewięcioro dzieci. Dziewczyny: Jawdocha, Warka, Serafima, Olha i moja babcia Hanna (w domu Halka). Chłopcy: Josyp (w domu Lonia), Iwan, Saszko i Semen – jego nie zastałam, zginął na froncie. Siostry były babciami, bo, jak dla mnie, miały całkowicie babciny wygląd. A bracia byli młodsi i do dziadków zupełnie niepodobni. Wyróżniali się prawdziwą męską urodą, ubierali się według ówczesnej mody, a na żony wzięli sobie równie piękne kobiety. Więc i moja mama, ich siostrzenica, i ja za nią mówiłyśmy: „Wujku Iwanie, wujku Saszko, wujku Loniu”. A ich dzieci – byli to przeważnie chłopcy – nazywano po prostu po imieniu. Wszyscy Bondarenkowie byli wysocy, szczupli, śniadzi, piroocy, mieli gęste czarne włosy i proste nosy, lekko skrzywione w prawą stronę. Oprócz cech zewnętrznych, wspólnym dla wszystkich był całkowity brak słuchu muzycznego oraz lekka, aczkolwiek zauważalna, skąpość. Nazar i Jewha przeprowadzili się do Hanniwki, na żyzne stepy, z Taganrogu, gdzie z kolei znaleźli się ich przodkowie, uciekając przed karą po powstaniach chłopskich, które raz po raz przetaczały się przez Ukrainę. Według rodzinnych podań, Jewha miała być krewną Seweryna Nalewajki – w linii jego siostry Olhy. Ja w tę historię nie bardzo wierzyłam. Ale pewnego razu, już w obecnych czasach, znalazłam u Dmytra Jawornyckiego wzmiankę o siostrze Seweryna, a z innych źródeł dowiedziałam się, że siostra rzekomo miała na imię Olha. Czy tak jest w istocie, powiedzieć nie mogę, więc do bycia krewną sławnego powstańczego wodza się nie narzucam. Za mojego dzieciństwa wieś Orichiwka mówiła niemal wyłącznie po ukraińsku. Z wyjątkiem chyba Miszynów, Wiałowych i Tatarnikowych – rodowitych Moskali, którzy nie wiadomo skąd się u nas wzięli. Więc dla mnie, dziecka czysto ukraińskiego, było dziwne, że ługańscy krewni mówią do moich dziadka i babci jakoś nie po naszemu. Gwarzyli bowiem tą gwarą, która w Ługańsku do dziś z jakiegoś powodu uważana jest za ruski język. Bo byli miejscy i swojego własnego się wstydzili. Tutaj muszę zrobić krótką dygresję. Wujek Iwan, albo też, jak wolał być nazywany – wujek Wania, oraz jego żona ciocia Ola odwiedzali nas latem. Kiedy przyjeżdżali, dzieciaki z całej wsi zbiegały się. Bo to, powiem wam, było widowisko. Ot wyobraźcie sobie, letni dzień, sam początek lat sześćdziesiątych. Lekko trąbiąc, żeby jakaś gapa-kura nie wpadła pod koła, pod naszą bramę miękko podjeżdża błyszcząca czarna „Wołga”. Z przedniego siedzenia pasażera powoli wysuwa się najpierw nóżka w pantofelku na obcasie, a potem ukazuje się sama ciocia Ola – w sukience z krepdeszynu, trwałej ondulacji i z malutką torebką pod pachą. Za nią występuje wujek Wania – w wyprasowanych spodniach i oślepiająco białej, bez względu na pogodę z długim rękawem, koszuli. Wyciąga ze schowka czystą szmatkę i starannie wyciera kurz z lśniących boków maszyny. Po przywitaniach obchodzą sad, pasiekę, maliny, ziemniaki. Następnie siadają pod jabłonią do stołu. Babcia tylko lata tam i z powrotem, wynosząc coraz to nowe jadło. Si- Olena BONDARENKO Kiedy staje się aż nadto smutno i ciężko, trzeba uciekać w step. Wyjść i uciekać, póki chaty po tamtej stronie staną się maczkami. A wtedy upaść wznak w piołuny i rzadkie niewinnie połyskuje w karafce samogon własnej produkcji, gęsto przelewa się babcina nalewka wiśniowa, którą z radością raczy się ciocia Ola. Jakoś cioci Oli strzeliło do głowy nalać i mnie, pięcioletniej – „ciut-ciut, samą kropelkę”. Pomimo babcinego niemego protestu, jednak wychyliłam pół kieliszka. A ponieważ siedzenie między dorosłymi stało się zupełnie nieciekawe, poszłam na podwórko. Na podwórku niespodziewanie okazało się, że świat znacząco się zmienił – stał się bardziej kolorowy i postanowił wesoło obracać się wokół własnej osi, a jednocześnie – wokół mnie… Po miesiącu kolejni krewni podczas biesiady ze zdziwieniem odkryli, że słynna babcina wiśniówka w smaku nie różni się od zwykłej wody z lekkim wiśniowym posmakiem. W rezultacie wychowawczej rozmowy odechciało mi się wiśniówki aż do bardziej świadomego wieku. Lecz wróćmy do czarnej „Wołgi”. Babciny brat, wujek Wania, był wielkim człowiekiem – woził samego Naysha. Wam to nic nie powie, a dla miejscowych – oho-ho! Naysh był w tamtym czasie głównym inżynierem „Zakładu OR” – Woroszyłowgradzkiej Fabryki Lokomotyw imienia Rewolucji Październikowej. Zakład produkował lokomotywy dla wszystkich krajów RWPG, huczał na cały ówczesny Związek i był sercem Ługańska, czy też Woroszyłowgradu. W związku z tym główny inżynier Naysh był bardzo znanym w mieście człowiekiem. Ponieważ wujek Wania był kierowcą sumiennym, punktualnym i pracowitym, Naysh odnosił się do niego przychylnie i od czasu do czasu pozwalał jeździć w prywatnych sprawach. A ponieważ kierowcy samego Naysha nie wypadało mówić po wiejsku, wujek Wania na ojczysty język nie przechodził nawet z krewnymi. Mieszkał wujek Wania z rodziną w domu na „Starym Miasteczku zakładu OR”. Dom nie był prywatny, a „zakładowy”. Przed domem ciocia Ola urządziła duży kwietnik. Właśnie tam ja, sześcioletnia, po raz pierwszy poznałam szczęście. Otoczona ze wszystkich stron sierpniowymi astrami, daliami, wyżlinami, cyniami, nagle poczułam, że warto machnąć rękami – i polecę jak ptaszek. To uczucie było tak pełne, wyczerpujące, że zapłakałam… Po zakończeniu kolejnej wizyty brata z bratową moja babunia pakowała bagażnik pańskiej „Wołgi” wszystkim, co rosło w gospodarstwie: kartofelkami z ogrodu, pomidorkami i ogórkami z kapuśnika, dżemami i przetworami. Ciocia Ola, pilnując, żeby nie zostawał bezużytecznie ani centymetr powierzchni, od czasu do czasu komenderowała: „Aniuta, miłoczka, ostorożnieje, nie zamaraj obiwku!”. Wreszcie „Wołga”, osiadając na tyle i popiskując klaksonem, ruszała w drogę powrotną, przystojny wujek Wania niedbale salutował ręką, a moi dziadziu i babunia, skrępowani własnym chłopstwem, człapali na podwórko sprzątać po gościach. Lecz oto pewnego razu dziadek, uderzywszy pięścią, jak nie huknie: „A niech was! Mówić po naszemu wstyd, a żreć nasze nie wstyd? Hałko, a nuż zabieraj wszystko z powrotem do diabła!”. Zmieszana babcia, wiedząc, że jej Sańko jest straszny w gniewie, drżącymi rękami wyjmuje tobołki, torby i słoiki z bagażnika luksusowej „Wołgi”. Wujek Wania, nagle przypomniawszy sobie język swoich ojca i matki i niemal płacząc, przeprasza, zbladła ciocia Ola, grzęznąc obcasami drogich bucików, niezgrabnie tupie przed moim dziadkiem i chwyta jego rękę w swoje… A potem wszyscy się godzą i obejmują, i odtąd już mówią ładnie, prosto, zwyczajnie, po naszemu. I stają się całkiem swoi, bliscy, rodziną… Przyznajcie się, czekaliście, że to napiszę. No to napisałam, bo czekaliście. Lecz póki to pisałam, „Wołga” Naysha, przysiadając na kowale i czekać, aż cię dostrzegą święci i aniołowie twojego rodu. Aż póki oni swoimi leciutkimi miotełkami zaczną strząsać wszystko, co opasuje twoją duszę. Okazuje się, że pamiętam prawie wszystkich ze swojego niemałego pokrewieństwa. Nieraz biorę się opowiadać coś wnukowi Romczykowi. Przecież dokładnie wiem, że kiedyś i jego, dorosłego, silnego mężczyznę, w godzinie tęsknoty-udręki zasłonią swoimi przezroczystymi dłońmi święci i aniołowie naszego rodu. Bo on będzie wiedział, że oni są. Teraz im, nieważkim, ciężko przebijać się przez dymy i smrody niebywałego pożarzyska. Ich modlitewnym szeptom niełatwo dotrzeć przez wściekły ryk tej wojny. Ale oni są, nasi święci i aniołowie. Oni stoją za nami, i za nas, i za naszą ziemię, gdzie chaty jak ziarenka maku, i rodzinne mogiły, i cały ukraiński ratowniczy świat. Niech wasi święci i aniołowie będą nad wami, dopóki tego świata.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ladzcy. Pradziad

Mój pradziad Jakym Wasylowycz Ladzcy powrócił z I wojny światowej z orderem i głuchy na oboje uszu. Głuchota, zdawało się, nie tak żeby bardzo mu przeszkadzała – aż do pewnego wypadku. A order carski w żaden sposób nie pomógł. Pradziad Jakym własnymi siłami stał się solidnym i szanowanym gospodarzem. Wybrano go na kościelnego starostę we wsi o nazwie Cerkowne, znanej ze swojej niemałej katedry. Wieś, nawiasem mówiąc, założyli kozacy zaporoscy, którzy uciekli przed prześladowaniami. Kiedy w 1775 roku sroga Katarzyna II zniszczyła Sicz, oddział zaporoskich kozaków dotarł do rzeczki Łuhanczyk, która płynęła między zielonymi brzegami, a te przechodziły w żyzne czarnoziemne stepy. Jakym Wasylowycz miał pięciu synów i dwie córki. Kto po kim się urodził, nie powiem, wiedzieli to tylko mój dziad Sańko i jego bracia – Iwan, Wasyl, Semen, Fedir – oraz siostra Paraska. Sańko był najmłodszy. Starszą od niego była Ola. To ona wykołysała małego, bawiąc go i śpiewając kołysanki. Chodził za nią jak gąsiątko, trzymając się spódniczki i zaglądając raz po raz w buzię – czy przypadkiem nie zasmucił. Ola zmarła na suchoty w wieku 13 lub 15 lat. Ów dziecięcy żal szedł za moim dziadem przez całe życie. Swoją jedyną córkę nazwał Olgą. Mówią, że i swatał się najpierw w Hanniwce do jakiejś Olgi… Ale o swatach i wszystkim innym później. Jeszcze trochę opowiem o Jakymie Ladzcym. W szczególności o wypadku, który kosztował go życie. Tak więc bolszewicy, ledwo przyszli na początku lat 20., najpierw wszystkich rozkułaczyli. Nawet tych, u których oprócz koguta, pary kur i worka zboża nic nie było. Potem zrzucili krzyż z cerkwi, zdarli z kopuł pozłotę i kazali nazywać wieś zamiast Cerkownego – Krasnym. Pradziada mojego też rozkułaczyli, a ponieważ wyzywał hołotę od najgorszych, czerwonoarmiści z miejscowymi pijaczkami – “kombidami” – wyprowadzili go jeszcze na ogród – rąbać. Ludzie się wstawili, żona do nóg upadła… Słowem, zostawili Jakyma na tym świecie. I nawet stodołę zostawili – żeby było gdzie z dziećmi głowę przychylić. Kiedy zaś zaczęła się II wojna światowa między dwoma oprawcami, wieś – na rozkaz z góry czy z własnej woli – zebrała pieniądze na czołg. Żeby cały, od lufy do gąsienicy, był zrobiony ich kosztem. I koniecznie – napis: “Za Rodinu, za Stalina!”. A jeśli się zmieści, to jeszcze: “Krasnym tankistam ot żytielej sieła Krasnowo” czy coś w tym rodzaju. Ponieważ Jakym Wasylowycz był, jak już wspominałam, człowiekiem szanowanym, zebrane pieniądze powierzono jemu. Powiadają, było całych sto tysięcy rubli, ale ja wątpię. Choćby dlatego, że tę ogromną na tamte czasy kupę pieniędzy raczej trudno było zebrać we wsi, obdartej przez władzę radziecką niemal do nitki. Tak więc zawinęli te pieniądze, ile ich tam było, w czyste płótno, schował je mój pradziad za pazuchę, ubrał się w czyste, a na wierzch w kożuch, wzuł walonki – to była sroga zima, styczeń – i poszedł do Ługańska. To jakieś pięćdziesiąt kilometrów. Sądzę, że nie całkiem pieszo, może jakieś sanie po drodze podbierały, jakaś półtoratonówka. Poszedł i nie ma go. Rodzina rzuciła się szukać. Po jakimś czasie znaleźli Jakyma Wasylowycza w Ługańsku na dworcu kolejowym, na torach, zabitego pod pociągiem, bez pieniędzy. Czy rabusie obrabowali i pod pociąg wrzucili, czy przez swoją głuchotę nie zauważył, jak pociąg nadjeżdża, a już potem, u nieżywego, pieniądze wyciągnęli – Bóg jego święty wie. Najmłodszy syn Sańko, który mieszkał już z rodziną w Orichiwce, sprowadził z Ługańska i pochował ojca na wiejskim cmentarzu. My, dzieciaki, nie raz chodziliśmy na cmentarz, rozglądać się, a niekiedy i bawić w słońcu między grobami – to było wcale nie straszne, wszyscy przecież swoi leżą. Więc widziałam pradziadową mogiłę, zarośniętą piołunem i lebiodką, z dwoma słowami na kamieniu pod krzyżem: “Jakym Ladzcy”. Hucułka Zenia Oni wpadli na wieś całą zgrają, niby gawrony na wiosenne pole. Byli tak samo czarni, ruchliwi, hałaśliwi, mówili do siebie niby naszym, jednak dziwacznym językiem. Jakoś Nadka, moja rówieśniczka, zgłosiła się pomagać nam podlewać kapustę. Podlewa i przymawia: “Laju, laju, laju…” My tak rżeliśmy, aż tarzaliśmy się… Nadka i jej brat Witka byli dziećmi najstarszego – wujka Petra. Wśród reszty Daniłowych, jak od razu wieś przekręciła ich, niezwykłe dla tutejszego ucha, nazwisko, wyróżniali się przystojny Pawło i Wasyl, prawie nastolatek. Ten poszedł robić na kopalnię, a niedługo potem zdarzył się tam wypadek. Na cmentarzu Pawło krzyczał: “Braciszku, Wasylku!” i darł na sobie koszulę, która brała się krwią. Za rok zrzucili się Pawłowi na dom. Stał drugi od końca, duży, niedokończony, po brwi w zdziczałej malinie i klonowym podszycie. Jakoś, ganiając rowerem wzdłuż chutoru, zauważyłam na podwórku Pawła jakieś migotanie, niby kwiaty wzięły się do tańca. Tak w moim dziecięcym życiu pojawiła się Zenia. Do mnie Zenia miała praktyczny interes. Dokładniej, do mojego roweru, którym można było skoczyć do sklepu. A ja godzinami, z otwartą buzią, siedziałam na pustakach, które robiły za ganek, i obserwowałam Zenię. Zakochałam się, jak może tylko dziecko zakochać się w pięknie. Mój czuły wzrok fotografował pełne śniade ręce, szeroki pszeniczny warkocz dookoła okrągłej główki, jaskrawo-szare oczy za długimi czarnymi rzęsami, zgrabną postawę i sukienkę, którą wypadało wkładać chyba tylko na święta – szeleszczącą, błękitną, w łaciate jasnoróżowe kwiaty. Może od tamtej pory mam miłość do piwonii... Zenia zachowywała się tak, jakby była sama jedna w tym na wpół zbudowanym czy na wpół rozwalonym domu, gdzie za podłogę robiły wyszczerbione deski, niedbale rzucone na legary, a niebo przez dach mieniło się różnymi barwami, zależnie od pogody. Ona dzień po dniu stała nad naftówką, gotując obiad Pawłowi, grzejąc wodę, żeby on mógł się umyć, a ona – wyprać jego rzeczy. Nigdy nie widziałam, żeby ona sama coś piła czy jadła. Czasem Zenia śpiewała. Pieśni były długie, na jedną i tę samą melodię, która niby wiła się, znikała i wracała znowu:

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Letnia szkoła garncarstwa

Boli mnie główka, gdy noc nastanie, Przyjdź, przyjdź, młodzieńcze, może przestanie… Rzadko Zenia zaczynała opowieść, która tak samo wiła się, urywała i powracała znów, kiedy już się jej nie spodziewasz. O tym, jak Pawło ujrzał ją przed Bożym Narodzeniem na targu, kiedy handlowała wędzonym i była ubrana w wyszywany bajbarak oraz zieloną chustkę w czerwone róże i frędzle. A po Wielkanocy przyjechał i zabrał ją od mamy i taty, i ona bardzo płakała, bo nie chciała za starszego, lecz ojciec kazał jechać, bo tamci zabiorą, że i ślad nie zostanie. Zeni było dziewiętnaście lat i niechcący zamieszkała w moich marzeniach o siostrzyczce. Ponieważ czyhali na nią straszni „tamci”, musiałam jej dobrze pilnować. Czasami Zenia wspominała o mojej obecności. Wtedy pytała, czyja jestem, dawała płócienną torebkę z zawiązanymi w rożku pieniędzmi i kazała kupić zapałki, mydło lub – najczęściej – konserwę mięsną i makaron, z których gotowała Pawłowi zupę. Pędziłam rowerem na przeciwległy koniec wsi, do sklepu, gdzie gospodarzył chorowity moskalik Miszeńka-sklepowy, szybko robiłam zakupy i czym prędzej leciałam w przeciwnym kierunku. Moje małe serce rozpierało uczucie wolności, znane tylko tym, którzy w dzieciństwie pędzili rowerem, oraz własnej, choćby chwilowej, ważności w życiu Zeni. Pewnego razu wróciłam jakoś bardzo szybko. Przywiązałam rower do płotu, który lada chwila miał upaść, stojąc do kolan w rdeście i szarłacie, i chciałam już zawołać, że niby już jestem. Aż usłyszałam, że Zenia śpiewa. To nie był jej zwyczajny śpiew. Z jej głosu powoli wyprostowywała się nieznana tęsknota. Ona, jak olbrzymie drzewo, podpierała sobą niebo, a korzeniami sięgała nie wiedzieć w jakie głębiny. Teraz wiem, że tak tęskni nieuchronność, kiedy jedyne, co możesz wybrać, to godna śmierć. Szli wsią, szli wsią partyzanci, Po ziemi ukraińskiej, niewolnej ziemi, I każdy broń miał za plecami, I każdy – smutek i ból na czole… Upadłam w rdest i z całej siły wcisnęłam się w niego, drżąc całym ciałkiem i próbując stłumić tę nieznośną, zbyt wielką dla mnie tęsknotę. Nagle obok mnie przemknął Pawło. Okazuje się, że krzyczeć można szeptem: „Wariatko, wariatko! Ty wszystkich nas zgubisz!..” Myślałam, że będzie bił Zenię, i zerwałam się na równe nogi, żeby wczepić się Pawłowi zębami w nogę. Ale zastygłam, zobaczywszy, że on ją obejmuje, z całej siły przyciskając, jakby chciał wcisnąć w siebie, schować przed czymś niewidzialnym i przez to jeszcze straszniejszym… Po cichu wzięłam swój rower, pilnując, żeby nie zahaczyć o dzwonek, i prowadziłam go, jak źrebaka, aż do samego podwórka. O świcie, wypuszczając krówkę do stada, babcia widziała Pawła i Zenię. On niósł ciężkawą walizkę, a ona, nie kryjąc się, wycierała łzy rąbkiem chustki. Zielonej, w czerwone róże i frędzle. Ciąg dalszy nastąpi. 1 lipca na bazie Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa wystartowała E-letnia akademia garncarstwa dla charyzmatyków, romantyków, dziwaków i działaczy. To szkoła, której celem jest przekazanie podstawowych umiejętności do opanowania dawnego ukraińskiego rzemiosła. Po wymuszonej trzyletniej pauzie Muzeum-Rezerwat mimo wszystko odważyło się po raz jedenasty przeprowadzić sesję szkoleniową dla tych, którzy szukają gliny w swoim życiu, pragną nowej wiedzy i życiowych drogowskazów. W tym roku w letniej szkole garncarstwa uczyć się będzie jedenaście uczestniczek z Połtawy, Lwowa, obwodu kijowskiego, obwodu dniepropetrowskiego, Zakarpacia oraz Arabii Saudyjskiej. Są różne pod względem wieku i zawodu, jednak wszystkie łączy miłość do kultury narodowej, fascynacja garncarstwem, pragnienie napełnienia własnej przestrzeni i świata wokół pięknem ukraińskiej sztuki. Zgodnie z tradycją, podczas uroczystej ceremonii otwarcia akademii uczestnicy uświęcili początek nauki gwizdem glinianych kogucików i oddali hołd opiszniańskiej ziemi, zakopując garnek z kaszą. Symbolicznie połączył „wtajemniczonych” w naukę garncarską obrzęd glinonamaszczenia, wspólnego garncarstwa i rozpalania pieca. Przez trzy tygodnie nauki uczestniczki będą zdobywać nową wiedzę pod okiem kuratorów – Oksany Jacenko, Natalii Kormeliuk, Serhija Radźki oraz Natalii Matwijczuk. Warsztaty, wykłady, spotkania artystyczne i prezentacje mają pomóc „akademikom” głębiej poznać tradycje ukraińskiego garncarstwa i odnaleźć własną drogę twórczą. Żanna NEWKRYTA, służba informacyjna Narodowego Muzeum Garncarstwa Zdjęcie Tarasa POSZYWAJŁY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Barwy solówek i tańców w Rijece

Oleksandr BALABKO, przewodniczący jury konkursu „Frankowe zorze”, członek jury konkursów wokalnych i tanecznych Już po raz ósmy w gościnnej chorwackiej Rijece odbywa się festiwal kultury ukraińskiej. Do niedawna nosił on nazwę – pieśni, muzyki, tańca i sztuk pięknych. Ale ponieważ w tym roku dołączył do niego również konkurs poetycko-prozatorski „Frankowe zorze”, o którym szczegółowo opowiadaliśmy w poprzednim numerze tygodnika, to kolejny być może będzie nazywał się Ukraińskim festiwalem słowa, pieśni, muzyki, tańca i sztuk pięknych. Bo przecież na początku, jak wiadomo, było słowo. W każdym razie inicjatywne, kreatywne, pomysłowe i twórczo natchnione ukraińskie towarzystwo kulturalno-oświatowe „Dnipro”-Rijeka z ludową artystką Ukrainy Olgą Kamińską na czele znajdzie trafne sformułowanie. Ale to będzie później, a ja piszę o tegorocznym festiwalu, który trwał 18-24 czerwca i odbywał się w dwóch miastach – Lovranie i Rijece. To ważne wydarzenie artystyczne w kraju nie byłoby możliwe bez wsparcia Rady ds. Mniejszości Narodowych Republiki Chorwacji, która opiekuje się ponad dziesięcioma przedstawicielami diaspor różnych narodów. Dzięki temu Ukraińcy mają możliwość nauki języka ojczystego w szkołach ogólnokształcących. A co roku organizowane są letnie szkoły dziecięce nauki języka ukraińskiego, które dla rodzin diaspory odbywają się na Ukrainie i w Chorwacji. Społeczność ukraińska Chorwacji, która również włączyła się w organizację festiwali w Rijece, wydaje po ukraińsku szereg czasopism dla dorosłych i dzieci. Na przykład „Wisnyk”, który ukazuje się w języku ukraińskim i chorwackim, szczegółowo opowiada o naszym festiwalu, a my z radością otrzymaliśmy jego egzemplarze. Oczywiście główną rywalizacją w ramach festiwalu był i jest konkurs „Ukraińskie solówki w Rijece”. Wszak Olga Kamińska wykonywała i wykonuje nie tylko arie z oper i operetek, ale także ukraińskie pieśni ludowe, utwory współczesnych kompozytorów starszego i młodszego pokolenia, które zawsze były bliskie jej sercu. W tym roku konkurs piosenki był naznaczony uczczeniem pamięci wybitnego, niezapomnianego artysty, ludowego artysty Ukrainy, bukowińczyka Mariana Hadenki, który włożył wiele sił w rozwój festiwalu. Do Rijeki przyjechała jako członkini jury wokalistów córka maestro – Tetiana Marianivna. I nie sama, a z kwartetem „Sołoweyky”. W jego składzie zobaczyliśmy wychowankę ludowej artystki Ukrainy Walentyny Kowalskiej, Anhelinę Połowynkę, która już po raz kolejny odwiedza festiwal, a w tym roku została jego prowadzącą, z czym doskonale sobie poradziła. Także – znaną w Kijowie i na Ukrainie młodą piosenkarkę Annę-Marię Myronową, która obecnie jest solistką słynnego chóru imienia Hryhorija Werowki. A także utalentowane Anastasiję Neczajewą z Winnicy i Alinę Nahulak z Tarnopola. Wszystkie one miały możliwość wystąpić jako solistki i w kwartecie. Dlatego jury postanowiło przyznać każdej pierwsze miejsca, a Grand Prix „Ukraińskich solówek” – śpiewającej grupie „Sołoweyky”, w skład której wchodzą te cztery piosenkarki. I do dziś brzmi w sercach wielu obecnych na konkursie i gali bezbłędnie wykonana „Muzyka moja” kompozytora Mariana Hadenki do słów Ludmyły Iljinej. A dla mnie prawdziwym prezentem był występ zdobywczyni pierwszego miejsca, wychowanki słynnej Jewheniji Mirosznyczenko, Julii Moch. Wszak zabrzmiała aria z opery mojego i Salomei Kruszelnickiej ulubionego kompozytora Giacomo Pucciniego! Wszystkie jego opery przesłuchałem w stołecznym teatrze, oprócz jednej – jednoaktowej „Gianni Schicchi”. Była to ostatnia część „Tryptyku”, ale dwie pierwsze – „Płaszcz” i „Siostra Angelica” – nie cieszą się taką popularnością wśród reżyserów. I sopranistka Julia Moch wykonała arię Lauretty wspaniale! Co prawda, było to poza formatem konkursu solówek, ale wykonawczyni zaśpiewała jeszcze ukraińską pieśń ludową w opracowaniu Ołeksandra Koszycia „Na ulicy skrzypce grają”. A na gali – „Wyszyszwankę”. I to było genialne! Więc po naradzie postanowiliśmy wręczyć Julii specjalnie wykonaną z kolorowego szkła nagrodę „Butterfly” – rozpostarte skrzydła motyla. Organizatorzy są wdzięczni Jelenie Cetini-Vuković i jej mężowi Jovicy, którzy wyprodukowali te piękne nagrody. Taką, w formie książki z napisem „Frankovi zori”, mają również zwycięzcy naszego konkursu literackiego Wiktorija i Iwanko Szeweli z Perejasławia. A przecież każdy zwycięzca otrzymał wspaniały puchar z błyszczącego metalu. Organizatorzy zamówili je w Charkowie! Puchary produkowano w warunkach ciągłego bombardowania i braku prądu. A ja dodatkowo podarowałem Julii jedyny, na wszelki wypadek przywieziony z Kijowa, egzemplarz powieści „Kimono dla Butterfly. Z życia Salomei Kruszelnickiej”. Na pytanie Olgi Kamińskiej, dokąd Julia zawiezie te nagrody, odpowiedziała, że do mamy w Zaporożu. Okazało się, że Julia pochodzi z tych stron, gdzie minęła większa część mojego dzieciństwa, gdzie po raz pierwszy napisałem notatkę do wilniańskiej gazety rejonowej „Dniprowśki wohni”. Ze wsi Mokrianka, która jest jeszcze bliżej Zaporoża. Tymi samymi ścieżkami chodziliśmy. Tam mieszka jej mama, a moja jest tam pochowana, tam mieszkają moi siostrzeńcy i ich rodziny. A po kilku dniach, kiedy wróciliśmy na Ukrainę, światem wstrząsnęła wiadomość o naszym Wilniańsku: po ataku raszystów siedmioro zabitych, wśród nich – troje dzieci. Ale trzeba żyć i tworzyć w imię Ukrainy, wszak i ten festiwal naszej sztuki w Chorwacji – to jeden z ważnych wkładów w nasze Zwycięstwo na wszystkich frontach. Uczestnicy gali uczcili minutą ciszy pamięć poległych żołnierzy za wolność Ukrainy, przeprowadzono aukcję na pomoc Siłom Zbrojnym Ukrainy, na której wystawili swoje prace uczestnicy „Frankowych zórz”: moje książki, lalkę-motankę Wiktoriji Szewel i akwarele Walentyny Dawydenko. Z Walą byliśmy w jury wszystkich trzech konkursów festiwalu. Ponieważ jestem z nim związany drugi rok z rzędu, ciekawie było obserwować, jak zmienili się uczestnicy, którzy przyjeżdżają na festiwal z różnych zakątków Chorwacji. Jak i w zeszłym roku bezbłędnie wystąpił instrumentalny zespół kameralny ukraińskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego „Hałyczyna” z Karlovaca pod batutą członka jury wokalistów Vlado Twardowskiego. Wykonali romans „Na dworze czerwieni się” i ukraińską melodię ludową „Rozprzęgajcie, chłopcy, konie”. A jak cudownie grały cztery skrzypce w składzie kwartetu „Kobzar” – Zagrzeb! Orest Szurgot, Alisija Mudryk, Mykoła Hawreliuk i Lucija Lajon przypomnieli o naszym współczesnym, wielkim kompozytorze Myrosławie Skoryku jego „Melodią” i kompozycją „Taniec ludowy”. Już więcej artyzmu i swobody zademonstrował duet Kateryny Pobochoji i Lubow Dubienkinej, które przyjechały z Karlovaca i wykonały pieśni ludowe „Przełaz, przełaz” oraz „Oj czarna ja jestem czarna”. A w rewii tanecznej uczestnicy reprezentowali towarzystwa kulturalno-oświatowe, proszę zauważyć, Grand Prix „Ukraińskich solówek w Rijece” przyznano grupie „Sołoweyky”. Zdjęcie, które będzie przypominać o VIII Ukraińskim festiwalu pieśni, muzyki, tańca i sztuk pięknych. Ołeksandr Bałabko i Julia Moch – zdobywczyni specjalnej nagrody „Butterfly” z jaką nazwą: “Łesia Ukrainka” z Osijeku, “Andrij Pelich” z Šumeće. “Ukraina” – Slavonski Brod. Były to zawody nie tylko tancerek – dzieci i dorosłych – ale i choreografów – Walentyny Chaustowej oraz Witalija Kłoka, absolwenta słynnej Kijowskiej Szkoły Choreograficznej, który trafił do Rijeki, do teatru opery i baletu imienia Ivana Zajca jeszcze przed rozpadem radzieckiego imperium i kontynuuje utwierdzanie tutaj ukraińskiej kultury tanecznej. Przytoczę tylko nazwy tańców – “Winoćok” (“Wianek”), “My – ukrainci” (“My – Ukraińcy”), “Ukrainśkyj tanec” (“Ukraiński taniec”), “Diwoči zustriczi” (“Dziewczęce spotkania”), “Wołynśka połka” (“Wołyńska polka”), “Nas prapor żowto-błakytnyj” (“Nasz sztandar żółto-błękitny”). Oczarował jury i widzów solowy występ Weroniki Właszczuk z tańcem z chustą “Spohad” (“Wspomnienie”). Reprezentowała ona kierowany przez Walentynę Chaustową zespół “La-La Dance” UKPT “Dniepr”-Rijeka... A w gali koncertowej, która odbyła się w ostatnim dniu festiwalu, 23 czerwca, wzięli udział zwycięzcy trzech konkursów oraz zaproszeni uczestnicy. Wspaniale wystąpili zdobywcy grand prix “Frankowych gwiazd” Iwanko i Wiktoria Szeveli. Burzliwymi oklaskami witała przepełniona sala każdy występ Zakarpackiego Akademickiego Chóru Ludowego pod dyrekcją Natalii Petij-Potapczuk. A w finale koncertu chór wraz z solistkami – zasłużoną artystką Ukrainy Janą Sadwarij oraz Ołhą Swydą – zaczęli śpiewać nieśmiertelną “Czerwoną kalynę”. I “A my tuju czerwonu kałynu pidińmemo...” podchwyciły organizatorka festiwalu, ludowa artystka Ukrainy Ołha Kamińska, zasłużona artystka Ukrainy Iryna Persanowa oraz zdobywczynie pierwszych miejsc Śnieżana Kowerha i Julia Moch. Dołączyła do nich cała wielka sala wspaniałego ośrodka kultury, gdzie co roku odbywają się Ukraińskie festiwale – Biblioteki Publicznej Trsat. Od redakcji. Tą publikacją kończymy sprawozdanie twórcze z VIII Ukraińskiego festiwalu pieśni, muzyki, tańca i sztuki plastycznej, który odbywał się w chorwackich miastach Lovran i Rijeka od 19 do 23 czerwca dzięki organizacji UKPT “Dniepr”-Rijeka (Chorwacja) oraz wsparciu finansowemu Rady mniejszości narodowych w Republice Chorwacji. Stał się on znaczącym wydarzeniem w prezentacji ukraińskiej kultury, którą pielęgnuje ukraińska społeczność, będąc poza granicami ojczystej ziemi; stał się kolejnym dowodem porozumienia między naszymi narodami – ukraińskim i chorwackim; zaświadczył o naszych silnych więziach przyjaźni i wzajemnego wsparcia; dał nadzieję na kolejne spotkanie na brzegu pięknego Adriatyku; wzmocnił naszą wiarę w wolną i szczęśliwą Ukrainę! Dziękujemy inspiratorom i organizatorom Festiwalu – państwu Wiktorowi i Ołdze Kamińskim. Tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki “Słowo Proświty” z radością i zapałem będzie współpracować z Państwem również w przyszłości! Lovran – Rijeka – Kijów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

…ubiegłego roku. Nad spektaklem pracowaliśmy trzy miesiące. Dużo czytaliśmy i oglądaliśmy materiały o ludziach, którzy żyją w okupacji. Jedna z aktorek podczas prób cały czas płakała. Dla niej ten temat jest bolesny. W końcu wszyscy płakaliśmy, bo ten temat naprawdę jest żywy dla każdego z nas. W naszym teatrze są ludzie, którzy byli w okupacji albo uciekali przed nią. To wszystko dotyczy nas. Często pojawiały się dyskusje o tym, jak odbierać czyn nauczycielki, która boi się o swoją rodzinę, dlatego zawiera umowę z okupantami, że będzie pracować w rosyjskiej szkole. Jak ocenić ten czyn, czy dawać mu ocenę moralną, czy nie? Po wyzwoleniu tego terytorium jej działania oceniano by jako kolaborację. A z drugiej strony ona ratuje rodzinę i szkołę. Jak mówi, jeśli nie będzie szkoły, to i wieś wymrze. Wojna podzieliła wszystko na biel i czerń. Jest wróg i jesteśmy my. A ludzie muszą podejmować bardzo trudne decyzje. I nie wiemy, które z nich są słuszne. Pewnie pokaże to przyszłość. Wykonawców wybrałem sam. Z każdą aktorką pracowałem wcześniej. Mamy dwa składy, to prawdziwy kobiecy kalejdoskop. A kiedy wszystkie zaczynają mówić naraz, trzeba mówić głośniej niż wszystkie (uśmiecha się). Dla reżysera aktorzy są jak jego dzieci. Jak można kogoś wyróżniać? Każdy jest na swoim miejscu. Oczywiście u kogoś to wychodzi dokładniej. Ale to już kwestie techniczne. W końcu spektakl rodzi się z widzami. Z artystką Anną Szkrohal w poprzednich pracach współpracowaliśmy wyłącznie przy kostiumach. A tym razem ona po raz pierwszy jest także autorką scenografii. Kiedy przeczytałem sztukę, miałem już swoje rozwiązanie. Zaproponowałem je artystce. Nawet zrobiliśmy już makietę. A potem Anna zaproponowała mi zupełnie inne rozwiązanie, które właśnie zobaczyliście. Jeśli rozumiem, że ktoś wymyślił lepiej, zawsze zgadzam się na taki wariant. Bardzo się cieszę, że znalazła metaforyczne, obrazowe ucieleśnienie miejsca, które istnieje poza czasem i przestrzenią. Anna od razu mówiła, że chce oddać, jak kruche jest życie bohaterów. Okna pierwsze cierpią od wybuchów. A ludzie także są delikatni, są najmniej chronieni ze wszystkich żywych istot na planecie. Artystka dążyła do oddania tego wrażenia i myślę, że jej się udało. Kostiumy są codzienne. Postacie ubrane są w to, co miały na sobie, kiedy zaczęła się okupacja. Oczywiście każdy bohater ma swój charakter, a kostiumy też odzwierciedlają te charaktery. Spektakl dopiero się narodził. Jeszcze będzie rósł, obrastał niuansami. Pojawią się nowe akcenty. Widz też będzie korygował spektakl. Aktorzy będą rozumieć, gdzie trzeba wytrzymać pauzę, by widz zareagował, a gdzie grać szybciej, by nie tracić tempa. Nigdy nie jestem w pełni zadowolony ze swojej pracy. Chciałbym, żeby wszystko było idealne. Myślę, że coś jeszcze poprawię. Po dwudziestym pokazie będę mógł powiedzieć: „Puszczam tę pracę, jestem nią zadowolony”. Już myślę o nowym projekcie. Ma to być tragikomedia na trzech aktorów o życiu bardzo znanej osoby. O tym, jak osiągnęła wszystko i czym poświęciła się dla sukcesu. To sztuka zagranicznego autora, jego nazwisko wkrótce poznacie. Liczę na premierę w tym roku. – Wiem, że reżyser Ihor Matijiw przeczytał wiele różnorodnych tekstów i właśnie ta sztuka mu się spodobała — zakończyła rozmowę zasłużona artystka Ukrainy, wykonawczyni roli Matki, Larysa Trojanowska. – Kiedy uzgodnił z kierownictwem teatru inscenizację, zaproponował mi tę rolę. Mnie również bardzo spodobał się tekst tego utworu. Ale bardzo się bałam, że ludzie, o których będziemy mówić, są teraz w okupacji. Nie ukrywam, że początkowo nawet myślałam o odmowie wzięcia tej roli. Początki były trudne. Rozumiem, że aktor nie musi być we wszystkich tych okolicznościach, w jakich był jego bohater. Pomógł sam tekst sztuki, który jest napisany bardzo mądrze i sprawnie. Poznałam dwie kobiety, które przeżyły okupację na Chersońszczyźnie. Zaprosiłam je na spektakl ze strachem i drżeniem. Bałam się ich oceny nawet bardziej niż dziennikarzy, którzy przyszli na ten pokaz. Kobiety wyszły ze spektaklu uskrzydlone, z wdzięcznymi słowami. Miały takie wrażenie, że ci, których zobaczyły na scenie, wyszli z tych wsi, które są im znane. Dla mnie osobiście to bardzo bolesny temat. Mam wielu przyjaciół w obwodzie chersońskim. Zwłaszcza w Skadowsku, gdzie lubiłam wypoczywać. Kocham wyspę Dżarylhacz, Askanię-Nową. Rozumiem, że wrogowie niszczą naszą ziemię, znęcają się nad wszystkim, co kochamy. Zawsze myślami wracam do obrazu mojej przyjaciółki, która mieszkała pod Skadowskiem. Teraz jej rodzinna wieś jest w okupacji. Przypominam sobie też częste wyjazdy na festiwale do obwodu chersońskiego. Wszystkie te wspomnienia pomogły podczas pracy nad spektaklem. Kobieta, którą gram na scenie, pewnie różni się ode mnie. Nie wiem, czy odważyłabym się zostać w okupowanej wsi. Myślę, że ta kobieta jest lepsza ode mnie, silniejsza, chyba mądrzejsza. Oczywiście wniosłam też pewne własne cechy. To miłość do ziemi. Mam działkę, na której sadzę pomidory. Mam chorą matkę, tak jak moja bohaterka. A kiedy zaczęła się pełnoskalowa wojna, był żywy, nieruchomy tata. W pierwszych dniach nie wiedzieliśmy, co robić, jak leczyć starych ludzi, jak ich wspierać. Chwała Bogu, Kijów wytrzymał i ja też to wszystko przetrwałam. Jest bardzo wiele zbieżności – zarówno ludzkich, jak i charakterów. Przypominam sobie jedną z wcześniejszych inscenizacji. Po tym, jak tamten spektakl grano już trzy lata, mój partner powiedział: „Wiesz, masz rację. Ten spektakl nie jest o sprawiedliwości społecznej, jest o miłości”. Pewnie jeszcze długo będziemy rozmyślać nad tym, o czym jest spektakl „Mleczaj”. A ja myślę, że jest o miłości – miłości do ziemi, dzieci, ogrodu, wszystkiego, co nas otacza. W zdolności mojej bohaterki do kochania w takim stopniu, że potrafiła pozostać wśród wrogów, by strzec tej ziemi.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Przetrwać w okupacji

W Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatycznym na Podolu nadal aktywnie propaguje się współczesną dramaturgię ukraińską. Niedawno wystawiono tu spektakl „Molochajnyk” na podstawie sztuki Oksany Hryczenko. Eduard OWCZARENKO Zdjęcia Eduarda MIEŻUŁA Pewnie niewielu widzów odpowiedziałoby na pytanie, kim jest Wilczomleczak. A tymczasem ukraińskie stepy kryją znacznie więcej tajemnic i skarbów niż dojrzałe pomidory. W nadzwyczajnych czasach każda kobieta może stać się czarownicą i wezwać do obrony mitycznego potwora ziołowego morza. Bo jeśli kobieta naprawdę czegoś chce, to może wszystko. Przynajmniej tak twierdzą twórcy nowego spektaklu. – Po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji pojawiło się wiele nowych tematów, nowych tragedii, nowych zwycięstw – powiedziała autorka sztuki Oksana Hrycenko. – Ta inwazja stała się wstrząsem dla całej Ukrainy, a dla ukraińskich dramaturgów w szczególności. Ktoś był zmuszony wyjechać z Ukrainy, ktoś pozostał tutaj, ktoś poszedł służyć w Siłach Zbrojnych Ukrainy. Oczywiście wszystko to odbiło się na utworach, które pisaliśmy i piszemy. Impulsem do napisania sztuki „Wilczomleczak” stała się okupacja obwodu chersońskiego. To region, z którego sama pochodzę, i te wydarzenia stały się dla mnie traumatycznym doświadczeniem. Chciałam pokazać, jak żyją ludzie pod okupacją, jak radzą sobie z tą sytuacją. Jak znajdują różne sposoby, by przetrwać i walczyć. Rozmawiałam z ludźmi, którzy wyjechali z okupacji. Zebrałam dość dużo materiału, bo chciałam jak najwierniej pokazać to, co tam się działo. Rozumiałam, że wszystko to mogą przeczytać lub zobaczyć ludzie, którzy sami byli pod okupacją, dlatego bardzo się martwiłam, żeby ten materiał był wiarygodny, realistyczny. Żeby ludzie rozpoznawali siebie. Szukałam też czegoś, co pasowałoby do mojej sztuki, w ukraińskiej mitologii. Przeczytałam kilka książek, ale nic odpowiedniego nie znalazłam. W końcu zainspirował mnie obraz Golema. Legendę o nim wymyślili prascy Żydzi w XVII wieku. Według tej legendy Golem był potworem stworzonym z gliny, który chronił żydowską społeczność przed pogromami. Na tej podstawie stworzyłam obraz Wilczomleczaka. To demon, stworzony z chwastu wilczomlecza, który broni Ukraińców w okupacji. Piszę różne sztuki. Pierwsza, „Saniok”, została niemal w całości stworzona na podstawie dokumentów. Fabuła jest tam dość ponura. A „Wilczomleczak”, mimo że to historia o wojnie, jest chyba jedną z moich najbardziej lirycznych i najbardziej optymistycznych sztuk. Pracowałam nad tym utworem prawie dziewięć miesięcy. Robiłam to w wolnym czasie, podczas urlopów. A czasu było mało. Ponieważ pracuję jako dziennikarka i relacjonuję wojnę, często jeździłam w strefę działań wojennych. Szczególnie dużo takiej pracy było w 2022 roku. Dla mnie w pracy nad sztuką najważniejsze było pytanie: dlaczego ludzie pozostają w okupacji mimo wszystkich istniejących zagrożeń? Mam na myśli ludzi o proukraińskich poglądach. Co ich tam trzyma, jak mogą tam przetrwać? Te pytania skłaniały mnie do pracy, by самej znaleźć na nie odpowiedzi, a przynajmniej spróbować je znaleźć. I chciałam też postawić te pytania przed widzem. Reżyser Ihor Matiiv przeczytał mój tekst jeszcze w zeszłym roku latem. Zadzwonił i zapytał, czy nie mam nic przeciwko temu, by na jego podstawie wystawił spektakl. Oczywiście się zgodziłam. Minął pewien czas, zanim zatwierdzono produkcję i rozpoczęła się praca. Byłam na niektórych próbach w Teatrze na Podolu. Pojawiały się pytania do mnie jako autorki od aktorek i reżysera, starałam się na nie odpowiadać. Podobały mi się obie inscenizacje „Wilczomleczaka” (pierwszą wystawił Jewhen Riezniczenko w Odeskim Teatrze Młodego Widza). Są bardzo różne. Spektakl w Teatrze na Podolu wyszedł elegancki. Ponieważ to scena kameralna, aktorki znajdują się bardzo blisko i można zobaczyć wszystkie emocje na ich twarzach. Bohaterki mówią cicho, ale wszystko dobrze słychać. Ma się wrażenie, jakby siedziało się w kuchni u sąsiadów i słuchało ich rozmów. Przy tym było wiele metaforycznych, obrazowych elementów. Bardzo mi się to podobało. Ulubiona scena – śmierć babci. Wygląda podniośle i wzruszająco. A w odeskiej inscenizacji było ciekawe rozwiązanie z ruchomą sceną, z rozmową matki z pomidorami. Reżyser też umiejętnie wykorzystał animację. Chciałabym jeszcze popracować z Ihorem Matiivem i Teatrem na Podolu. Uważam, że między nami zaistniała dobra współpraca. Trochę rozmawialiśmy o ewentualnych dalszych wspólnych planach. Nawiasem mówiąc, zupełnie niedawno w Teatrze im. Łesi Ukrainki we Lwowie odbyła się premiera spektaklu „Córki”. Również na podstawie mojej sztuki „Wilczomleczak”, wystawiła go Olha Taruta-Prasołowa. Pojechałam do Lwowa na premierę. Spektakl bardzo mi się podobał dzięki subtelnej ironii, lakoniczności, muzyce i plastyce. Obecnie równolegle pracuję nad kilkoma nowymi tekstami. Jeden z tematów to kolaboranci. Inny – miłość w czasie wojny. – Z dramaturgią Oksany Hrycenko znam się od dawna – kontynuował reżyser-realizator spektaklu Ihor Matiiv. – W 2022 roku ze studentami Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki zrobiliśmy czytanie jej sztuki „Metamorfozy”. Interesująco było przeczytać jej nową sztukę „Wilczomleczak” – przeczytałem ją za jednym posiedzeniem. A dla mnie to najważniejsze, kiedy twoja ciekawość nie słabnie, lecz rośnie z każdą sceną. Poruszył mnie zarówno sam temat Ukraińców w okupacji, jak i sposób jego ujęcia, bo nie ma tu tylko dramatu, ale także komedia i mistyka. Dyrektor artystyczny Teatru na Podolu Bohdan Benjuk od razu poparł ideę wystawienia sztuki w Sali im. Ihora Sławynskiego. Jednak zaplanowane były już inne spektakle, dlatego premierę udało się zagrać dopiero w czerwcu, chociaż sam zamysł powstał jeszcze ще ми-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Obdarz mnie, Boże, losem” Do 85-lecia poety i działacza społecznego, laureata Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki

W wydarzeniu literacko-artystycznym biorą udział Kameralny Chór „Kijów”, narodowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki Taras Kompanicz̈enko oraz zespół „Chorea Kozacka”, narodowy artysta Ukrainy, skrzypek Kyryło Stecenko, narodowa artystka Ukrainy Jewhenija Basałajewa (fortepian), narodowy artysta Ukrainy Ołeksandr Wasylenko, zasłużona artystka Ukrainy, kompozytorka i śpiewaczka Anżela Jarmoluk, zasłużona artystka Ukrainy Tetiana Niehrij, kwartet „Mawky” Narodowej Akademii Muzycznej oraz inni. PAWŁA MOWCZANA Początek o 17:00 Adres: Kijów, ul. Architekta Horodeckiego, 1-3/11. Wstęp wolny i mile widziany

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, członków Proświty

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w morzu informacyjnym – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: JSC CB „PRYVATBANK” (kod EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: NGO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w LLC „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn