Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №27 за 2025 рік

16 s. · 30 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Zbieracz „rozsypanych ziaren" Skoworody

Georgij FILIPCZUK, akademik NAPN Zdjęcia z otwartych źródeł Między dwoma straszliwymi bombardowaniami Kijowa przez rasistowską Rosję, jakich — być może od czasów drugiej wojny światowej — nie widziano w tak gryzącym dymie, wypogodziło się jasną przestrzenią. Tą dobrą chwilą udało się skorzystać, odbywając błyskawiczną wycieczkę samochodem do sławnego Perejasławia. Razem z Pawłem Mowczanem, Iwanem Zajcem i głównym inicjatorem tej podróży, znanym artystą Walerijem Frantczukiem, który przez trzy miesiące prezentuje wystawę prac twórczych „Ogród boskich pieśni" w muzeum memorialnym Hryhorija Skoworody. Rzeczywiście, unikatowa wystawa indywidualna (około 70 płócien) „Portalu Skoworody" ku czci wybitnego narodowego filozofa-Lubomudra. Jej znaczenie społeczne lakonicznie, ale pojemnie scharakteryzowała p.o. dyrektora generalnego NIEZ „Perejasław" Maryna Nawalna: „Obecnie ukraińska sztuka również występuje jako bojownik o nasze Zwycięstwo i obronę Państwowości". Dotarłszy dokładnie w południe do tego sakralnego miasta (miejsca!), uświadamiasz sobie, że nawet wśród skromnego grona miłośników ukraińskiej sztuki nie jest tak łatwo dzielić się myślami i uczuciami o twórczości Walerija Frantczuka. Bo tu unosi się nie tylko obraz Skoworody — człowieka, który tworzył Naród, ale też widoczno-niewidzialna duchowa siła Szewczenki, który prawie 180 lat temu napisał w tych niepojęcie urzekających i świętych dla każdego Ukraińca stronach, w ciągu jakichś dwóch miesięcy, swoje najwybitniejsze utwory — „Kaukaz", „Najemniczkę", „Psalmy Dawida", „Heretyka", „I umarłym, i żywym…", „Chołodnyj Jar", „Trzy lata", „Testament"… Według słów znanego ukraińskiego obrońcy praw człowieka i działacza oświatowego Jewhena Swerstiuka ten okres w historii narodu stał się „rokiem wysokiego słońca Ukrainy". Wówczas w zniewoloną duszę ludu wielki Taras swoją Wiarą i prorocznym Słowem wnosił dla Ukrainy, jakby na nowo odrodzony „Biblijny Duch”, który stawał się zbawczy i zarazem natchniony dla wszystkich, w kim jeszcze tlił się iskierka nadziei na wolność, dobry los i odrodzenie własnego państwa. W dawnym pereiasławskim kolegium, gdzie kształtowała się sercowa myśl Skoworody, ten hart proroczego Słowa Szewczenki, które wzywało naród do torowania drogi swojego bytu i wolności przez narodowolubstwo, rodzimą kulturowość i historyczną prawdę, poznając „siebie”, „czyimi synami jesteśmy?” – był szczególnie odczuwalny. Szewczenko dobrze rozumiał wartość wiedzy o swojej przeszłości, bez której u narodu nie pozostanie ani dumy, ani wolności, ani jedności, ani „dobrej sławy / Sławy Ukrainy”. Dlatego Pereiasław należy uważać za swoistą „Mekkę” dzieła Szewczenki, które zapaliło Ukrainę i jej skrzywdzony naród pragnieniem wolności zapowiedziami. Zatem musimy nieustannie „iść” do Szewczenki, aby nie zbaczać na manowce, aby on dotknął sumienia obywatelskiego i w człowieku „przemówiła” godność, uczucie narodowe, moralność, ukraińskość. Pereiasław stał się także żyznym gruntem dla Skoworody, gdzie w sławnym kolegium, wykładając poetykę, nie tylko wprowadzał zupełnie odmienną od ustalonej i scholastycznej „nauki” Pedagogikę Ludzkości, system wychowawczy, którego podstawą jest szacunek dla godności i wewnętrznej wolności człowieka, ale także stworzył tu wielką liczbę dzieł, m.in. „Ogród boskich pieśni”. Herbowy wielmoża Stepan Tomara, który z ukłonem prosił młodego filozofa, by „nauczał w naukach” jego syna Wasyla, jednym z pierwszych, którzy przeczytali jego poetyckie utwory, powie mu szczerze: „Przyjacielu mój! Bóg obdarzył cię darem ducha i słowa”. Wydaje się, że właściwe Skoworodzie poczucie zgodności z naturą i harmonia, podobnie jak jego wiara w „chleb duchowy”, wciąż nie opuszczają tajemniczych murów kolegium, które wryły w siebie jego „biblijne” słowo. Tutaj wszystko jest inaczej. Gdy bowiem, powiedzmy, w przeczytanych wersach „Boskiej komedii” Dantego brzmi: „Porzućcie wszelką nadzieję, wy, którzy wchodzicie”, to w przytulno-ascetycznych salach, gdzie tworzył i żył Skoworoda, panuje duch szczególnej skrzydlatości nadzieją na utwierdzenie w tym świecie, rozchwianym wojnami, dwóch najwyższych cnót – Prawdy i Wolności. Bo tutaj, w kolegium, jakby nadal „oddychają” nimi chłodne ściany, w których, zdaje się, słychać mądry jak na swój wiek głos Skoworody, mirrą ociekają ikony: „Bóg Sabaot”, „Matka Boża”, „Koronacja Dziewicy Maryi”, dostojnie wznosi się Ewangelia pereiasławska (wybitny zabytek ukraińskiej kultury piśmienniczej, narodowa świętość Ukrainy, na której dziś składają przysięgę nasi prezydenci), przemawiają obrazy XVIII wieku, roi się myślami i emocjami siwej starożytności klasa poetyki ze swoimi książkami, studenckim ubiorem, stołami, ławkami i tablicą do pisania... Długo wpatrując się w muzealną ekspozycję ludowych instrumentów muzycznych (skrzypce, sopiłka, bandura, cymbały, lira), na których doskonale grał Skoworoda – Artysta, Poeta, Filozof, utalentowany Muzyk, w pamięci jakoś wypłynęła daleka od Perejasławia „mała ojczyzna” – Bukowina z jej czarującym Wyżnicą i niezapomnianym głosem pieśni Nazarija Jaremczuka „Gaju, zielony gaju”: Ty będziesz szczęśliwa, graj, muzyko, graj! A mnie zapomnisz, graj, muzyko, graj! Ciąg dalszy na str. 3 MYKOŁA ŻULIŃSKYJ EDUARD OWCZARENKO 14–15 PRENUMERATA—2025 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na 2025 rok (str. 22). Cena wynosi: 1 mies. — 65 hrn. 3 mies. — 195 hrn. 5 mies. — 325 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PRECZ Z MOSKWĄ I JEJ „BUTEM”!

Okrągły stół w agencji informacyjnej „Naholos” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki na temat „Państwo Ukraińskie i »moskiewski but«” stał się kontynuacją rozpoczętej wcześniej rozmowy na temat „Historyczne i prawne podstawy Ukraińskiej Państwowości oraz ordyńskiej Moskwy”. Przypomniał o tym w swoim słowie wstępnym szef „Proświty” Pawło Mowczan. Powiedział, że nagranie zarejestrowane przez reżysera filmowego Dmytra Łomaczuka na kanale YouTube wywołało pewne zainteresowanie, ponieważ temat pozostaje aktualny. (W poprzednim numerze „Słowa Proświty” wydrukowano wystąpienia na tym wydarzeniu Heorhija Filipczuka i Serhija Prysuchina – red.). „Szukamy genezy raszyzmu i obalamy historię, którą narzuciła nam Moskwa. Państwo ukraińskie istnieje od bardzo dawna, ale trzeba o tym stale przypominać w świetle wydarzeń, które dzieją się na naszych oczach... Potrzebny jest informacyjny przełom w obalaniu narracji o rzekomo jednym narodzie — nie mamy żadnego związku z tym plemieniem, to zupełnie inny typ genetyczny, rasowo jesteśmy inni. Jednak apelowanie do nich to daremny trud. Naszą wiedzę szerzymy środkami, które mamy: YouTube, „Słowo Proświty”, możliwości każdego, kto włącza się w takie wydarzenia” – podkreślił Pawło Mowczan. – Podłączenie do wszystkiego, co istnieje, hologramu świadomości gwarantuje, że nasze modlitwy, nadzieje osiągają swój cel w tej samej chwili, gdy tworzymy. Czyli dzieje się to również teraz – zaznaczył Pawło Mowczan. Dalej kontynuował: – Ojciec fizyki kwantowej Max Planck w 1944 roku ustalił, że istnieje pewna matryca, z której biorą swój początek nowe gwiazdy, DNA, samo życie. To boska matryca, z którą prowadzi się rozmowę prawdziwym językiem, językiem Boga, który zniekształcają przestępcy u władzy, jak na przykład Hitler, Stalin, Mao, Putin, Kim. Także i nasi włodarze, którzy na naszych oczach zniekształcają Konstytucję Ukrainy. Wbrew Ustawie Zasadniczej wprowadzają tak zwane wielokrotne obywatelstwo, nie uświadamiają sobie, co robią. Ale po ich myśli nie było i nie będzie! Jednak sprawa w cenie, którą płaci naród ukraiński za błędne decyzje władzy – powiedział szef „Proświty”. Zasłużony artysta Ukrainy Jurij Nahułko w swoim wystąpieniu obrazowo zaznaczył: „Naród ukraiński jest jak woda – nie weźmiesz jej, nie okiełznasz. Jedyny naród na świecie, który zachował swój język, to my, jak rzeka przez brzegi płynie przez każde pokolenie”. Próby dotarcia do zaprzysięgłych sąsiadów z ukraińskim stanowiskiem artysta uważa za daremne. „Jak niemożliwe jest spieranie się ze ścianą, tak samo niemożliwe jest udowodnienie Moskalowi, że jest Moskalem” – powiedział Jurij Nahułko. Poseł na Sejm Ukrainy pierwszej kadencji, działacz społeczny i wydawca Wołodymyr Szołkoszytny przyniósł na spotkanie kilka książek, które ocalały w pożarze, jaki wybuchł w wyniku barbarzyńskich ostrzałów jego wydawnictwa przez Rosjan. (O tym „Słowo Proświty” w nr 25 w materiale „W ogniu – »Ukraiński priorytet«”). Wśród spalonych są książki Pawła Mowczana, Lubow Hołoty, Wołodymyra Szołkoszytnego i innych znanych autorów. Według pana Wołodymyra, po tragedii wsparto go zarówno słowem, jak i hrywną, ale zrekompensowanie ogromnych strat i wznowienie pracy wydawnictwa jest obecnie niemożliwe. Rozważając temat okrągłego stołu, pisarz i wydawca zaznaczył, że w swoim minionym życiu, podróżując po Rosji, nie spotkał ani jednego kacapa z empatią do swoich, dla nich nieruscy to wszyscy, którzy nie są nimi. „Nie bracia nam, nawet nie imiennicy” – powiedział Wołodymyr Szołkoszytny. Pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Heorhij Filipczuk podzielił się swoimi wrażeniami z udziału w konferencji naukowej poświęconej „Pedagogice kozackiej” na Ukraińskim Państwowym Uniwersytecie im. M. Drahomanowa. (O tym w poprzednim numerze „SP” – red.). Według pana Filipczuka nie można tracić naszych ukraińskich narracji. „Jeśli je stracimy – stracimy naród” – ostrzegł. „Pod warunkiem, że władza i społeczeństwo realnie zjednoczą się wokół hasła »Precz z Moskwą!« – wtedy zwyciężymy” – podkreślił Heorhij Filipczuk. Przewodniczący Kijowskiej „Proświty” Kyryło Stecenko poświęcił swoje wystąpienie prezentacji zakrojonego na szeroką skalę programu partnerskiego „Kijów – światowa stolica kultury ukraińskiej”. „Ważnymi celami tego strategicznego programu powinny stać się światopoglądowa i organizacyjna konsolidacja światowego ukraiństwa, a także zdecydowane przemyślenie globalnej marki Ukrainy – jej celowy »rebranding« i »reframing« w warunkach wojny wyzwoleńczej” – powiedział pan Stecenko. Do dyskusji nad aktualnym tematem aktywnie włączyli się Petro Juszczenko, Petro Czerneha, Serhij Prysuchin, Łeonid Mużuk, Ołeksander Kowaliw, Ołeksandr Szuhaj, Roman Kucharuk. Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Dekolonizacja a pamięć narodowa: wymiar państwowy

Z udziałem mieszkańców Połtawy w Kijowie odbył się okrągły stół. Organizatorami były organizacja pozarządowa „Historia. Kultura. Demokracja” oraz społeczna europejska instytucja „European Endowment for Democracy”. „pomniki”. Ważne, że społeczności miast i aktywni obywatele rozumieją potrzebę kontynuowania dekolonizacji. Dla jej pomyślnego zakończenia potrzebne są jasna strategia państwowa oraz szeroko zakrojona kampania edukacyjna, aby ostatecznie pozbyć się pozostałości rosyjskiego wpływu kolonialnego” – powiedział na zebraniu poseł, członek Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. polityki humanitarnej i informacyjnej Mykoła Kniażycki. Podkreślano znaczenie uchwalenia projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki pamięci narodowej Narodu Ukraińskiego” nr 13273 z 12.05.2025 r. Oleh Pustowhar nazwał skuteczną odprawę rosyjskiej agresji toponimicznej na Połtawszczyźnie, ogłaszając liczby i nazwy ulic, które trafiły na śmietnik historii: „Przestrzeń toponimiczna Połtawszczyzny liczy ponad 19 tysięcy obiektów toponimicznych, z nich przemianowano 3 tysiące 157 wrogich rosyjsko-komunistycznych nazw. Wśród nich: Jurija Gagarina – 293; Puszkina – 120, Pierwomajskich – 162, Miczurina – 87, Czkałowa – 74, Watutina – 61, Matrosowa – 61, Komarowa – 58, Maksyma Gorkiego – 57, Ołega Koszowego – 49, Majakowskiego – 36, Zoi Kosmodemjanskiej – 28, Antona Makarenki – 26, Lizy Czajkiny – 9, Młodogwardziejskich – 9, Zygina – 8, Panfiłowa – 7, Kurczatowa – 6, Czeluskina – 6, Chałturina – 6, Gastiełło – 5, Łatyszewa – 3, Żadowa – 3, Uli Gromowej – 3, Lewanewskiego – 3, Biriuzowa – 3, Sakko – 3, Żelwakowa – 2, Żeliabowa – 2, Lutowej Rewolucji – 5, Wilamsa – 2, Czelabińska – 4, Workutiańska – 2, Magadańska – 5, Moskiewska – 8, Suworowa – 27, Lermontowa – 37, Łomonosowa – 27, Niekrasowa – 19, Kutuzowa – 18, Czernyszewskiego – 17, Timiriazewa – 12, Czajkowskiego – 11, Kryłowa – 10, Tołstoja – 10, Dekabrystów – 10, Radiszczewa – 9, Razina – 6, Musorgskiego – 6, Dostojewskiego – 6, Jesienina – 4, Bielinskiego – 4, Pugaczowa – 3, Bestużewa – 2, Newskiego – 2, Gribojedowa – 2, Borisa Godunowa – 1”. Pustowhar podkreślił: „Zgodnie z ustawą Ukrainy „O potępieniu i zakazie propagowania rosyjskiej polityki imperialnej na Ukrainie oraz o dekolonizacji toponimii” w obwodzie połtawskim zdemontowano 34 budowle gloryfikujące Rosję lub ZSRR (tzw. „pomniki”), a także 62 obiekty symboliki komunistycznej i rosyjskiej (tablice pamiątkowe i informacyjne, wizerunki, hasła, cytaty itp.), jednak przed nami wciąż dużo pracy nad wymiataniem rosyjsko-komunistycznych śmieci z przestrzeni publicznej Połtawszczyzny. Wciąż pozostaje w niej ponad 200 nielegalnych obiektów zawierających symbole rosyjskiej polityki imperialnej – imperialnych pomników, reliefów, innych budowli upamiętniających leninowski komsomoł oraz tzw. „Bojowników o władzę sowietów”. I to bezpośrednia odpowiedzialność kierowników gmin terytorialnych”. Przedstawiciel UINP w obwodzie połtawskim zwrócił uwagę na znaczenie zeszłorocznego wyjazdowego posiedzenia Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. polityki humanitarnej i informacyjnej z udziałem ministra kultury i komunikacji strategicznej Mykoły Tochytskyego: „Po podsumowaniu tego posiedzenia w Połtawie odblokowano proces uwalniania miasta od wrogich wpływów ideologicznych, związanych z imperialną narracją „Połtawa – miasto chwały ruskiego oręża”, moskiewskim carem Piotrem Pierwszym i Bitwą pod Połtawą. Podczas swojej wizyty w Połtawie na posiedzeniu parlamentarnej komisji ds. polityki humanitarnej minister Tochytskyi złożył oświadczenie: „Połtawa – miasto Symona Petlury, a nie moskiewskiego cara Petra I”. Następnie Točycki wydał zarządzenia, na mocy których pomniki Piotra I uznano za niepodlegające wpisaniu do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy jako obiekty dziedzictwa kulturowego. Po czym te budowle usunięto z przestrzeni publicznej Połtawy i przeniesiono na teren Państwowego rezerwatu „Pole Bitwy Połtawskiej””. Mówcy obalili rosyjską wrogą dezinformację, jakoby rzekomo w wyniku dekolonizacji Ukraina odcinała się od pamięci o poległych Ukraińcach w II wojnie światowej. To kłamstwo! Poległi Ukraińcy, bojownicy przeciwko hitlerowskiemu nazizmowi, zajmują swoje miejsce w przestrzeni publicznej, w miejscach pochówku. Ważne jest usuwanie z pamiątkowych znaków II wojny światowej „warstwy propagandowej”, poświęconej tirażowaniu „wojskowej potęgi sowieckiej Rosji – ZSRR”. To pozwoli, z jednej strony, pozbawić takie obiekty składnika propagandowego, a z drugiej – zachować imiona poległych Ukraińców i miejsca pamięci. Uczestnicy okrągłego stołu z Odessy opowiedzieli o doświadczeniach dekomunizacji i dekolonizacji w Odessie, w tym zaprezentowano książkę-przewodnik „Bohaterowie odeskich ulic”. Przedstawicielstwo UINP w Połtawie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Zbieracz „rozsypanych ziaren” Skoworody

Zakończenie. Pocz. na str. 1. Przeanalizowawszy to, co zobaczyłem, powiem, że nie mamy prawa „zapominać” o wszystkim tym, co godne i szlachetne, stworzone przez Skoworodę, a jego duchowa muzyka wiecznie będzie „grać” dla Narodu. W tamtych chwilach nie przypuszczałem jeszcze, że już jutro z Perejasławia rozpocznę smutną „podróż” do tej, tak dalekiej i bliskiej Wyżnicy, odprowadzając w ostatnią drogę od rodzinnego progu swojego pobratymca „po fachu”, wysokiej klasy Człowieka – Ołeksija Czepila. Ale taka jest, najwyraźniej, życiowa dola, która zawsze wypisuje własne, przez nikogo niepoznane scenariusze… Oczywiście, każdy ma swoje osobisto-subiektywne postrzeganie tego, co zobaczył, usłyszał i poczuł. Ale wydaje się, że na wszystkich nie może nie wpływać także wspólna „mianownikowość” tej zmysłowej atmosfery, którą tutaj tworzą dwie znaczące rzeczy – pierwsza, niemal „żywa” doskonałość ekspozycji, odzwierciedlona rzeźbą Hryhorija Skoworody (I. Kawaleridze), która nieudawanie, prawdziwie ożywia klasę, katedrę nauczycielską i wszystkich obecnych, którzy zawitali do tej jasnej siedziby; druga, unikalna i niepojęta „widzialność” duchowej skoworodiany Wałerija Franczuka – artysty, który natchnienie, filozoficznie głęboko „uczłowiecza” ukraiński świat. Być może, przybywszy na święto duszy Franczuka do Perejasławia, warto byłoby mówić tylko o nim, jednak w tym siła i urok twórczego charakteru tej nieprzeciętnej Osobowości, strażnika i twórcy Muz, że ten sławny syn Podola nauczony jest mówić „razem” ze swoim Narodem, tak naturalnie i zgodnie wpleciony w wartościowy kontent duchowego lądu Szewczenki-Skoworody. W Perejasławiu odnajdujemy jeszcze jedną płaszczyznę najwyższej ludzkiej wrażliwości, która łączy tych dwóch gigantów (Skoworodę i Szewczenkę), którzy „spotkali się” niemal po stuleciach w tym wspaniałym ze względu na swoją narodową historię kraju. Miłość! Właśnie rzadka miłość do Ukrainy, którą byli przepełnieni Skoworoda i Szewczenko, przywiodła ich na ziemię perejasławską, tego tajemniczego ze względu na swoją książęcą i kozacką heroikę kraju. Wszak przypomnijmy, że Skoworoda przybył tutaj po „wędrówkach” do imperialnej stolicy i Ławry Troicko-Siergijewskiej, dokąd w 1755 roku Wołodymyr STECIUK. Wreszcie świat otrzymał niemal oficjalne potwierdzenie, że w wojnie przeciwko Ukrainie teraz faktycznie występują trzy supermocarstwa wraz z ich pełnomocnikami z osi światowego zła. Świadectwem tego stało się niedawne wstrzymanie pomocy wojskowej dla Ukrainy przez administrację wyjechał wraz z wykładowcami Akademii Kijowsko-Mohylańskiej (hieromnichowie Kryżanowski i Bratanowicz) do „zwyczajnej” pracy – uczyć Moskali „rozumu”. Zresztą w „najważniejszej” dla Moskali Ławrze Troicko-Siergijewskiej namiestnikiem był w tamtym czasie nikt inny jak Kyryło Laszewecki – ukraiński filozof, teolog, poeta, dramaturg, urodzony w Opiszni, który zdobył wysokie wykształcenie w naszej Mohylance. Zaprawdę, gdzie nie spojrzeć, tam Ukraińcy użyźniali swoim intelektem, duchowością ten zdziczały „na bagnach” lud. Ale nie stało się. Nadal „wilki patrzą w las”. Iwan Ohijenko w swojej znanej pracy „Ukraińska kultura” tak opisywał (według słów nowogrodzkiego arcybiskupa) smutny stan tego duchowego zubożenia: „…Ziemia, mówią, taka; nie możemy zdobyć człowieka, żeby gramatykę pojął. Przyprowadzą chłopa na święcenia: dam mu czytać Apostoła, a on i kroku zrobić nie umie; dam Psałterz, on i tu z trudem brnie. Każę uczyć alfabetu, a on ucieka precz…”. Ordyńska ziemia gniła bez placówek oświatowych, świątyń, drukarni i książek, muzyki i śpiewów, malarstwa i literatury, prawa i rzemiosła, bo nawet chleba nie umieli piec, a do „Moskwy jeździli nasi kowale, garncarze, powoźnicy, czapnicy, szewcy, olejkarze, złotnicy, kaflarze…”. Jak opisywał wspomniany już Ohijenko, „wszystkie książki nasze pchali na północ – dzieła Hałatowskiego, Smotryckiego, Radywiłowskiego, Dymitra Rostowskiego, Piotra Mohyły, Gizela, Beryndy, Zyzanija, Smotryckiego, Baranowicza i całe mnóstwo wszelkich innych”. Wtedy nie stała się pomocna dla Moskala ani książka, ani kultura, ani jakakolwiek inna muza, tym bardziej nie uczynią go „człowiekiem” czasy obecne. „Nie ma na to rady”. Niestety, z takim diabelskim stworzeniem, jakim jest dzisiejszy „głębinowy” naród i jego bunkrowe wypłodki, można prowadzić „negocjacje” tylko mieczem, ponieważ dla nich istnieje tylko argument siły. „A przede wszystkim weźcie tarczę wiary, którą zdołacie zgasić wszystkie ogniste strzały złego. Weźcie też hełm zbawienia i miecz Ducha”, – powiedziano w Piśmie Świętym (Do Efezjan 6:16). A jeszcze musi być siła Ducha i zwartość Narodu, które można krzewić tylko wspólnymi wartościami, ideałami, które są właściwe Narodowi Ukraińskiemu, kiedy ożywia narodowa idea, ukraińska dusza, wibrując narodową kulturą, ojczystym językiem, niezagasłą pamięcią, tradycją i niezłomną wiarą w swoją przyszłość. Poetka Natalja Dziubenko-Meis (żona znanego badacza ukraińskiego Ludobójstwa-Hołodomoru D. Meisa) napisze w niedawno wydanym zbiorze „Skoworoda” bardzo prawdziwie: Do nas obecnie żyjących on blisko i daleko. Zamiecie miotają, szaleje upał, Wznoszą się boże ogrody. Lecz tylko w duszach zastygłej zgnilizny, Pora pozbierać rozsypane ziarna Prarozumu Skoworody”. Artysta i Oświeceniowiec Wałerij Franczuk jest jednym z tych prawdziwych narodowych Artystów, którzy niestrudzenie, ofiarnie, z czcią „zbierają rozsypane ziarna” Hryhorija Skoworody. Powodzenia, Przyjacielu, na tej szlachetnej ścieżce do szczytowego Słowa Szewczenki i Mądrości Skoworody! Heorhij FILIPCZUK, Zdjęcie ze źródeł otwartych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Na „obżynki”!

13 lipca o 13:00 w Narodowym Muzeum Architektury Ludowej i Życia Codziennego Ukrainy odbędzie się Święto ukraińskiego chleba. Podczas wydarzenia zostanie zaprezentowany starodawny ukraiński ludowy obrzęd, symbolizujący zakończenie żniw i zbiór plonów — „obżynki”. Jest to jedno z najważniejszych świąt w kalendarzu rolniczym, związane z podziękowaniem ziemi za jej dary, radością z zebranego chleba oraz życzeniami dostatku na przyszłość. W ramach imprezy odbędą się pokazy tradycyjnych sposobów zbierania i obróbki zboża, warsztaty pieczenia chleba, jarmark ludowych rzemieślników, występy zespołów artystycznych, tematyczne wykłady o zwyczajach i obrzędach związanych z chlebem. A już o 17:00 na głównej scenie Muzeum wystąpi zespół KOZAK SYSTEM. Wielkie święto etnograficzne pozwoli odwiedzającym zanurzyć się w autentycznej atmosferze ukraińskiej wsi minionych stuleci. Obżynki nie tylko pokazują historię, ale także pozwalają odwiedzającym poczuć się częścią żywej ukraińskiej tradycji, uświadomić sobie znaczenie chleba i szacunek dla pracy. Adres: Kijów, ul. Akademika Trońka, 1. Według informacji MKSK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

W WOJNIE PRZECIWKO UKRAINIE WYSTĘPUJĄ FAKTYCZNIE TRZY SUPERMOCARSTWA

Stany Zjednoczone i kolejny „pokojowy” telefon amerykańskiego prezydenta Donalda Trumpa do rosyjskiego dyktatora, po którym znów doszło do bezprecedensowego pod względem skali ataku rakietowo-szahidowego Rosjan na terytorium Ukrainy i jej stolicę Kijów. Wreszcie, niedawne wyznanie ministra spraw zagranicznych Chin Wang Yi podczas spotkania z przedstawicielami Unii Europejskiej, że Państwo Środka nie może dopuścić do klęski Rosji w wojnie przeciwko Ukrainie, stało się oficjalnym potwierdzeniem tego, kto stoi za kulisami szalonej wojny rozpętanej w centrum Europy. Występuje on w roli dyrygenta zbrodniczej „orkiestry” wojny i terroru, w skład której wchodzą rosyjski agresor oraz grupa pomocnicza – Iran, KRLD i liczne proxy z osi światowego zła. Czy nie za wielu przeciwników dla jednego kraju, który w żaden sposób nie pretenduje do cudzych terytoriów, a jedynie stara się bronić swoich odwiecznych ziem, swojej integralności terytorialnej i swojego suwerennego prawa do wolności? Czy do tej samej „orkiestry” nie próbuje dołączyć cała seria najbliższych ukraińskich sąsiadów, którzy występują przeciwko przystąpieniu Ukrainy do NATO i Unii Europejskiej, a także przeciwko zwiększaniu pomocy wojskowej dla Ukraińców, którzy jak dotąd powstrzymują wrogą nawałę, dążącą do zniszczenia naszej wspólnej przestrzeni cywilizacyjnej i narzucenia na niej swoich kanibalistycznych praw? Oczywiście historia, jak przypomina jeden powszechnie znany wyraz, uczy tylko tego, że niczego nie uczy. Mimo to nie warto zapominać o jej gorzkich lekcjach, zwłaszcza o tych błędnych działaniach polityków, które doprowadziły do niebywałych, wielomilionowych ofiar podczas II wojny światowej. Zatem jeśli ktoś uważa, że oddając Ukrainę na pastwę rosyjskich nieludzi, gwarantuje sobie tym samym dalsze własne bezpieczeństwo, to głęboko się myli, bo stanie na drodze krwawego natarcia światowego zła po prostu jako kolejna ofiara. Natomiast cywilizowana wspólnota ma szansę przetrwać tylko wtedy, gdy zdoła się zjednoczyć wobec śmiertelnego niebezpieczeństwa. Przetrwać razem czy zginąć pojedynczo? – wybór, moim zdaniem, jest bezalternatywny, jeśli oczywiście nie jesteśmy samobójcami. Pamiętacie, że w antyutopijnej powieści Georgea Orwella „1984” na planecie Ziemia istnieje trzy supermocarstwa – Oceania, Eurazja, Wschodnia Azja, a także działa Ministerstwo Miłości, które prowadzi wieczną wojnę? Czy to nie przypomina wam obecnej sytuacji na świecie?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ukraińska flaga nad Żytomierzem

Swiatosław WASYLCZUK Ważny temat – podniesienie nad Żytomierzem 13 czerwca 1990 roku niebiesko-żółtej flagi – symbolu ukraińskiej wolności i państwowości. Wraz z pojawieniem się narodowo-demokratycznej organizacji Ludowy Ruch Ukrainy oraz jej organizacji regionalnych w obwodzie, uczestnicy-ruchowcy zaczęli stosować symbole narodowe: niebiesko-żółte flagi, najczęściej – odznaki w tych barwach, herby-trójzęby, śpiewać pieśń – hymn czasów Ukraińskiej Republiki Ludowej „Szcze ne wmerła Ukrajiny ni sława, ni wola”. Na początku – oglądając się, czy w pobliżu nie ma milicjantów. Dalej – coraz aktywniej, śmielej, a potem z wyzwaniem rzuconym władzy. Szczególnym popytem, przede wszystkim wśród młodzieży, cieszyły się niebiesko-żółte odznaki, proporczyki, małe flagi w tych barwach. Sprzedawali je ruchowscy aktywiści na dworcu autobusowym w Żytomierzu razem z niezależną prasą, która zaczęła ukazywać się półjawnie. Są to gazety „Hołos” Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (później – „Proświta”), „Atmoda” – wydawana na Litwie i dostarczana na Ukrainę, inne jednorazowo wydawane narodowo zorientowane biuletyny, broszury, ulotki. Obok punktu sprzedaży tej politycznej biżuterii obowiązkowo ustawiano niebiesko-żółtą flagę, która z daleka przyciągała uwagę pasażerów. Zajmowali się rozpowszechnianiem ruchowcy Ołeksandr Wetoszkin, Anatolij Charczuk, Bohdan Wasylczuk. Z reguły obok punktu zawsze było tłoczno, najwięcej było tu młodzieży. Co tłumaczy się psychologicznie: na nowości w życiu społecznym najpierw nastawiona jest młodzież. Przez stragan w ten sposób rozprowadzono dziesiątki tysięcy odznak, proporczyków, gazet, kalendarzy, ulotek. Stopniowo zaczęto stosować atrybuty narodowe także na zgromadzeniach aktywistów, opozycjonistów władzy komunistycznej: na bulwarze miejskim (Starym), na zgromadzeniach ulicznych. Lecz po raz pierwszy aż 10 takich flag podniesiono 15 października 1989 roku na zgromadzeniu w ogrodzie za mostem pieszym, na wzgórzach, gdzie systematycznie zaczęli zbierać się aktywiści w maju 1989 roku. Ruchowcy dobrze przygotowali się do akcji, uszyli dziesięć flag i w odpowiednim momencie podnieśli je w rękach. Było to otwarte wyzwanie rzucone władzy. Flagi trzymali ruchowcy Ołeksandr Wetoszkin, Wałerij Kołosiwski, Ołeksandr Zazymko, Swiatosław Wasylczuk, Wasyl Łewczenko, Jewhen Mełeniwski oraz jeszcze czterech odważnych żytomierzan. Milicjanci, którzy byli na miejscu, oraz agenci KGB w cywilu zaczęli nagrywać proces na kamerę wideo, a na jednego z uczestników, Wałerija Kołosiwskiego, rzuciło się kilku funkcjonariuszy, aby wyrwać flagę. Lecz im się to nie udało – zasłonili go przyjaciele. Od natychmiastowego aresztowania uratowała go Ałła Jaroszynśka, deputowana Rady Najwyższej ZSRR, również obecna na zgromadzeniu. Na podstawie materiałów wideo funkcjonariusze ustalili tożsamość wszystkich dziesięciu aktywistów z flagami. Wzywano ich na przesłuchania i „wychowawcze” rozmowy „z pasją” do zastępcy naczelnika obwodowego zarządu milicji Borysa Iwanowycza Samarskiego. Krzyczał, groził, żądał skruchy za „dokonane przestępstwo” i zapewnienia, że takie coś się nie powtórzy. Jeden z zatrzymanych, ruchowiec Jewhen Mełeniwski, mając słabe zdrowie, przeżył silny nacisk psychologiczny i wracając do domu, zmarł prosto w trolejbusie. Kolejne zastosowanie symboli narodowych miało miejsce podczas wiecu Ruchu na stadionie „Spartak” 5 listopada 1990 roku. Flagi podnieśli Ołeh Chamajduk oraz Natalka Charczuk. Milicjanci rzucili się, by odebrać niemiłe im niebiesko-żółte sztandary. Ale śmiałków ukryto wśród uczestników wiecu, a wysiłki gorliwych sług władzy okazały się daremne. Lecz najbardziej masowe zastosowanie symboli narodowych miało miejsce na stadionie „Spartak” 21 stycznia 1990 roku podczas przeprowadzania „łańcucha jedności Wschód – Zachód: Iwano-Frankiwsk – Lwów – Równe – Żytomierz – Kijów z okazji Dnia Jedności URL i ZURL 22 stycznia 1919 roku w Kijowie na placu Sofijskim. Wydarzenie potwierdzało zjednoczenie w jedno państwo dwóch ukraińskich niezależnych państw: Ukraińskiej Republiki Ludowej z centrum w Kijowie oraz Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej z centrum w Stanisławowie. Teraz „łańcuch jedności” przebiegał przez Żytomierz. Postanowiono własnymi siłami uszyć sto flag, w tym celu zakupić materiał w odpowiednich kolorach. Lecz nie próżnowały też służby specjalne. Najwyraźniej od swoich agentów, wszczepionych w organizację, dowiedzieli się o zamiarach ruchowców. Więc władza wydała polecenie organizacjom handlowym, a te usunęły z półek sklepów materiał w kolorze niebieskim i żółtym. I kiedy ruchowcy poszli po sklepach, sprzedawcy uprzejmie im powiedzieli: materiał w potrzebnych wam kolorach został całkowicie wyprzedany. Ale ich przechytrzono. Zakaz nie zdążył jeszcze dotrzeć do rejonów, więc tam zakupiono wystarczająco dużo materiału w potrzebnych barwach. Flagi szyli Natalija i Ołeksandr Charczukowie, Olha Nesen z córką Ołeną Stremyło, emeryt – wojskowy w stanie spoczynku Wasyl Łewczenko, byli represjonowani zesłańcy na Sybir Iryna i Wasyl Dowhalukowie, Marija Dowha (Aleksiejewa), Tetiana Pustowydko oraz jeszcze kilka osób. Flagi rozdawano chętnym na ulicach podczas wiecu na stadionie. Jeszcze półtorej setki sztandarów przywieźli przyjaciele-ruchowcy z Iwano-Frankiwska. Łącznie zaangażowano do 300 flag, na wiecu liczono ponad 10 tys. obecnych. Po wiecu pod narodowymi flagami przeprowadzono liczny pochód ulicami Żytomierza do pomnika Tarasa Szewczenki, gdzie śpiewano heroiczne pieśni powstańcze i strzeleckie. Tak po raz pierwszy Żytomierz rozbłysnął morzem niebiesko-żółtych flag. Jednak nie próżnowała „piąta kolumna” i służby specjalne. Byli obecni wszędzie przez swoich agentów, których werbowali także w LRU, aby mieć tam swoich emisariuszy, by niszczyć organizację od wewnątrz. Wysyłano donosy do swoich przełożonych, w których podawano konkretne daty, nazwiska członków Ruchu oraz ich wspólników z innych partii i organizacji społecznych o kierunku narodowo-demokratycznym. Wymieniała ich wszczepiona tam i zwerbowana przez kagiebistów agentura, nasłana przez służby specjalne. Powiem, że w NRD (Ludowym Ruchu Ukrainy) również istniała własna służba bezpieczeństwa, która zapobiegała złośliwym działaniom szpiegów, demaskowała ich, ogłaszała ich nazwiska i usuwała z Ruchu. Właśnie ta nasłana agentura od wewnątrz próbowała rozbić organizację. W tym celu szkalowała kierownictwo organizacji przed jej członkami i opinią publiczną, narzucała myśl o konieczności zmiany składu kierowniczego, bo rzekomo nie był on taki, jak trzeba. Lecz wbrew ich zdradzieckim działaniom organizacja krajowa Ruchu nabierała sił, rosła liczebnie, poprawiała się jakościowo i skutecznie działała na rzecz budowy i utwierdzenia Ukraińskiego Samodzielnego Sobornego Państwa. Chciałoby się opowiedzieć o jeszcze jednym epizodzie podniesienia w Żytomierzu narodowego niebiesko-żółtego sztandaru oraz przychylności do tego młodych żytomierzan. Rano 22 kwietnia 1990 roku krajowy Ruch przeprowadzał kolejny wiec, wyjaśniając uczestnikom (było ich kilka tysięcy) stanowisko Ruchu w dziedzinie budowy państwa. Było ono jasne i konkretne: wywalczyć niepodległość państwową Ukrainy, zostać członkiem ONZ, włączyć się do wolnej wspólnoty światowej itp. Na zgromadzeniu użyto kilkudziesięciu niebiesko-żółtych flag. Obecna była też milicja, która rzekomo pilnowała przestrzegania porządku publicznego. I wtedy dwóch młodzieńców podeszło do mnie, jako prowadzącego wiec, i poprosiło o flagę dla siebie, którą też otrzymali. Po pewnym czasie ci, którzy wiedzieli, co się dzieje, zaczęli wskazywać rękami na dach budynku obwodowego komitetu wykonawczego. I tam (o cud!) na górze zobaczyli niebiesko-żółty sztandar, który dumnie powiewał nad budynkiem. Uczestnicy wiecu zaczęli klaskać, huczeć, witając tak niezwykłe widowisko. Zauważyli to także stróże porządku. Na rozkaz majora P. Poliszczuka rzucili się na podwórze budynku komitetu wykonawczego i zdążyli schwytać dwóch śmiałków, którzy wywiesili narodową flagę nad obwodowym organem władzy – radą obwodową. Obu desperatów zatrzymano, dostarczono do zarządu rejonowego wydziału spraw wewnętrznych, powiadomiono prokuraturę i obwodowy komitet partii komunistycznej. Pilnie przeprowadzono posiedzenie sądowe. Chłopakom (byli to Wołodymyr Dubowyk oraz Wiktor Kornijczuk, pochodzący ze wsi Wysoke w rejonie czerniachiwskim) zasądzono po 15 dni aresztu każdemu. W areszcie śledczym dotkliwie ich pobito. Po zakończeniu 15-dniowego terminu zatrzymania odbył się nowy proces – i każdemu zasądzono po dwa lata więzienia. Niestety, jak pokazała rzeczywistość, nie byli oni ostatnimi na tej cierniowej drodze. 2 kwietnia 1990 roku nowo wybrana demokratyczna Rada Miejska na pierwszej sesji wybrała na swojego przewodniczącego Witalija Melnyczuka, deputowanego Rady Narodowej Ukrainy (członka frakcji demokratów liczącej 128 deputowanych). Od razu do sali członkowie Ruchu wnieśli niebiesko-żółtą flagę przy oklaskach deputowanych i wręczyli ją przewodniczącemu rady, który umieścił ją na środku prezydium. Ci sami członkowie Ruchu (współprzewodniczący miejskiej organizacji Ludowego Ruchu Ukrainy: ja, Wiaczesław Dechtiewski oraz Wałerij Kołosiwski) z polecenia zebrania wnieśli propozycję do Rady – zezwolić na używanie ukraińskiej symboliki narodowej na terenie miasta Żytomierza. Sesję rady miejskiej w tej sprawie wyznaczono na 24 maja 1990 roku. Przed sesją napisałem historyczny szkic o narodowej ukraińskiej symbolice i w formie broszury pod tytułem „Pochodzenie ukraińskiej symboliki narodowej” (500 egzemplarzy) wydałem ją na powielaczu komitetu wykonawczego rady miejskiej. Broszurę rozdano wszystkim uczestnikom sesji, przede wszystkim deputowanym, co pozytywnie wpłynęło na ich wolę. Po omówieniu tematu rada miejska absolutną większością głosów podjęła decyzję „O używaniu ukraińskiej symboliki narodowej na terenie miasta Żytomierza”, którą zezwoliła organizacjom społecznym, instytucjom i obywatelom na używanie symboliki narodowej (niebiesko-żółta flaga, herb – Tryzub oraz hymn „Szcze ne wmerła Ukrainy...”). Głosowała za tą decyzją większość deputowanych obecnych w Radzie narodowości: Ukraińcy, Polacy, Rosjanie, Żydzi, Czesi. Wtedy też przyjęto nowy herb miasta. Ukraińska narodowa (wkrótce – państwowa) flaga, ustanowiona nad ratuszem miejskim jeszcze 13 czerwca 1990 roku wbrew woli i naciskom adeptów totalitarnego i antyukraińskiego systemu imperialnego, dumnie powiewa nad miastem do dziś. Jestem pewien – na zawsze! Biorąc pod uwagę, że w nowo wybranej radzie miejskiej przeważała demokratyczna większość, która wybrała na przewodniczącego rady demokratę Witalija Melnyczuka, organizacja Ruchu postanowiła wywiesić symbolikę narodową nad Żytomierzem. Z tą propozycją kierownicy miejskiego LRU zwrócili się pisemnie do przewodniczącego rady W. Melnyczuka, zapewniając, że stronę organizacyjną sprawy Ruch bierze na siebie: wykonanie masztu do podniesienia flagi, metalowego mosiężnego znaku – Tryzuba, uszycie flagi, wreszcie zainstalowanie masztu na frontonie budynku rady i zamocowanie go w ścianie obok oficjalnej wówczas czerwono-błękitnej flagi USRR. Całą niezbędną pracę wykonają członkowie Ruchu. Przewodniczący rady zaangażował do tego działające prezydium. Członkowie Ruchu postanowili zająć się sprawą wieczorem, aby nie przyciągać uwagi zbędnych ludzi. Gdy tylko się ściemniło, grupa aktywistów z potrzebnymi materiałami weszła przez strych na fronton, gdzie miała stanąć flaga. Flagę instalowali: ja, Mychajło Dwernyk, Andrij Melnyczuk, Jurko Bałaban (wykonywali Tryzuba i maszt), Wiaczesław Dechtiewski, Wasyl Łewczenko, Ołeksandr Zazymko, Iwan Ławrynenko. Jednym z tych, którzy brali bezpośredni udział w instalacji niebiesko-żółtej flagi nad budynkiem Żytomierskiej Rady Miejskiej, był robotnik zakładu automatów tokarskich, tokarz-szlifierz Mychajło Dwernyk. Dlaczego wybrano właśnie 13 czerwca? Dlatego, że następnego dnia, 14 czerwca, komuniści zwoływali sesję „czerwonej” rady obwodowej. I żeby im dokuczyć, wybrano tę datę. Efekt był nie lada jaki: przez kilka miesięcy z rzędu żytomierzanie przychodzili patrzeć na nową flagę, o której jeszcze niedawno bali się nawet mówić. Flagę kilka razy w nocy zrywali „nieznani sprawcy”, w rzeczywistości milicjanci, na rozkaz „czerwonych” kierowników obwodu. Lecz na próżno! Znowu wywieszano ją na maszcie budynku rady miejskiej. Zaświadczała dumnie: Ukraińskie Państwo – będzie! Członkowie Ruchu zainstalowali również wysoką dziesięciometrową metalową wieżę z narodową flagą obok popiersia Tarasa Szewczenki. Ją również zrywali kilka razy „słudzy czerwonego diabła”, jednak na górze pojawiał się nowy sztandar wolności. Następnie ukraińską flagę członkowie Ruchu wnieśli do sali sesyjnej rady miejskiej podczas kolejnej sesji i przekazali ją przewodniczącemu Witalijowi Melnyczukowi. Już po ogłoszeniu przez Radę Najwyższą USRR Aktu o niepodległości państwowej Ukrainy 24 sierpnia 1991 roku oraz wyborach Prezydenta Ukrainy i referendum w sprawie poparcia Aktu o niepodległości państwowej Ukrainy oraz kolosalnym poparciu wyborców Ukrainy, 28 stycznia 1992 roku Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła uchwałę o ogłoszeniu niebiesko-żółtej flagi, herbu – Tryzuba oraz hymnu – pieśni „Szcze ne wmerła Ukrainy...” symbolami państwowymi Ukrainy, które zaczęły być masowo używane podczas wszystkich uroczystych wydarzeń państwowych. Jednak w Żytomierzu władza obwodowa nie spieszyła się ze zdjęciem starej flagi i zainstalowaniem nowej. Wtedy zażądałem od przewodniczącego rady obwodowej Stanisława Raszewskiego zdjęcia starej flagi i zainstalowania nowej. Ten zaczął się wykręcać, że rzekomo nie mają takiego sztandaru – ja natychmiast wyjąłem z torby niebiesko-żółtą flagę dużego rozmiaru i przekazałem przewodniczącemu, gdyż przewidywałem taki rozwój wydarzeń. Zażądałem od przewodniczącego rady natychmiastowego wezwania gospodarza budynku i wymiany flag. Co też niezwłocznie uczyniono. Stało się to w pierwszych dniach lutego 1992 roku. 13 czerwca 2025 roku pod radą miejską odbyły się uroczystości

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

WIZERUNKI ZNAKOWITYCH UKRAINEK, UWIECZNIONE SŁOWEM I PĘDZLEM: projekt książkowy o niezłomnych i niepokonanych współczesnych kobietach

Niezwykły projekt książkowy zaprezentowała tym wydaniem we Lwowie tamtejsza pisarka i artystka Mariczka Dzwinka (Maria Sira). (Mariczka Dzwinka (Maria Sira). Na fali natchnienia: portrety, szkice, utwory poetyckie. Lwów: Prostir-M, 2025. 308 s.). Niezwykłość, oryginalność oraz dobry powód do ciepłych słów o tak utalentowanie stworzonej książce dostrzegam w kilku aspektach. Wyróżnię jednak trzy – najbardziej przekonująco wymowne. Mykoła TYMOSZYK Oryginalność zamysłu twórczego Istota zamysłu polegała na tym, aby pokazać i utwierdzić na naszym narodowym polu informacyjnym – bezmiernie rozchełstanym, zdegradowanym, przekrzywionym, zatłoczonym słownym śmieciem i brudnymi technologiami ideologicznymi – kobietę współczesną. Ale nie w jej tradycyjnym postrzeganiu jako kobiety-opiekunki rodu czy całego narodu, lecz jako Osobowości, obdarzonej szeregiem niebiańskich cnót i talentów, które na pierwszy rzut oka nie zawsze są widoczne. Staje się to wyraźnie wymowne wtedy, gdy poznajesz duszę takiej bohaterki, gdy dotykasz jej świata duchowego, gdy poczujesz energetykę jej myśli lub czynu. W książce przedstawiono około trzydziestu esejów właśnie o takich kobietach. Są to te, które w taki czy inny sposób spotkały się na pewnych życiowych przystankach autorki i których komunikacja „na odległość duszy i serca” okazała się zgodna z ich myślami i dążeniami. Z zawodu bohaterki tych esejów są różne – pisarki, lekarki, prawniczki, dziennikarki, artystki, nauczycielki, piosenkarki. Z powołania duszy i dążeń – oświeceniowcy, wolontariuszki, dobroczyńczynie, mecenaski, budzicielki uśpionej przez obcych, a także przez swoich zdrajców-janczarów świadomości narodowej i pamięci genetycznej. Wspólne, co je łączy, to talent do słowa, pieśni, pędzla, twórczości w ogóle. To także niepowstrzymane dążenie wszystkich i każdej z osobna, aby uczynić świat lepszym, czystszym, uczciwszym, sprawiedliwszym. To te, które potrafią słyszeć, jak „śpiewa kwiat”, jak mgła „kąpie w rosie” czerwony mak, jak piecze dłoń wiatr, który „powiał ze strony ojczystej”… Wśród tak bujnego kwiecia – i słynne szestdziesiatnyky (pokolenie lat 60.) Lina Kostenko i Hałyna Hordasewycz, i przedstawicielki „pokolenia ozimego” Iryna Bondariewa i Lubow Dołyk, i znane działaczki w ukraińskiej diasporze Hałyna Kawka i Darija Iwaszko… Oto tylko krótki fakt z życiowej Golgoty Hałyny Kawki, od której krew w żyłach stygnie. Od dawna szczyci się tym, że w Ameryce nazywają ją niepoprawną banderówką. Inaczej być nie mogło. Bo pochodzi z tej rodziny, którą bolszewicka władza próbowała wybić do korzenia, gdy wkroczyła swoimi brudnymi butami i kolonialnymi zamiarami na ziemie niepokornej Galicji. Jej ojciec Mychajło Kawka – lekarz z zawodu, jeden z organizatorów służby medycznej OUN-UPA, legendarny starszyna UPA o pseudonimie „Karpo”, prowadził kilkugodzinny bój z nierównymi siłami NKWD w pobliżu rodzinnej wsi Wierchnie Synowidne, zginął za Ukrainę śmiercią walecznych. Nie uzyskawszy od aresztowanej jego żony Marii żadnego zeznania, moskale brutalnie zabijają młodą kobietę – matkę trojga małoletnich dzieci. Najmłodszy Mychajłyk miał dwa lata, najstarsza Oksana – dziesięć, a sama Hałyna, bohaterka tego szkicu – siedem… Będąc już w dorosłym wieku na emigracji, Hałyna Kawka, będąc pielęgniarką, całe życie poświęciła przywracaniu prawdy o OUN-UPA (wydała szereg książek na ten temat) oraz istotnej pomocy Ukrainie (stworzyła międzynarodowy fundusz charytatywny „Sława Ukrainie!”). Jeden z jej projektów to stworzenie w Wierchnim Synowidnym całościowego Ośrodka Muzealnego OUN-UPA, który ma obejmować bibliotekę-archiwum, Drogę Krzyżową oraz uporządkowaną w pełni niedawno otwartą kryjówkę… Oryginalność sposobów wcielenia Zapewne przed każdym, kto stawiał sobie za cel wyjść do ludzi z własną książką, stawało pełne niepokoju pytanie: jak stworzyć ją niecodzienną, niepodobną do dziesiątek, setek, tysięcy innych; jak skłonić czytelnika do zobaczenia między wierszami opowieści tego, co nie zawsze jest na powierzchni, co wymaga rozwiązania, szczególnego spojrzenia. Mariczka Dzwinka udanie łączy w tym swoim projekcie dwa skrzydła twórczości, którymi od dawna włada bezbłędnie – Słowo i Pędzel. Zatem, poznając i wypytując bohaterkę swojego nowego eseju, autorka najpierw w wyobraźni, a później kolorowymi farbami malowała portret rozmówczyni. Oryginalność i niepowtarzalność techniki tworzenia takich portretów polega na tym, aby dostrzec, wyodrębnić, utrwalić tę dominantę, przez którą przekazywany jest obraz, charakter, natura portretowanej. Środki są minimalne, ale udanie przekazują emocje, utrwalają niewidzialne porywy duszy, napełniają uczuciami, przekazują życiowe kolizje wymownymi barwami. Portrety, w których przeważają żółto-niebieskie i czerwono-czarne kolory, naprawdę wychodzą słoneczne, bo mistrzyni-poetka i mistrzyni-artystka prawdziwie posiada talent widzenia i odczuwania ludzkiej duszy. Oryginalne są także same teksty esejów. Klasyczne kanony tworzenia gatunku eseju są tutaj świadomie naruszone dodatkami-wstawkami. Ale moim zdaniem są one logicznie umotywowane samym zamysłem. Takimi występują tutaj dwa elementy: najlepsze wzorce poetyckie lub prozatorskie bohaterek opowieści (jeśli chodzi o poetki, pisarki czy dziennikarki) oraz wycinki ze stron na Facebooku, gdzie czytelnicy zostawiają swoje przemyślenia o bohaterkach, których portrety w wykonaniu autorki książki czymś zainteresowały lub poruszyły zakamarki ich serc. W tym przypadku książka odgrywa rolę swoistej chrestomatii wzorców poetyckich lub gałęzi czytelniczych dyskusji o egzystencji, miejscu i misji poezji czy sztuki w codziennym życiu. O czynie i misji „fal natchnienia” Jestem przekonany, że taka książka będzie stale miała swojego, osobnego czytelnika. Chodzi o tych, którzy potrafią widzieć niecodzienność w codzienności, którzy są zdolni dostrzegać, za Ołeksandrem Dowżenką, gwiazdy w domowych kałużach, którzy w czarno-szarym mroku niepokojącej codzienności i strachów wojny wypatrują zjawiska tęczy z jej siedmioma kolorami i siedmiuset odcieniami. Książka ta inspiruje pięknymi cnotami moralnymi i talentami bohaterów, odkrywa nowe imiona skromnych i ogarniętych ideą ukraińskiego odrodzenia „wojowników światła” i „kwiatu narodu”. W końcu przekonuje o tym, że żadne ciemne siły nie są w stanie zatrzymać czy zniszczyć tego, co powołane przez Niebo, by Tworzyć i Zwyciężać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Jednolite wiadomości: wczoraj – potrzeba, dziś – dylemat

Jehor KASENIUK, student NUBiP, Kijów Ogólnokrajowy maraton telewizyjny „Jednolite wiadomości”, uruchomiony 24 lutego 2022 roku, w pierwszym dniu pełnoskalowej wojny, miał na celu przeciwdziałanie rosyjskiej dezinformacji oraz operatywne informowanie widzów za pośrednictwem oficjalnych źródeł. W tym celu połączono główne grupy medialne kraju, między którymi podzielono sloty antenowe. Początkowo maraton postrzegano jako tymczasowe rozwiązanie antykryzysowe, jednak z czasem wywołał on niemało krytyki z powodu braku pluralizmu, nieobecności głosów opozycyjnych oraz podejrzeń o nadmierny wpływ władzy na treść informacji. Początek pełnoskalowej inwazji towarzyszył panice i dezorientacji, spowodowanym brakiem wiarygodnych źródeł i niepewnością sytuacji. Właśnie tę lukę miał wypełnić maraton – jedyne źródło sprawdzonej informacji, które całodobowo transmitowało naglące wydarzenia w trybie „tu i teraz”, gdzie jeden kanał telewizyjny zmieniał drugi pod koniec swojego slotu. Wtedy był to nadzwyczaj ważny instrument państwowy, który pomógł utrzymać jedność, pewność i spokój w pierwszych dniach szoku. Jednak teraz, gdy wojna trwa już czwarty rok, coraz częściej pada pytanie: „Czy potrzebujemy maratonu w takim formacie?”. Według wyników sondaży około 60% dziennikarzy uważa „Jednolite wiadomości” za formę cenzury. A poziom zaufania przeciętnego widza spadł o 40% od 2022 roku i obecnie wynosi zaledwie 36%. Główna krytyka dotyczy wypierania alternatywnych punktów widzenia. Takie kanały telewizyjne jak „Espreso”, „5 kanał” i „Pryamyi”, powiązane z byłym prezydentem Petrem Poroszenką, wielokrotnie próbowały dołączyć do maratonu, jednak, według słów dyrektora generalnego „5 kanału” Wołodymyra Mżelskiego, „nie czekano tam na nich”. Badania monitoringu mediów wskazują również na wykorzystywanie platformy do politycznego PR-u, w szczególności ze strony kanału telewizyjnego „Rada”. Mnóstwo światowych organizacji krytykuje maraton; USA w raporcie o prawach człowieka za 2023 rok odnotowały: brak w maratonie telewizyjnym kanałów opozycyjnych „zapewnia władzy bezprecedensowy poziom kontroli nad wiadomościami telewizyjnymi w czasie największej oglądalności”. Komisja Europejska publicznie wyraziła zaniepokojenie dotyczące maratonu. W raporcie dotyczącym rozszerzenia UE z października 2024 roku wezwała do przywrócenia „przejrzystego, pluralistycznego i niezależnego krajobrazu medialnego” na Ukrainie, a Bruksela potępiła finansowanie maratonu telewizyjnego z budżetu państwa i poddała w wątpliwość jego obiektywizm. Osobna warstwa krytyki dotyczy zaufania i zainteresowania odbiorców. Według badania USAID-Internews jeszcze w zeszłym roku 86% Ukraińców wiedziało o formacie „Jednolitych wiadomości”, ale tylko 47% regularnie go oglądało. Wielu z nich wiąże to z tym, że „format wyczerpał się”, i wzywa do przywrócenia niezależnego nadawania każdego kanału telewizyjnego. Kierowniczka Instytutu Masowej Informacji Oksana Romaniuk zaznacza: „Nie chciałabym, aby zaufanie do ukraińskiego dziennikarstwa i jego inicjatywy podczas wojny było podważane takimi historiami, które przypominają cenzurę. Istnienie takiego maratonu w pewien sposób dewaluuje zaufanie do innych dziennikarzy. A zaufanie to nasz główny zasób”. Czyli, zdaniem wielu ekspertów, obecnie „Jednolite wiadomości” bardziej przypominają instrument walki politycznej lub stabilizacji nastrojów społecznych, a nie platformę do pełnowartościowego informowania. I mimo wszystko warto przyznać, że na początku wojny maraton błyskotliwie wykonał postawione zadania. Wypełnił deficyt zasobów w mediach, zmniejszył obciążenie redakcji. Jak zaznacza ekspert medialny Otar Dowżenko, maraton „zaspokoił żywotnie ważne potrzeby społeczeństwa i ludzi telewizji”: widzowie otrzymywali sprawdzoną informację z pierwszych źródeł, a same kanały telewizyjne – możliwość wspierania się nawzajem. Rząd i kierownictwo mediów twierdzą, że redakcje zachowują niezależność w ramach swoich slotów. Minister kultury i polityki informacyjnej Ołeksandr Tkaczenko w latach 2022–2023 wielokrotnie oświadczał, że maraton będzie trwał „do zwycięstwa”. W budżecie na 2023 rok założono 1,9 mld hrywien na bezpieczeństwo informacyjne, włącznie z finansowaniem maratonu telewizyjnego. Jednak właśnie to – nadmierne finansowanie – stało się jeszcze jedną przyczyną krytyki: niemało ludzi mediów uważa, że te środki mogłyby zostać skierowane na inne ważne cele. Dyrektor generalny 1+1 media Jarosław Pachołczuk nazywa oskarżenia o cenzurę „naciąganymi” i twierdzi, że koordynacja z wojskowymi odbywa się jedynie ze względów bezpieczeństwa. Nalega: maraton do dziś wykonuje szereg ważnych funkcji. I rzeczywiście: „Jednolite wiadomości” były jednym z głównych czynników konsolidacji medialnej i społecznej w najcięższe dni. Ich wkład w walkę z wrogą dezinformacją trudno przecenić. To część przyczyn, dla których Ukraina przetrwała. Problem nie tkwi w samej idei, a w tym, że zatrzymała się ona w przeszłości. Dziś to już nie 2022 rok. Ukraińcy nie muszą już uspokajać się przekazem. Przyzwyczailiśmy się. Rzeczywistość jest okrutna, ale znajoma. Format „Jednolitych wiadomości” musi albo się zmienić, albo powrócić do swojego pierwotnego zamysłu: informować – mimo czasu, okoliczności, strachu i zysku. Nieść światło prawdy w najciemniejszym czasie. I robić to uczciwie, otwarcie, profesjonalnie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przeciwko Moskwie. Kontynuacja walki wyzwoleńczej z zagranicy” (2009). Kimże on jest, ten dostojnik, ofiarny pracownik oświecenia, który ofiarował swoje książki nie tylko dla zbiorów Muzeum Krajoznawczego w Denysowie (60 egzemplarzy), Tarnopolskiej Obwodowej Biblioteki Uniwersalnej (62 książki) oraz Muzeum Narodowo-Wyzwoleńczej Walki Ziemi Tarnopolskiej (17 książek)? Podobne dary łaskawie ofiarował także dla Lwowa i Iwano-Frankiwska. Ołeksandr Panczenko urodził się 21 września 1961 roku we wsi Berbenyci w rejonie łochwyckim obwodu połtawskiego. Ukończył wyższą szkołę inżynierii morskiej oraz wydział prawa Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego imienia Tarasa Szewczenki. Służył jako oficer na atomowych okrętach podwodnych Floty Północnej (za kołem podbiegunowym). Po przeniesieniu do rezerwy pracował w organach administracji państwowej oraz jako konsultant w przedsiębiorstwach miasta Łochwica. Od ponad 30 lat pracuje jako adwokat w dziedzinie prawa karnego, cywilnego i gospodarczego, zajmując się ochroną praw człowieka. Ziemia tarnopolska wysoko oceniła poważny dorobek Ołeksandra Panczenki w dziedzinie ruchu narodowo-wyzwoleńczego, przyznając mu tytuł laureata Ogólnoukraińskiej Nagrody imienia Braci Łepkych (2019), a 31 maja bieżącego roku odbyło się uhonorowanie medalami Symona Petlury pięciu dostojników. Wśród nich jest doktor prawa, docent prywatny Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu (Monachium, RFN), członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, Stowarzyszenia Pisarzy Ukraińskich, naukowiec, proświcianin, badacz, pisarz, autor 20 książek z zakresu publicystyki politycznej i ukrainistyki, redaktor 22 książek wspomnień i zbiorów artykułów o wybitnych działaczach ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego – Ołeksandr Panczenko. Kołomyjszczyzny, władze miejskie i rejonowe Kołomyi, miejsko-rejonowe towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki, organizacja społeczna Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Pokucie” szczerze współczują rodzinie, towarzyszom broni, przyjaciołom i znajomym z powodu przedwczesnej śmierci śp. Mychajła Dmytriwa. Prosimy Pana Boga: przebacz mu grzechy dobrowolne i niedobrowolne, przyjmij duszę jego do Królestwa swojego. Z pobożnością chylimy swoje głowy i modlimy się do Najwyższego o szacunek i pamięć dla sławnego syna narodu ukraińskiego. Proświcianie Kołomyjszczyzny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Szczodre dary

Bohdan SAWAK, dyrektor Krajoznawczego Muzeum w Denysowie, honorowy członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, obwód tarnopolski. Od dawna ludzie we wsi Denysów, w obwodzie tarnopolskim, pielęgnują piękną tradycję – miłość i szacunek do książek. A zapoczątkował to dzieło miejscowy proboszcz ks. Josyp Witoszynski (1838–1901). To właśnie dzięki jego wysiłkom w naszej wsi powstała pierwsza po Lwowie czytelnia „Proświty” (1870), stworzono pierwszy w ówczesnej Galicji męski stuosobowy chór wiejski (ks. Josyp był jego dyrygentem), który ze swoimi koncertami objechał wszystkie największe miejscowości zachodniej Ukrainy, założono ludową szkołę dyrygentów chórów i orkiestr dętych (1878) oraz podjęto wiele innych szlachetnych inicjatyw. Od tamtej pory, zgodnie z tradycją, mieszkańcy Denysowa są zakochani w książkach, dużo czytają, posiadają domowe biblioteki. Dzięki temu kulturalnemu przedsięwzięciu nasza wieś zasłynęła również tym, że jest kolebką siedmiu pisarzy – Ilka Kuziwa (1874–1916), Hryhorija Hlynki (1875–1966), Iwanny Błażkewycz (1886–1977), Jewhena Borodijewycza (1889–1924), Mychajła Szaryka (1901–1979), Tetiany Fedoriw (1922–1989), Bohdana Mazepy (1928–1978). Niestety, wszyscy wspomniani, poza Iwanną Błażkewycz, z powodu moskiewsko-bolszewickiego „wyzwolenia” wyemigrowali do obcych krajów, ale swoimi utworami rozsławili swoją małą ojczyznę. Nasza wieś znana jest również z tego, że dzisiaj funkcjonują tu trzy muzea – krajoznawcze (założone w 1967 r.), memorialne Iwanny Błażkewycz (1986) oraz III Nadzwyczajnego Wielkiego Zjazdu OUN na jej chutorze Wesniwka (2014). Wszystkie te muzealne placówki kultury posiadają również poważne biblioteki. A ostatnio nasze muzeum krajoznawcze wzbogaciło się o kolejne nabytki: od adwokata z miasta Łochwyca w obwodzie połtawskim, Ołeksandra Panczenki, przyszła paczka cennych książek jego autorstwa. Wśród nich – kilka o delegatach III Nadzwyczajnego Wielkiego Zjazdu OUN, który odbywał się 21–25 sierpnia 1943 roku na denysowskim chutorze Wesniwka. Do tej pory na Tarnopolszczyźnie mało kto wie, że referent finansowy OUN–UPA pochodził ze wsi Ozernej, niegdyś rejonu zborowskiego, obecnie tarnopolskiego. Za to czytelnicy z Połtawszczyzny dzięki książkom Ołeksandra Panczenki wiedzą to. Dwukrotnie jeździł pan Ołeksandr do Monachium do Zynowija Marciuka. W związku z tym o tych wizytach napisał dwie książki: „Z archiwum Marciuka: Finanse, Krajowe pozycje OUN i UHWR…” (2004) oraz „Krajowe pozycje i finanse OUN i UPA” (2005). Opowiadają one o tym, że Zynowij Marciuk był porządnym i skromnym człowiekiem. Ale wie o nim dość małe grono ludzi, bo pracował nie dla PR-u, a dla Matki-Ukrainy, dlatego też opowiadał o sobie i dzielił się swoją dokumentacją ostrożnie, zgodnie z zasadą, że pieniądze lubią ciszę. Podarowano muzeum również uporządkowane i opatrzone przedmowami Ołeksandra Panczenki książki o poszczególnych delegatach III NWZ OUN – ks. Iwana Hryniocha „Bóg i Ukraina ponad wszystko” (2007), Lwa i Darii Rebetów „OUN, Naród, demokracja, Ukraina” (2013), „Mykoła Łebed i wybitna postać walki OUN, UPA, UHWR” (2011), Myrosława Prokopa „W walce o Niepodległość Ukrainy” (2025). Miło zaznaczyć, że autor napisał i przesłał także wiele innych książek, w szczególności o ostatniej łączniczce Romana Szuchewycza, Halynie Dydyk – „Łączniczka Halyna Dydyk. …Niestety, i ja żyję…” (2007), o której chce się opowiedzieć dokładniej. Po odbyciu kary więzienia, po wyjściu na tak zwaną „wolność”, sowieckie służby specjalne zabroniły Halynie Dydyk jako niebezpiecznej przestępczyni mieszkać na terytorium zachodniej Ukrainy. Jednak na własne ryzyko zameldowała ją w swoim mieszkaniu we wsi Denysów Iwanna Błażkewycz. Z czasem, gdy ówczesna władza dowiedziała się o tym zameldowaniu, wywołało to prawdziwe poruszenie, a Halyna Dydyk, zameldowawszy się, gdzieś wyjechała w swoich sprawach. Rozpoczęło się prawdziwe polowanie, które nie przynosiło sukcesów. Wtedy wokół domu Iwanny Błażkewycz ustanowiono całodobowy nadzór. Pewnego razu, gdy Halyna Dydyk się pojawiła, śladem za nią do mieszkania pisarki weszła przewodnicząca rady wiejskiej Marija Tusewycz i zaproponowała jej okazanie paszportu. Okazała go, a ta postawiła w nim pieczątkę „wymeldowana” i wyszła z domu. W archiwum domu-muzeum Iwanny Błażkewycz do niedawna przechowywano 10 listów, datowanych na lata 1974–1976, napisanych po tym zameldowaniu przez Halynę Dydyk. (Obecnie zostały przekazane na przechowanie do Państwowego Archiwum Obwodu Tarnopolskiego). Rozmyślając nad tematem tego zameldowania, przychodzi mi na myśl, że być może przez jakiś pośpiech czy niedbalstwo w biurze meldunkowym początkowo nie zauważono, kogo zameldowano. A Halyna Dydyk wydała się sama. W tym czasie korespondowała z Sofiją Kokowską – żoną zamordowanego przez enkawudzistów pisarza Franca Kokowskiego, która mieszkała w Ameryce. Tak, w liście z połowy 1973 roku pisze: „Zameldowałam się bliżej domu w Denysowie u Iwanny Błażkewyczowej i jadę do niej, może tam zostanę na zimę”. Radzieckie służby specjalne interesowały się myślami i nastrojami swoich podopiecznych, którzy kontaktowali się z „ukraińskimi burżuazyjnymi nacjonalistami”, żyjącymi jak za żelazną ścianą w krajach kapitalistycznych. Ołeksandr Panczenko te listy otwierał, czytał, tym bardziej, jeśli były napisane przez interesujące ich osoby. W innym liście z 2 grudnia 1973 roku czytamy: „U mnie wszystko po staremu. Mieszkam w Denysowie. Pewnie pójdę jeszcze raz do szpitala na drugiej nodze zrobić operację. A tam bliżej lata będzie lżej”. A w liście z 30 stycznia 1974 roku, już aż z Doniecka, napisała: „Chciałam kupić sobie chatkę w Denysowie w sąsiedztwie koło Błażkewyczowej, już wszystko było omówione, ale niestety nie wyszło, a ja nie przestaję marzyć o chatce na kurzej łapce”. (Te listy przechowywane są w Bereżańskim Muzeum Krajoznawczym). Nie kupiła. Nie było jej dane. Zmarła Halyna Dydyk w obwodzie czerkaskim. Pochowana w Bereżanach. Wymienione oraz inne książki ze swojej domowej biblioteki Ołeksandr Panczenko przesłał jako dar z okazji 100-lecia urodzin byłego przewodniczącego Rady Politycznej OUN za granicą, naszego rodaka (ze wsi Koszlaky w rejonie tarnopolskim) dr. Anatola Kamińskiego. Swoją drogą, jest on również redaktorem i autorem przedmowy do książki Anatol Kamiński „Prolog w zimnej wojnie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ziemskie pożegnanie z Michajłem Dmitrywem

1968 r., autor wielu pomników, kompozycji rzeźbiarskich i zespołów. Jego najlepsze prace: pomnik Wasyla Stefanyka (1979) we wsi Jasenów w rejonie brodzkim na Lwowszczyźnie, pomnik Kyryła Stećenki (wieś Wepryk, powiat fastowski), na książce „Kobzar” (1991) w Kosowie (obwód iwano-frankiwski), pomnik „Ofiarom represji bolszewickich” (m. Horodok, obwód lwowski), pomnik „Ofiarom Hołodomoru” (1997) we wsi Palaniczenci (powiat fastowski), autor kompozycji „Pieta (Operacja „Wisła”) – 1999; autor medali: „Urodzonym w mieście-bohaterze Kijowie”, „100 lat od urodzin K. Stećenki” (obydwa z 1982 r.), „Ziemia i ludzie” (1984), M. Bojczuk (1990); autor rzeźb do cerkwi „Olga i Włodzimierz” (1992, m. Hamilton, Kanada), rzeźb „Adam i Ewa”, „Karmen” (2002), „Mnich” (2003) – wszystkie w Austrii; autor pomnika Wasyla Stefanyka w m. Kołomyja (2023, którego odsłonięcie szeroko relacjonowały łamy gazety „Słowo Proświty”, tygodników „Halicka Proświta” (Iwano-Frankiwsk) i „Wolny Głos” (Kołomyja)). Michajło Dmitriw – laureat literacko-artystycznej nagrody im. Wołodymyra Kosowskiego, jego nazwisko wpisano do Encyklopedii współczesnej Ukrainy, był wielokrotnie odznaczany, w tym najwyższym wyróżnieniem Proświty – medalem „Budowniczy Ukrainy”. W przededniu jego 75. urodzin (25 maja 2025 r.) ukazała się książka „Droga Michajła Dmitriwa” znanego pisarza, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, literackiej nagrody im. Wasyla Stefanyka Romana Horaka. Wysoka godność ludzka, zachowanie i rozwój kultury narodowej, ludowych obyczajów i tradycji, pracowitość, oddanie ukraińskiej idei narodowej, wolontariat – wszystko to jest właściwe Michajłowi Dmitriwowi. Społeczność Kolo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ten, który „szedł między czarną złością”

Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Często wspominam, zwłaszcza w dni jubileuszowe, tego niezwykle pracowitego uczonego-literata i zadziwiam się ogromem jego osiągnięć naukowych i czysto twórczych. Przypominam sobie, jak poraził mnie biobibliograficzny indeks utworów P. P. Rotacza, opublikowany przez Narodową Akademię Nauk Ukrainy w tragicznym 2007 roku, kiedy jego dusza odleciała w zaświaty. Zarejestrowano tam 3128 pozycji. Nie jestem pewien, czy to pełna liczba – wyczerpująco zweryfikowana lista opublikowanych przez Petra Rotacza artykułów, badań, recenzji, studiów krajoznawczych, a także jego prac jako kompilatora, autora przedmów, przypisów, udziału w wydawaniu utworów ukraińskich pisarzy L. Borowykowskiego, Hr. Kowalenki, O. L. Izarskiego, wspomnień M. Kononenki i in. Tylko w czasopiśmie „Archiwy Ukrainy” Petro Rotacz opublikował 577 artykułów-personaliów, poświęconych historii literackiej rodzinnej Połtawszczyzny. Niestety, w 1971 r. na końcowym etapie składania publikacja słownika „Literacka Połtawszczyzna” została wstrzymana. Sądzę, że dlatego, iż P. Rotacz po raz pierwszy ujawnił biografie represjonowanych pisarzy. A trudy i dni tego orędownika nauki i literatury były złożone i napięte. Pisane było Petrowi Rotaczowi, który ujrzał świat 24 stycznia 1925 roku na chutorze Kaleniwszczyna na Romenszczyźnie, przejść cierniste drogi („Kręte, kręte drogi ścieliły się”) w czasach skrajnie niesprzyjających dla działalności twórczej. Nad nim przez całe życie wisiał miecz Damoklesa, który z woli radzieckiego systemu totalitarnego mógł w każdej chwili opaść na jego głowę. Organy KGB starannie pilnowały tego, jak siebie skromnie nazywał Petro Petrowycz, „szeregowego pracownika kultury”, który uważany był za niepewnego politycznie już dlatego, że pochodził z rozkułaczonej rodziny. Szczególnie drażniło władzę to, że on, przebywając jako ostarbeiter w hitlerowskich Niemczech, był związany z ukraińskimi ośrodkami politycznymi oraz kulturalno-literackimi emigracyjnymi w Europie. Drukował w latach 1943–1945 swoje utwory poetyckie i prozatorskie w dwutygodniku „Dozwilla”, w emigracyjnym czasopiśmie „Probojem” oraz w gazecie „Zemla”, którą redagował znany ukraiński uczony i literaturoznawca, działacz społeczno-polityczny Hryhorij Kostiuk. Tam, w Niemczech, P. Rotacz napisał i wydrukował w czasopiśmie „Probojem” opowiadanie „Smutne dzieciństwo” pod pseudonimem P. Samotnyj, poświęcone Hołodomorowi lat 1932–1933. Dlatego KGB co miesiąc przypominało Petrowi Rotaczowi o sobie, wzywając na tak zwane rozmowy, a w istocie na przesłuchania, próbując skłonić go do współpracy. Ale ani stałe śledzenie, ani zakaz drukowania swoich prac, ani podsłuchiwanie rozmów telefonicznych nie zachwiały „niepewnym” uczonym, który odpowiadał na obietnice zniesienia zakazu publikacji tak: „Niech lepiej inni śledzą mnie, aniżeli ja kogoś”. Pracował niestrudzenie, starał się nie zmarnować ani jednej wolnej minuty – o tym Petro Petrowycz wyznawał mi w rozmowach telefonicznych. Opowiadał, że zawsze, pracując czy to jako dziennikarz radiowy, czy to bibliotekarz szkolny, czy nauczyciel języka i literatury, czy starszy wykładowca języka rosyjskiego i literatury na oddziale przygotowawczym Połtawskiego Instytutu Inżynieryjno-Budowlanego, zawsze z niecierpliwością czekał na zakończenie dnia pracy – śpieszył do domu, do swojego biurka, do swojej biblioteki, którą tak czule uzupełniał, „wyskrobując” ze skromnego budżetu rodzinnego czasem niemal ostatnie karbowańce. A co najważniejsze – Petro Rotacz zawsze zachowywał pogodę ducha i szewczenkowską wiarę w szczęśliwą gwiazdę Ukrainy. Jednak nieustępliwy połtawianin, twardy i niezłomny w swoich przekonaniach, umiejętnie omijał zakazy i nadzór radzieckich organów represyjnych – drukował pod pseudonimami, przesyłał za granicę swoje prace i tam one ukazywały się drukiem. Pisał świadomie, jak to mówią, „do szuflady”, bo wierzył, że nadejdą jednak te czasy, kiedy uda mu się ujawnić to, co stworzył, zbadał, odkrył. Oto i teraz, kiedy piszę te słowa i trzymam przed sobą przysłaną mi w 2003 roku książkę „Ja zrobiłem, co mogłem…” Listy profesora P. Mytropana z Jugosławii do P. Rotacza w Połtawie 1965–1988” (2000 r.) z taką dedykacją: „Drogiego Mykoły Hryhorowyczowi na dobrą pamiątkę o Połtawie i Dniach Kotlarewskiego od P. Rotacza. 29.09.2003 r.”, myślę o wydruku ogromnego pod względem objętości epistolarnego dorobku Petra Rotacza, który, jestem przekonany, pozwoli pełniej i obszerniej poznać jego laboratorium twórcze oraz duchowo-kulturowe i intelektualne obszary zainteresowań naukowo-badawczych i czysto twórczych. Dziękując Petrowi Petrowyczowi za opublikowanie przez niego listów i wspomnień oraz kilku prac ze spuścizny twórczej jugosłowiańskiego ukrainisty i rusycysty, literaturoznawcy i tłumacza, Ukraińca z pochodzenia, Petra Mytropana, który spędził swoje dzieciństwo i młodość w Połtawie, wyraziłem żal, że nie ma w tej książce jego listów do swojego przyjaciela i rodaka, który zaznaczał, że przyjacielskie listy „drogiego” Piotra Pietrowicza” „oddychają energią, żądzą działania, ciekawością życia”. Doświadczając nieznośnego nacisku ze strony komunistycznego reżimu, Petro Petrowycz (taki był jeden z wielu pseudonimów literata) „nie wypuszczał pióra z rąk i, jak mógł, pracował na niwie literackiej”. O tym Petro Rotacz napisał w swoich wspomnieniach „Przebieg lat i wydarzeń (Autobiograficzne)”): „Strach przed byciem bez powodu aresztowanym i uwięzionym, ciągłe moralne upokorzenie, rozpowszechnianie kłamliwych plotek i przeżycia związane z zakazem drukowania się i wydawania książek, systematyczne wezwania do KGB na »rozmowy« – wszystko to stanowiło nieciekawą kanwę mojego życia przez prawie pół wieku”. A mimo wszystkich nieszczęść, niezgód i władczego szkalowania jego imienia oraz twórczości, Petro Rotacz wytrwale i pracowicie odtwarzał w imionach i utworach historię literacką Połtawszczyzny. Pamiętajmy, że to właśnie połtawianin Petro Rotacz w totalitarnych czasach miał odwagę i pasję badawczą, by „wyzbierać” rozsianych przez niedolę w dalekich i bliskich światach rodaków-połtawian i stworzyć słownik biograficzny „Rozwiani po obczyźnie: połtawianie na emigracji” (1998); bez tego encyklopedycznego informatora nie osiągnęłaby maksymalnie możliwej pełności prezentacja imion działaczy kultury, nauki, literatury pięknej, aktywistów społecznych, duchowieństwa i polityków rodzinnego kraju w „Połtawszczyźnie literackiej” oraz połtawskiej encyklopedii szewczenkowskiej – „Połtawskiej Szewczenkianie” (Połtawa, 2005–2009). Stworzenie encyklopedycznego słownika biograficznego „Połtawszczyzna literacka” Petro Rotacz uważał za swój główny obowiązek narodowy. Pracował nad tym unikalnym projektem naukowym ponad 50 lat – do końca swoich ziemskich dni, włączając u schyłku życia do tej pracy swojego syna, architekta i historyka Ołeksandra. Właśnie dzięki energicznym wysiłkom Ołeksandra Petrowycza Rotacza została ukończona ta trzytomowa praca encyklopedyczna, która wymagała gruntownego dopracowania oraz znacznych inicjatyw organizacyjnych w zakresie jej wydawniczej realizacji. Petro Rotacz przez całe swoje świadome życie torował drogę do Szewczenki, bo „ta droga – twierdził uczony-szewczenkoznawca w »niewygłoszonym wystąpieniu pod pomnikiem T. H. Szewczenki« »Z Szewczenką – za naszą Ukrainę« 9 marca 2002 roku – prowadzi każdego z nas także do nas samych”. Uderzała go i zachwycała światopoglądowa niezłomność Szewczenki, bo jest ona pouczająca: „karzę się, męczę, lecz nie kajam”. „Niezłomność ta wypływała z bezgranicznej miłości do Ukrainy” – czytam te wersy z niewygłoszonego przez niego przemówienia, wycinek z opublikowanym tekstem w połtawskiej gazecie, który Petro Petrowycz przesłał mi w kwietniu 2002 roku. I swoją światopoglądową oraz moralno-etyczną niezłomność Petro Rotacz czerpał od Szewczenki, uważając go za swojego „nauczyciela moralnego”. Szczycił się tym, że związki Kobziarza z krajem Połtawskim były silniejsze niż z innymi regionami. Wszak Szewczenko przebywał na Połtawszczyźnie i przed zesłaniem, w latach 1843–1846, i po powrocie z żołnierskiej katorgi, odwiedził ponad sto miast, miasteczek, wsi i chutorów, napisał tu tak utalentowane utwory, jak „I martwym, i żywym…”, „Wielki loch”, „Rozryta mogiła”, „Kaukaz”, „Chołodny Jar”, „Najemnica”, „Psalmy Dawidowe” oraz szereg innych. A kiedy Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy rozpoczął pod koniec lat 60. XX w. pracę nad stworzeniem „Encyklopedii Szewczenkowskiej”, którą na kompartyjny rozkaz z Moskwy pozwolono wydać jedynie pod tytułem „Słownik Szewczenkowski”, jej stałym, niezwykle odpowiedzialnym i produktywnym autorem stał się połtawski szewczenkoznawca Petro Rotacz. Przez ponad 60 lat pracy literackiej Petro Rotacz opublikował w wielu ukraińskich, rosyjskich oraz zagranicznych ukraińskich wydawnictwach periodycznych 1000 artykułów, badań, recenzji, notatek krajoznawczych, z których część weszła do książek „Duchem brat Tarasa” (1992), „Przy gnieździe słowika” (1993), „Iwan Kotlarewski w korespondencji” (1994), „I słowo, i los, i pamięć…” (2000), „Wiersz za wierszem, lata za latami…” (2005) i in. Autor zbiorów wierszy „Chwila i wieczność” (1996), „Co się spełniło, co się nie spełniło…” (1998), „Przez lata bólu i nadziei” (1999), „Duch przeszłości” (1999) i in., informatora „Rozwiani po obczyźnie: Połtawianie na emigracji” (1998), kalendarza „Kłosy z niwy literackiej” (1999), zb. przekładów poetyckich „Strun poetyckich dziwne dźwięki” (2001), zb. szkiców literacko-krajoznawczych „Talalajiwskie etiudy” (2001) i in. Petro Rotacz brał udział jako kompilator, autor przedmów, przypisów itp. w wydaniach pełnego zbioru utworów L. Borowykowskiego (1967), „Opowiadań z historii Ukrainy” Hr. Kowalenki (1992), powieści Oł. Izarskiego „Połtawa” (1999), „Stolica nad Izarem” (2002), jegoż „Wyrwanych z dzienników” (2006), wspomnień M. Kononenki (1998) i in. Autor ponad 1500 artykułów encyklopedycznych, m.in. w „Słowniku Szewczenkowskim” (t. 1, 1976, t. 2, 1977), ULE (t. 1-3, 1988–1995), ESU (t. 1–6, 2001–2006) i in. Opracował słownik biobibliograficzny „Połtawszczyzna literacka” (czasopismo „Archiwy Ukrainy”, 1965–1971). Od 1994 r. – stały autor wznowionych „Połtawskich wiadomości diecezjalnych”, gdzie wydrukowano materiały z historii wydawania czasopisma oraz o jego pierwszym redaktorze M. D. Dumytraszce (1994, cz. 1), rozprawy „Demyd Burko, działacz cerkiewny i literat” (1997, cz. 4), „Cerkiewne świętości Połtawszczyzny i Taras Szewczenko” (2004, cz. 10), etiudę liryczną o cerkwi Pokrowskiej we wsi Słobidka „Jak błękitny ptak” (2001, cz. 7), fragment wspomnień „Wieszczy znak Bogurodzicy” (2002, cz. 8). Laureat obwodowej nagrody literacko-artystycznej im. Panasa Myrnego (2000), nagrody im. Pawła Czubynskiego Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury (2001, w dziedzinie folkloru i etnografii). Honorowy członek Ogólnoukraińskiego Związku Krajoznawców (1993) oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (1998). Odznaczony dyplomem Połtawskiego Funduszu im. Symona Petlury (1995), medalem NSPU „Honorowe wyróżnienie” (2006 – „za znaczący wkład w odrodzenie duchowości…”). Laureat nagrody Funduszu Tarasa Szewczenki (2006) „za wieloletnią niestrudzoną, pełną poświęcenia działalność naukową i oświatową na niwie kultury ukraińskiej, bezwarunkową służbę ukraińskiej idei narodowej”. Opublikował setki artykułów, recenzji, rozpraw, notatek poświęconych osobistym i twórczym związkom Szewczenki z Połtawszczyzną, a także książki „Od Udaju do Oreli: strony Połtawskiej Szewczenkiany”, „Pod koroną dębu Szewczenki”, „Od Jahotyna do Połtawy: Taras Szewczenko i Połtawszczyzna”, i oczywiście pracę podsumowującą – pierwszą na Ukrainie regionalną personalną Encyklopedię Szewczenkowską – dwutomową „Połtawską Szewczenkianę”. Niezapomniany Petro Petrowycz Rotacz swoją niestrudzoną, pełną poświęcenia pracę naukową, literaturoznawczą i krajoznawczą oraz działalność oświatową poświęcił drogiej jego synowskiemu sercu Połtawszczyźnie, którą uważał za „kolebkę duchowości narodowej”. Był bezgranicznie zakochany w swoim kraju, szczycił się nim, tak jak dziś Połtawszczyzna szczyci się swoim wiernym synem, który uczciwie i niezłomnie „szedł pośród czarnej złości” stromymi drogami i błogosławił te dni, „kiedy ku prawdzie się skłonił”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Niech żyje Chorwacja! Sława Ukrainie!

Zakończył się IX Ukraiński Festiwal pieśni, muzyki, tańca i sztuk plastycznych w Rijece (Chorwacja). Pozostał posmak świeżego adriatyckiego wiatru na ustach, skumulowane światło w sercu i wrażenie wielkiego, barwnego święta w duszy. A także wdzięczność dla Olgi i Wiktora Kamińskich, którzy z roku na rok – już po raz dziewiąty – organizują to polifoniczne zjednoczenie kultur ukraińskiej i chorwackiej, które rozwija skrzydła na nowych horyzontach. Dzisiaj – o uroczystym zakończeniu święta w Lovranie. Galina DACIUK, dziennikarka, m. Lovran, Chorwacja Bądźmy wszyscy razem szczęśliwi, a świat będzie błyszczał promieniami miłości tak samo, jak oczy szczęścia, to znaczy oczy szczęśliwego człowieka. Olga Kamińska Zgodnie ze słownikiem języka polskiego, festiwal to uroczyste wydarzenie, które zakłada zaangażowanie dużej liczby ludzi i wniesienie świeżego powiewu w życie miasta lub miasteczka. Odkąd w Lovranie, w cudownym nadmorskim parku, na cześć Iwana Franki odsłonięto kompozycję „Poeta i Ptak” ukraińskich rzeźbiarzy Wołodymyra i Wasyla Odrechiwśkych, w miasteczku powiał świeży wiatr z Ukrainy. Rzeźbiarski dyptyk na nabrzeżu Lungomare odsłonięto dla upamiętnienia pobytu w 1909 roku na leczeniu naszego genialnego poety i filozofa. Wydaje się, że Iwan Jakowycz jeszcze 115 lat temu przewidział i pobłogosławił obecny rozwój wydarzeń kulturalnych. W ubiegłym roku na czarującej polanie nad morzem odbyło się otwarcie pierwszego konkursu poezji, prozy i publicystyki „Frankowe zorze”, a w tym roku niezwykłym wydarzeniem kończył się tutaj IX Ukraiński Festiwal pieśni, muzyki, tańca i sztuk plastycznych w Rijece (Chorwacja). Był to doprawdy potężny akord. Dobra setka artystów zebrała się na uroczyste zamknięcie prawdziwie wielkiego wydarzenia w ukraińsko-chorwackiej przestrzeni kulturalnej. Muzycy, pisarze, artyści, malarze, działacze społeczni, dzieci, dorośli – z Kijowa, Zagrzebia, Użhorodu, Rijeki, Polski, Niemiec – zjednoczyli się w tej chwili w największym pragnieniu: widzieć szczęśliwą i wolną naszą Ojczyznę i każdego człowieka w niej. Dźwięczna fala pieśni przykryła Adriatyk. Szczera wdzięczność, zachwyt i wyznania wypełniły przestrzeń nadmorskiego piękna, dodając jej ukraińskiego uroku z rodzinnych brzegów. Było słonecznie i uroczyście, zgodnie z protokołem dyplomatycznym i porządkiem. I w każdym lakonicznym wystąpieniu panowały ciepło, miłość, światło, siła ducha i pewność, że jesteśmy narodem twórców. A zatem, wiecznym! W swoim słowie powitalnym żona Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Republice Chorwacji Wasyla Kyryłycza, pani Nina Kyryłycz, powiedziała, że dzisiaj na Ukrainie jest czarny dzień, i tak jest każdego dnia. Setkami i tysiącami giną dzieci, rodziny, obrońcy. I poprosiła o uczczenie pamięci wszystkich Ukraińców poległych z barbarzyńskich rąk Putina. Po minucie ciszy pani Nina kontynuowała: – Drodzy przyjaciele, jeśli dzisiaj dzieje się coś najważniejszego w życiu kulturalnym Ukraińców w Chorwacji, to jest to Dziewiąty ukraiński festiwal pieśni, muzyki, tańca i sztuk plastycznych w Rijece. „Czy może być sztuka w twardym drewnie i kamieniu? Sztuka to pieśń i modlitwa”, tak uważał wybitny chorwacki rzeźbiarz Iwan Meštrović. Przygotowując festiwale, może potwierdzić tę prawdę także pani Olha Kamińska. A ukraiński poeta Iwan Franko, przebywając na leczeniu w Lovranie, pisze: „Pieśń i praca – wielkie dwie siły”. Życzę pani, pani Olho, siły, by dalej prowadzić podobne festiwale. Dziękuję wszystkim uczestnikom festiwalu, dziękuję wszystkim, którzy przyjechali na festiwal z Ukrainy, dziękuję, że tak wysoko niesiecie ukraińską kulturę. W imieniu Ambasady Ukrainy w Republice Chorwacji pani Nina Kyryłycz pogratulowała Oldze i Wiktorowi Kamińskim 15-lecia założenia ukraińskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego „Dnipro”-Rijeka i podarowała pani Oldze bukiet królewskich lilii. Przewodniczący jury Drugiego konkursu prozy, poezji, publicystyki i recytacji „Frankowe zorze” Ołeksandr Bałabko powiedział, że jeśli w życiu istnieją chwile szczęścia, to są one właśnie takie, jak dzisiaj. – Iwan Franko przyjeżdżał do Lovranu, by leczyć swoje ręce, które tyle zrobiły dla naszego narodu. My przyjeżdżamy tutaj na wezwanie festiwalu do Olgi Kamińskiej, by leczyć swoją duszę, zbolałą, poranioną. Ale – niepokonana jest ukraińska dusza. I czując, jaka niesamowita aura panuje przy pomniku Iwana Franki, każdy z nas powtarza: jesteśmy, walczymy, utwierdzamy ukraińskość pieśnią, ukraińskim słowem. I pisze się tutaj, powiem wam, wspaniale, lekko. Bo to miasto i festiwal inspirują. Pisarka, artystka Wałentyna Dawydenko powiedziała: – Widzę tutaj drzewo ukraińskiego rodu w wyszywankach, strojach, dawnych wzorach naszych przodków, w kalinach i wiankach, ale przede wszystkim w twarzach tych dzieci z Ukraińskiego centrum z Zagrzebia. To drzewo rodu zebrało nas tutaj, na chorwackim wybrzeżu. Teraz Ukraińcy, którzy zmuszeni byli opuścić ojczyznę, są rozsiani po świecie. Ale jednocześnie jesteśmy bardzo bliscy i razem przeżywamy ciężkie kijowskie noce i noce każdego ukraińskiego miasta. Na okładce mojej nowej książki „Kanty wędrownych muzyków” jest obraz z kłosami pszenicy. Widzę tutaj naszą wspólnotę, jak te kłosy w jedności, komunikacji, muzyce słowa i pieśni. Jestem wdzięczna organizatorom festiwalu, że czynią szczęśliwszymi wielu ludzi. A dzieciom z Ukraińskiego centrum w Zagrzebiu chcę powiedzieć, że czekamy na nie na naszym konkursie „Frankowe zorze” z ich wierszami i nowelami, talentami literackimi i muzycznymi! Ściskamy wszystkich. Ja w swoim krótkim wystąpieniu przekazałam pozdrowienia dla IX Ukraińskiego festiwalu od szefa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawła Mykołajowycza Mowczana. Powiedziałam, że tygodnik „Słowo Proświty” ma zaszczyt być partnerem informacyjnym festiwalu i na bieżąco relacjonować główne wydarzenia tego międzynarodowego przedsięwzięcia. Specjalnie na „Frankowe zorze” przywiozłam dwa egzemplarze sygnalne nowej książki „Światło powraca”. Jeden podarowałam Ninie Kyryłycz, żonie Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Republice Chorwacji Wasyla Kyryłycza. Jeszcze jeden – szanownemu małżeństwu Wiktorowi i Oldze Kamińskim. Powiedziałam, że pod okładką książki mowa o wydarzeniach literacko-artystycznych moich przyjaciół, którzy są obecni dzisiaj na festiwalu. Jest tutaj pieśniowy ogród Ojczyzny Olgi Kamińskiej, kanty wędrownych muzyków Wałentyny Dawydenko, dziesięcioksiąg Ołeksandra Bałabki, tutaj pieśnią modli się Ukraina razem z „Darnyczanką” Petra Andrijczuka, tutaj trzyma szyk konkursu śpiewu chóralnego im. Porfyrija Demućkiego Zakarpacki Chór Ludowy na czele z Natalią Potapczuk-Petij. Ci utalentowani ludzie przywieźli z Ukrainy swoją żarliwą miłość do rodzimej kultury, rozgrzewając nią morze i rozświetlając gwiazdy nad Lovranem. Cześć takiemu festiwalowi! Przeczytałam wybranemu i bliskiemu towarzystwu ostatnią stronę okładki książki „Światło powraca”. „Ona jest moim Wszechświatem i siłą. Moją modlitwą i wolnością. Moją rozmową z gwiazdą, wiosną, wnukami, niepokojem i spokojem. Moim skarbem, przywłaszczonym z Elementarzem. Moim pierwszym słowem, napisanym w zeszycie w ukośną linię w wołyńskiej szkole. Ona jest moim głosem. Moimi nabojami za państwo. Moim ja. Bo ona jest Ukraińskim językiem!”. I powiedziałam, że nigdzie wcześniej nie spotkałam takiego koncentratu języka ukraińskiego, jak tutaj: na plaży, w hotelu, na konkursach, we wszystkie dni festiwalu. A zatem, rozbłysły frankowe zorze i zasiały się tutaj ukraińskie ziarna. Podziękowałam Siłom Zbrojnym Ukrainy, które trzymają niebo świata. Podziękowałam Ukrainie, bo ona jest światłem Boga. I powiedziałam, że Ukraiński festiwal to Wszechświat, który będzie żył wiecznie. Petro Andrijczuk, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego, podziękował organizatorce IX Ukraińskiego festiwalu, ludowej artystce Ukrainy Oldze Kamińskiej, przewodniczącej ukraińskiego towarzystwa w Zagrzebiu Marii Mełeszko, która przywiozła dużą grupę dzieci, uczestników małej letniej szkoły języka i kultury ukraińskiej, oraz żonie Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Republice Chorwacji Ninie Kyryłycz za poświęcenie w imię ukraińskości. Ukłonił się przedstawicielom narodu chorwackiego za pomoc w najtrudniejszych ukraińskich czasach. Podziękował ludziom, którzy tutaj mieszkają, za to, że szanują lokalne chorwackie tradycje i za to, że czczą nasze świętości, gdzie stąpał geniusz Iwana Franki. W imieniu Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego Petro Ołeksandrowycz nagrodził UKTO „Dnipro”-Rijeka na czele z panią Olgą Kamińską Dyplomem Honorowym – za działalność na rzecz kultury oraz popularyzację ukraińskiej twórczości ludowej, literatury i sztuki w Republice Chorwacji. Siostrzane chóry – chór „Darnyczanka” i chór „Kniaża Wolnycia” – wykonały razem dwie święte dla Ukraińców pieśni: „Jednoczmy się, droga rodzino” do słów Mychajła Kameniuka, muzyki Witalija Hazinśkiego oraz „Niech żyje wolna Ukraina” czerkaskiego kozaka-charyzmatyka Mykoły Szaposznyka. Dopisaną zwrotkę, po rozpoczęciu wojny rosyjsko-ukraińskiej, emocjonalnie podchwyciła dobra setka głosów: Niech żyje, niech żyje Bucza i Hostomel, Niech żyją, niech żyją Sumy oraz Irpień, Niech kwitnie, niech kwitnie mężna Borodzianka, Niech zginą wrogowie, na wieczne wieki. I póki brzmiały pieśni, przypomniałam koncert w grudniu 2022 roku z okazji 60-lecia chóru ludowego „Darnyczanka”. Tego wieczoru śpiewali na granicy raju i bólu. Wydawało się, że ich pieśniami modliła się Ukraina. Do ostatniej chwili nie wiedzieli, czy koncert się odbędzie, ale bardzo się przygotowywali. W przeddzień na Kijów leciało 40 rakiet, jednak artyści pewnie robili ostatnią przed występem próbę. A dalej zacytuję kilka akapitów z książki „Światło powraca”. „Na próbie nagle zadzwonił telefon, dobrze, że mama go nie wyłączyła: „Synu, jak ty?”. Jak ptak wybiegła z sali, żeby usłyszeć: „Wszystko dobrze, mamo!”. Porozmawiała z synem i promienna wróciła do darnyczanśkiej rodziny. Kiedy wojownik z frontu błogosławi mamę na pieśń, to pieśń staje się święta! Nabiera siły obrony przeciwlotniczej i potężnego generatora światła! Staje się modlitewną tarczą nad Kijowem i Orantą nad każdym bunkrem w Bachmucie i Łymanie. Potężną siłę pieśni poczuł każdy, kto przyszedł na jubileuszowy koncert ulubionego i unikalnego zespołu. W którym wszyscy są wolontariuszami, i których synowie w SZU bronią naszej ziemi i pieśni, oddając za nią życie. Chwała wojownikom i wieczna wdzięczność”. Taką siłę pieśni poczuliśmy w chwilach występu „Darnyczanki” i „Kniażej Wolnyci” także dzisiaj! Dziękuję zasłużonemu działaczowi sztuki Ukrainy, kierownikowi artystycznemu chóru ludowego „Darnyczanka” Petrowi Andrijczukowi. Brawo, drogi Maestro! Dziękuję do nieba za to, że po rycersku pielęgnujecie nasz pieśniowy skarb! Kierowniczka artystyczna Zakarpackiego Chóru Ludowego Natalia Potapczuk-Petij powiedziała, że tutaj panuje duch Iwana Franki i słychać jego nieśmiertelne wiersze, które układają się do muzyki i stają się pieśniami. A najlepsza z pieśni Iwana Franki Chwile święta: żona Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Republice Chorwacji Wasyla Kyrylicza Nina Kyrylicz, organizatorka festiwalu Olha Kamińska, dziennikarka Hałyna Daciuk, pisarz Ołeksandr Bałabko. Fotografia na pamiątkę cudownego wydarzenia pod „Frankowymi gwiazdami” w Lovranie 25 czerwca 2025 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ukrainy. Dziękuję wszystkim chorwackim przyjaciołom i miłośnikom kultury Ukrainy. Dziękuję, że rozumiecie, iż napełniając duszę swoimi rodzimymi pieśniami i tradycjami, stajemy się cieplejsi i życzliwsi dla wszystkiego i wszystkich, którzy nas otaczają. A dlatego wy wszyscy – nasi drodzy i kochani przyjaciele”. *** A ja chcę podziękować pani Oldze Kamińskiej, która posiada błyskotliwy dar organizatorki i nastrój na radość życia. Ona jest dla mnie „człowiekiem świętującym”. Przypominam sobie nasz wywiad wiosną w Kijowie, wspomnienia o tym, jak muzyka wchodziła w jej życie. W Tarnopolu, gdzie mijało dzieciństwo Oli, „muzyka była swego rodzaju sygnałem wywoławczym, który niósł się z dolnych pięter szkoły muzycznej imienia S. Kruszelnickiej, położonej naprzeciwko domu, nieco niżej, gdzie mieszkaliśmy z rodzicami… Dźwięki muzyki były porannym rogiem…”. Potem była szkoła muzyczna w klasie fortepianu, Tarnopolski wydział dyrygencko-chóralny szkoły muzycznej imienia Salomei Kruszelnickiej. Kijowskie konserwatorium, dokąd od razu ją przyjęto na wydział wokalny, gdzie trafiła „w ręce” wspaniałej profesorki, ludowej artystki Ukrainy Zoi Chrystycz. W 2001 roku ukończyła nowo utworzony wydział reżyserii muzycznej Akademii Muzycznej – z czerwonym dyplomem reżysera opery i teatru muzycznego. Egzaminem państwowym jako reżyserki był spektakl „Zofia Potocka” w teatrze operetki do muzyki Ołeksandra Kostina, a kuratorem projektu był Wałerij Kurbanow. W spektaklu Olga występowała i jako główna bohaterka Zofia Potocka, i jako reżyserka. Na scenę „przebił się” gatunek musicalu w języku ukraińskim, który wtedy prawie nie brzmiał. W swoich lirycznych wspomnieniach o dzieciństwie młoda Zofia śpiewała „Letiła zozula” – „jakże ja nie wykorzystam tej głębinowej ukraińskiej pieśni”. Potem była błyskotliwa kariera śpiewaczki w Kijowskim Teatrze Operetki – wykonane wszystkie główne role! I 20 głównych ról repertuaru operowego w Teatrze Operowym imienia Ivana Zajca w chorwackim mieście Rijeka. Jednak i dzisiaj pani Olga uważa, że wszystkim wokalistom ważne jest śpiewać pieśni w ojczystym, rodzimym języku. „To jak pierwsze kroki dziecka, żeby opanować pewny i twardy chód po ziemi, tak i pieśń ludowa pokazuje wierny drogowskaz do skomplikowanego świata opanowania wokalnego kunsztu… Trzeba w porę usłyszeć w sobie sygnał SOS i iść w objęcia do rodzimej, słowiczej, ukraińskiej pieśni ludowej. W każdym razie, wokalnym „lekarstwem” dla mojego głosu jest ukraińska pieśń ludowa i utwory Amadeusza Mozarta. Tutaj nie sfałszujesz i nie zdeintonujesz, wszystko słychać”. Na gali koncertowej Olga Kamińska wykonała ukraińską pieśń ludową „Letiła zozula”. W tym śpiewie wszystko było prawdziwe i szczere. I maminy ból, że wyprawiała syna do wojska. I nasza łza współczucia dla tysięcy ukraińskich matek, których synowie dzisiaj bronią naszej ziemi. Tak objąć się z rodzimą pieśnią, poczuć ją i przekazać słuchaczom może tylko talent od Boga. Dziękuję, droga pani Olgo! I znowu zajrzę do słownika. Udział w festiwalu – to stan człowieka świętującego – „homo feriens”. Taki człowiek ma pozytywne spojrzenie na życie i umie znajdować radość w prostych rzeczach. Może to być człowiek, który bierze aktywny udział w życiu społecznym, odwiedza wydarzenia kulturalne, święta. Może być częścią wspólnoty, która ceni tradycje i świętowanie. „Homo feriens” – to o stanie każdego i każdej z nas, kto był na Ukraińskim festiwalu pieśni, muzyki, tańców i sztuk plastycznych w Rijece (Chorwacja), który odbył się przy wsparciu rady ds. mniejszości narodowych Republiki Chorwacji, żupanii primorsko-gorskiej. Uczuciem święta otuliliśmy nasze serca, żeby pamiętać, jakim może i powinno być szczęście. Szczęście każdego człowieka. I szczęście rodzimej Ukrainy. Partnerem informacyjnym IX Ukraińskiego festiwalu pieśni, muzyki, tańców i sztuk plastycznych w Rijece (Chorwacja) jest tygodnik Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki „Słowo Proświty”. swój język, specjalny. Kod 4.5.0. oznacza „wszystko spokojnie”, albo „wszystko dobrze”. Więc książka, zebrawszy pod okładką 450 ludowych przepowiedni, dowodzi, że póki pielęgnujemy naszą językową i kulturową wielorakość, dotąd „wszystko dobrze”, dotąd żyje naród. Okładkę oraz ilustracje do książki zrobiła utalentowana profesjonalna artystka, filolożka wojskowa, oficerka rezerwy, przodowniczka oświaty Ukrainy, pisłarka Łesia Szydenko. Uzupełniła ona opowieść autorki o tworzeniu książki i o przyjaźni, która teraz je łączy. A jeszcze były piękne autorskie pieśni i muzyka, wszak koledzy-muzycy przyszli wesprzeć panią Oksanę. A potem – autografy, fotografie na pamiątkę, uśmiechy na twarzach ludzi, którzy kilka godzin temu wchodzili do sali zatroskani lub zasmuceni. Komunikacja była tak przyjemna, że nikt nie śpieszył się iść do swoich codziennych spraw. Zawsze cieszysz się, kiedy ludzie odwiedzają wydarzenia, a jeszcze bardziej, kiedy pytają, czy odbędzie się następne spotkanie i dają numer telefonu, żeby ich nie zapomniano powiadomić. Więc „powiadamiamy”. W każdą pierwszą sobotę miesiąca o 14.00 Klub weekendowy czeka na spotkanie z wami, a Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy otwiera swoje drzwi właśnie dla was! Uczestniczki uroczystego zamknięcia IX Ukraińskiego festiwalu pieśni, muzyki, tańców i sztuk plastycznych w Rijece (Chorwacja)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Sobotnie spotkania w ulubionym muzeum

“Czerwona kalino, czemu w ługu gnie się” oraz “Oj w ługu czerwona kalina” rozbrzmiały przy “Poecie i Ptaku”. Bo kalina to symbol Ukrainy, pięknej, kwitnącej i niezłomnej. Pieśniom towarzyszył pochód uczestniczek z kiściami kaliny w dłoniach – i był to wspaniały widok! Brawo, pani Natalio! Dziękuję za szlachetny talent, który śpiewa Ukrainą we wszystkich światach, gdzie Pani występuje. Ta doskonałość wykonania, to rozległe piękno głosów nad adriatyckim wybrzeżem ładowało serca boską energią. A poświęcenie artystów wzruszało. Bo przecież po to, by zaśpiewać dwie pieśni, zespoły wiozły z Kijowa sceniczne ukraińskie stroje! “Drodzy moi kochani Ukraińcy, czy może ktoś zwyciężyć takie piękno? – retorycznie zapytała pani Nina Kyryłycz i odpowiedziała. – Ukraina była, jest i będzie! A pani Oldze za tytaniczną pracę – mnoga lata!”. I trzy zespoły zaśpiewały mnoga lata narodowej artystce Ukrainy, szefowej i muzie Festiwalu, charyzmatycznej primadonnie Chorwackiej Opery Oldze Kamińskiej. Pokonaliśmy tysiące kilometrów, aby zanurzyć się w życiodajnym pięknie Morza Adriatyckiego i poczuć twardy grunt ojczystego świata na nabrzeżu Lungomare. Aby się objąć, zrobić wspólne zdjęcia, zrozumieć jeszcze raz, jakimi jesteśmy silnymi i utalentowanymi ludźmi. Obiecać spotkać się znowu pod gwiazdami Franki. I uwierzyć niezachwianie, że “ani żar, ani chłód nie zatrzyma nas” w marszu do Zwycięstwa. *** A podczas gdy trwał Dziewiąty Ukraiński festiwal muzyki, pieśni, tańców i sztuk plastycznych w Rijece (Chorwacja), moi koledzy w Kijowie – redaktor naczelny Ihor Zoc, Ołena Hłuszko oraz Iryna Szewczuk – pracowali nad kolejnym numerem tygodnika Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki “Słowo Proświty”, gdzie na bieżąco ukazywały się publikacje o festiwalu. Miałam zaszczyt przedstawić w Chorwacji partnera informacyjnego potężnego wydarzenia dyplomacji kulturalnej. Więc nawet w warunkach cudownych morskich pokus z radością i szybko wysyłałam reportaże na Chreszczatyk, 10b. Cieszę się, że “Słowo Proświty” godnie trzyma szyk pod gorącym i niespokojnym kijowskim niebem i jako pierwsze na Ukrainie informuje o festiwalu, który zebrał w przyjaznej Chorwacji setki ludzi z talentami do pisania, śpiewania, malowania Ukrainy. To więcej niż wydarzenie. Tutaj słowa i muzyka materializują się i stają się natchnieniem dla ukraińskości na świecie. Festiwal rozwija i wzmacnia skrzydła. A my będziemy towarzyszami w jego pięknym locie. Dziękujemy niezawodnemu towarzyszowi Olgi Iwaniwny we wszystkich jej twórczych projektach, przedstawicielowi ukraińskiej mniejszości narodowej żupanii primorsko-gorskiej Wiktorowi Kamińskiemu. Dziękuję moim podróżującym przyjaciołom – poetce i malarce Wałentynie Dawydenko oraz pisarzowi Ołeksandrowi Bałabce, który dopisywał w Lovranie swoją nową powieść, a w czasie, gdy wypływał na dalekie morskie dystanse, jego netbook pracował na naszą gazetę. Niedawno na swojej stronie na Facebooku Olga Kamińska napisała: “Przebrzmiał nasz festiwal, rozjechali się uczestnicy ukraińskiego widowiska – kto na Ukrainę, kto do Niemiec, kto do Polski, większość z nich pozostaje tutaj, w Chorwacji, i kontynuuje swoje spokojne życie. Wszyscy czekają na koniec wojny, koniec cierpień i utraty ludzkich istnień. Ktoś wróci, ktoś już myśli o przeprowadzce do innego państwa, ktoś zdecydował dla siebie, by zostać. Tysiące losów i u każdego układa się po swojemu, każdy ma swoją historię. Ja zaś chcę powiedzieć “dziękuję” wszystkim, którzy poczuli potrzebę bycia razem z nami podczas festiwalu, jest ich teraz na świecie mnóstwo – żółto-błękitnie. Dziękuję państwu Chorwacja, że daje nam możliwości zachowywania i opowiadania o kulturze. Natalia KOWALSKA, członkini NSPU Kijowskie muzea zawsze chętnie witają swoich zwiedzających. Ich zbiory posiadają ogromną liczbę skarbów i nadejdzie czas, kiedy wszystkie one zostaną zaprezentowane kijowianom i gościom stolicy. Chodzenie po salach muzeów to niewiarygodna radość, słuchanie opowieści przewodników – ciekawa nauka, zanurzanie się w samodzielnym studiowaniu eksponatów – pasjonujący quest i zwycięstwo nad wczorajszą niewiedzą lub obojętnością. Muzea to swoiste planety, które mogą odkryć niezliczone tajemnice i podarować wspaniałe podróże w swoją historię – dawną i nową. Wśród muzeów stolicy najbliższe mojemu sercu jest Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy. Tak już do niego przylgnęłam. Tyle ciekawego! Tyle pięknego! Niekończący się wir wydarzeń: wystawy, spotkania, prezentacje, koncerty, wycieczki… A ludzie biegną w swoich sprawach obok i nie wiedzą o skarbach, które są przechowywane właśnie dla nich w chłodnej ciszy muzeum. Znajdźcie czas dla siebie – otwórzcie rzeźbione drzwi, odpocznijcie duszą, poznajcie twórczych ludzi, dla których Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy stało się miejscem spotkania i natchnienia. W każdą pierwszą sobotę miesiąca w muzeum zbiera się Klub Dnia Wolnego. Zdecydowanie witają się starzy bywalcy klubu, nieśmiało wchodzą nowicjusze, oglądając piękną salę, ozdobioną wspaniałymi wyszywanymi ręcznikami oraz ukraińskimi strojami narodowymi. O czym prowadzone są rozmowy? O nas. O życiu. O tym, co daje siłę, by być sobą i natchnienie do twórczości. Każdy z uczestników Klubu może podzielić się swoimi osiągnięciami, zapoznać przyjaciół z twórczymi zamysłami czy dorobkiem, zapytać o radę i odpocząć od szybkiego nurtu dzisiejszego życia. Zazwyczaj wybieramy jakieś święto miesiąca i planujemy pracę zgodnie z tą datą. W maju, na przykład, był to Dzień Wyszywanki. Członkowie klubu przynosili swoje rodzinne skarby: wyszywankę ze wsi, która obecnie spoczywa na dnie Morza Kijowskiego, czy wyszywankę, którą potajemnie wywożono z okupowanej Gorłówki pomimo strachu, że znajdą, czy wyszywankę kupioną przez ukraińskiego poetę Leonida Tałałaja dla swojej przyszłej żony… Dotknąć tej historii – to wielki zaszczyt i wielki cud! A potem brzmiały wiersze, wiersze, wiersze… Na czerwcowym spotkaniu sala była pełna. Niewiarygodnie ciekawie, zrozumiale, zwięźle i jednocześnie pełno o ukraińskich Konstytucjach opowiedziała doktor nauk historycznych, profesor Gorłowskiego Instytutu Języków Obcych (m. Dniepr) Hałyna Dokaszenko. Jej opowieść tak spodobała się członkom klubu, że społeczność postanowiła “mianować” panią Hałynę nieetatową historyczką Klubu i za każdym razem dowiadywać się czegoś ciekawego i ważnego o naszej historii, wszak ta historia, którą uczyliśmy się wcześniej, była zniekształcona i często nieprawdziwa. A potem głos zabrała Oksana Naumenko, kandydatka nauk psychologicznych, docentka Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki, członkini Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego. Zaprezentowała swoją książkę z ciekawym tytułem “Folkłoprzepowiadanie”. Tak, takiej książki jeszcze nie było! Jej unikalność polega na tym, że zawiera 450 przepowiedni losu według motywów przysłów i porzekadeł. Przekazane jest w nich życiowe doświadczenie wielu pokoleń Ukraińców, dla których przyszłość i los zawsze były interesujące. I liczba tych przepowiedni to nieprzypadkowa liczba – jest ona unikalna właśnie dla naszych czasów. Na froncie nasi wojownicy mają

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tytanami, kiedy Dionizos-Zagreus przybrał postać byka. Zwróćmy uwagę, że zarówno w rumuńskim, jak i w starogreckim słowie obserwujemy przejście końcowej samogłoski a w e. Zjawisko to obserwujemy również w języku albańskim. Starożytni mieszkańcy kontynentalnej Grecji, jak świadczą mityczne imiona, byli nosicielami języka albańskiego, a starożytni mieszkańcy Krety – nosicielami języka trackiego. Rozważane nazwy można również hipotetycznie porównać z litewskim duona, łotewskim dona, ormiańskim don „chleb”, sanskryckim dhana, perskim dane, tocharskim B tano „ziarno”. Wspólnym znaczeniem dla „pieśni” i „jedzenia” występuje „święto”. że Orfeusz reprezentuje „wyższą”, a Dionizos „niższą” warstwę dawnej sztuki śpiewaczo-muzyczno-tanecznej. Jednak centralną postacią zachowanych w starogreckiej tradycji Hymnów orfickich okazuje się właśnie Dionizos – poświęcono mu 8 oddzielnych hymnów (więcej niż innym bogom), a wspomniany jest w 22 hymnach z 87. Znamienną cechą Hymnów orfickich jest obecność w nich całych serii epitetów bogów (w odróżnieniu od Hymnów homeryckich, które zawierają określone opowieści). Znaleziony na Krecie Dysk z Fajstos, podobnie jak Hymny orfickie, utrwala nagromadzenie epitetów Dionizosa (a także Zeusa, którego na Krecie mogli utożsamiać z Dionizosem). Początek tekstu Dysku z Fajstos reprezentuje 8-zgłoskowiec: „Kroniona Zeusa pęd, // Tancerz Zagreus Idejski, // Ojca Kroniona synu!” (ukraińskie tłumaczenie nasze). Zwrócenie się do Dionizosa we współczesnym Dyskowi z Fajstos kreteńskim piśmie linearnym A „o tracki Dionizosie!” – tak samo 8-zgłoskowiec. W ten sposób droga rekonstrukcji pieśni trypolskiej to badanie słowiańsko-bałtycko-trackiej, czyli archaicznej indoeuropejskiej, 8-zgłoskowej poezji kultowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Jak zrekonstruować pieśń trypolską? Niezrównanie poetyckiej Lubow Hołocie

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych. Ukraiński refren dana, polski dana, dajna. Uwagę badaczy pogaństwa od dawna przyciąga refren ukraińskich pieśni dana, którego paralele w polskim folklorze to nie tylko dana, ale i dajna. Czołowy ukraiński badacz języka rumuńskiego Stanisław Semczynski (czasopismo „Mowoznawstwo”, 1969, nr 5) zestawia ukraiński refren z nazwą wielkiej klasy rumuńskich pieśni ludowych doina oraz staroindyjskim rdzeniem dhan – „dzwonić, brzmieć”. Z kolei popularne jest zestawienie ukraińskiego refrenu z indoeuropejskim rdzeniem oznaczającym wodę (obecnym w nazwach rzek Dunaj, Dniestr, Dniepr, Don), jednak profesjonalni językoznawcy nie uznają takiego związku i nie zgadzają się z przypuszczeniem, że Dana to staroukraińska pogańska bogini wody. W języku gaelickim Szkocji i Irlandii (grupa celtycka) duan oznacza „pieśń”, ale słowo to wiąże się z innym rdzeniem – indoeuropejską nazwą ofiary. W odniesieniu do rumuńskiej doiny mołdawski książę Dumitru Cantemir jeszcze na początku XVIII wieku przypuszczał pochodzenie trackie. A tracka święta tradycja była ściśle związana ze słowiańską. Tak więc imię matki trackiego boga Dionizosa Semele jest bliskie słowiańskiemu ziemia, a epitet Dionizosa Sabazjos – starosłowiańskiemu słowu swobodź „wolny” (łaciński epitet Dionizosa Liber tak samo oznacza „wolny”). Bałtyckie dajny – trackie doiny. Tradycje bałtycka i rumuńska mają wspólną nazwę pieśni ludowej – łotewsko-litewska dajna, rumuńska doina (archaiczna transylwańska forma dajna). Pochodzenie tych nazw jest nieznane. Łotewskie i litewskie dajny wykonuje się przy akompaniamencie starodawnych ludowych instrumentów muzycznych (litewski kankles, łotewski kokles), których nazwy (i najwyraźniej same instrumenty) pochodzą od staroukraińskich gęśli. Łotewskich dajn znanych jest ponad półtora miliona – długa bezpiśmienna historia i późny czas przyjęcia chrześcijaństwa zaktywizowały rozwój ustnego folkloru na podstawie źródeł pogańskich. Najdawniejsze (mitologiczne) dajny poświęcone są pogańskim bóstwom – Słońcu, Księżycowi, Gromowładcy i innym. Zarówno dajny, jak i doiny stworzone są wyłącznie archaicznym metrum pieśniowym – ośmiozgłoskowcem, w niektórych wierszach skróconym do siedmiozgłoskowca. Jest to chorej czterostopowy. Kluczowa dla zrozumienia wspólnych źródeł bałtyckich dajn i rumuńskich doin jest przynależność języka trackiego (lub grupy blisko spokrewnionych języków) do bałtyckich. Dokładniej, zarówno języki litewski i łotewski, jak i tracki reprezentują głęboką indoeuropejską archaikę. A gdzie obecna jest archaika języka, tam należy szukać i archaiki pieśni. Najwyraźniej zarówno nazwa doiny, jak i sama jej tradycja została odziedziczona przez Rumunów od Traków, blisko spokrewnionych z Bałtami i Słowianami. Tak więc dokładnym odpowiednikiem łotewskiego boga gromu Perkons jest tracki epitet boga konnego (którego nazywano Herosem) Perkon, i nie jest to zapożyczenie, a blisko spokrewnione imiona, faktycznie to samo imię. Pieśń kultowa na uczcie. Dokładną paralelą dajny-doiny może okazać się starogreckie słowo thoina, które łączy znaczenia „jedzenie” i „święto” – wspomnijmy kultowe rozszarpywanie i zjadanie byka na starogreckim święcie Dionizosa, którego uważano za bóstwo trackie. Rytuał imitował rozszarpywanie Zagreusa (imię Dionizosa przy jego pierwszych narodzinach). Orfeusz i Dionizos. Od starożytnych Greków wiadomo wiele o trackim bogu magicznego śpiewu Orfeuszu i trackim bogu wolnego tańca kultowego Dionizosie. Na pierwszy rzut oka może się wydawać, Komisja konkursowa ds. przyznania Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej imienia Wasyla Symonenki informuje, że od 1 lipca 2025 roku rozpoczęto przyjmowanie prac twórczych na zdobycie wspomnianej nagrody. Przyjmowanie prac na konkurs potrwa do 1 października 2025 roku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Źródła ukraińskiego i antycznego teatru. Konkurs o Nagrodę Symonenkowską 2025 dla Wiry Sulimy – wybitnej badaczki gatunkowej natury „Słowa”

Dmytro KOLIADENKO, stypendysta Prezydenta w 2025 roku, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara Didaskalia scenariuszowe w „Słowie o wyprawie Igora” są świadectwem dramatycznego wykonania. Uwagę zwraca zdanie umieszczone w „Słowie” dokładnie pośrodku – po rozwiązaniu snu Światosława przez bojarów: „A my już drużyna spragniona wesela”. Nie ma ono związku treściowego ani z poprzednim rozwiązaniem bojarów, które nie są tożsame z drużyną, ani z następującym po nim „złotym słowem” Światosława. Ta kwestia dzieli tekst poematu na pół i może być komentarzem scenarzysty – wskazówką dotyczącą przerwy w wykonaniu, „antraktu”. Rekonstrukcja tekstu: A my, wielka drużyno, spragnieni wesela, [tu brakujące słowo] Wyraźna paralela z kwestią Włodzimierza Wielkiego przy wyborze wiary: Ruś to wesele – picie, nie możemy bez tego być. Didaskalia scenariuszowe potwierdzają nie tylko zdanie wielu badaczy o ustnym wykonywaniu tekstu, lecz także wersję Wiry Sulimy o „Słowie” jako dramacie, „dramatyczno-muzycznym widowisku”. Zatem ukraińska dramaturgia nie powstała pod koniec XVI wieku, lecz istniała już w bardzo rozwiniętej postaci cztery wieki wcześniej! Praesłowiańska pogańska gra „widowisko teatralne” – zapożyczenie z Grecji. W Rusi Kijowskiej funkcję aktorską pełnili skomorochowie. Od dawna ustalono, że ich nazwa pochodzi z języka staro­greckiego i oznacza „przewodnika żartów”, czyli „czołowego dowcipnisia”. Zrozumiałe jest, że takie zapożyczenie mogło nastąpić tylko w czasach pogańskich, ponieważ chrześcijański Kościół bezlitośnie prześladował skomorostwo. Szczególnie okrutni wobec nich stali się carowie moskiewscy – pogańska tradycja teatralna była tak silna, że walczono z nią jeszcze w drugiej połowie XVII wieku! Z Grecji dawnoukraińscy poganie zapożyczyli także obrzędy Kolędy i Rusalii (pierwotnie łacińskie święta kalendarzowe Calendae i Rosalia, które dotarły na Ruś przez Bizancjum). Obecnie ustalono, że z języka staro­greckiego pochodzi także praslowiańskie słowo gra, co dostarczyło informacji o powstaniu dawnego obrzędu sakralnego, nierozerwalnie związanego z dziełem teatralnym. Geneza kultu boga teatru Dionizosa. Jak wiadomo, trackі (frygijski) bóg Dionizos uosabiał w dawnej Grecji masowe kultowo-obrzędowe działanie, które stało się podstawą klasycznego antycznego teatru. Początkowo uważano go za bóstwo zapożyczone przez Greków stosunkowo późno. Jednak odkrycie imienia Dionizosa w latach pięćdziesiątych XX wieku w najpóźniejszym piśmie kretyjskim wykazało, że bóg ten był czczony przez Greków jeszcze przed wojną trojańską, która miała miejsce około 1200 r. p.n.e. Następnie imię Dionizosa odczytano zarówno w kretyjskim piśmie linearnym A (2000–1450 r. p.n.e.), jak i w kretyjskim piśmie hieroglificznym (2200–1700 r. p.n.e.). Przy tym w piśmie kretyjskim typu A było to zwrócenie się „o trackі Dionizosie!”, co pokazuje świadomość tracjańskiej genezy wizerunku i kultu tego boga już w pierwszej połowie II tysiąclecia p.n.e. Natomiast początki tego wizerunku dotarły na Kretę najpóźniej na przełomie III i II tysiąclecia p.n.e., kiedy na wyspie nadal używano pisma hieroglificznego. Dysk z Festos jako zabytek teatralny kultu Dionizosa. Jeszcze ważniejszym źródłem informacji o powstaniu teatru stało się odczytanie słynnego na cały świat Dysku z Festos – okrągłego glinianego przedmiotu z wyspy Krety, wykonanego około 1700–1600 lat p.n.e. i pokrytego z dwóch stron hieroglifami w kształcie spirali. Ten przedmiot (znaleziony w pałacu kreteńskiego miasta Festos) stał się najjaskrawszym symbolem wszystkich zagadek dawnych cywilizacji. Okazało się, że głównymi „bohaterami” napisu, stworzonego (podobnie jak inne wyżej wspomniane pisma dawnej Krety) w języku starogreckim, są nowo narodzony Zeus i Dionizos. Tak więc tunczyk (tynnos) i podwójne kopyto (dionjukos) hieroglificznie przekazują imię Dionjusos. Co więcej, mogły być one jedynie obliczami (hipostazami) jednego obrazu Zeusa-Dionizosa. Zatem odszyfrowanie Dysku z Festos dostarczyło wyjątkowo cennej informacji o obrzędowo-kultowych narodzinach starogreckiego teatru. Ponieważ tradycja słowiańsko-bałto-traco-cka reprezentuje potomków kultury trypilskiej, jak proroczo widział już pierwszy odkrywca Trypola Wikentij Chwojka, ta informacja jest wyjątkowo ważna dla zrozumienia dawnych kultowych źródeł ukraińskiego i starogreckiego teatru. Najwyraźniej źródeł zarówno dawnoukraińskiej, jak i starogreckiej sztuki teatralnej należy szukać w złotym wieku Trypola. Nagroda została ustanowiona przez Czerkaską Radę Obwodową, Czerkaską Obwodową Administrację Państwową przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Czerkaskiej Obwodowej Organizacji NSPU, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T.H. Szewczenki w celu upamiętnienia poety-humanisty Wasyla Symonenki, szerokiego popularyzowania jego imienia i twórczości, wspierania młodych talentów, zachęcania zawodowych i niezawodowych literatów do twórczych poszukiwań w dziedzinie literatury, do pisania wysokoartystycznych dzieł literackich o obywatelskim brzmieniu, skierowanych na budowę niezależnej demokratycznej Ukrainy. Nagrodę przyznaje się w dwóch nominacjach: a) za najlepszy pierwszy tomik poetycki (debiut poetycki), którego treść odpowiada wskazanemu kierunkowi tematycznemu; b) za najlepsze dzieło artystyczne w formie książki (poezja, proza, dramaturgia), którego treść odpowiada wskazanemu kierunkowi tematycznemu. Do udziału w konkursie dopuszcza się książki lub publikacje o równoważnym charakterze w czasopismach literackich, wydane w ciągu ostatnich 3 lat, nieodznaczone innymi nagrodami, które uzyskały wysoką ocenę krytyki literackiej, opinii publicznej, szerokiego grona czytelników. Język utworów — ukraiński. Prawo zgłaszania utworów do nagrody mają zespoły związków twórczych i towarzystw, instytucji i placówek artystycznych, naukowo-dydaktycznych, kulturalno-oświatowych (przy czym należy dołączyć odpowiedni protokół). Każda z organizacji może zgłosić do nagrody jeden lub kilka utworów jednego autora. Nagrodę przyznaje się wyłącznie za życia. Organizacja, która zgłasza kandydaturę do Nagrody, przedkłada konkursowej komisji następujące dokumenty: 1) oficjalne zgłoszenie udziału w konkursie danego kandydata, w którym formułuje się motywy zgłoszenia i podaje krótką charakterystykę utworu; 2) pięć egzemplarzy zgłoszonego utworu lub utworów; 3) protokół lub wyciąg z protokołu zebrania o odpowiedniej decyzji zbiorowej dotyczącej zgłoszenia prac do nagrody; 4) recenzje, opinie lub publikacje prasowe, o ile istnieją. Zgodnie z regulaminem konkursowa komisja przeprowadza selekcję nadesłanych prac do udziału w konkursie i wyznacza laureata, któremu wręcza się dyplom, odznakę i nagrodę pieniężną w wysokości 50 tysięcy hrywien, rozdzielaną między nominacje decyzją konkursowej komisji. Lista prac dopuszczonych do konkursu zostaje opublikowana w prasie. Od 1 do 15 października trwa ich dyskusja publiczna. Podsumowanie konkursu — 15 października. Ogłoszenie nazwiska laureata — do 1 listopada 2025 roku. Wręczenie nagrody — w Czerkasach, do 8 stycznia — dnia urodzin W. Symonenki. Wszystkie niezbędne propozycje i materiały należy składać lub przesyłać na adres: Czerkaska Obwodowa Organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, ul. T. Szewczenki, 205, biuro 201, Czerkasy, 18000. E-mail: [kontakt ukryty]. Tel. [kontakt ukryty]. Zapraszamy do udziału w konkursie! Konkursowa komisja

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Starokijowskie kronikarstwo w bezpieczeństwie informacyjnym współczesnej Ukrainy

Taras HOŁOTA, doktorant Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody imienia Olesia Honczara. Przez cały czas używania przez Ruś Kijowską pisma centrum kronikarstwa był stołeczny Kijów. Regionalne kroniki, powstając później, bazowały na kijowskim opisie najdawniejszej historii Rusi. Późniejsze odpisy tekstów kronikarskich, sporządzone poza ukraińskim jądrem Rusi, mimo deformacji tekstualnych, niemniej jednak pozostawały w swojej podstawie zabytkami właśnie kijowskiego kronikarstwa. Dlatego błędnie jest przeciwstawiać południową ukraińską kronikę Hipacką i północną „rosyjską” kronikę Ławrentiewską – obie one są spisanymi w różnym czasie i w różnych miejscach kopiami kroniki kijowskiej. Peryferyjne odpisy nie są świadectwem przeciwko funkcjonowaniu centrum tworzenia i utrwalania historii – stołecznego grodu Kijowa. Począwszy od XIX wieku wyrażono szereg wersji dotyczących tego, w jakich latach została zakończona i w jakiej formie istniała najwcześniejsza kronika kijowska. Jedni szukali śladów pierwszego kronikarstwa w czasach Włodzimierza Wielkiego, datując je na lata 990., inni przypuszczali istnienie oddzielnych zapisów kronikarskich za panowania Olgi jeszcze w połowie X wieku. W poszukiwaniach najdawniejszych źródeł kijowskiego kronikarstwa wybitny ukraiński historyk Mychajło Brajczewski wywołał dyskusje, podejmując próbę zrekonstruowania „kroniki Askolda” – najdawniejszego kijowskiego zabytku kronikarskiego, stworzonego za czasów panowania Askolda i Dira (lata 60. – początek lat 80. IX wieku). Badacz opierał się na kronice Nikonowskiej, gdzie wspomniano szereg wydarzeń z czasów Askolda, nieznanych innym kronikom. Centralnymi wydarzeniami okresu rządów tego księcia były wyprawa na Konstantynopol (datowana przez źródła bizantyjskie na rok 860., a przez kronikę kijowską na rok 866.) oraz państwowy chrzest Rusi, otrzymany przez Askolda z Bizancjum. Według kroniki, w 882 roku chrześcijanin Askold został zabity przez poganina Olega, a w 2013 roku Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego ogłosiła Askolda świętym męczennikiem. Według modelu Mychajła Brajczewskiego, późniejsi kronikarze przypisali późniejszym książętom te wydarzenia, które miały miejsce w czasach Askolda. W szczególności wyprawy na Konstantynopol Olega Mądrego (naświetlone w kronice kijowskiej, ale nieznane źródłom bizantyjskim, co jest bardzo dziwne) mógł w rzeczywistości przeprowadzić Askold. Tę teorię potwierdził i rozwinął Jurij Mosenkis, interpretując bylinowe obrazy Swiatogora i Mikuły jako ucieleśnienie Askolda (w chrzcie Mikołaja, który panował na świętych Górach Kijowskich) oraz wiążąc legendę o tarczy Olega (w języku staronordyckim skjold „tarcza”) z imieniem Askolda (w 2. kronice Pskowskiej Skald) oraz duńską dynastią królewską Skjoldungów. Innym nowatorskim odkryciem stało się utożsamienie Askolda z bylinowymi motywami mitycznymi, niebiesko-żółte palety – wszystko to stało się nie tylko trendem, a gestem politycznym. „To miks wszystkiego, co jest związane z ukraińską tradycją i tradycyjnymi technikami, ale we współczesnych sylwetkach” – komentarz Ksenii Schneider, właścicielki ukraińskiej marki, która jako pierwsza opracowała kolekcję z Adidas Originals w tematyce patriotycznej w niebiesko-żółtych barwach. Ukraińskie zauważają i cenią, ponieważ inspirujemy swoją niezłomnością i siłą woli. Oto na przykład Leandra Medine, amerykańska blogerka modowa, wypowiedziała się na temat naszego stroju narodowego: „Ukraińcy mają unikalną metodę zdobienia odzieży haftem i zawsze mnie ona zachwycała… Zaadaptowałam to dawne dziedzictwo do współczesnego kontekstu, dodając trochę lat siedemdziesiątych, kiedy odzież była bardziej swobodna i przyjazna”. A znana duńska projektantka Cecilie Bahnsen zadedykowała swoją kolekcję 2023 roku kobietom Ukrainy, nazywając je „symbolem kruchej siły”. Odzież z elementami narodowymi – to nie tylko moda. To narracja. Kiedy świat nosi ukraińskie, faktycznie transmituje: uznajemy waszą tożsamość. Wspieramy wasze prawo do bycia sobą. W tym sensie ukraińska wyszywanka stała się antypodą unifikacji. Z Sokołnikiem – przeciwnikiem Ilji. Obecność w Kijowie połowy IX wieku pisma i kronikarstwa jest pośrednio potwierdzona tym, że Konstantyn Filozof (święty Cyryl) widział w Chersonezie w 861 roku Ewangelię i Psałterz, pisane ruskimi literami, i spotkał człowieka, który mówił tym językiem. Odkrycie w kronikarstwie ustnej poezji epickiej, na dodatek równozgłoskowej i rymowanej (sławy dla książąt, płacze za książętami, opisy wypraw i bitew), dało nową formalno-obiektywną metodę tekstologii kronikarskiej. Oczywiście, dawna wersja o opowieściach wojewodów Wyszaty i jego syna Jania jako ustnych źródłach kroniki znajduje swoje potwierdzenie. Najważniejszą kroniką spoza granic Kijowa tradycyjnie uważa się kronikę Nowogrodzką. Ale uważne jej czytanie pokazuje, że opowiada ona o kijowskich wydarzeniach i tekstualnie odpowiada „Powieści minionych lat” – do 1016 roku (do końca panowania Włodzimierza Wielkiego) w całości, a później aż do 1115 roku (do początku panowania Włodzimierza Monomacha) w skrócie. Tekst kroniki nowogrodzkiej stworzono w Kijowie, a nowogrodzkie wydarzenia trafiają w centrum jego uwagi dopiero po ostatniej wymienionej dacie. Z tego widać, że moskiewska propagandowa idea „dwóch centrów Rusi – Nowogrodu i Kijowa” (a jeszcze z oddaniem priorytetu Nowogrodowi!) jest całkowicie absurdalna. …Dyrektor Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy w latach 1987-2017, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Petro Tołoczko w 2003 roku wydał na moskowszczyźnie książkę „Russkije letopisi i letopiscy X-XIII vv.”, a w 2013 roku również na moskowszczyźnie – książkę „Rannaja Ruś: istorija i archeologija” w serii „Naczala Russkogo mira”! Z tych publikacji nieobeznany czytelnik może wywnioskować, że już od X wieku istniały „russkije” kroniki i kronikarze, a ówczesna Ruś była „początkami ruskiego świata”. Taka produkcja drukowana już samymi swoimi tytułami skierowana jest przeciwko ukraińskiej idei, ukraińskiej historii, ukraińskiej istocie Rusi Kijowskiej. Systemowo realizowana przez Moskali i ich pachołków propagandowa próba przedstawienia ukraińskiego kronikarstwa jako moskiewskiego – to dywersja ideologiczna przeciwko ukraińskości, z licznego szeregu podobnych innych. kowanej „szybkiej” odzieży, za którą gubi się oblicze narodu. Jej unikalne symbole są jak szyfr, który opowiada o korzeniach, wierzeniach, historii. Właśnie dlatego projektantka Julia Mahdycz postanowiła wprowadzić ukraińską wyszywaną sukienkę na czerwone dywany na całym świecie i to nie jako coś codziennego i zapomniane stare, lecz jako nowe spojrzenie na odzież świąteczną podczas różnego rodzaju wydarzeń towarzyskich. Jeszcze jeden ważny przełom – ukraińskie etnoelementy przestały być postrzegane jako coś „archaicznego”. Stały się nowoczesne. W latach 2023–2024 u ukraińskich projektantów można było zobaczyć bomberki z wyszywanymi ramionami, bluzy z kapturem z tryzubami, sukienki ze stylizowanymi symbolami drzew życia, naszywki z petrykiwką. Nawet sieciówki – Zara, H&M, Reserved – zaczęły włączać do swoich kolekcji motywy zadziwiająco podobne do ukraińskich ornamentów. Lecz najważniejsze jest to, że sami Ukraińcy zaczęli aktywnie nosić swoje, nie tylko w Dniu Wyszywanki, ale i codziennie: do pracy, na spacer, na wesele, podczas wyjazdów za granicę itd. Dzisiaj ukraińska etniczność w modzie to nie dekoracyjna tendencja, a symbol kulturowego odrodzenia. Nie jest ona o przeszłości, lecz o teraźniejszości, która ma swoją godność, wagę i głębię głosu. Poprzez elementy tradycyjnego stroju współczesna moda mówi językiem tożsamości, oporu i pamięci narodowej. Jest to świadectwo tego, że kultura potrafi być bronią, jak prawdziwa kobieta: miękką, ale bardzo wpływową. Ukraińskie motywy nie potrzebują już wyjaśnień czy usprawiedliwień. Nie potrzebują tłumaczenia – świat zaczyna rozumieć je intuicyjnie. I właśnie dlatego to, co ukraińskie, nie znika w globalnym nurcie, a wręcz przeciwnie – z każdym dniem coraz bardziej nabiera nowego, aktualnego brzmienia. I to jest najważniejsze, ponieważ dzięki temu w końcu zrozumieliśmy swoją wyjątkowość oraz pochodzenie i nauczyliśmy innych dostrzegać w nas wartość.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wyszywanka i wojna

Marija RADIONOWA, studentka NUBiP, Kijów Zdjęcie z otwartych źródeł Moda to nie tylko ubrania. To tożsamość, wyrażanie siebie, pamięć i postawa. Poprzez strój podświadomie odpowiadamy na pytania: kim jesteśmy, skąd pochodzimy, jakie wartości niesiemy? Moda to język kultury, który mówi bez słów. Zaszyfrowane są w niej tradycje, bóle, wyzwania i nadzieje narodu. I właśnie dlatego jest ona głębszym wskaźnikiem zmian, niż wydaje się na pierwszy rzut oka, co szczególnie wyraźnie zrozumieliśmy wraz z początkiem wojny. Po pełnoskalowej inwazji 24 lutego 2022 roku Ukraina dała o sobie znać nie tylko bronią, ale także kulturą mody – potężną, rozpoznawalną, oryginalną i niepowtarzalną. Europa nie tylko zaczęła słuchać Ukrainy – zaczęła „nosić” Ukrainę. Na wybiegach, w streetstyle’u, w masowym rynku coraz częściej pojawiają się motywy, które jeszcze niedawno wydawały się tylko częścią folkloru i czymś przestarzałym. Już wtedy można było zauważyć, jak Ukraina pozostawiła ślad w trendach europejskiej mody: haft, elementy stroju kozackiego, etnoornament, naturalne tkaniny, głębokie symbole i barwy narodowe. To nie jest tylko tendencja. To kulturowa odpowiedź na tragedię, akt solidarności i uznania nas jako odrębnego, tożsamościowego narodu z własną historią i tradycjami. To coś więcej niż tylko trend na wyszywane kołnierzyki na koszulach – to początek nowej ery w świecie nie tylko narodowej, ale i międzynarodowej mody. Przecież wcześniej większość jakby wstydziła się wszystkiego, co ukraińskie: od języka po muzykę, kino i modę. Ale jeśli porównać okres przed wojną ze stanem obecnym, można śmiało powiedzieć, że z czasem zmieniła się nawet percepcja samych Ukraińców dotycząca naszej narodowości i strojów ludowych. Potwierdzają to słowa szefowej Ukraińskiego Narodowego Urzędu Własności Intelektualnej i Innowacji, Ołeny Orluk: „Z początkiem pełnoskalowej wojny Ukraińcy coraz częściej zwracają się ku motywom narodowym… Konsumenci wysyłają dość jasny sygnał: popyt na ukraińskie istnieje, dziedzictwo etniczne jest u szczytu swojej popularności… po prostu spójrzcie na przechodniów podczas spaceru: zdziwicie się, jak często można zauważyć koszule z minimalistycznym haftem…”. A jeśli chodzi o zagranicę, to modowe wybiegi Mediolanu, Paryża, Kopenhagi również są zachwycone naszymi projektantami i jeszcze przed wojną czasami sięgały po folklor. „Kiedy celebryci wybierają nasze marki – to nie tylko moda. To możliwość mówienia do świata poprzez ich publiczność… Pokazujemy, że Ukraina istnieje, że potrafimy wszystko” – zaznacza jeden z najskuteczniejszych ukraińskich projektantów Iwan Frołow. Ale od 2022 roku pojawił się inny akcent: nie po prostu „etno”, a właśnie ukraińskie etno. Kolekcje z cytatami z wyszywanki, stylizowane żupany, akcesoria z tryzubami oraz kera-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

SIEDEM NOWYCH NAZW GEOGRAFICZNYCH DO „ENCYKLOPEDII SZEWCZENCZOWSKIEJ”

Moim zdaniem w encyklopedii lub dodatku do niej należy przedstawić każdą nazwę geograficzną, przynajmniej raz wspomnianą przez Szewczenkę w utworach, „Dzienniku” i korespondencji lub związaną z biografią poety. Ważne jest, aby zauważyć, że proponowane materiały nie są klasycznymi artykułami encyklopedycznymi, a jedynie wyznaczają nowe tematy do rozważenia. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Hnyłyj Tykycz (Tykycz) — rzeka w rejonie białocerkiewskim obwodu kijowskiego oraz rejonie zwinogródzkim obwodu czerkaskiego o długości 157 km. Ta rzeka jest nierozerwalnie związana z wczesnym okresem biografii Tarasa Szewczenki. W „Autobiografii” (orientacyjnie pierwsza połowa lutego 1860 roku) wspomniano o dwunastoletnim Tarasie, który przybył do malarza w Lysiance: „Cierpliwie włóczęga-uczeń nosił z Tykycza trzy dni wiadrami wodę… a czwartego dnia uciekł”. W „Liście T. Hr. Szewczenki do redaktora „Narodnego cztienija”” z 18 lutego 1860 roku powtórzono: „Trzy dni cierpliwie nosiłem na górę wiadrami wodę z rzeki Tykycz… Czwartego dnia cierpliwość mnie zdradziła i uciekłem do wsi…”. Nawiasem mówiąc, w „Słowniku języka Szewczenki” (1964) odnotowano, że nazwę „Hnyłyj Tykycz” poeta użył dwukrotnie, a „Tykycz” — raz. W rzeczywistości pierwszą nazwę Szewczenko wykorzystał nie mniej niż pięć razy, a drugą — nie mniej niż trzy. Przede wszystkim w poemacie „Hajdamacy” (1839–1841): Zmierzchało. Z Lysianki Wkoło rozbłysło: Oto Honta z Zalizniakiem Fajki zapalili. Strasznie, strasznie zapalili! I w piekle nie umieją Tak palić. Hnyłyj Tykycz Krwią czerwienieje… Jeszcze raz w poemacie spotykamy: „Po tamtej stronie za Tykyczem…”. W „Przypisach” do poematu Szewczenko wyjaśnił lapidarnie: „Lysianka, miasteczko powiatu zwinogródzkiego, nad rzeką Hnyłyj Tykycz”. Trzeba mieć na uwadze ostrzeżenie komentatorów wydania akademickiego powieści „Najmyczka” (1852–1853) o tym, że autor błędnie nazywał Tykycz zamiast rzeki Wełyka Wys. Za to w powieści „Spacer z przyjemnością i nie bez morału” (1855–1858) Szewczenko z zachwytem opowiadał, jak „maluje sobie szeroką piękną dolinę Hnyłoho Tykycza, oświetloną porannym wiosennym słońcem”. Były to dla niego najsłodsze chwile… Zhuriwka — wieś powiatu pryłuckiego guberni połtawskiej (teraz osiedle typu miejskiego rejonu browarskiego obwodu kijowskiego). W „Słowniku Szewczenkowskim” (1976) była o niej niewielka notatka, umotywowana bardzo poprawnie: „Wzmianka o Zhuriwce jest w liście do W. H. Szewczenki 20.VIII.1859”. W komentarzach do 6. tomu Pełnego zbioru utworów Tarasa Szewczenki, wydanego w obecnym stuleciu, wieś słusznie wspomniano jako „majątek P. A. Koczubeja”. Taras Hryhorowycz znał w Petersburgu uczonego chemika i mineraloga, bogatego połtawskiego ziemianina Petra Koczubeja (1825–1893) i nawet wykonał na jego zamówienie kilka obrazów farbami olejnymi. Jednakże, usłyszawszy mimochodem, „przejeżdżając przez powiat piratyński”, o nieatrakcyjnych porządkach w posiadłościach ziemianina — „w dobrach Koczubeja nie było dobra i nie będzie” — poeta w liście do stryjecznego bratanka i powinowatego Warfołomija Szewczenki stanowczo odradzał mu zamiar zatrudnienia się jako zarządca jednego z majątków Petra Koczubeja: „A niech go diabli, tego Koczubeja!”. Ale nie artykuły w encyklopedii o Zhuriwce, wspomnianej przez Szewczenkę! Zełena Dibrowa — wieś powiatu zwinogródzkiego guberni kijowskiej (teraz rejon zwinogródzki obwodu czerkaskiego). W 1823 roku starsza siostra Szewczenki Kateryna Hryhoriwna (1804–1848) — „moja niezapomniana siostra, moja cierpliwa, moja czuła niańka!” — wyszła za mąż za chłopa pańszczyźnianego z Zełenoji Dibrowy Antona Krasyckiego. Szewczenko w dzieciństwie często gościł u nich, odwiedzał wieś w 1843 roku i we wrześniu 1845 roku, był tu także latem 1859 roku, czyli już ponad dziesięć lat po śmierci siostry. Na miejscu posiadłości Kateryny Krasyckiej ustawiono znak pamiątkowy… Nawiasem mówiąc, w radzieckim dwutomowym „Słowniku Szewczenkowskim” (1976) notatka o wsi Zełena Dibrowa była. Złodijiwka — wieś powiatu myrhorodzkiego guberni połtawskiej (teraz Psilśke rejonu myrhorodzkiego obwodu połtawskiego). Według wspomnień znajomego poety, chłopa pańszczyźnianego Arsena Tatarczuka, zapisanych i opublikowanych przez członka kijowskiej Starej Hromady Williama Berensztama, Szewczenko, mieszkając latem 1845 roku we wsi Marjanśke u Ołeksandra Łukjanowycza, razem z nim kilka razy jeździł do Złodijiwki kąpać się w rzece Pseł. We wsi urodziły się znajome Szewczenki, siostry — poetka Ołeksandra i malarka Hlafira Pseł. Po aresztowaniu zesłańca w Twierdzy Orskiej wiosną 1850 roku w sprawie złamania przez niego zakazu pisania i malowania, Szewczenko, odpowiadając na pytanie śledczego o Ołeksandrę Pseł, wymijająco i na chybił trafił w kwestii geografii odpowiedział: „I jeszcze list od Ołeksandry, której nazwisko Pseł, która mieszka w guberni połtawskiej, powiecie perejasławskim, wsi nie pamiętam”. Bardzo ciekawe, że we wspomnianym już dwutomowym „Słowniku Szewczenkowskim” wieś, której „nie pamiętał” Taras Hryhorowycz, oznaczono notatkami w obu tomach, a mianowicie: „Złodijiwka” i „Psilśke”. W pierwszym przypadku chodziło o to, że Szewczenko „kilka razy jeździł do Złodijiwki”, a w drugim: „Psilśke — jedno z pamiętnych miejsc Szewczenkowskich. Dawna nazwa Złodijiwka”. Sądzę, że to już przesada, ale lepiej tak, niż zapomnieć zupełnie. Paryż — być może komuś wydaje się nieoczekiwane pojawienie się w tym kontekście stolicy Francji, jednak jeśli trzymać się zasady wyrażonej powyżej, to Szewczenko w liście do Jakowa Kucharenka z 31 stycznia 1843 roku wyraźnie wyodrębnił historyczny fenomen Paryża na, że tak powiem, poziomie artystyczno-użytkowym, oświadczając w odniesieniu do swojego rysunku koszowego Antona Hołowatego (1744–1797): „Ja zrobię rysunek i poślę do Paryża litografować, bo tutaj nie zrobią tak jak trzeba”. Zachował się szkic „Anton Hołowaty nad Newą”, chociaż nie ma informacji, czy Szewczenko wysyłał rysunek do Paryża. Ale najważniejsze, że młody artysta, wolny słuchacz Akademii Sztuk Pięknych, doskonale wiedział o wysokim poziomie litografowania w Paryżu. Przypomnę też takie. W liście Andrija Łyzohuba z 21 października 1847 roku do zesłańca Szewczenki w Twierdzy Orskiej mowa była o możliwości przesłania mu „akwarelowych farb, znacie mój mały skrzyneczkę, gdzie wszystko jest… U mnie są i pędzle Shariona, prosto z Paryża, to i Wam parę prześlę”. Szewczenko odpowiedział 11 grudnia 1847 roku: „Przyślijcie skrzyneczkę waszą, gdzie jest cała sprawa, album czysty i choć jeden pędzel Shariona”. Otrzymawszy „podarunek szczery” od Łyzohuba, „tak się ucieszył, że jeszcze do tej pory nie mogę dojść do siebie… i farby, i nożyk, i ołówki, i pędz- T. Szewczenko. 1858–1859. Fotograf O. Szpakowski. złe — wszystko w całości”. Teraz zupełnie inny aspekt. Jak wiadomo, w Twierdzy Orskiej napisano poemat “Księżniczka” (orientacyjnie koniec czerwca — grudzień 1847 roku), w którym mowa jest między innymi o tym, że “głód jęczy na wsi”, a panowie “głodu radzi, i Boga błagają, / Żeby jeszcze choć roczek chlebek nie rodził. / Wtedy by w Paryżu, i innym kraju / Nasz brat chutorzanin siebie pokazał”. I w ten sposób autor potępia zwyrodnienie imperialnego poddaństwa w skali międzynarodowej. Kilka razy Paryż spotykamy w misterium “Wielki loch”, a także w wierszach, które Szewczenko przepisywał do Dziennika, w szczególności francuskiego poety Henri-Auguste’a Barbiera (1805–1882). A z zapisu w dzienniku z 16 października 1857 roku wynika, że Brukselę i Genewę poeta uważał za bardziej demokratyczne i wolne miasta dla postępowego wydawnictwa czasopiśmienniczego niż Paryż: “W Paryżu właśnie ukoronowany Cartouche1 po przyjacielsku przyklepie to nowo narodzone dziecię świętej prawdy”. Już zdarzało mi się pisać o tym, że Taras Szewczenko znał badania Quatremère’a de Quincy Antoine’a Chrysostome’a (1755–1849) — znanego francuskiego pisarza-historyka sztuki, teoretyka sztuki, wybitnego administratora Francuskiej Akademii Sztuk Pięknych w Paryżu, członka Komuny Paryskiej, który aktywnie przejmował się jego architektonicznym wyglądem, występował za zachowaniem klasycznych zabytków2. Albo proszę zwrócić uwagę, jak pod koniec opowiadania “Spacer z przyjemnością i nie bez morału” (1855–1858), zachwycając się początkiem wiosny w rejonie Dniepru i Browarów, autor wzdycha nadzwyczaj lekko i pięknie: “Nie mówię wiosna, sam zapach wiosny mnie jest w stanie wyprowadzić w pole nie tylko z Kijowa — z samego Paryża”. I tak wychodzi, że w każdym przypadku inaczej brzmi Paryż… Na koniec przypomnę, że w 1978 roku w centrum Paryża, na bulwarze Saint-Germain odsłonięto popiersie Tarasa Szewczenki (rzeźbiarz Mychajło Łysenko). Praga — wybitne czeskie miasto Szewczenko cztery razy wspomina w poemacie “Heretyk” (1845), którego zamysł powstał po znajomości z Osypem Bodianskim w lutym 1844 roku3. Właśnie od niego poeta otrzymał informację o czeskim bohaterze narodowym Janie Husie, spalonym przez kościół katolicki w 1415 roku, co doprowadziło do ruchu husyckiego. Małą rodziną Zeszli się Czesi, wzięli ziemię Z)pod stosu i z nią Poszli do Pragi. Tak oto Husa Mnisi osądzili, Podpalili… Lecz Bożego Słowa nie spalili, Nie odgadli, że wyleci Orzeł z)za chmury… Jak wiadomo, Taras Szewczenko przekazał do Pragi Pavlowi-Josefowi Šafaříkowi autograf dedykacji poematu “Šafaříkowi” wraz z autografem początku “Heretyka”, a Bodianski wysyłał do Pragi Šafaříkowi utwory Szewczenki. Na koniec zaznaczę, że właśnie w Pradze w 1876 roku wydano “Kobziarza z dodatkiem wspomnień o Szewczence Kostomarowa i Mikieszyna”. W przedmowie od wydawnictwa Dr. Ed. Grégra mowa była o tym, że “zebrali cały skarb ukraińskiej poezji Szewczenki”… Swoją drogą, stało się to w tym roku, kiedy rosyjski imperator Aleksander II podpisał złowieszczy ukaz emski, który zabraniał drukować jakiekolwiek książki w języku ukraińskim. Szwecja (Szwedczyna) — wśród wzmianek Szewczenki o krajach zagranicznych Szwecja przyciąga uwagę. Wszystko zaczęło się od listu poety z 18 listopada 1842 roku do znajomego Pyłypa Korolowa, w którym czytamy młodzieńczo-zuchwałą frazę: “Mnie nosił przeklęty parowiec do Szwedczyny i Danczyny”. Jest to na tyle nieoczekiwane i kategoryczne, że w akademickim wydaniu listów poety szewczenkolodzy od razu zastrzegają: “Ta podróż poety dokumentalnie nie została ustalona”. Wiadomo tylko, że 30 września 1842 roku Szewczenko był jeszcze w Petersburgu, a ostatni parowiec do Sztokholmu wyruszył 5 października (“Płynąc do Sztokholmu, skomponowałem “Hamalię”, niewielki poemat…”). Na nim poeta mógł odbyć podróż do Rewla (teraz Tallinn). Powrócił do Petersburga 16 listopada 1842 roku. Właściwie wystarczy nam to, że Szewczence chciało się choć na krótko wyrwać “za granicę”, w inny, wolny świat, a Szwecja go uosabiała. W poezji szwedzki temat pojawił się w “Wielkim lochu”. W tym miejscu, gdzie 1. (ukraińska) wrona opowiada o znęcaniu się nad kozakami, czytamy: I żywotni przecież, przeklęci! Myślałam, że z Bohdanem Tuż)tuż już pochowałam. Nie, wstali, podli, Ze szwedzką przybłędą… Okazuje się, że ostatni wers w rękopiśmiennym spisie “Wielkiego lochu” Iwana Łazarewskiego z końca lat 1850. Szewczenko początkowo poprawił: “Z Mazepą przybłędą”. Lecz ten mimowolny ruch nie odbił się w ostatecznym tekście. Oczywiście, dla poety “przybłędą” był nie Mazepa, który przyłączył się do szwedzkiego króla, mając nadzieję na jego wsparcie w walce przeciwko Moskiewszczyźnie, a sam Karol XII, który pod koniec października 1708 roku z wojskiem wkroczył na Ukrainę. Lecz stało się nie tak, jak się zdawało, i Szewczenko genialnie pokazał w poemacie “Irzawiec” (1847), “coż działo się po szwedczynie!”: Narobili kiedyś Szwedzi Wielkiej sławy. Uciekali z Mazepą W Bendery spod Połtawy. W nowych historycznych kataklizmach serdeczna Ukraina Tarasa Szewczenki znów pozostała sam na sam z odwiecznymi pytaniami: Co ona zrobiła? Za co ona ginie? Za co jej dzieci w kajdanach milczą? _________________ 1 Imieniem francuskiego rozbójnika XVI-II wieku Szewczenko nazywał Napoleona III (1808–1873), który w grudniu 1851 roku dokonał zamachu stanu, zlikwidował we Francji ustrój republikański i ogłosił się imperatorem. 2 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. Dziennikowi Szewczenki — 160 lat. 27 lipca 1857 roku // Słowo Proświty. 2017. 20–26 lipca. 3 Szczegółowo zob.: Melnyczenko W. “Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy” (Taras Szewczenko i Osyp Bodianski). M., 2008.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Opanas Slastion — architekt, kolekcjoner, patriota

W styczniu tego roku minęło 170 lat od dnia urodzin Opanasa Slastiona, rocznica minęła jakoś niezauważenie. A była to osobowość bardzo ważna dla ukraińskiej kultury: malarz, architekt, patriota, któremu przyszło żyć na przełomie wieków i epok. Urodził się w 1855 r. w przedreformacyjnej carskiej Rosji w tak zwanej guberni noworosyjskiej, w Berdiańsku, dokąd przeprowadził się jego ojciec, malarz-ikonograf ze Zwinogródczyzny. Caryca Katarzyna II, która według słów Tarasa Szewczenki „dokończyła wdowę-sierotę” Ukrainę, tak nazwała ten kraj, który był od wieków ukraiński, bo były to dawne ziemie kozackie. Zmarł artysta na Połtawszczyźnie, w Myrhorodzie, w strasznym dla Ukrainy 1933 roku. Nadija NAUMOWA. Ojciec Heorhij był pierwszym mentorem i nauczycielem syna. Z czasem rodzina przeprowadziła się z Berdiańska do Nohajska (obecnie Prymorsk). Ta okolica była wówczas aktywnie zasiedlana przez Ukraińców, powstawały nowe wsie, miasteczka, słobody, budowano cerkwie, więc dla Heorhija Slastiona pracy nie brakowało: malował ikony, wykonywał polichromie, a syn pomagał mu we wszystkim. W domu panowała ukraińska atmosfera, chociaż do wolnych, jeszcze niezasiedlonych ziem jechali nie tylko Ukraińcy, w poszukiwaniu lepszego życia docierali tu Grecy, Ormianie, Bułgarzy. Chłopiec. Portret kobziarza Samijła Jasznego. 1903 rok. Zachował na całe życie w pamięci pieśni matki i wiersze Tarasa Szewczenki, które słyszał w swoim domu. Zauważywszy zdolności syna do malowania, ojciec zabrał 17-letniego syna do Petersburga, gdzie został on stypendystą Towarzystwa Zachęty Artystów Akademii Sztuk Pięknych. Było tam niemało ludzi z Ukrainy. Od razu poznał i zaprzyjaźnił się z Porfyrijem Martynowyczem: mieli te same upodobania, te same zainteresowania, ale najbardziej łączyła ich miłość do Ukrainy. Każdego lata chłopcy wędrowali jej drogami i przywozili ze swoich podróży stosy rysunków, szkiców, na których widzimy sceny na jarmarkach, chłopów i ich dzieci przy pracy w dni powszednie i święta, wszystkich w strojach narodowych, na tle rzeczywistego krajobrazu. Można powiedzieć, że było to swoiste przedłużenie zamysłu Szewczenki „Malownicza Ukraina”. Później Slastion napisze wspomnienia o swoim najlepszym przyjacielu, które wyszły jako osobna książka w 1931 roku. Opanas Slastion uczył się u słynnych malarzy I. Kramskiego i P. Czistiakowa. Oficjalnym kierunkiem wciąż był akademizm, ale młodzi artyści zaczęli skłaniać się ku nowemu, realistycznemu kierunkowi, którego zwolennikami byli także nauczyciele Slastiona. Ale on nie został pieriedwiżnikiem. Szukając własnej drogi, podobnie myślący patrioci zjednoczyli się w kółko pod nazwą „wolna akademia”, formując kierunek narodowy w sztuce. Tutaj, w Petersburgu, mieszkali i pracowali Mykoła Kostomarow, Dmytro Jawornycki, Hnat Chotkewycz, Wołodymyr Antonowycz, Ołeksandr Łazarewski – cała kolonia Ukraińców. Idea odrodzenia narodowego zapoczątkowana przez cyrylo-metodyjczyków zawładnęła duszami młodych ludzi, dla których przykładem stał się Taras Szewczenko. On też tutaj się uczył, chodził tymi samymi korytarzami, w swojej pracowni zmarł, w Akademii wciąż pracowali naturszczycy, których rysował. Slastion wszędzie widział ślady poety, wypytywał o niego, odszukał pracownię, gdzie odlewano pośmiertną maskę Szewczenki i znalazł tam pierwotną maskę, z której wykonano inne. Jeszcze w latach studenckich przychodzi pragnienie ilustrowania poezji Szewczenki. Będąc jeszcze studentem, tworzy rysunki do poematu „Hamalija” i do poematu „Kateryna” (15 ilustracji), niektóre z nich publikowano w czasopiśmie „Nywa”. W 1879 r., kończąc Akademię, Slastion pozostaje w Petersburgu i zaczyna pracować w Zarządzie Intendentury przy komitecie technicznym ministerstwa wojny. Była to, wyrażając się współczesną terminologią, praca artysty-projektanta przy opracowywaniu dokumentów państwowych i umundurowania wojskowego, w które wnosił, na ile to było możliwe, elementy ukraińskiej sztuki ludowej. Przy tym ministerstwie znajdowało się ogromne archiwum-muzeum i artysta miał możliwość obejrzenia wszystkich eksponatów, wśród których były relikwie wojskowe i stroje z epoki kozackiej. Do swojego wyjazdu na Ukrainę w 1900 r. Slastion kierował w stolicy Rosji Klubem Ukraińskim. W 1886 r. artysta postanowił wydać własnym kosztem jako osobną książkę poemat Szewczenki „Hajdamacy” z własnymi ilustracjami. Była to niezwykle obszerna, skomplikowana i niełatwa praca, do której podszedł bardzo odpowiedzialnie: opracował źródła historyczne, odwiedził wszystkie miejsca związane z wydarzeniami, tak barwnie i emocjonalnie opisanymi przez Tarasa w poemacie. Bez żadnej przesady można powiedzieć, że poziomu ilustracji Slastiona nie zdołał przewyższyć żaden artysta, aż do naszych czasów. Warto dodać, że artysta namalował ten dąb w Chołodnym Jaru, przy którym bywał i Szewczenko i który przetrwał do naszych czasów: pod nim przedstawił kobziarza i tłum ludzi, których jego kobza podrywa do świętego powstania. To luksusowe, wielkoformatowe wydanie stało się ważnym wydarzeniem w kształtowaniu ukraińskiej książki, która została wydana w dwóch językach (przekład rosyjski). Z jego historią powiązanych jest wiele osób i wiele historii. Sam wydawca-artysta później we wspomnieniach opowiedział o tych okolicznościach i trudnościach, które musiał pokonać. Książka wyszła tylko dzięki jego entuzjazmowi. Stawszy się rarytasem, była wznawiana na Ukrainie i poza jej granicami wiele razy, ale te wydania nie miały poziomu pierwotnego. Dopiero w 2002 r. poemat „Hajdamacy” wyszedł w tym samym formacie, co pierwsze wydanie (tekst rosyjski został zastąpiony angielskim, ilustracje według oryginałów Slastiona, które przechowuje się w Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie). To wspaniałe wydanie prezentowe z komentarzami i wstępem (Nadija Orłowa) stało się z kolei rarytasem. Przez 20 lat Opanas Slastion zbierał materiał do zamierzonej przez siebie książki „Ukraińscy kobziarze”. Trudno wyobrazić sobie dzisiaj, co to była za praca i kto, oprócz niego, mógłby się za to zabrać. Artysta wykonał bowiem rzeczywiste portrety wszystkich znanych wówczas ludowych śpiewaków, a także podał informacje, które towarzyszyły ich portretom, o repertuarze każdego, o miejscach zamieszkania, zapisał od nich nazwy dum i psalmów. Kobziarze przedstawieni są ze swoimi dziećmi-przewodnikami, ciekawe, że wśród nich były także dziewczynki. Wydrukował również artykuł w czasopiśmie „Kijewskaja starina” (1902 r., nr 5) „Kobzar Mychajło Krawczenko i jego dumy”, w którym opowiedział, że sztuka kobziarska, pomimo niwelowania cech ludowego bytu i nowych realiów życia wiejskiego, wciąż żyje na Ukrainie. Artysta uważał za swój patriotyczny obowiązek zachowanie dla potomnych imion tych „ślepych ukraińskich Homerów” (tak ich nazywał Taras). Szewczenki), opowiedziawszy o nich w swojej książce. Stało się to sprawą jego życia, ale wydać jej nie udało się. Wydanie albumu „Ukraińscy kobziarze” według wykonanych rysunków autora zostało zrealizowane dopiero w 1964 r. pod tytułem „Portrety ukraińskich kobziarzy O. Slastiona”. Jeszcze większym entuzjastą był Slastion w sprawie poszukiwań nieznanych dzieł malarskich Tarasa Szewczenki. Włożył w to wiele wysiłku. Najpierw narysował w pracowni poety kanapę-otamankę, na której poeta leżał w ostatnich dniach swojego życia (niestety, nie zachowała się, na podstawie rysunku wykonano jej kopię, która obecnie znajduje się w Literacko-Pamięciowym Muzeum Tarasa Szewczenki). W latach studenckich Opanas poznał syna znanego modela Tarasa Malyszewa, którego niejednokrotnie malował Szewczenko i wspominał w powieści „Artysta”. Obaj wtedy byli młodzi i przyjaźnili się. Olejny szkic „Model na czerwonym tle”, na którym przedstawiony jest Taras, znajduje się obecnie w muzeum Szewczenki. Później pozował on do rysunków „Turek z odaliską”, rozpoznajemy go w postaci żebraka na akwaforcie „Starzec na cmentarzu”. Taras Szewczenko darował imiennikowi swoje szkice z jego udziałem, które zachował syn Tarasa, Mykoła. Slastion widział je i opublikował informację w czasopiśmie „Kijewskaja starina” oraz w czasopiśmie „Siajwo”. Bardzo przejmował się tymi pracami, mając na uwadze, aby je zakupiono. W 1910 r. zwrócił się do Mykoły Bilaszewskiego, wiedząc, że przygotowuje on wystawę w Kijowskim muzeum. Właściciel chciał za szkice 3000 rubli, Slastion miał nadzieję, że ktoś z zamożnych ludzi, takich jak W. Tarnowski, zdoła wykupić Opanas Slastion je. Wspominał także o obrazie „Hamalija”, który widział w Petersburgu, siedniowskiej ikonie „Boże Narodzenie”, portretach Zakrewskich, które znajdowały się u potomków. Niektóre z tych dzieł skomentowano w wydaniu akademickim jako nieodnalezione, los szkiców z modelem Malyszewem jest nieznany. Sam Slastion posiadał własną kolekcję szewczenkowskich rarytasów (270 jednostek), zostały one przekazane do Instytutu im. Tarasa Szewczenki w Charkowie. …Artysta mieszkał w Kijowie, na Wołyniu, na Czernihowszczyźnie, w końcu zatrzymał się w Myrhorodzie, gdzie wykładał uczniom szkoły artystyczno-przemysłowej, pracował tam od 1900 do 1928 roku. Nie trzeba nawet mówić, co to były za lata. Ale właśnie tutaj ujawniła się jeszcze jedna cecha jego talentu. Przyjaciel i współmyśliciel Wasyla Kryczewskiego, poparł go w dyskusji wywołanej projektem budynku Połtawskiego gubernialnego ziemstwa i stał się wraz z nim założycielem stylu architektonicznego „ukraiński modernizm”. Według jego projektów wzniesiono budynki myrhorodzkiego zakładu wodoleczniczego, szkół ziemstwa na Połtawszczyźnie, instytucji kredytowych, pierwszej elektrowni w Niżynie. Obecnie są one porzucone i zapomniane, dożywają swoich dni, a powinny stać się zabytkami architektury. Opanas Slastion przeżył 78 lat, jego życie było nasycone wydarzeniami i pracą pełną poświęcenia. Zachowały się fotografie, na których widzimy go w podeszłym wieku: z uczniami Myrhorodzkiej Szkoły Artystycznej, z żoną i synem, z poetą Pawłem Tyczyną. Nie mógł nie wiedzieć o strasznej tragedii, rozstrzelaniu ukraińskich kobziarzy w grudniu 1930 roku. Badał fenomen kobzarstwa przez całe życie, sam stworzył w Myrhorodzie kapelę bandurzystów, która zaczęła nazywać się kapelą imienia Tarasa Szewczenki, nagrywał wraz z Kłymentem Kwitką na fonograf ukraińskie dumy. Mógł zostać represjonowany podczas czystki wszystkiego, co narodowe, która rozpoczęła się już w 1934 r. Zmarł Opanas Slastion we wrześniu 1933 r. w Myrhorodzie, gdzie został pochowany. Trzeba powiedzieć, że osobowość artysty Opanasa Slastiona zasługuje na większą uwagę i szacunek, poważne badania naukowe, popularyzację, wszak był prawdziwym patriotą i poświęcił całe swoje życie Ukrainie. Ilustracja do poematu „Hajdamacy” Tarasa Szewczenki. 1886 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tektywka: Józefina Orzeszek”. Bardzo spodobał mi się tytuł, ilustracje, stało się to impulsem do stworzenia spektaklu. Żyjemy w epoce mediów społecznościowych. Na Instagramie poznałam autorkę Katerynę Łazyrko. Napisałam jej, że mam już w swoim dorobku twórczym dwa wystawione spektakle – „Toreadorzy z Wasiukiwki” (Kijowski Akademicki Teatr Młodego Widza na Lipkach) oraz „Pippi Pończoszanka” (Teatr „Osobistości”). Poprosiłam ją o zgodę na zrobienie z tej bajki inscenizacji, aby potem wystawić spektakl. Kateryna z radością się zgodziła. Pomagała nam, cały czas była w procesie, napisała dwie piosenki, które brzmią w spektaklu. Bardzo chcieliśmy, aby w spektaklu była dynamika. Mamy dużo tańców, są piosenki. Myślę, że spektakl wyszedł maksymalnie zrozumiały zarówno dla trzyletnich dzieci, jak i widzów starszych wiekiem. Mam nadzieję, że zainteresuje on także rodziców oraz dziadków. Do wykonania roli Józefiny Orzeszek wybrałam Hannę Suchomłyn. Od razu zrozumiałam, że to właśnie ona będzie u nas grać główną rolę. Kret Mykoła – Pawło Bukowski. Artem Suchyna i Wałentyn Fomenko grają mrówki i autorów. To już nie pierwszy mój spektakl z udziałem tego utalentowanego duetu wykonawców. Świetnie się uzupełniają i tworzą urok spektaklu. Anastasija Stefanowycz wykonuje od razu dwie role – Pszczółki i Krówki. Na razie nie lubię, żeby w moich spektaklach było wielu aktorów. Podoba mi się, gdy ci sami aktorzy grają różne postacie i gdy zauważa to widz. Do roli Sroki wyznaczyłam Hennadija Piatowa. Świadomie wybrałam do tej roli chłopaka. Sroka u nas jest osobą niebinarną. Dlatego tę rolę może wykonywać nie tylko dziewczyna, ale i chłopak. To w żadnym wypadku nie jest drwina. Chcieliśmy pokazać, że ludzie są różni i to jest normalne. Dzieci być może tego nie zrozumieją, ale zawarłam w spektaklu wiele przemyśleń. Chciałam zerwać z szablonami, stereotypami płciowymi. Chłopcy mogą kochać kwiaty, a dziewczyna – być detektywką i bardzo dobrze wykonywać swoją pracę. Był dobór muzyki. Chcieliśmy stworzyć kreskówkową historię, do której zainspirował nas Disney. W spektaklu choreografia Daniiła Marżecia. Jestem mu bardzo wdzięczna, pracuję z Daniiłem już przy drugim spektaklu. Dobrze czuje, co jest potrzebne, u niego każdy ruch coś oznacza. Co więcej, jest on aktorem teatru i kina. Jestem wdzięczna za dobre numery plastyczne w spektaklu. A zrobienie takiej choreografii na mikroscenie jest bardzo trudne. Ogólnie rzecz biorąc, z choreografem i scenografem rozumieliśmy się bez słów. Przed rozpoczęciem premiery miała odbyć się sesja autografów Kateryny Łazyrko, ale autorka niestety zachorowała. Mam nadzieję, że zawita na jeden z kolejnych pokazów i porozmawiamy. Staram się nie opuszczać pokazów tych spektakli, które wyreżyserowałam, aby trzymać je w formie. Cieszę się z opinii o nowym spektaklu, które już są. Będziemy pracować dalej, być może zrobimy noworoczną wersję spektaklu. Przyznam, że chcę wystawić coś na dużej scenie teatru. Myślę, że będzie to spektakl dla nastolatków. W pewnym stopniu skłaniam się ku dramatowi społecznemu. – Przestrzeń mikrosceny jest dość skomplikowana – kontynuował rozmowę scenograf i kostiumograf Maksym Koczniew. – Dotyczy to dekoracji i gry aktorów. W takim formacie rozwinąć dynamikę działań scenicznych i zbudować mizansceny nie jest łatwo. A jeszcze trzeba było zrobić tak, aby było to ciekawe i zrozumiałe dla dzieci. Do stworzenia kostiumów zainspirowały mnie pokazy mody Johna Galliano z 2007 i 2010 roku. Postawiliśmy przed sobą zadanie zrobienia spektaklu maksymalnie teledyskowego, aby wewnętrzna zmiana montażu była nieprzerwana. Przecież dla koncentracji uwagi trzeba stale zmieniać obrazki na scenie. Wydaje się, że nam się to udało. Oczywiście były momenty, kiedy dzieci się rozpraszały, ale w większości patrzyły dość uważnie. Teatr to życie. Bardzo ważne jest kształtowanie światopoglądu dziecka od wczesnego dzieciństwa. Musimy dbać także o gusta artystyczne widza. Dlatego zrobiliśmy w spektaklu podtekst społeczny, ale nienachalnie. Moim zdaniem wyszło to w zrozumiałej i dostępnej dla dzieci formie. Mieliśmy pomysł, aby nie robić postaci dosłownie zwierzętami, chcieliśmy, żeby były bardziej podobne do ludzi. Odczytuje się wizerunek, odczytuje się sylwetkę. Ale to nie jest spektakl o zwierzątkach. W publikacji wykorzystano materiały ze strony Teatru Młodego Widza na Lipkach. Zdjęcia Ołeksandra Biełeńkiego oraz Anastasiji Tełikowej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Spektakle dla najmłodszych

W Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza na Lipkach odbyły się dwie premiery na podstawie utworów współczesnych ukraińskich pisarzy. Przygodową komedię fantastyczną dla dzieci od siedmiu lat „Tajemne Towarzystwo Tchórzy” (według powieści o tym samym tytule Łesi Woroninej) wyreżyserowała młoda reżyserka Polina Naumenko. Z kolei reżyserka Kristina Awakian zrealizowała inscenizację muzycznej bajki detektywistycznej dla dzieci od trzech lat „Wiewiórka-detektyw: Józefina Orzeszek” na podstawie bajki Kateryny Łazirko. Eduard OWCHARENKO Nawet w realnym świecie każdemu może przydarzyć się fantastyczna i unikalna przygoda. Zwyczajny uczeń Kłym zderza się z własnymi lękami, presją rówieśników i, wpadłszy w wir wydarzeń, zgadza się na eksperyment z wypróbowaniem nowego środka przeciw strachowi oraz dołącza do Tajemnego Towarzystwa Tchórzy. A tymczasem przybysze z kosmosu chcą zaatakować Ziemię… Czy Kłym zdoła pokonać swój strach? Czy możliwe, że tchórze w rzeczywistości mogą być najodważniejszymi ludźmi? Odpowiedzi na te i inne pytania dociekliwi widzowie będą mogli znaleźć w nowym spektaklu. – To moje pierwsze profesjonalne doświadczenie na deskach teatralnych – opowiada Polina Naumenko – wszystko inne było w ramach Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji imienia Iwana Karpenki-Karego. Myślałam o pracy dyplomowej i przypadkowo natrafiłam na książkę „Tajemne Towarzystwo Tchórzy”, której wcześniej nie czytałam. Aktorzy grający w spektaklu znali ją z dziecięcych lat. Kiedy przeczytałam, zrozumiałam, że problematyka powieści bardzo rezonuje ze współczesnością. Zapragnęłam to wcielić w życie i wysłać ważny „telegram” do współczesnego widza. Tego samego wieczoru zaczęłam pracować nad inscenizacją. Zaintrygował mnie temat narzucania lęków i wewnętrzna siła każdego dziecka. Właśnie to wydało mi się aktualne, ponieważ wiele dzieci w rzeczywistości nie może być sobą, boi się wyróżniać. To rodzi kompleksy. Dzieci nie odważają się wyrazić własnego zdania, a społeczeństwo nieustannie dyktuje im swoje zasady. Z okazji 100-lecia Teatru Młodego Widza na Lipkach ogłoszono konkurs dla młodych reżyserów. Wygrałam z przedstawioną eksplikacją i pomysłem projektu. Autorka powieści Łesia Woronina pozwoliła wcielić swój utwór na scenie, wspierała mnie moralnie, a rezultat pracy zobaczyła już na premierze. Jeszcze przed rozpoczęciem pracy dobrze znałam ten teatr, jego zespół twórczy. Odnośnie większości wykonawców zgłosiłam swoje propozycje, a kierownictwo teatru nie miało nic przeciwko, poszło mi na rękę, za co jestem bardzo wdzięczna. Próby trwały dwa miesiące. Proces przebiegał zgodnie, całościowo i szybko: czuło się twórczą jedność, co jest bardzo ważne dla wspólnej sprawy. Dziękuję aktorom za tak owocne próby. Zawsze znajdowaliśmy wspólny język, wspólne rozwiązania. Więc w dwa miesiące zdążyliśmy wypuścić premierę. Rolę głównego bohatera Kłyma wykonuje aktor Hennadij Piatow. Babcia Sołomija – Iryna Rudenko. To ona wynalazła środek na przestrach nr 9, a wraz z wnukiem uratowała ludzkość przed wirusem strachu. Pomagali babci eksperci-agenci, którzy wspierając Kłyma, tworzyli ducha zespołu. To Żuk (Ołeksij Jaszczenko) i Zając (Kyryło Anisimow). Bardzo mi imponowało, że Łesia Woronina akcentowała uwagę na tym, że wszystkie przeszkody można pokonać pracą zespołową, z kochającymi rodzicami, bliskimi i przyjaciółmi. Kochających rodziców wcielili zasłużona artystka Ukrainy Maryna Androszczuk (Matka) oraz Witalij Derewianczuk (Ojciec). A przybysze, którzy siali strach, czyli sinomordy, błękitne żaby, wyłupiaste ropuchy – Andrij Storożyk i Jewhen Suprun. Reżyserska koncepcja ułożyła mi się szybko, dlatego przychodziłam przygotowana na próby, wiedziałam, czego chcę. Aktorzy również proponowali ciekawe interpretacje, pomysły. Często nasze poglądy się pokrywały i razem tworzyliśmy spektakl. Scenografią i kostiumami zajmowała się Julija Kryszewycz, która ukończyła Narodowy Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji na specjalności „scenograf teatru lalek”. Miałyśmy z nią wiele pomysłów. W szczególności nie chciałyśmy, aby sinomordy były zbyt straszne, bo wtedy najmłodsi widzowie mogliby się przestraszyć. Podjęłyśmy decyzję, by uczynić te istoty komicznymi. Myślę, że nam się to udało. Dzieciom tak bardzo się spodobało, że wykrzykiwały: „Kiedy znowu wyjdą żabki?”. Ta historia zakłada miejsce akcji w różnych ciekawych lokalizacjach. Niestety, wykorzystać wszystko na scenie jest niemożliwe. Postanowiliśmy rozgraniczyć przestrzeń. Z jednej strony to codzienna przestrzeń każdego ucznia, który zbiera się do szkoły. A z drugiej – jasne, tajemnicze laboratorium. Kiedy myślimy o laboratorium, zazwyczaj pojawiają się skojarzenia z przyrządami chemicznymi. Ale Babcia bardzo kochała kwiaty. Postanowiliśmy z artystką, że będzie je uprawiać w probówkach i właśnie takie, które pomogą pokonać sinomordy. Przestrzeń sceniczną wyposażyli pracownicy warsztatów stolarskich i dekoratorskich. W ten sposób powstały dwie przestrzenie – szara, codzienna oraz nasycona barwami. Muzykę do spektaklu napisał kompozytor Illia Samoszot. Dbaliśmy o to, aby nie była tłem akcji, a tworzyła tajemniczą atmosferę w laboratorium, nastrój, dopełniała charaktery postaci. Nad plastycznym rozwiązaniem pracowaliśmy z choreografem Daniiłem Marżecem. Wiele razy zmienia się miejsce akcji i czas, dlatego wymyślaliśmy różne formy, ostatecznie wszystko ułożyło się za pomocą plastyki. Uważam, że cały zespół pracował zgodnie, owocnie, a co najważniejsze, udało się zrealizować zaplanowane. Mam nadzieję, że spektakl z każdym pokazem będzie stawał się lepszy, będą pojawiać się nowe barwy. A na razie to dopiero początek. Autorce Łesi Woroninej bardzo spodobał się główny bohater. Podziękowała za dynamikę, wyrazistość, za to, że jej utwór będzie teraz żył na scenie. W rzeczywistości ma ona cały cykl utworów, do którego wchodzi również ta powieść. Dojrzewa myśl: jeśli mały widz dobrze będzie odbierał spektakl, to warto pracować nad kontynuacją. *** Główna bohaterka spektaklu „Wiewiórka-detektyw: Józefina Orzeszek” pomaga wszystkim zwierzątkom w parku i rozwiązuje najbardziej zagmatwane sprawy. Ale pewnego dnia wszystkie zwierzątka jednoczą się w imię sprawy, której nawet Jozi nie jest w stanie rozwiązać, ponieważ przygotowują niespodziankę na urodziny wiewiórki, a ona o niczym nie domyśla się. – W 2023 roku w naszym teatrze pojawiła się nowa przestrzeń – mikroscena. To trzecia scena, na której idą głównie spektakle dla dzieci w wieku 3+. Zrozumieliśmy, że te spektakle cieszą się dużym popytem – zaznaczyła reżyserka-inscenizatorka i autorka inscenizacji Kristina Awakian. Moja przyjaciółka, aktorka Teatru na Lipkach Hanna Kazaczenko, pewnego razu przyniosła książkę „Wiewiórka-detektyw: Józefina Orzeszek”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Twórca ukraińskiego tanga

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Eduarda Meżuła Ten koncert stał się finałem Siódmego międzynarodowego festiwalu muzyki retro imienia Bohdana Wesolowskiego. A wcześniej koncerty odbyły się w Stryju, Lwowie i Połtawie. Tego wieczoru rzeczywiście był wspaniały koncert. Można było pomyśleć, że tę cudowną muzykę Ukraińcy słyszeli przez całe życie. A w rzeczywistości przebijała ona sobie niełatwą drogę do Ukrainy przez ocean. Bohdan Wesolowski był wielkim Ukraińcem, ale nigdy nie miał ukraińskiego paszportu. Wiele lat przeżył za oceanem, w Kanadzie. A tego wieczoru do Domu Nagrań zawitali przedstawiciele placówek dyplomatycznych. – Bohdan Wesolowski przyjechał do Kanady w 1949 roku, w tym samym czasie, kiedy i mój dziadek oraz babcia – podkreśliła Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Kanady w Ukrainie Natalka Cmoć. – Myślę, że byli rówieśnikami. Możliwe, że mieli podobne życie. Przeżył w Kanadzie 22 lata. Początkowo w górniczym mieście Sudbury, a po dwóch latach przeniósł się do Montrealu, gdzie do 1971 roku kierował ukraińską redakcją radia. Kanadyjczycy ukraińskiego pochodzenia go znają. Muzykę tego kompozytora słyszałam u siebie w domu. Dopiero w 1956 roku otrzymał kanadyjskie obywatelstwo. A później wydał znany album swoich piosenek pod tytułem „Gwiazda”. Jego twórczość kochają w Kanadzie, Ukrainie, Argentynie, Australii i innych krajach. – Wesolowski – to legendarna postać ukraińskiej muzyki XX wieku – podkreśliła Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Argentyny w Ukrainie Elena Leticia Teresa Mikusiński. – Nazywają go królem ukraińskiego tanga. Ten gatunek zrodził się w dzielnicach Buenos Aires i z czasem stał się uosobieniem nostalgii, elegancji i odrębności. Ukraiński kompozytor Wesolowski zdołał uczynić go prawdziwie swoim. A to jest świadectwem tego, jak muzyka plecie niewidzialne płótno między narodami. Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji oraz RO „Proświta” W ostatnich dniach w świetlicy „Związku Ukrainek Kosowszczyzny” otwarto wystawę małżeństwa Nadiji i Wołodymyra Woronczaków. Przybyli tu szczerzy miłośnicy sztuki, wśród których byli bliscy, przyjaciele, znajomi, członkowie Klubu Inteligencji, RO „Proświta”, kosowskiego i kutskiego oddziałów „Związku Ukrainek”. Ulana Sorohan, przewodnicząca oddziału „Związku Ukrainek”, przedstawiła obecnym Nadiję Woronczak – członkinię związku, zastępczynię przewodniczącej kutskiego oddziału „Związku Ukrainek”. Lubow Hawrysz, pedagożka Liceum w Kutach przy Radzie Osiedlowej w Kutach, krótko opowiedziała o drodze życiowej i twórczej rodziny Woronczaków. Nadija Woronczak – pedagożka, mistrzyni snycerstwa, zabawek tekstylnych, artystycznego wycinania tkanin, członkini Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Wykształcenie artystyczne zdobyła w Wyżnickiej Szkole Sztuki Stosowanej, wyższe – w Odeskim Instytucie Pedagogicznym na wydziale kultury. Uchwycił nostalgicznego, namiętnego i wyrafinowanego ducha tanga – gatunku głęboko zakorzenionego w argentyńskiej tożsamości. I nadał mu nowe brzmienie przez pryzmat własnego języka kulturowego. Jego muzyka stała się prawdziwym mostem między światami, wolną i plastyczną formą wyrazu. Głównym bohaterem koncertu był jeden z wiodących zespołów Ukraińskiego Radia – Akademicka Orkiestra Muzyki Ludowej i Popularnej Ukraińskiego Radia, kierownik artystyczny i główny dyrygent Mychajło Pikulski. A koncert rozpoczęto od jednej ze znanych piosenek Bohdana Wesolowskiego „Wiatr wieje”, która tym razem brzmiała jako kompozycja instrumentalna (solista Jarosław Juś, bandura). Nawiasem mówiąc, była to pierwsza kompozycja Wesolowskiego, którą napisał w wieku 16 lat. A ogółem stworzył ponad 140 piosenek, z których 40 to tanga. Dalej zabrzmiały trzy lwowskie tanga kompozytora, a także najsłynniejsze argentyńskie tango, które wykonał znany akordeonista Tymofij Illuchin. A dla pełni obrazu piękna para tańczyła tango w tej sali. Program koncertu poświęcono również soliście Ukraińskiego Radia, artyście ludowemu Ukrainy Wasylowi Bokoczowi. To właśnie ten człowiek w latach 90. ubiegłego wieku przywiózł z Kanady do Ukrainy nuty piosenek i tang Bohdana Wesolowskiego. Wasyl Bokocz jako pierwszy nagrał je w studiu z orkiestrą instrumentów ludowych. Sam popularyzował tę muzykę na koncertach, na antenach Ukraińskiego Radia, otworzył tym piosenkom drogę na ukraińską scenę. Później podchwycili je inni wykonawcy, w szczególności Ołeh Skrypka. Ale to właśnie Wasyl Bokocz był pierwszy. Uwadze widzów przedstawiono krótki film o Wasylu Bokoczu autorstwa reżysera Stanisława Łytwynowa. Jak wiadomo, w wieku 19 lat Wesolowski napisał swoje pierwsze tango „Ty i twoje czarne oczy”, które stało się szlagierem. Tego wieczoru zabrzmiało ono w wykonaniu orkiestry (solistka Władysława Czajka). Po tym burzliwymi oklaskami publiczność powitała Trio Bandurzystek Ukraińskiego Radia w składzie: artystka ludowa Ukrainy Tetiana Małomuż oraz zasłużone artystki Kateryna Kowryk i Olha Nyszczota. Jak już wspomniano, Bohdan kod Ukraińców” – czytamy w wydaniu. Nadija Woronczak opowiedziała o swoim dorobku artystycznym, dzieliła się planami na przyszłość. Z zawodu jest mistrzynią artystycznego snycerstwa, ale zapragnęła eksperymentować zarówno z materiałami, jak i technologiami wykonania. Asortyment prac jest szeroki – chusty, szale, bluzki, serwetki, sukienki, drewniane pisanki, talerze, szkatułki, lalki-amulety, tekstylne zabawki dziecięce, a teraz jeszcze obrazy, w których czuć głęboki sens ludzkiego życia. W pracy łączy różne rodzaje i techniki ludowej sztuki dekoracyjno-użytkowej – rzeźbienie, wypalanie, tonowanie, wycinanie, aplikację, malowanie palcami. Nadija Wasyliwna lubi obdarowywać swoimi wyrobami, a nie sprzedawać. Wesolowski w 1949 roku przybył do Kanady, odczuwał niewymowną tęsknotę za Ukrainą. Właśnie wtedy pojawia się jego utwór „Leć, tęskna pieśni”. Stał się on hymnem ukraińskiej diaspory, śpiewano go w Australii, Argentynie, USA, Kanadzie. Tę pieśń kompozytor napisał wraz z żoną Ołeną. A podczas koncertu solistką była Ołena Kumanowska. I znów na scenie Trio bandurzystek Ukraińskiego Radia z dwiema pieśniami-tangami Bohdana Wesolowskiego „Cicho bez słów” oraz „Czy znasz ty”. A potem jeszcze głośne oklaski. Tym razem dla Zespołu solistów „Błahowist”. Ten kolektyw został utworzony w 1992 roku, kierownik artystyczny – ludowa artystka Ukrainy Tetiana Kumanowska. Osobliwością tego kolektywu jest to, że jest niewielki, kameralny, liczy tylko 14 uczestników. Ale każdy w zespole jest chórzystą, chórmistrzem i solistą-wokalistą. W archiwach Ukraińskiego Radia znajduje się wiele nagrań, których dokonał ten zespół. Wśród pieśni w ich wykonaniu jest „Nie płaczcie, róże”, do stworzenia której Wesolowskiego zainspirowała jego żona. Przez wiele lat Bohdan Wesolowski pisał głównie muzykę do własnych wierszy, a kiedy zaczyna pracować w radiu, pojawia się przed nim wspaniała możliwość słuchania poezji z Ukrainy. Po tym większość swoich pieśni pisze do wierszy ukraińskich poetów. Tylko 17 pieśni zostało przez niego napisanych do słów Wołodymyra Sosiury. A Zespół „Błahowist” podarował pieśń do słów J. Kłymowskiego „Nocą” (solista Iwan Makarow). Wszyscy znają pieśń Stepana Sabadasza do wierszy Mychajła Tkacza „Mariczka”, która niedawno skończyła 70 lat. A Bohdan Wesolowski w dalekiej Kanadzie czytał ten wiersz i stworzył swoją wersję „Mariczki”. Tę mało znaną wersję wykonał Zespół „Błahowist”. Także w jego wykonaniu zabrzmiały pieśni „Dziewczęca”, „Chabry” oraz „Kładka”. A akordem końcowym stała się już znana wielu osobom na Ukrainie pieśń do słów i muzyki Wesolowskiego „Przyjdzie jeszcze czas”. Nadia Woronczak „Piękno Pokucia i Huculszczyzny, żywa przyroda, kultura huculskiego i bukowińskiego kraju, moja mentalność i duchowość, twórczy tandem z mężem – oto źródło, z którego czerpię natchnienie do twórczości”, – dodaje mistrzyni. Rozmowa kontynuowana była przy filiżance kawy w pokoju-muzeum „Historia ruchu kobiecego Kosowszczyzny”, stworzonym z inicjatywy honorowej przewodniczącej Kosowskiej rejonowej organizacji społecznej „Związek Ukrainek” Anny Bohdan. W Wielkiej sali Domu Nagrań Ukraińskiego Radia odbył się koncert „Muzyka retro. Ukraińskie wzory”, poświęcony 110. rocznicy urodzin znanego kompozytora ukraińskiego pochodzenia Bohdana Wesolowskiego. Ten artysta zrealizował swój talent zarówno na Ukrainie, jak i w Kanadzie. O jego drodze życiowej i twórczej opowiedzieli prowadzący koncert Hałyna Babij oraz Ihor Ostasz.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Wystawa rodzinnego tandemu w Kosowie

dziedzinie grafiki użytkowej i wzorniczej. Organizuje dla dzieci i młodzieży warsztaty artystycznego wypalania po drewnie, tworzenia zabawki tekstylnej, dekorowania jej ludowym malowidłem oraz wybijanego wzoru. Wołodymyr Worończak – znany na Bukowinie mistrz artystycznego drzeworzbiarstwa, bednarstwa i wypalania, członek Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy. Nadija i Wołodymyr są aktywnymi uczestnikami międzynarodowych, ogólnoukraińskich, obwodowych i rejonowych wystaw, jarmarków i festiwali. Połączyło ich Wyżnickie Училище Stosowanej Sztuki, Odeski Instytut Pedagogiczny im. K. Uszynskiego, gdzie nauczono ich z szacunkiem odnosić się do dorobku artystycznego, kontynuować niezniszczalne tradycje ludowe, a także Bukowiński Oddział Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy. Obecni mogli zobaczyć część prezentowanych autorskich prac artystów z zakresu sztuki dekoracyjno-użytkowej, które zachwycają pięknem, wysokim poziomem wykonania i dopracowaniem: rzeźbione talerze, serwetki, lalki-amulety, zabawki, obrazy Nadiji oraz bednarskie prace Wołodymyra, a także wydawnictwo krajoznawczo-artystyczne „Dywosvit Wołodymyra ta Nadiji Worończaków” (2022). „To album zapoznający z twórczością wiodących mistrzów, zasłużonego mistrza twórczości ludowej Ukrainy Wołodymyra Worończaka (bednarstwo i artystyczne wypalanie, rzeźbienie) oraz jego żony Nadiji (zabawka etniczna), która w swoich wyrobach również wykorzystuje suche rzeźbienie i wypalanie, aplikację z różnych materiałów. Ich prace stały się ozdobą wielu muzeów, nieodłączną częścią tradycyjnej sztuki ludowej regionu bukowińskiego. Twórczość małżeństwa Worończaków opiera się na poszukiwaniu nowatorskich rozwiązań, jest interesującą i niezwykłą kartą tradycyjnej sztuki ukraińskiej, która wspiera etnoartystyczny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

„Jego głos jest wśród nas. Jego pieśń jest o nas” Ogólnonarodowe uczczenie pamięci Nazarija Jaremczuka w Czerniowcach

Nazarij Jaremczuk Iwan DERDA przewodniczący Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta”, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki 30 czerwca 2025 roku na Cmentarzu Centralnym w Czerniowcach, przy grobie artysty ludowego Ukrainy Nazarija Jaremczuka, odbyła się głęboko poruszająca panichida-requiem z okazji 30. rocznicy jego odejścia do Wieczności. W modlitwie i ciszy zeszły się niebo i ziemia – pamięć i wdzięczność, ból straty i duma z jasnego talentu, podarowanego Ukrainie. Nabożeństwo odprawiali duchowni Prawosławnej Cerkwi Ukrainy oraz Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej – we wspólnej modlitwie za duszę Nazarija jednoczyły się tradycje chrześcijańskie, które przez wieki pielęgnowały duchowość narodu ukraińskiego. Ta chwila stała się znakiem żywej więzi między pokoleniami, miłości i pamięci, która nie gaśnie. Nasz bukowiński słowik – wybitny ukraiński piosenkarz estradowy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, laureat Międzynarodowego konkursu „Bratysławska Lira”, Honorowy obywatel miasta Czerniowce – pozostawił głęboki ślad w sercach ludzi. Spotkanie z pamięcią Maestro stało się ciepłym, szczerym i godnym wydarzeniem, które zgromadziło przedstawicieli władz, duchowieństwa, działaczy społecznych, naukowców, artystów i twórczą elitę Bukowiny. Było to wydarzenie, które rozgrzewa serce i budzi godność narodową. Wydarzenie zostało zorganizowane przez Czerniowieckie Obwodowe Zjednoczenie Organizacji Społecznej „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki”. Uroczystość rozpoczęła się wykonaniem Hymnu Państwowego Ukrainy – „Szcze ne wmerła Ukrainy”, który swego czasu szczerze i wzniośle śpiewał sam Nazarij Jaremczuk. W tej poruszającej chwili zlały się w jedno miłość do Ojczyzny, szacunek dla Maestro oraz jedność pokoleń. Zanim wybrzmiało pierwsze słowo czy melodia, ogłoszono minutę ciszy – za poległych żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy, którzy oddali swoje życie za niepodległość w wojnie przeciwko moskiewskiej agresji, a także za żołnierza ukraińskiego frontu kulturalnego – Nazarija Jaremczuka, którego głos i pieśń były i pozostają duchową bronią w obronie ukraińskiej tożsamości. Pieśń Ołeksandra Złotnyka do wiersza Wadyma Kryszczenki „Rodyna” w nagraniu Nazarija Jaremczuka ponownie połączyła wszystkich obecnych w jedną wielką rodzinę. Ze szczerymi słowami do obecnych zwrócili się: Ołena Bodnar – naczelniczka wydziału kultury Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej; Serhij Dobrzanśkyj – sekretarz komitetu wykonawczego Czerniowieckiej Rady Miejskiej; Tamara Marusyk – kierowniczka Centrum zarządzania obiektem UNESCO Czerniowieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Jurija Fedkowycza, honorowa obywatelka miasta Czerniowce, która wspomniała o odsłonięciu tablicy pamiątkowej na wydziale geograficznym CzNU – alma mater Nazarija Jaremczuka, który w tym roku obchodzi swoje 150-lecie. Wzruszającymi wspomnieniami o na zawsze drogim towarzyszu podzielili się ci, którzy kroczyli obok niego: były dyrektor Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Wasyl Koszman; reżyser dźwięku Wasyl Waskan; zasłużony artysta Ukrainy, trębacz Ołeksandr Salnikow; poeta-pieśniarz, kum Wasyl Fesiuk. A także – telefonicznie z Paryża – były reżyser Czerniowieckiej Filharmonii Obwodowej Ostap Sawczuk, którego słowa przeniknęły każdego do głębi serca. Nadeszły liczne telegramy z całej Ukrainy: z Kijowa – od Pawła Mowczana, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, wybitnego ukraińskiego poety, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki; z Wyżnicy – od Iwana Dronczuka; a także od Tarnopolskiej Filharmonii Obwodowej, której przewodzi artysta ludowy Ukrainy Jarosław Lemiszka i inni. Kulminacją była poetycka przemowa zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, legendarnego poety-pieśniarza Stepana Halabardy – autora wiersza „Jaworyna”, który tego wieczoru mówił i śpiewał nie tylko jako artysta, ale jako wierny towarzysz i szczery przyjaciel. Na zakończenie panichidy-requiem, w symbolicznych obrazach żurawi, które na wieki odleciały do Niebios, w sercach obecnych rozbrzmiewała pieśń-requiem „Czujesz, bracie mój” w przejmującym wykonaniu Iwana Derdy. Aparaturę i oprawę dźwiękową zapewnił zasłużony pracownik kultury Ukrainy, znany proświcianin, kompozytor i aranżer Iwan Hatrycz – w jego studiu wielokrotnie nagrywała piosenki córka Nazarija, Mariczka Jaremczuk. Modlitwa, wiersze-dedykacje, wystąpienia, składanie kwiatów – wszystko tego dnia oddychało szczerą wdzięcznością i godnością narodową. Wydarzenie odbyło się według autorskiego scenariusza i prowadzenia Iwana Derdy. To nie była tylko ceremonia – to było spotkanie z samą Ukrainą, którą Nazarij Jaremczuk niósł przez całe swoje życie i pozostawił w spadku nam. Jego głos jest żywy. Jego misja trwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn