Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №28 за 2005 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

TYGODNIK Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Fot. H. Obórska Z Dekretu Prezydenta Ukrainy nr 1086/2005: „Określić jako jeden z głównych kierunków działalności organów władzy wykonawczej realizację polityki państwowej w zakresie ochrony praw dzieci, przede wszystkim dzieci-sierot oraz dzieci pozbawionych opieki rodzicielskiej”. S. 4–5 Opowieść o ukraińskiej wsi z punktu widzenia stylistyki czasu S. 8–9

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Kraina marzeń salutuje

Festiwal „Kraina marzeń” to przede wszystkim spełnione marzenie inicjatora i pomysłodawcy tego wydarzenia, Ołeha Skrypki, do realizacji którego znany rockowy muzyk dążył wytrwale i konsekwentnie przez kilka lat. Ten zamysł skupił w sobie pragnienia i zainteresowanie folklorystów, muzyków i artystów, którzy chcą widzieć ukraińską etnikę nowoczesną i atrakcyjną. W rezultacie mamy święto, o którym być może kijowianie nawet nie marzyli, a którzy coraz wyraźniej odczuwają presję kiczu, agresywnych show i… nudy. O festiwalu czytajcie na str. 16 10 lat temu Ukraina pożegnała się z Ołesiem Hončarem, str. 11—12 NARODOWE TRADYCJE — PRZEZ WIEKI O poszukiwaniu siebie w twórczości i wspólnym języku z drugim człowiekiem poprzez dialog w projekcie „Synergia postępu”, str. 14-15

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. H. Szewczenki, Ukraińska Partia Ludowa zapraszają 16 lipca 2005 roku do Parku im. T. Szewczenki o godzinie 10 na wielki koncert-tołokę «CZUMAK WOLI ZAKŁADA» z okazji rozpoczęcia artystycznej akcji oświatowej «Sól ziemi — Czumackim szlakiem»

W programie obrzędowe widowisko czumackie z udziałem czołowych zespołów twórczych miasta Kijowa, męskiego chóru ludowego «Czumacy», zasłużonego ludowego zespołu pieśni i tańca «Darniczanka», ludowego chóru «Nadija», ludowego chóru «Homin», zespołów «Czerwona kalina», «Żurawka», «Zorianka», «Czariwnyca», czołowych artystów Ukrainy. Prowadzi Tetiana NEHRIJ. ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASOWEJ — 708 807 hrywien 33 kopiejki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zdjęcie H. Oborskiej, we wszystkich głównych kierunkach. Jednak główną kwestią zjazdu NSNU miało być ogłoszenie apelu w sprawie udziału w wyborach parlamentarnych w 2006 roku. „Dzisiaj jest właśnie ten moment, kiedy wymaga się od nas odpowiedzi na pytanie o sytuację wokół koalicji wyborczej. Już pół roku czekamy na odpowiedź na słowa honorowego przewodniczącego partii, Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki dotyczące konieczności stworzenia koalicji przedwyborczej w składzie trzech sił politycznych” — powiedział Roman Bezsmertny. „Zrozumiałe jest, że lokomotywą takiej koalicji powinny stać się „Ludowy Związek „Nasza Ukraina”, a także grupa partii wchodzących w skład Bloku Julii Tymoszenko” — zaznaczył na zjeździe przewodniczący Rady partii Roman Bezsmertny. Wezwał on również NSNU do kontynuowania dialogu z Partią Ludową Wołodymyra Łytwyna, pomimo tego, że „z regionów napływają najbardziej krytyczne uwagi dotyczące składu Partii Ludowej”. W wystąpieniu Prezydenta Ukrainy nie było jasnego określenia co do formatu udziału NSNU w wyborach. Prawda, znów była mowa o BJuT i Partii Ludowej Wołodymyra Łytwyna. Nie było już krytyki pod adresem NRU, UNP i PRP dotyczącej ich stanowiska, która wybrzmiała w wystąpieniu Wiktora Juszczenki na zjeździe założycielskim NSNU w marcu. Przeciwnie, nastąpił nieco nieoczekiwany zwrot: kierownictwo NSNU i delegaci zjazdu otrzymali jasne stanowisko w sprawie udziału w wyborach 2006 roku od przewodniczącego NRU i ministra spraw zagranicznych Borysa Tarasiuka. W apelu do delegatów zjazdu NSNU od partii „Batkiwszczyna” Premier Julii Tymoszenko, Ludowego Ruchu Ukrainy, partii „Reformy i Porządek” Wiktora Pynzenyka, Ukraińskiej Partii Ludowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

POLITYKA KADROWA — ZADANIE PRIORYTETOWE

KROCZYMY W LEWO Pierwszy zjazd partii prezydenckiej „Ludowy Związek »Nasza Ukraina«”, który odbył się w Kijowie 9 lipca 2005 roku, przyciągnął znaczną uwagę: zarówno polityków, jak i opinię publiczną interesowało, czy Prezydent Ukrainy odwiedzi to zgromadzenie i co powie swoim partyjnym kolegom. Znaleźli się ludzie, którzy przekonali Głowę państwa, że zarówno jemu, jak i Ukrainie będzie korzystniej, gdy Prezydent będzie jeszcze patronem partii. Aby nie dawać dodatkowych powodów do szerzenia opinii o nomenklaturowym charakterze partii, jej faktyczni przywódcy (Petro Poroszenko, Roman Bezsmertny, Jurij Jechanurow oraz Mykoła Martynenko) postanowili nie demonstrować siły i nie zwoływać zjazdu w Pałacu „Ukraina”, wybierając historyczną aulę Politechniki Kijowskiej. Umowna skromność nie przesłoniła faktu, że jest to zjazd partii szczególnej na ukraińskiej scenie politycznej. Świadczyły o tym liczne zagraniczne samochody i luksusowe autokary, które przywiozły delegatów z obwodów: mało prawdopodobne, by mogła sobie na to pozwolić partia wyrastająca z mas ludowych. Świadczyła o tym przeważnie rosyjskojęzyczna atmosfera kuluarów, przypominająca zjazdy NDP, gdy partia ta była u władzy, lub wreszcie wystawne zjazdy SDPU(o). Dlatego nie jest retorycznym pytanie: co u nas zmieniło się w wyniku zmiany władzy? Pytanie to padło również na zjeździe LZNU. Padła odpowiedź-usprawiedliwienie: nowa władza zbyt krótko jest u władzy, za wcześnie mówić o realnych zmianach. Strzałki odpowiedzialności kierowano na rząd, twierdząc, że poszczególni jego członkowie, zamiast pracować, „promują” siebie. Jeszcze bardziej niepokojące od tego przerzucania odpowiedzialności i szukania wrogów wśród członków byłej koalicji „Siła Narodu” były permanentne przypomnienia, że LZNU to partia szczególna, o szczególnym potencjale i szczególnych zadaniach… Dlatego przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Wołodymyr Jaworiwski powiedział, że obecnie Ukraińcy mają być może ostatnią daną przez los szansę na zbudowanie państwa, którego pragnie ukraińska dusza. Prosił otoczenie prezydenckie, by nie blokowało prawdy na drodze do Prezydenta. Zwracając się do tego otoczenia, które obecnie stanowi główne jądro LZNU, przewodniczący związku pisarzy powiedział: „Chłopcy, nie złapaliście Pana Boga za nogi. Jestem przekonany, że w otoczeniu Prezydenta powinny być autorytety moralne ukraińskiego narodu, a nie ci urzędnicy, z których ktoś dał więcej pieniędzy na wybory, a ktoś mniej”. Jednak ironiczne uśmiechy, które po tych słowach zagościły na ustach członków prezydium zjazdu, zmuszają do przypuszczenia, że ich filozofia drogi do zwycięstwa jest inna. Prezydium LZNU — Jurij Jechanurow, Petro Poroszenko, Roman Bezsmertny, Mykoła Martynenko — wyraźnie na kogoś czekało. Skromne wystąpienie przewodniczącego Rady partii Romana Bezsmertnego oznaczało, że strategię ogłosi honorowy przewodniczący partii Wiktor Juszczenko. Tak też się stało. Prezydent Ukrainy życzył LZNU długiej drogi w polityce i powiedział, że na sali siedzą przedstawiciele tej siły, która nie przegrywała. A Głowa państwa wymienił również główne wyzwania, które obecnie stoją przed państwem i na które muszą odpowiedzieć przedstawiciele LZNU. Według słów Wiktora Juszczenki, pierwsze kroki, które obiecano podczas Pomarańczowej Rewolucji, zostały już wykonane. Wniesiono zmiany do budżetu państwa na 2005 rok i zwiększono świadczenia socjalne. Nastąpiło wyjście gospodarki z cienia i obecnie już przez budżet rozdzielane jest 32 procent produktu krajowego (za poprzedniej władzy wskaźnik ten wynosił 27%). Prezydent Ukrainy przytoczył przykład Polski, gdzie publicznie rozdzielane jest 47% finansów państwa. PROJEKT USTAWY Zdaniem autorów projektu ustawy, ustawowe uregulowanie zasad polityki kadrowej na Ukrainie to jeden z priorytetowych środków na drodze do stabilności w państwie, ponieważ niedoskonałość obecnego mechanizmu tworzenia centralnych i regionalnych organów władzy państwowej negatywnie odbija się na sytuacji politycznej na Ukrainie. W nowym projekcie ustawy przewidziano określoną procedurę mianowania wysokich urzędników. Każda kandydatura przechodzi przez dyskusję w komisjach branżowych Rady Najwyższej, która jest maksymalnie otwarta dla społeczeństwa. Zdaniem autorów, warto skorzystać z usług Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w zakresie informacji o kandydatach, jak to się praktykuje w szeregu krajów demokratycznych. Ale ostatnie słowo pozostaje za Prezydentem Ukrainy, Przewodniczącym Rady Najwyższej i innymi przywódcami państwa. Środki te są potrzebne, aby na wysokie stanowiska nie trafiali ci, którzy mają Zdjęcie G. Oborskiej Jednak były to pierwsze kroki, zaznaczył Prezydent. W drugim półroczu bieżącego roku należy dokonać zmian strukturalnych w gospodarce. W tym celu konieczne jest przeprowadzenie reform w budownictwie, w gospodarce mieszkaniowej, przeprowadzenie reformy sądownictwa, oświadczył W. Juszczenko. Głowa państwa wspomniał również, że trzeba rozpocząć także reformę terytorialno-administracyjną. I w istocie zobowiązał członków LZNU do bycia aktywnymi wyjaśniaczami tych reform i dotarcia do każdej wsi, tworząc tam swoje struktury. Kuczmyzmowskie credo: „Będzie gospodarka — będzie wszystko” — dziesiątki razy dowiodło swojej błędności. Prezydent Ukrainy W. A. Juszczenko dużą uwagę poświęcił problemom humanitarnym. W szczególności skupił się na tworzeniu na Ukrainie ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Według słów Głowy państwa, obecnie przestrzeń informacyjna jest tylko w 25% ukraińska i tutaj potrzebna jest aktywna praca, w szczególności członków Narodowej Rady ds. Radia i Telewizji. Niejednoznacznie, zwłaszcza w środowisku dziennikarskim, odebrano frazę Wiktora Juszczenki o potrzebie wychowania kasty niezależnych dziennikarzy. W „Wielkim słowniku wyjaśniającym współczesnego języka ukraińskiego” na temat kasty czytamy: „Zamknięta grupa społeczna, która zachowuje swoją odrębność i przywileje. W Indiach i innych krajach Wschodu — zamknięta grupa społeczna, której członkowie są związani pochodzeniem, zajęciem oraz swoim stanem prawnym”. Wychodząc z tej definicji widzimy, że za czasów prezydentury Leonida Kuczmy w środowisku dziennikarskim władza tworzyła kasty, które za służbę jej miały odpowiednie przywileje. I wielu z nich było nawet niezależnych. Oczywiście, nie w swoim podejściu do problemów, ale w kwestii języka państwowego, sumienia i moralności. Wszystko to Wiktor Juszczenko poddał ostrej krytyce podczas wydarzeń listopada-grudnia 2004 roku. Dlaczego więc nęci go tworzenie odpowiednio wychowanej „kasty” dziennikarzy? Przecież niezależnymi dziennikarze stają się w wyniku umiejętności bronienia swojego stanowiska, przestrzegając fundamentalnej zasady dziennikarstwa — równości stron. Wiktor Juszczenko podkreślił również, że chce, aby organizacje partyjne kierowane były przez superautorytety, a nieudaczników i złodziei nie trzeba prowadzić pod sztandary LZNU. Niektórzy politolodzy wystąpienie Prezydenta na zjeździe LZNU nazwali pierwszym strategicznym wystąpieniem Prezydenta, w którym wyraził on swoją opinię na temat tego, jak ma rozwijać się kraj we wszystkich sferach życia „specyficzne plamy” w biografii lub też niedostateczne kwalifikacje. Cała informacja o kandydatach na stanowisko państwowe musi być dostępna dla opinii publicznej, której głos doradczy należy brać pod uwagę. Oprócz tego kariera zawodowa niektórych urzędników nie powinna zależeć od umowy koalicyjnej. Dotyczy to w szczególności stanowiska Prezesa Narodowego Banku Ukrainy. Autorzy projektu ustawy mają nadzieję, że ich dzieło przetrwa należyte rozpatrzenie i wkrótce stanie się prawem. Dziennikarzy wezwano do wzięcia pod kontrolę procesu procedowania projektu ustawy i terminowego informowania o nim ukraińskiego społeczeństwa. Radmiła KORŻ z partii Jurija Kostenki wyrażono gotowość stworzenia jednolitego bloku wyborczego z jednolitą listą wyborczą w celu uzyskania większości konstytucyjnej w następnym składzie Rady Najwyższej. Przedstawiciele „Ludowego Związku „Nasza Ukraina” Petro Poroszenko, Jurij Jechanurow i Roman Bezsmertny nie zgodzili się z tą propozycją, a zjazd przegłosował swój apel do braci o stworzenie szerokiego zjednoczenia w wyborach parlamentarnych w 2006 roku. Podczas tych głosowań, które odbywały się bez dyskusji, Prezydenta na sali już nie było. Dlatego, interpretując apel „czwórki” do LZNU, Jurij Jechanurow nazwał go „nowym formatem Bloku Julii Tymoszenko”. Premier inaczej patrzy na ten problem. 10 lipca Julia Tymoszenko powiedziała w wywiadzie: „Chciałabym zobaczyć znowu wspólną drużynę, która wygrywała w minionych wyborach parlamentarnych, która wygrała wybory prezydenckie. Są ludzie, którzy przysłużyli się tej sprawie. I właśnie tym oświadczeniem chcieliśmy przypomnieć wszystkim, jak ciężko było walczyć, ale wywalczyliśmy to zwycięstwo. I jak bardzo obecnie ważne jest, aby ta drużyna zebrała się znowu i zwyciężyła w wyborach parlamentarnych. I wtedy będą cztery lata wspólnej, efektywnej pracy zespołowej rządu, parlamentu, Prezydenta”. Można tylko domyślać się, czy Wiktor Juszczenko wiedział o wszystkich tych kolizjach, które powstaną w związku z formacjami wyborczymi na wybory parlamentarne. Choć warto zaznaczyć, że z prawnego punktu widzenia Prezydent nie może kierować listą wyborczą w wyborach parlamentarnych. Jednak przewodniczący Rady „Ludowego Związku „Nasza Ukraina” Roman Bezsmertny powszechnie twierdzi, że Wiktor Juszczenko mimo wszystko będzie kierował listą partyjną w wyborach. Logiczniej byłoby, aby listą wyborczą kierowała Premier Julia Tymoszenko. Ale otoczenie Prezydenta, a zwłaszcza Petro Poroszenko, obawia się Premier. Dlatego obecnie można już mówić o stworzeniu prawicowego bloku sił politycznych na czele z Julią Tymoszenko. Jak będą rozwijać się wydarzenia w przyszłości, dość trudno jest prognozować, ale już teraz można przypuszczać, że samodzielny start w wyborach w 2006 roku nie przyniesie LZNU wielkich dywidend. Spiker parlamentu i przewodniczący Partii Ludowej Wołodymyr Łytwyn, odpowiadając na pytanie o format udziału w kampanii wyborczej, powiedział: „Sądząc po tym, co wydarzyło się na zjeździe LZNU, można prognozować, że tego bloku w wariancie zaproponowanym przez Prezydenta już nie będzie. Ponieważ już wyłaniają się dwa bloki prorządowe. Jeden — LZNU i drugi — na czele z Julią Tymoszenko. Jeśli chodzi o mnie osobiście, to jestem gotowy do negocjacji i kontynuujemy dialog z Prezydentem Ukrainy, a dalej życie pokaże…”. Halyna ŁEWYĆKA, korespondent własny „ZWU” w Kijowie z 6 lipca przewodniczący Ukraińskiej Partii Ludowej Jurij Kostenko wraz ze swoim zastępcą Antonem Butejką oraz deputowanym ludowym Ukrainy Mykołą Sydorenką na konferencji prasowej w UNIAN poinformowali przedstawicieli środków masowego przekazu, że opracowali i przekazali do rozpatrzenia do komisji RN niezwykle potrzebny na dziś projekt ustawy — „O osobach na stanowiskach politycznych w organach władzy państwowej na Ukrainie”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

OPTYMISTYCZNA TRAGEDIA

PARLAMENT Ostatni tydzień posiedzenia siódmej sesji Rady Najwyższej Ukraińcy mogli obserwować ciekawe, choć niezbyt cywilizowane widowisko: w parlamencie rozpatrywano przedłożone przez rząd projekty ustaw, potrzebne do tego, aby Ukraina wstąpiła do WTO. W tym roku. Uchwalenie ustaw zostało naznaczone wielkim nieporozumieniem, wulgarnymi bójkami, „muzyczną oprawą” nieustannego wycia syren. Nowoczesna „opozycja”, która uformowała się z głównych przeciwników wstąpienia Ukrainy do WTO — komunistów, do których dołączyły frakcje SDPU(o) i „Regionów Ukrainy” — zniszczyła sprzęt o wartości tysięcy euro. A do tego jeszcze okryła się hańbą przed przewodniczącym Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Najlepiej ze wszystkich, oczywiście, skomentował to wydarzenie Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko: „Wszystkie cywilizowane kraje przeprowadzają reformy normalnie. A my przez czternaście ustaw mało parlamentu nie podpaliliśmy”. W każdym razie, mimo szalonego oporu, nie wszystkie, ale wystarczająca liczba potrzebnych ustaw została uchwalona. Wstąpienia w najbliższym czasie do Światowej Organizacji Handlu wymaga od Ukrainy obiektywny rozwój naszego państwa jako demokratycznego, cywilizowanego kraju europejskiego. Na dzień dzisiejszy ze 191 krajów, które są członkami Organizacji Narodów Zjednoczonych, 143 to członkowie WTO. Obroty towarowe tych krajów w ogólnych obrotach światowych stanowią 95%, i tylko 5% obrotów przypada na kraje, które znajdują się poza tą organizacją. Wnioski o przystąpienie złożyły także Rosja i Białoruś. Co więcej, nasz północny sąsiad boi się panicznie, żeby Ukraina nie weszła w skład WTO wcześniej od niego. Bo wtedy będziemy mieli preferencje i przewagi w negocjacjach gospodarczych. Więc nietrudno zrozumieć, skąd wiatr wieje w komunistyczne żagle… Inna sprawa, że oprócz wielokrotnie ogłaszanych zarówno przez Prezydenta, jak i Premiera oraz członków rządu zalet statusu Ukrainy w WTO w formie przyrostu PKB, otwartych rynków światowych dla ukraińskich towarów, wzrostu eksportu i napełniania budżetu — istnieją kontrargumenty oponentów: możliwy wzrost cen i trudności w branżach motoryzacyjnej, metalurgicznej oraz w agroprzemysłowym kompleksie. Jak każdy okres przejściowy, zmiany w gospodarce wywołają kryzys — na rok lub dłużej. Przyznają to i Prezydent, i członkowie rządu. Zatem trzeba będzie przetrzymać. Czy zgodzi się na to mocno wyczerpany naród Ukrainy i czy nie wywoła to gwałtownego spadku zaufania do nowej władzy podczas przyszłych wyborów parlamentarnych — to kwestia szczególna. Zrozumienie momentu wymaga wysokiej świadomości od wyborców. Czego dzisiaj trudno wymagać od naszego spolaryzowanego społeczeństwa. Batalie w parlamencie jeszcze raz przypomniały, że kampania przedwyborcza już się zaczęła i będzie ona nie mniej brutalna niż w wyborach poprzednich. Będą używać i cywilizowanych środków walki, i niecywilizowanych narzędzi. Kto jak będzie je stosował, wyjaśniło się już w zeszłym tygodniu w oświadczeniach nieprzejednanych oponentów — Julii Tymoszenko i Petra Symonenki. Pani Premier zaprosiła lidera komunistów do publicznej dyskusji na temat celowości wstąpienia do WTO, a Petro Symonenko obiecał, że siłowe metody, które frakcja KPU zastosowała w parlamencie, mogą rozszerzyć się na całą Ukrainę. Jak to mówią: bez komentarzy. Na tym tle dość wyważone i konkretne było wystąpienie w sali posiedzeń przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej Jurija Kostenki, który zaznaczył, że UPL rozpatruje procesy integracji europejskiej Ukrainy jako najkrótszą drogę do wysoce efektywnej, konkurencyjnej gospodarki narodowej oraz europejskich standardów życia, ale rząd przede wszystkim powinien dbać o wszechstronną ochronę krajowego producenta, tak jak robi się to w innych rozwiniętych krajach europejskich, w szczególności w Brytanii. Wspierać wszystkie projekty ustaw, które dadzą możliwość ukraińskiemu producentowi sprzedawać swoją produkcję bez żadnych barier i ograniczeń na rynkach światowych, i głosować przeciwko wszelkim decyzjom, które stawiają krajowego producenta w nierównych warunkach i wyrządzają mu szkodę — taka decyzja, zdaniem Jurija Kostenki i UPL, stanowi jedyne wyjście ze skomplikowanej sytuacji. Komentarz wicepremiera ds. integracji europejskiej Oha Rybaczuka: „Uchwalona ustawa dotycząca „piractwa”, której brak jeszcze niedawno był główną przeszkodą na drodze do WTO, zdejmuje wiele zastrzeżeń. To już zwycięstwo na drodze integracji europejskiej Ukrainy. Ta ustawa jest pierwszoplanowa i bez jej uchwalenia innych ustaw dotyczących WTO można by nie głosować. Gdybyśmy teraz odrzucili ustawę o ochronie własności intelektualnej, to droga Ukrainy do WTO byłaby zamknięta. Ale nawet gdyby uchwalono tylko tę ustawę — już byłoby o czym rozmawiać z Brukselą. Teraz ważne jest, aby pokazać światu, że ta ustawa jeszcze działa, a nie została uchwalona deklaratywnie. I pod warunkiem uchwalenia jeszcze kilku ważnych ustaw można będzie powiedzieć, że Ukraina ma niemal wszystkie szanse, by wejść do WTO już pod koniec tego roku”. FONDY I FRONDY 5 lipca, podczas Dnia rządu w Radzie Najwyższej Ukrainy, który miał temat „O środkach rządu dotyczących podniesienia efektywności zarządzania własnością państwową w funduszach statutowych spółek gospodarczych, które są prywatyzowane, oraz spółek utworzonych z udziałem państwa”, przewodnicząca Funduszu Mienia Państwowego Wałentyna Semeniuk ujawniła niezbyt wesołe liczby. W ewidencji rejestru praw korporacyjnych państwa znajduje się 1375 spółek gospodarczych, w których funduszach statutowych jest udział państwowy. Z nich tylko 28% ma w funduszu statutowym udział państwowy powyżej 50%, 34% ma udział państwowy od 25 do 50%, a 38% ma udział państwowy poniżej 25%, co nie daje państwu możliwości sprawowania pełnowartościowego zarządzania i kon- WYBORY-2006 Właśnie tak brzmiała nazwa przeprowadzonego 8—9 lipca przy wsparciu Komitetu Wyborców Ukrainy oraz Kijowskiej Szkoły PR-technologii forum technologiczno-praktycznego. A konkretniej: „Wybory parlamentarne—2006: droga do zwycięstwa”. Organizatorzy forum mieli nadzieję, że to wydarzenie da wszystkim, którzy będą walczyć o zwycięstwo, zrozumienie politycznego, prawnego i socjologicznego kontekstu przyszłej kampanii, zapozna z doświadczeniem i najnowszymi technologiami wyborczymi. Nadzieje organizatorów sprawdziły się, gdyż doświadczeniem dzielili się prawdziwi zwycięzcy: wiceprezes Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Ukraińska Liga ds. Public Relations” Ołeh Medwedew, który pracował w sztabie Wiktora Juszczenki; prezes fundacji „Ukraiński Wymiar” Jarosław Lesiuk — kreator kampanii reklamowej Wiktora Juszczenki w wyborach prezydenckich; redaktor naczelny strony „Internet-reporter”, doradca Ołeksandra Moroza ds. reklamy politycznej w kampaniach 1999, 2002 oraz 2004 roku Wiktor Ukołow; „polowi dowódcy Pomarańczowej rewolucji” — deputowany ludowy Wołodymyr Filenko oraz zastępca komitetu wykonawczego partii „Batkiwszczyna” Jurij Sachno. A „okrągły stół” politologów i ekspertów politycznych, przeprowadzony podatków, które powinny pracować na niego samego. Póki co widzimy absolutny brak zrozumienia przez społeczeństwo tego, czym jest gospodarka Ukrainy, budżet państwa, obieg pieniędzy od społeczeństwa do budżetu i z powrotem do społeczeństwa. Ten problem trzeba rozwiązać. Również, zdaniem wicepremiera, jedną z kluczowych kwestii, której władza dotąd nie rozwiązała, jest kwestia oddzielenia biznesu od polityki. I to jest główne zagrożenie dla przyszłych procesów politycznych. Po raz pierwszy Ukraińcy będą wybierać parlament według list partyjnych. Kto będzie na tych listach? Według jakiej zasady będą one formowane? Pan Tomenko wyraził przekonanie, że wybory będą o rząd wielkości bardziej demokratyczne niż były i nie widzi on nadzwyczajnych zagrożeń dla demokracji na Ukrainie. Wiele mówiono również na forum o wpływie na procesy polityczne reformy administracyjno-terytorialnej. Dyskutowano kwestię „nowej opozycji”. Oczywiście uwagę ekspertów przyciągnął także taki czynnik gier politycznych, jak czynnik rosyjski. Zdaniem Ołeksija Harania, czynnik ten w pewnym stopniu będzie wpływał na nowe wybory. Materiały przygotowała Radmiła KORŻ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

PRYWATYZACJA JAKO LUSTRO UKRAIŃSKIEJ GOSPODARKI

kontrolę nad działalnością takich spółek. Posiadając 1266 praw korporacyjnych, Fundusz Mienia Państwowego ma w swoim podporządkowaniu kapitał zakładowy w kwocie 14 mld hrywien. Dane te świadczą, że Fundusz posiada w przeważającej mierze prawa korporacyjne drobnych i średnich przedsiębiorstw. Rozpowszechniła się praktyka sztucznego bankructwa spółek gospodarczych, dewaluacji państwowego udziału w akcjach oraz innych naruszeń. Według słów Wałentyny Semeniuk, wszystkie te procesy były wykorzystywane przez potężne grupy finansowo-przemysłowe do realizacji własnych interesów biznesowych, z pominięciem interesów państwa. Zatem w spadku po zbrodniczej władzy otrzymaliśmy niemal całkowicie rozwaloną gospodarkę, która w warunkach przemilczania jej stanu dawała obraz stabilności. Ale stabilności nie gospodarki państwowej, lecz gospodarki tych samych grup finansowo-przemysłowych. Budżet państwa otrzymywał miliardy mniej. Jak obecnie należy opracowywać nowe mechanizmy regulacji, uchwalać nowe ustawy w dziedzinie prywatyzacji mienia? Na przykład uchwalać ustawę o Funduszu Mienia Państwowego. Ustawę o reprywatyzacji. Ale, jak zaznaczyła W. Semeniuk, odpowiadając na pytanie deputowanego ludowego Pawła Mowczana dotyczące technologii zwrotu nielegalnie wywłaszczonego mienia, ta ustawa, niestety, obecnie w sali sesyjnej nie zostanie poparta. Oprócz tego, jak się wyjaśniło, kwestie powtórnej prywatyzacji „Kryworiżstały”, prywatyzacji Ukrtelekomu, uregulowania sytuacji wokół Nikopolskiego Zakładu Stopów Żelaznych znajdują się w nieokreślonym stanie. I z czasem mogą sprowokować konfrontację nie mniej ostrą niż ta, którą wywołało uchwalenie ustaw dotyczących wstąpienia Ukrainy do WTO. Czy trzeba sprzedawać ten czy inny obiekt strategiczny, w szczególności „Kryworiżstał” czy Ukrtelekom — na to pytanie różne ugrupowania polityczne dają różną odpowiedź. I każde z tych ugrupowań dba o swój interes polityczny, często zapominając o interesach kraju. Przez parlamentarne batalie szereg projektów ustaw dotyczących wniesienia zmian do Ustawy Ukrainy „O wykazie obiektów prawa własności państwowej, które nie podlegają prywatyzacji” uchwalano naprędce, w trybie skróconym, rozpatrywano szybko i nie wszystkie przeszły. Już słychać głosy przestraszonych inwestorów z powodu niepewności związanej z reprywatyzacją. Analitycy dostrzegają zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego przez takie fakty, jak możliwa sprzedaż tego samego Nikopolskiego Zakładu Stopów Żelaznych rosyjskiemu biznesowi. Jak świadczy sondaż pracowników przedsiębiorstw Krzywego Rogu i Nikopola, jest im obojętne, kto będzie posiadał własność — państwo czy osoby prywatne. Byle tylko zarządzanie było efektywne, przedsiębiorstwa nie stały bezczynnie, środki do budżetu wpływały w całości, a pensje wypłacano terminowo. na tym, że wybory 2006, mimo tego, że bez wątpienia będą bardziej demokratyczne od poprzednich, w znacznej mierze, pod względem napięcia i logiki, będą podobne do minionej kampanii prezydenckiej. Faktem jest ostra polaryzacja sił wyborczych, pozostaną aktualne niektóre tematy. Jednym z tematów, które będą szeroko wykorzystywane przez różne siły polityczne, jak zaznaczyli eksperci, stanie się kwestia polityki językowej. Ten temat może być bardziej aktualny niż temat federalizacji. Ciekawe, że na pytanie dotyczące inicjatyw Ołeksandra Moroza o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu państwowego Wiktor Ukołow odpowiedział dość ostrożnie: „Ja nie odpowiadam za decyzje Partii Socjalistycznej…”. Wielu z uczestników podkreślało, że po minionej kampanii wyborczej i rewolucji Ukraina ma nowego wyborcę. Wyborcę z innym rozumieniem sytuacji i swojego miejsca w procesie wyborczym. Jak zaznaczył w swoim wystąpieniu wicepremier Mykoła Tomenko: „Tych ludzi już nie zmusisz w szkole czy w zakładzie do podrzucania kart do głosowania”. Rewolucja, według słów Tomenki, dała narodowi Ukrainy zrozumienie swoistej wolności politycznej. Czas dać obywatelowi możliwość zrozumienia własnej wolności ekonomicznej, zidentyfikowania siebie jako płatnika

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Droga do zwycięstwa

Fot. H. Oborskiej. W ramach forum poświęconego przyszłym wyborom zgromadziło się prawdziwe konstelacja nazwisk, począwszy od wicepremiera ds. humanitarnych Mykoły Tomenki. Myślami o nadchodzącej kampanii wyborczej podzielili się dyrektor Europejskiego Instytutu Integracji i Rozwoju Dmytro Vydrin, profesor politologii Ołeksij Harań, już wymienieni Oleh Medwediew i Jarosław Lesiuk, specjalista w dziedzinie marketingu politycznego i technologii PR Wiktor Nebożenko oraz inni. Mimo to każdy uczestnik forum miał możliwość przedstawienia swojego stanowiska, nawet jeśli jego nazwisko nie stało się jeszcze własnością wspólnoty politycznej. Ale w kontekście wagi nadchodzącej kampanii każda opinia ma szczególną wartość. Wszyscy uczestnicy forum zgodzili się

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

PŁOTEM JUŻ NIE DA SIĘ OGRODZIĆ

Nie możemy odgrodzić się płotem od tego problemu. Nie możemy odgrodzić płotem swojej rodziny od tego problemu. Bo nasze dzieci będą oddychać tym powietrzem, którym oddychają te dzieci Ukrainy. Nasze dzieci będą żyć prędzej czy później tą moralnością, która będzie kształtowana przez naszą wspólnotę. Wiktor Juszczenko, Prezydent Ukrainy. REFLEKSJE. „Wujku, dajcie grosik… Ciotko, no dajcie grosik”, — małe, brudne, niczyje… Jeszcze nie zna liter, a przekleństwa — opanowało. Jeszcze nie umie dbać o siebie, ale już nie będzie głodne. Odwracamy wzrok, nam straszno patrzeć w jego dorosłe oczy. Przechodzimy obok. Wolimy nie zauważać złodziejaszka. Rzucamy kilka groszy dla uśmierzenia własnego sumienia. Warkniemy: „Nie ma”, „Idź stąd”, „Zaraz jak dam!”, „Ach ty małe…” Budujemy płot: to nie przez nas urodzone dzieci, a zatem — nie nasze. A one szukają swojej prawdy, wymierzają swoją sprawiedliwość. One też budują płot. Błąkają się po ulicach, bazarach, dworcach, mieszkają w piwnicach, kanałach ściekowych, pod mostami… Stacja kolejowa Fastów często staje się świadkiem ich podróży. Naczelnik stacji Ihor Łeonidowycz Hryszczenko mówi, że bezdomnych dzieci, które podróżują elektryczkami, przybyło. A niedawno mieli przykrość: Cyganka wpadła pod pociąg przy stacji Motowyliwka. Zostawiła troje dzieci — w wieku dwóch, trzech i ośmiu lat (ich ojciec zmarł wcześniej). Żebrały one w elektryczkach. I choć na Ukrainie dziećmi-sierotami opiekuje się aż siedem instytucji państwowych, trzy dni dzieci żyły w liniowym oddziale milicji. Karmili je w restauracji, która jest przy stacji. W liniowym oddziale milicji stacji Fastów mówią, że na ulicy dzieci mogą żyć od kilku dni do kilku lat. Przeważnie są to dzieci w wieku do 14 lat. Opuszczają dom, mając 6—7 lat. Ale większość dzieci, zatrzymanych na odcinku Fastów—Biała Cerkiew—Myroniwka (pracuje na tym odcinku 120 pracowników organów spraw wewnętrznych), pochodzi ze zwykłych rodzin. Ich nie biją, nad nimi się nie znęcają, a uciekają dzieci, bo pragną podróżować, zobaczyć inne miejsca. W mniejszym stopniu zatrzymują dzieci, które uciekają z rodziny z powodu złych warunków mieszkaniowych. Takie dzieci nie chcą wracać do domu. A swoje przestępcze czyny uważają za normalne, takie, które pozwalają przeżyć. Po zatrzymaniu u dziecka wyjaśniają, skąd ono jest. Dzieci lubią skłamać, dlatego wszystkie informacje starannie sprawdzają. Jeśli dziecko uciekło, je zwracają, jeśli nie ma opieki rodzicielskiej lub są problemy z rodziną, losem dziecka opiekuje się wydział do spraw nieletnich. Dziecko wysyłają do przytułku i w ciągu trzech miesięcy zbierają potrzebne informacje. Jeśli wyjaśnia się, że rodziców pozbawiono praw rodzicielskich, dziecko powierzają opiekunom; jeśli rodzice prowadzą nieakceptowalny tryb życia, ich pozbawiają praw rodzicielskich. Dalej dziecko kierują do domu dziecka lub internatu. Jeśli dziecko adoptowano, przez tajemnicę adopcji sprawdzać takie rodziny nie można. Dlatego trzeba rozmawiać z dyrektorami przedszkoli, szkół, z członkami komitetów ulicznych. Pracownicy wydziału do spraw nieletnich skarżą się, że najcięższa — to „praca z papierkami”: zaświadczeniami, listami itp. Jeśli dziecko ucieka znowu, je znowu próbują zwrócić. Pracownicy milicji liniowej mówią, że bezdomne dzieci interesują ich tylko jako sprawcy wykroczeń. Powiedzmy, kiedy kładą na tory obce przedmioty, albo kiedy, bawiąc się, rzucają w elektryczkę kamieniami (najbardziej na trasie Kijów—Fastów, szczególnie na Borowej). Niektórzy z pracowników uważają, że zmienić psychologię bezdomnych dzieci nie uda się. Je zepsuła ulica: wiele z nich używa substancji odurzających, napojów alkoholowych, wącha klej, żebrze, kradnie, chuligani (na przykład, wybijają szyby w samochodach). Jakoś w Fastowie grupa siedmio-ośmioletnich bezdomnych chłopców napadła na kobietę w parku, doszło do zbiorowego zgwałcenia. Nie należy czekać, dopóki dzieci podrosną i staną się pełnoletnimi przestępcami. Trzeba odradzać wartości rodzinne, udoskonalać system wychowania. Więc choćby jakimi uczyniła te dzieci ulica, one mają prawo do wychowania w rodzinie, do ochrony swoich praw i interesów. Jak powiedział minister rodziny, młodzieży i sportu Jurij Pawłenko: „To dorośli przyprowadzają swoje dzieci do przytułków, odmawiają ich wychowania, to dorośli eksploatują dzieci i żyją za wyżebrany koszt, znęcają się nad dziećmi za przyniesione ze szkoły niezadowalające oceny, za nieposłuszeństwo, podrzucają nowo narodzone niemowlęta pod drzwi cudzych mieszkań, nie chcą słuchać o tym, jakie problemy mają bezdomne i zaniedbane dzieci na Ukrainie”. Chcemy tego czy nie, ale jesteśmy odpowiedzialni za los dzieci, odpowiedzialni, kiedy odwracamy wzrok, bo nam straszno patrzeć w ich dorosłe oczy, kiedy przechodzimy obok, kiedy wolimy nie zauważać złodziejaszków, kiedy rzucamy kilka groszy dla uśmierzenia własnego sumienia, kiedy warkniemy: „Nie ma”, „Idź stąd”, „Zaraz jak dam!”, „Ach ty małe…”, kiedy budujemy płot, bo to nie przez nas urodzone dzieci, a zatem — nie nasze. A one szukają swojej prawdy, wymierzają swoją sprawiedliwość. One też budują płot…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

WIELKA RODZINA

CODZIENNOŚĆ ODWAŻNYCH — Pani Iryno, do kogo należała inicjatywa wzięcia dzieci na wychowanie? — Takie pragnienie pojawiło się u nas obojga. Kilka lat temu (miałam wtedy dwadzieścia jeden lat, mieliśmy Anutę i byłam w ciąży z Andrijkiem), znajomy zaproponował nam pracę w Centrum Resocjalizacji Społecznej w Brusiłowie. Centrum potrzebowało rodziny, która opiekowałaby się dziećmi. Kiedy zwróciliśmy się do dyrektora, okazało się, że dzieci są dość duże: w wieku trzynastu-piętnastu lat. Pamiętam, powiedziałam mężowi, że się boję. Ale pojechaliśmy zobaczyć. I kiedy zobaczyliśmy, jak dziećmi opiekują się sąsiedzi, usłyszeliśmy przekleństwa — nie mogliśmy odwrócić się od dzieci. Dzieci okazały się bardzo trudne. Zanim trafiły do Centrum, mieszkały na ulicy: nocowały, gdzie popadnie, wąchały klej. Niewychowane, chciwe, leniwe. Nie odgradzaliśmy się od nich: jedliśmy razem, staraliśmy się zaprzyjaźnić. Jesteśmy z mężem ludźmi bogobojnymi, uczęszczamy do kościoła baptystów. I uczyliśmy dzieci modlić się razem z nami. Wymyśliłam grę, żeby miały bodziec do pracy: za wykonaną pracę (posprzątanie pokoju, pościelenie łóżka itp.) zdobywały punkty. Kiedy do Centrum przywożono prezenty, dzieci otrzymywały je zgodnie z liczbą punktów. Ciekawie było je obserwować... A potem urodziłam syna. Andrijko miał poważne problemy ze zdrowiem. I kiedy wróciłam z nim ze szpitala, musiałam poświęcać dziecku dużo czasu. Ale pracy w Centrum nie porzuciłam. Dzieci widziały, jak męczyłam się z synem. Nigdy nie zapomnę, jak mój wychowanek podszedł i powiedział: “Ciociu Iro, nie chcę już pracować za punkty. Chcę żyć jak w rodzinie”. Już wtedy zrozumiałam, jak bardzo takim dzieciom potrzebna jest rodzina. Jednak byliśmy zmuszeni porzucić pracę w Centrum i wrócić do domu. Jedna dziewczynka, Julia, odmówiła życia bez nas w Centrum. Zabraliśmy ją ze sobą. Teraz jest już mężatką, chodzi do kościoła. Julia zabrała do siebie od matki, która pije, trzy siostry. Oni z mężem też pragną stworzyć rodzinny dom dziecka. — Jak zaczęło się tworzenie rodzinnego domu dziecka? — Zwróciliśmy się do fastowskiego wydziału ds. rodziny i młodzieży. Potem przez 2-3 lata pracowaliśmy z psychologiem, przechodziliśmy testy, uczęszczaliśmy na kursy, seminaria. Dzieci nie wybieraliśmy. Modliliśmy się. I wszystkie dzieci nam zaproponowano. Julia i Żenia to rodzeństwo. Ich matka zmarła, a ojca pozbawiono praw rodzicielskich. Rodzice Serhija również są pozbawieni praw rodzicielskich, a Halę (jest sierotą) wzięliśmy z domu dziecka, który jest w Biłkach. Nasz dom we wsi, meble, naczynia zakupiła angielska organizacja “Nadzieja i domy dla dzieci” (“Hope and Homes for Children”) na Ukrainie. Dom nie był nowy (budowany był jako dacza) i wymagał remontu. W dniu Świętego Mikołaja zaproszono nas do Kijowa i wręczono klucze. — Panie Piotrze, dom wymaga remontu? — Nie przerobili nam kanalizacji. Dzieci zmuszone są chodzić do toalety, która jest na dworze. Mamy problemy z oknami. Ramy są do niczego. Należy je wymienić. W niektórych pokojach okna źle się zamykają. A kocioł zainstalowali słaby. Zimą jest tu zimno. Chcemy prowadzić gospodarstwo, ale szopy, choć obiecywali wybudować, tak nie wybudowali. Nie mamy też dobrej piwnicy. Ta, która jest pod domem, jest ciepła. Warzyw, które uprawiamy z dziećmi, nie możemy tam przechowywać, a przerobić jej też nie mogę, bo wtedy w domu będzie zimno. Chcieliśmy wykupić piwnicę od kołchozu. Zwracaliśmy się do przewodniczącego kołchozu, ale nam nie sprzedali. Chcieliśmy nabyć niezagospodarowaną (dawną kołchozową) ziemię. Ziemia jest obok naszego domu. Nie sprzedali nam jej, ale, dziękować Bogu, nieoficjalnie dali z niej korzystać. My przecież nie możemy obsadzić całej ziemi, którą teraz mamy. Dzieciom potrzebny jest plac zabaw. Ale najgorsze jest to, że właśnie przez zimne pomieszczenie nie możemy wziąć na wychowanie kolejnych dzieci. Dom, sami widzicie, jest duży. Środki na remont potrzebne są niemałe. (Od siebie dodam: oprócz innych rzeczy rodzina potrzebuje samochodu). — A chcecie wziąć jeszcze dzieci na wychowanie? — Tak, przynajmniej jeszcze dwoje. Bardzo mnie boli, że dzieci żyją w internacie, w tym inkubatorze. Potrzebują prawdziwej rodziny, miłości i uwagi. Pamiętam, kiedy chorował mój syn, jak martwiłem się o niego, ile ojcowskiej troski potrzebował. A kto będzie przejmował się tymi dziećmi? Kto zadba o nie? Nie wyobrażam sobie dziecka bez ojca i matki. Tak nie powinno być. Dzieci muszą uczyć się żyć w rodzinie, robić zakupy, przygotowywać jedzenie, utrzymywać porządek. Nasze dzieci uczą się pomagać w domu, pracować w ogrodzie. Wiedzą: jeśli nie zasadzimy ogrodu, to się nie wyżywimy. — Macie piękne klomby przy domu… — Klomby robiłem sam. Tutaj po remoncie były śmieci, żwir, chwasty. Zdjąłem tę warstwę gruntu, wywiozłem taczką. Wykopałem rów, nawiozłem ziemi i nasadziłem kwiatów. — Mieszkacie na wsi rok. Jak odnoszą się współmieszkańcy do Waszej wielkiej rodziny? — Sąsiedzi pomagają. Kiedy Szesnastoletniemu Serhijowi, piętnastoletniej Julii, czternastoletniemu Żeni i piętnastoletniej Hali poszczęściło się. Mają rodzinę. U nas takie rodziny nazywa się rodzinnymi domami dziecka. Tato i mama — tak nazywają wychowankowie Piotra i Irynę Cybulskich — wzięli dzieci ze szpitala. Oprócz wziętych rok temu na wychowanie dzieci, rodzice mają jeszcze czworo własnych: dziewięcioletnią Hannę, sześcioletniego Andrijka, czteroletniego Pawła i dwuletnią Lilę. Mieszka wielka rodzina we wsi Fastiwiec w rejonie fastowskim obwodu kijowskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

DOM, W KTÓRYM ŁĄCZĄ SIĘ SERCA

WŁADZA I DZIECI opiekować się takimi dziećmi, jednak bez pomocy władz jest im to trudno zrobić. Podczas „okrągłego stołu” „Z miłością i troską o dzieci” (9 czerwca 2005 r.) Prezydent Ukrainy postawił przed centralnymi organami władzy wykonawczej oraz organami samorządu lokalnego zadanie przeprowadzenia systemowych zmian w rozwiązaniu problemu bezdomności, a na początku tego tygodnia wydał Dekret „O priorytetowych działaniach w zakresie ochrony praw dzieci”. Regionom obiecuje się przydzielić środki i chociaż na razie wszystko ogranicza się do opracowania planów, Julia Tymoszenko oświadczyła, że na walkę z dziecięcą bezdomnością zostanie przeznaczone nie tylko 70 mln hrywien, ale dodatkowo jeszcze 30 mln hrywien z funduszu rezerwowego. Oprócz tego istnieją programy, którymi opiekują się obcokrajowcy. Tak oto program „Rodzina dla dziecka”, którego celem jest wprowadzenie rodzinnych form wychowania w trzech obwodach Ukrainy (dniepropetrowskim, kijowskim i czerkaskim), jest finansowany przez USAID i realizowany przez organizację „Holt International” oraz Ministerstwo Ukrainy ds. Rodziny, Młodzieży i Sportu. Być może dzięki kompleksowemu podejściu problem bezdomnych dzieci w naszym kraju w końcu zostanie rozwiązany, chociaż praktyka dobrych intencji świadczy o tym, że finanse to tylko połowa sukcesu, potrzebny jest system, który mógłby kontrolować tworzenie i finansowanie takich domów dziecka. Maria KRYSZTOPA z Mamy wielką nadzieję na program Anatolija Kinacha. Zaproponował on rodzinom, które przyjęły dzieci na wychowanie, stworzenie własnego biznesu rodzinnego. Potrafię uprawiać grzyby. Chcę nauczyć tego fachu dzieci. Naszym znajomym, którzy również wychowują dzieci, kupiono już minipiekarnię. Dobrze, jeśli ten projekt zostanie zrealizowany. — Jesteście dość młodymi rodzicami, ale gorliwie opiekujecie się dziećmi… — Nasze dzieciństwo, moje i Iryny, nie było łatwe. Chcemy dać dzieciom miłość i troskę, której potrzebują. — Pani Iryno, kiedy przyjęła Pani dzieci na wychowanie, czy miały problemy z adaptacją? Dzieci są z różnych rodzin, a miała Pani też własne dzieci… — Oczywiście, początkowo nie było łatwo. Ale z mężem pragnęliśmy stworzyć ciepłą atmosferę. Nie chcieliśmy, aby w naszym domu dzieci czuły się obco. Wszystkie są tutaj na równych prawach. Serhij, na przykład, jest zawsze pełen życia. Kiedy na niego patrzę, odpoczywam duszą. On o tym nie wie, ale choćbym była nie wiem jak zmęczona, zawsze lżej mi na sercu, gdy widzę jego uśmiech. Julia i Żenia początkowo były wycofane i ponure. Przyzwyczaiły się żyć we dwoje, a tutaj dziecięcy płacz. Nasza Julia, nawiasem mówiąc, uczy się bardzo dobrze, pretenduje do złotego medalu. Bardzo chciałabym, żeby kontynuowała naukę. Hala jest spokojna, łagodna. Lubi niańczyć Lilię: nosi ją na rękach, przebiera, bawi się z nią. — Panie Piotrze, teraz dzieci mieszkają z wami. Gdzie będą mieszkać, gdy osiągną pełnoletność? Jak państwo rozwiązuje ten problem? — Wcześniej państwo nie zajmowało się tą kwestią. Teraz Julia i Żenia mają rentę. Odkładamy ją dla nich w banku. Mają swoje konto osobiste. Dlatego, kiedy dorosną, będą miały własne środki. A my, jeśli zorganizujemy swój biznes, kupimy dzieciom jakiś domek. A kiedy będą mieszkać osobno, będą do nas przyjeżdżać. Dla nas są one jak własne. Problem ratowania dzieci bezdomnych można rozwiązywać na różne sposoby. Pracownicy Centrum Opieki Społecznej nad Dzieckiem przy Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Dom Ojczysty”, założonej przez Romana Kornijka, proponują swój wariant, poparty doświadczeniem i dobrymi wynikami… Powstanie fundacji sięga 1996 roku, kiedy Roman Kornijko, poczuwszy Boże powołanie, zaczął karmić bezdomne dzieci, które żebrały i włóczyły się, zamieniając otrzymane kanapki na klej, którego oparami oddychały. Dzieci zaczęły go rozpoznawać, zaprzyjaźniać się z nim. Wkrótce pojawiła się potrzeba lokalu, w którym można byłoby zebrać dzieci. Z Bożej łaski zaczęli wynajmować dwupokojowe mieszkanie na Borszczahówce. Dzieci zapraszano do tego mieszkania, myto i karmiono. Z czasem w jednym pokoju zrobiono duże trzypiętrowe łóżko i dzieci mogły tu nocować. Z biegiem czasu kupiono dom, formalizując go jako własność prywatną Romana Iwanowicza Kornijka (on w tamtym czasie nie miał nawet własnego mieszkania). Budowali ten dom cały rok. Dzieci w tym czasie mieszkały w wynajętym przedszkolu. W 2000 roku dzieci przeniosły się do wybudowanego lokalu w Petrowskim (rejon kijowsko-swiatoszyński obwodu kijowskiego). Na dzień dzisiejszy wychowuje się tu 70 dzieci. Centrum ma swoje filie w różnych punktach Ukrainy. Serhij Dowbusz został dyrektorem Centrum niedawno. Wcześniej pracował w Mariupolu, gdzie był założycielem takiego samego Centrum. Pracował także jako wychowawca w internacie, prowadził (fakultatywnie) lekcje moralności. „Nie mogłem spokojnie patrzeć na głodne i obdarte dzieci, które włóczą się po piwnicach, i zacząłem z nimi pracować. Nie wszystkim się to podobało. Kryminalne kręgi Mariupola o mało mnie nie zabiły. Władze patrzyły na nas jak na chorych, sekciarzy. Nie dawały lokalu. Byliśmy poza polem prawnym. Nawet słudzy kościoła nas nie rozumieli. Tak minęły trzy lata. Mimo wszystkich starań sprawa nie ruszyła z miejsca. A po tym, jak w 1998 roku kandydowałem do Rady Najwyższej Ukrainy, zaczęto mnie śledzić. Zmęczyłem się tym wszystkim. Więc kiedy zaproponowano mi z rodziną wyjazd do Stanów Zjednoczonych Ameryki, zdecydowaliśmy z żoną przystać na tę propozycję. Modliliśmy się, czekając na odpowiedź od Pana. Ale po dwóch tygodniach stał się cud: zadzwoniła jakaś pani i zaproponowała wynajęcie od niej na dom dziecka lokalu byłego sanatorium. Kościół w Mariupolu wykupił ten lokal, remont zrobił kombinat metalurgiczny i mogliśmy wyprowadzić dzieci z piwnic. Prawda, nie mieliśmy odpowiedniego finansowania: pół roku dzieci spały na materacach, jadły „Miwinę” na śniadanie, obiad i kolację. Ulżyło, gdy po odpowiednim poleceniu Prezydenta Ł. D. Kuczmy mer miasta Ju. Chotłubej zobowiązał Radę miejską do opłacania wszystkich dotyczących Centrum usług komunalnych. Do dzisiaj, już 6 lat, rada miejska opłaca usługi komunalne”. MFCh „Dom Ojczysty” też nie ma stałego sponsora, istnieje z datków ludzi z różnych krajów, zaznacza pan Dowbusz. I dlatego tutaj chętnie przyjmują pomoc wszystkich nieobojętnych (08141, obwód kijowski, rejon kijowsko-swiatoszyński, wieś Petrowskie, ul. Petrowskiego, 118. Telefon: ([kontakt ukryty], faks: ([kontakt ukryty]. E-mail: otchiy[kontakt ukryty], www.otchiy-dim.org). Serhij Dowbusz opowiada, że dzieci w Centrum są różne. Każde ma swoją historię. Oto jedna z nich: „Zabiegaliśmy o to, by pozbawić praw rodzicielskich ojca, którego czternastoletni syn 6 lat mieszkał na dworcu i tylko 1 rok uczył się w szkole. A młodszego syna ojciec woził na wózku inwalidzkim, zmuszając do żebractwa. Chłopiec mógł wstawać z wózka tylko w określonych godzinach i na pewien czas. Nie mógł bawić się z rówieśnikami, komunikować się z innymi”. Po to, by rozumieć dzieci i mieć do każdego dziecka indywidualne podejście, w „Domu Ojczystym” stworzono szereg działów. Początkowo nawiązują relacje z dziećmi, które żyją na ulicy. Pracownicy działu, którym kieruje Serhij Hliboweć, regularnie przynoszą bezdomnym dzieciom jedzenie, odzież, udzielają pierwszej pomocy medycznej. Głównym celem jest to, by dzieci nie były zabierane siłą do Centrum, lecz by rozmawiać z nimi, próbować wyjaśnić im niewłaściwość wędrownego życia. Latem na Trojeszczynie dla takich dzieci pracuje obóz rehabilitacyjny „Wyspa skarbów”. Około czterdzieściorga dzieci każdego lata mieszka w miasteczku namiotowym, opanowując inny model zachowania i komunikacji. Pracownicy Centrum zbierają informacje o dzieciach i po zakończeniu pobytu w obozie dzieciom pozbawionym opieki rodzicielskiej i możliwości mieszkania w domu proponują wyjazd do Centrum Opieki Społecznej, a tym, którzy uciekli z domu lub domów dziecka, powrót. W Centrum Opieki Społecznej dzieci leczą się, zdobywają wykształcenie. „Często bywa tak: dzieci mają 12—13 lat, a nie mają wykształcenia — opowiada Serhij Dowbusz — oto dlaczego nie tylko oddajemy dzieci do miejscowej szkoły, ale i zapraszamy ze szkoły nauczycieli do indywidualnych zajęć. Pracują u nas także nasi nauczyciele”. Oprócz rehabilitacji dzieci mają wypoczynek. Na przykład w tym roku dzieci pojechały na trzy tygodnie na Krym. Tam budowana jest baza MFCh „Dom Ojczysty”. Jest w Centrum swój prawnik. Udziela on wykwalifikowanej pomocy — w szczególności wtedy, gdy pojawia się pytanie o przyszłość dzieci. Własność dziecka starają się zostawić dziecku i dlatego, wychodząc z Centrum, wychowankowie mają gdzie skłonić głowę. A dla tych, którzy są pozbawieni DOŚWIADCZENIE dziedzictwa, stworzono internat. W Centrum działa kółko dramatyczne, jest biblioteka, pracownia komputerowa. Za siły napędowe wychowania uważa się tu miłość i dyscyplinę, uczy się dzieci szacunku do kościoła. Jako chrześcijanie, pracownicy Centrum uczą dzieci, by mimo wszystko, co przeżyły, kochały swoich rodziców: rodziców się nie wybiera… A po to, by dzieci miały prawdziwą rodzinę, w 2003 roku Centrum zapoczątkowało program wychowania rodzinnego. W osobnym budynku, wzniesionym na terenie Centrum, urządzono mieszkania dla rodzin, które przyjmują na wychowanie dzieci pozbawione opieki rodzicielskiej. Każdej z takich rodzin pomaga guwernantka. Oprócz tego rodzina zawsze może liczyć na pomoc lekarza i pedagoga. Postanowiwszy przyjąć dzieci na wychowanie, rodzice muszą zdobyć doświadczenie w pracy, pracując jako wychowawcy w Centrum. Pan Dowbusz opowiada, że dzisiaj wychowankowie Centrum dążą do stworzenia własnych domów rodzinnego typu. A na razie rodzin, które przyjęły dzieci na wychowanie, jest pięć. Oprócz przyjętych na wychowanie dzieci (takich zazwyczaj jest osiem-dziewięć), rodzice-wychowawcy mają jeszcze własne. Tak, Roman i Hałyna Bajramowie mają dwoje własnych dzieci (czternastoletnią Hannę i dwuletniego Maksyma) oraz ośmioro przyjętych na wychowanie. Z wykształcenia rodzice są nauczycielami języka i literatury rosyjskiej. Pan Roman pracuje w Centrum, pani Hałyna, zanim poszła na urlop w związku z narodzinami dziecka, pracowała jako inspektor ds. ochrony dzieciństwa rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego. W zeszłym roku rodzina Bajramów wypuściła niektórych ze swoich wychowanków w dorosłe życie. Mieszkają teraz osobno, ale przyjeżdżają w gości, dzwonią. Rodzice opowiadają, że z wychowankami początkowo nie było łatwo: przyjęli ich już jako dorosłych — w wieku osiemnastu i szesnastu lat. Dzieciństwa nie mieli. „Dzieci nie wiedziały, co to znaczy żyć w rodzinie. Były zszokowane, kiedy mój mąż mnie pocałował. Dla nich to dziwne” — opowiada pani Hałyna. „Naszym celem — mówi pan Roman — jest danie dzieciom pewności jutra”. „Otczyj Dim” dba nie tylko o dzieci, darując im rodzinę, ale także o rodziców, którzy zdecydowali się przyjąć dzieci do swojej rodziny. Program wychowania rodzinnego przewiduje dwa razy w roku, latem i zimą, wypoczynek rodziców w ciągu 10—14 dni. Tej zimy rodzice-wychowawcy wypoczywali w Karpatach. Dziecko z Centrum można adoptować. Przecież danie dziecku nie tylko utrzymania i wykształcenia, ale także wychowania duchowego i rodziny — to główne zadanie Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Otczyj Dim”. Dla kierowników centrów dziecięcych w „Otczym Domu” przeznaczone są specjalne programy szkoleniowe, dla wychowawców, prawników i księgowych — specjalistyczne seminaria. Działa centrum szkoleniowe. Odwiedziwszy Centrum Opieki Społecznej nad Dzieckiem przy Międzynarodowej Fundacji Charytatywnej „Otczyj Dim”, rozumiesz: kompleksowe podejście do rozwiązania problemu ratowania bezdomnych dzieci daje możliwość wsparcia dziecka na wszystkich etapach jego dorastania, nawrócenia dzieci na prawą drogę, zmiany ich światopoglądu. I co najważniejsze: te dzieci są takie same, jak te, które mają rodziców. Wszystkie dzieci pragną miłości i opieki, marzą o zdobyciu wykształcenia i posiadaniu dobrej pracy, stworzeniu szczęśliwej rodziny. Pomóc im w tym — to szlachetna misja dorosłych. Materiały przygotowała Olha SKRYPKINA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Czy znaleziono środki rozwiązania problemu?

Pod koniec czerwca tego roku mer Kijowa Ołeksandr Omelczenko obiecał utworzyć w każdej dzielnicy stolicy domy dziecka typu rodzinnego. Takie placówki istnieją w naszym kraju od prawie 16 lat, ale, niestety, aktywność władz w tej dziedzinie ujawniła się dopiero teraz. I jeśli czyn Ołeksandry Derewskiej z Romnów, która w czasie wojny i po wojnie stała się matką dla 48 dzieci różnych narodowości, nazywa się wyczynem, to rodziny, które dziś starają się podarować sierotom rodzicielską miłość i opiekę, też są bohaterskie (nie chodzi o tych, którzy na sieroctwie zarabiają na nowe mieszkanie!). Trudno jest załatwić właściwe dokumenty, znaleźć pomieszczenie, pieniądze, aby wykarmić i wykształcić te dzieci. Ponadto dzieci psychicznie nie są gotowe do życia w rodzinie, dla nich to utrata wolności i bezpieczeństwa, choć ulica też tego nie daje. Dlatego potrzebne są specjalne kursy dla dorosłych, którzy zdecydowali się zostać rodzicami dla takich dzieci. Minister do spraw rodziny, młodzieży i sportu Jurij Pawłenko na jednym z posiedzeń Werchownej Rady Ukrainy obwinił za bezdomność dzieci dorosłych, którzy „przyprowadzają swoje dzieci do przytułków, wyrzekają się ich wychowania, wykorzystują dzieci i żyją z pieniędzy wyżebranych przez nie”. Ale przecież są inni dorośli, którzy są gotowi się nimi opiekować. Dlatego my właśnie przyjechaliśmy, więc nie mieliśmy narzędzi do pracy w domu. Pożyczaliśmy od sąsiadów. Po drugiej stronie drogi mieszkają zamożni ludzie. Myślałem, że do nich nawet nie ma co się zwracać, ale oni zawsze nam pomagają. Narzędzia pożyczali, sadzonki dali. Obiecali dać też dobrą odmianę truskawek. Chcemy hodować truskawki dla dzieci. — A w szkole? — W szkole też dobre podejście. Na potrzeby szkoły nie oddajemy pieniędzy, ale od czasu do czasu dajemy dzieciom 5–10 hrywien, żeby nie czuły się gorsze od innych. Staramy się też kupować ładne ubrania, żeby nie było zbędnych rozmów. — Ile państwo wypłaca na dziecko? — Mamy 8 hrywien na dziecko dziennie. Wcześniej mieliśmy 6. Raz lub dwa razy w roku przydzielają dodatkowe środki. A my z Irą otrzymujemy około 600 hrywien na dwoje jako rodzice-wychowawcy. Za te pieniądze trzeba kupić nie tylko produkty, ale też ubrać dzieci (szczególnie drogie zimowe ubrania), zebrać je do szkoły. Trzeba kupić środki czystości. Czasem coś się zepsuje. A teraz nadchodzi pora przetworów... Na swoje czworo dzieci nic nie otrzymujemy, a je też trzeba wykarmić i ubrać. Bardzo ciężko było nam w zeszłym roku. Przez problemy z oknami było zimno, Ira z synem leżała w szpitalu, potrzebne były pieniądze. Oczywiście mogliśmy postawić ultimatum: albo dajcie pieniądze, albo zabierzcie dzieci. Ale wiedzieliśmy, że wszystko jest w rękach Bożych. Zacząłem szukać pracy. Ponieważ we wsi pracy nie ma, pojechałem pracować w inne miejsce. Ale z naszej wsi do miejsca pracy bardzo trudno i długo się dojeżdża. Musiałem zrezygnować z pracy. Niedawno żona znalazła pracę w drukarni w Fastowie. Dzieci widzą, jak dbamy o nie, i cenią to. Jesteśmy wdzięczni naszemu kierownictwu: obwodowemu zarządowi, rejonowemu, zwłaszcza pani Berehowej, która nigdy nie odmawiała pomocy i wspierała nas, jak mogła.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

NIE MAMY PRAWA DO PORAŻKI

CZY PRZEŻYWAMY? W odeskiej „Proświcie” zaszły zmiany — wybrano nowego przewodniczącego. Na czele organizacji stanęła znana w Odessie osoba — pani Halyna Dolnyk, przewodnicząca Fundacji Charytatywnej imienia Iwana i Jurija Łypów, propagatorka ukraińskiej książki. Odnowiono skład zarządu, a co najważniejsze — „Proświta” zaczęła aktywnie działać. Sporządzono nowe plany pracy, zorientowane przede wszystkim na najważniejsze wydarzenie — 100-lecie odeskiej „Proświty”, które jesienią tego roku będą świętować proświcianie Odessy; przeprowadzono szereg działań mających na celu poprawę pracy organizacji i podniesienie jej autorytetu. W tym czasie powstały nowe oddziały, w szczególności we wsi Usatowe (przewodnicząca oddziału, nauczycielka-filolog Marija Iwaniwna Demczuk), prowadzimy prace nad tworzeniem takich oddziałów w Akademii Łączności, w Południowoukraińskim Uniwersytecie Pedagogicznym oraz innych placówkach oświatowych. Aktywnie pracujemy nad stworzeniem „Młodej Proświty”. 1 czerwca 2005 roku w życiu odeskiej „Proświty” miało miejsce znaczące wydarzenie — odbyła się konferencja założycielska w Odeskim Uniwersytecie Rolniczym. Poprzedziło ją następujące wydarzenie. 10 maja br. w odeskiej telewizji państwowej, w autorskim programie dziennikarza Bohdana Czufusa „Zapowidnymy steżkamy” („Chronionymi ścieżkami”), wystąpili przewodnicząca stowarzyszenia p. H. Dolnyk oraz jej zastępca p. T. Ananczenko; opowiedzieli o skrajnie niepokojącym stanie obecnej odeskiej „Proświty”, która w listopadzie tego roku ma obchodzić swój jubileusz. Mówiono o braku odpowiedniego lokalu, organu prasowego, jakichkolwiek środków finansowych, obojętnym stosunku władz lokalnych do problemów Odeskiego Obwodowego Stowarzyszenia „Proświta”. Nowe kierownictwo stowarzyszenia i zarząd mają realne propozycje dotyczące radykalnej zmiany pracy odeskiej „Proświty”, aby stała się ona skuteczna i odrodziła swój autorytet wśród organizacji społecznych regionu. Audycję tę oglądał rektor Odeskiego Państwowego Uniwersytetu Rolniczego, profesor Serhij Serhijowycz Korluk — i nie mógł pozostać obojętny na to, co usłyszał. Postanowił stworzyć w swojej uczelni duży oddział proświciański. Konferencja założycielska na uniwersytecie rolniczym była szerokim zgromadzeniem studentów i wykładowców, które reprezentowało wszystkie wydziały placówki edukacyjnej, gdzie sprawie ukraińskiej duchowości poświęca się wiele uwagi. Uczestników konferencji witał chór studencki — laureat Ogólnoukraińskiego festiwalu „Sofijiwśki zori” (dzieło członka zarządu odeskiej „Proświty”, starszego wykładowcy ODAU p. Halyny Czekanowycz); z referatami wystąpili przewodnicząca odeskiej „Proświty” p. H. Dolnyk, rektor uniwersytetu prof. S. Korluk, doc. O. Łeszczenko, st. wykł. H. Czekanowycz, którzy poruszyli palące problemy dzisiejszego stanu proświcianstwa i oświaty w naszym mieście oraz regionie. Podsumowanie zgromadzenia — Odeski Uniwersytet Rolniczy stał się członkiem zbiorowym odeskiej „Proświty”, a na przewodniczącego organizacji wybrano rektora S. Korluka. Tak po raz pierwszy w stuletniej historii istnienia w odeskiej „Proświcie” pojawił się jej członek zbiorowy! 5 maja minęło 105 lat od dnia urodzin działacza społecznego i politycznego, geopolityka i pisarza, lekarza UPA Jurija Łypy. Dla uczczenia tej daty odeska „Proświta” przeprowadziła szereg działań. Przygotowano tematyczne audycje radiowe i telewizyjne, odbyły się spotkania ze studentami i uczniami, wygłoszono treściwe wykłady, a w gazecie „Dumska płoszcza” opublikowano artykuł Tetiany Ananczenko „Jurij Łypa — artysta i rycerz”. Odescy proświcianie robią wszystko, aby sławne imiona naszych rodaków były godnie czczone w ich ojczyźnie, aby młode pokolenie znało wybitnych działaczy, z których Odessa powinna być dumna. 8 maja na Ukrainie obchodzono święto państwowe — Dzień Matki, do którego dołączyli się także proświcianie Odessy. Tak, w Illicziwśku miejscowy oddział przeprowadził ciepłe święto uhonorowania Matki, 11 maja w radiu obwodowym zabrzmiała audycja z autorskiego cyklu „Storinkamy ukrajinśkoji duchownosti” („Na stronach ukraińskiej duchowości”) Tetiany Ananczenko — „Słowo o Matce”. Na Dzień Matki członek zarządu „Proświty”, docent wydziału historycznego Narodowego Uniwersytetu im. I. I. Miecznikowa Ołeksandr Muzyczko zorganizował wyjazd grupy studentów oddziału rosyjskiego wydziału filologicznego do Lwowa. Odescy studenci wzięli udział także w Dniu Miasta Lwa. 19—21 maja w Odessie odbyła się VI Ogólnoukraińska wystawa-forum „Ukraińska książka na Odesszczyźnie”, w której pracy aktywnie uczestniczyli członkowie zarządu odeskiej „Proświty”. Wzięli oni udział w szeregu prezentacji książek, które przeprowadzono w ramach akcji, w szczególności pierwszego tomu 10-tomowego wydania dzieł Jurija Łypy (wydawnictwo „Kameniar”, Lwów); w prezentacji dwutomnika W. Symonenki oraz książki W. Pacharenki „Jak win iszow”, a także w prezentacji książki W. Wynnyczenki „Zapysky kyrpatoho Mefistofelia” oraz broszury „Wołodymyr Wynnyczenko: Powertennia... 2005” (wydawnictwo „Brama”, Czerkasy). 22 maja społeczność ukraińska na całym świecie obchodzi dzień, w którym Taras Szewczenko na wieki spoczął w rodzimej ukraińskiej ziemi. Odescy proświcianie również uczcili poetę. 21 maja zabrzmiała autorska audycja radiowa T. Ananczenko „Kobzar u naszomu butti: do dnia perepochowannia Tarasa Szewczenka” („Kobziarz w naszym bycie: w dniu powtórnego pochówku Tarasa Szewczenki”). 22 maja 2005 r. członkowie odeskiej „Proświty” wzięli udział w uroczystościach pod pomnikiem Kobziarza w parku Szewczenki; doc. O. Muzyczko, prof. T. Mejzerśka wystąpili w audycji radiowej Odeskiego Obwodowego Radia Państwowego „Ukraina incognita”, poświęconej temu wydarzeniu. Odbyło się spotkanie przewodniczącej odeskiej „Proświty” p. Halyny Dolnyk z oddziałem „Proświty” w Jużnem, który przeprowadził prezentację książki W. Kudłacza „Diwczyna-kwitka”. Przedstawiciele zarządu brali udział w studencko-wykładowczym „okrągłym stole”, poświęconym 60. rocznicy zakończenia dla Ukrainy II wojny światowej; wspólnie z Centrum Odrodzenia Narodowego im. Jurija Łypy — w działaniach poświęconych Dniu Bohaterów; w konferencji teologicznej „Unia Brzeska” (Uniwersytet Katolicki); w konferencji poświęconej ukraińskiemu kozactwu (Narodowy Uniwersytet im. I. I. Miecznikowa) i innych. Odeska „Proświta” dąży do twórczej współpracy ze środkami masowego przekazu — jest to jeden z priorytetowych kierunków jej pracy, ponieważ, jak już powiedziano, trzeba podnosić prestiż „Proświty”. Wszak wielu odesytów nic nie wie o tej organizacji, a znaczna część odnosi się do niej jeśli nie obojętnie, to bardzo sceptycznie. Bo też jest ku temu powód — wystarczy tylko odwiedzić jej „biuro” przy ul. Bielińskiego 17, a już nigdy nie będzie się chciało tam wrócić. Dlatego przeprowadzono szereg wywiadów i audycji w radiu oraz telewizji, w gazecie „Dumska płoszcza” zainaugurowano stronę z okazji jubileuszu Odeskiej „Proświty”, gdzie publikowane są interesujące materiały. W planach zarządu jest stworzenie własnego organu prasowego stowarzyszenia: do tego mamy, jak to mówią, zasoby ludzkie, lecz brak nam finansowych i materialnych. Zapraszamy do rozwiązania tego problemu wszystkich, którym nie jest obojętna sprawa ukraińska. Wszak w naszym mieście właściwie ukraińskich gazet są tylko dwie: obwodowa — „Czornomorski nowyny” i miejska — „Dumska płoszcza” (ukraiński dodatek do „Odieskogo wiestnika”). Posiadanie własnej gazety przez odeskich proświtian to sprawa honoru każdego narodowo świadomego obywatela naszego regionu. Byłoby to również przywróceniem dawnej tradycji — wszak na początku XX wieku w Odessie istniała taka gazeta, która, sądząc po historii Odeskiej „Proświty”, miała szerokie grono czytelników, była znana nie tylko w Odessie dzięki takim działaczom, jak Mychajło Komarow, Iwan Łypa, Iwan Łucenko, Serhij Szełuchin i inni. Odeska „Proświta” stara się nie obniżać tempa pracy twórczej. Niestety, pozostaje nierozwiązana kwestia lokalu, w którym byłaby biblioteka „Proświty”, księgarnia i sala wystawowa, gdzie nie wstyd byłoby pracować, wcielając w życie założenia ruchu proświtiańskiego. Tak czy inaczej, stulecie jednej z najstarszych na południu Ukrainy (i niegdyś bardzo szanowanych w ukraiństwie) organizacji proświtiańskich nadejdzie wkrótce — w listopadzie. Dlatego też rozpoczęły się „drogi przez mękę” przewodniczącej stowarzyszenia, pani Hałyny Dolnyk — od instancji do instancji, od jednego gabinetu władzy do drugiego. Mamy nadzieję, że władze lokalne zainteresują się naszymi problemami: stulecie Odeskiej „Proświty” do tego skłania. Nie mamy moralnego prawa do porażki. Zoriana WATRA z Na zdjęciu: Oto w takich warunkach pracuje Odeska „Proświta”. OŚWIADCZENIE-APEL

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ZAKARPACKI DOM LUDOWY ATAKOWANY PRZEZ URZĘDNIKÓW

Użhorodzka rada miejska, rażąco naruszając obowiązujące ustawodawstwo, przydzieliła działkę gruntu i zezwoliła na budowę na terenie przylegającym do Domu Ludowego „Proświta”. Przypomnijmy, że Dom Ludowy, położony przy placu W. Gendży-Dońskiego 3, w Użhorodzie, jest zabytkiem historii i kultury o znaczeniu obwodowym. Decyzją wykonawczego komitetu obwodowej rady nr 12 z 16 stycznia 1970 r. ten zabytek wzięto na ewidencję jako budynek, w którym w listopadzie 1944 r. odbyło się zebranie użhorodzian popierające zjednoczenie Zakarpacia z Ukrainą, a zarządzeniem obwodowej administracji państwowej nr 452 z 11 października 1993 r. — jako ośrodek narodowo-kulturalny Ukraińców Zakarpacia w latach 20.–30. XX wieku. W połowie lat 90. miejski komitet wykonawczy już naruszył normy prawne — zezwolił na budowę tarasu handlowego bezpośrednio przy budynku Domu Ludowego, a decyzją nr 52 z 29.04.1998 r. część działki (0,09 ha we wspólnym użytkowaniu) w granicach terytorium Domu Ludowego przydzielono pod indywidualną zabudowę ówczesnemu zastępcy przewodniczącego miejskiego komitetu wykonawczego, a później naczelnikowi zarządu turystyki OPA S. Słobodianiukowi. W swoim czasie Dom Ludowy zbudowano jako ukraińskie centrum kulturalno-oświatowe Rusi Podkarpackiej na działce gruntu, którą nabyto ze składek społeczeństwa kraju. Otwarcie i poświęcenie Domu Ludowego Towarzystwa „Proświta” nastąpiło 7 października 1928 r.; na budowę ofiarowali się Ukraińcy-Rusini, wybitni działacze społeczno-polityczni i kulturalni, w szczególności J. Braszczajko, A. Wołoszyn, A. Szeptycki, D. Niemczuk, W. Gendża-Dońskyj, I. Pankiewicz, R. Stażura, S. Czerkasenko, T. Masaryk, a także uczniowie szkół i gimnazjów. Ten dom przez długi czas był miejscem zebrań różnych ukraińskich organizacji społecznych kraju. W listopadzie 1938 r. Dom Ludowy Towarzystwa „Proświta” skonfiskowały władze węgierskie, a w 1945 r. — sowieckie. Za władzy sowieckiej mieścił się w nim garnizonowy dom oficerski. W okresie użytkowania budynku przez wojsko nie przeprowadzano tu remontów kapitalnych, a w 1997 r. budynek przekazano do użytku Obwodowemu Towarzystwu „Proświta” bez zaopatrzenia w energię, wodę, z zalanymi piwnicami, z dachem, który przecieka. Od 1997 r. do 2003 r. nowi gospodarze wkładali wysiłki, aby wyremontować dach, osuszyć piwnicę, uruchomić zaopatrzenie w wodę i energię elektryczną, przeprowadzić remont sanitarny większości pomieszczeń. Uważamy, że Dom Ludowy Towarzystwa „Proświta” nadal powinien pełnić funkcje obwodowego centrum ukraińskich organizacji społecznych. Przydzielona z naruszeniem obowiązującego ustawodawstwa działka przylegająca do budynku „Proświty” jest potrzebna do obsługi budynku i nie może być wykorzystywana pod zabudowę (art. 53, 54 Kodeksu ziemskiego Ukrainy). Zarząd Zakarpackiego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki traktuje działania rady miejskiej dotyczące przydziału w prywatną własność działki gruntu przy Domu Ludowym „Proświta” jako zamach na prawa prawne ukraińskiej (tytularnej!) narodowości na Zakarpaciu. W związku z przedstawionymi faktami, dbając o zachowanie i pomnażanie narodowej historii, kultury, duchowości: 1. Żądamy od Użhorodzkiej Rady Miejskiej pilnego uchylenia wcześniejszych decyzji o przydziale w prywatną własność działki gruntu przylegającej do Domu Ludowego „Proświta”. 2. Prosimy przewodniczącego Zakarpackiej obwodowej administracji państwowej p. W. Balogę o wsparcie ukraińskiej organizacji społecznej: a) w przywróceniu sprawiedliwości i praworządności w kwestii zwrotu należącej do Towarzystwa „Proświta” działki gruntu; b) w przeprowadzeniu kapitalnego remontu zabytku historycznego — Domu Ludowego „Proświta” ze środków budżetowych. B. Kiszłynecz, przewodniczący zarządu Zakarpackiego Zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki z Po raz pierwszy w stuletniej historii istnienia Odeskiej „Proświty” pojawił się jej członek zbiorowy — Odeski Uniwersytet Agrarny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ponad trzy stulecia centrum starożytnego Nieżyna zdobią dwie greckie świątynie — Wszystkich Świętych oraz Archanioła Michała. Ich historia jest dramatyczna i bogata w wydarzenia, ściśle związana z losem nieżyńskiej prawosławnej wspólnoty greckiej, która istniała w XVII—XIX wieku i stała się unikalnym zjawiskiem w życiu kulturalnym Ukrainy. biblioteka, szkoła i szpital. Wielką pomoc Grekom okazywał znany hetman-mecenas Iwan Mazepa. Regularnie przekazywał środki na budowę i zdobienie świątyń, a w 1696 roku osobiście wstawiał się u kijowskiego metropolity Warłaama Jasińskiego o zatwierdzenie statutu Nieżyńskiego Bractwa Greckiego. Nieżyńskie greckie bractwo prawosławne oraz świątynie znajdowały się pod bezpośrednią opieką duchową patriarchy konstantynopolitańskiego oraz metropolity kijowskiego i były ośrodkiem kultury oraz duchowości. Schronienie znajdowali tu wybitni działacze epoki późnego hellenizmu, wśród których byli metropolita Sofroniusz Macedoński, hieromnich Dionizy z Janiny, założyciele Akademii Moskiewskiej Sofroniusz i Joannicjusz Lichudowie, święty Michał Grecki (czczony w Nieżynie jako lokalny święty), mecenasi i oświeceniowcy bracia Zoj, Anastazy i Mikołaj Zosimowie, Zoj Kaplani, Mateusz i Jerzy Rizari oraz wielu innych. W zbiorach biblioteki przechowywano unikalne rękopisy. Od lat 30. XIX wieku zaczyna się upadek greckiej kolonii w Nieżynie. W wyniku reform rosyjskiego samodzierżawia miasto stało się prowincjonalne. Po ogłoszeniu w 1830 roku niepodległości państwowej Grecji Grecy stopniowo powracają do ojczyzny lub przesiedlają się do dużych miast na południu Ukrainy. W 1872 roku samorząd wspólnoty greckiej został zniesiony carskim ukazem, a cały jej majątek przekazany wspólnocie miejskiej. Nieżyńscy Grecy wielokrotnie próbowali odrodzić swoje Bractwo, ale rząd carskiej Rosji, a później ZSRR, brutalnie tłumił te próby. Tragiczne wydarzenia XX wieku wyrządziły naszej duchowości wielką szkodę: w latach 1930—50 cerkiew św. Michała zamieniono na magazyn, zburzono dzwonnicę i cele. W grudniu 1960 roku władze zlikwidowały wspólnotę cerkwi Wszystkich Świętych, pomieszczenia świątyni przebudowano na salę sportową. Zaniedbane świątynie zostały skazane na powolne niszczenie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

WADYM DOBROŁIŻ Z NIŻYNA

DUCHOWOŚĆ Pojawienie się greckiej kolonii w Niżynie było uwarunkowane wydarzeniami połowy XV w., kiedy Grecję podbiły wojska tureckiego sułtanatu. Aby zachować kulturę narodową, język ojczysty i wiarę prawosławną, tysiące Greków przesiedlało się na sąsiednie ziemie. W połowie XVII w. powstaje grecka wspólnota w Niżynie — dużym ukraińskim mieście pułkowym. Pragnąc przyciągnąć greckich kupców do aktywnego handlu, hetman B. Chmielnicki w 1657 r. wydał uniwersał, którym nadał niżyńskim Grekom prawo wolnego handlu w granicach całej Hetmanszczyzny. Wkrótce energiczni Grecy-komersanci przekształcili Niżyn w ważny ośrodek handlu pośredniego. Z czasem przywileje i administracyjną autonomię Greków potwierdzali hetmani I. Wyhowski, J. Chmielnicki, I. Brzuchowiecki, I. Samojłowicz, I. Mazepa, I. Skoropadzki, D. Apostoł i inni. W archiwum Niżyńskiego magistratu greckiego przechowywano 57 hetmańskich uniwersałów, carskich i archierejskich gramot, którymi w różnych czasach potwierdzano wolności Greków. W 1679 r. prawosławni Grecy zwrócili się do władz duchownych i świeckich z prośbą o zezwolenie na budowę w Niżynie świątyni, aby móc odprawiać nabożeństwa w ojczystym dla nich języku greckim. Inicjatorem zwrócenia się stał się wybitny oświeceniowiec, ksiądz Chrystofor Dmytrijew. Przybył on do Niżyna z Macedonii (Grecja Północna) w 1677 r., ratując się przed prześladowaniami ze strony muzułmanów. Uzyskawszy w 1680 r. błogosławieństwo od patriarchy konstantynopolitańskiego Jakuba II i arcybiskupa Łazarza Baranowicza (Metropolia Kijowska), ks. Chrystofor zaczął zbierać datki na budowę. Do 1692 r. Grecy zdołali zbudować dwie świątynie: drewnianą — Michajłowską i murowaną — Wszystkich Świętych. Przy świątyniach działało bractwo cerkiewne, bibli- KONKURSY Po ukończeniu jednej z kijowskich szkół w 1931 roku Wadym został studentem Instytutu Artystycznego. Malarstwo pejzażowe i portrecistykę studiował u profesora Fedora Kryczewskiego i był jego ulubionym uczniem; a malarstwo dekoracyjne, w szczególności sceniczno-teatralne — u profesora Mykoły Strunnykowa. Z grafiką sztalugową i oprawą książek zapoznał się w pracowni S. Nałepyńskiej-Bojczuk. W 1935 roku za „kontrrewolucyjne odchylenia” i „burżuazyjny nacjonalizm” Dobrołeżę zesłano na Koły- te starodruki X—XIX w., wśród których były prawdziwe perły średniowiecznej sztuki książkowej. Świątynie odgrywały ważną rolę w życiu społecznym. Na placu cerkiewnym odbywały się święta publiczne, zebrania wspólnoty, wybory księży i cerkiewnych tytarów, członków sądu brackiego i magistratu. Pieniądze ze skarbca cerkiewnego wydawano na utrzymanie szkoły i szpitala, na pomoc biednym, chorym i sierotom. Zgromadziwszy środki, Grecy rozpoczęli (1714 r.) przebudowę drewnianej cerkwi Michajłowskiej. 28 maja 1731 roku nowo wybudowaną ceglaną świątynię poświęcił metropolita kijowski Rafał Zaborowski, o czym zachował się napis na łupkowej tablicy wewnątrz cerkwi. W latach 70. rozpoczęła się przebudowa cerkwi Wszystkich Świętych. W 1805 roku budowę zakończono pod kierownictwem czernihowskiego architekta A. Kartaszewskiego. Wtedy też do świątyni dobudowano klasyczne portyki z kolumnadą, wzniesiono smukłą trzykondygnacyjną dzwonnicę. mę. Powróciwszy po trzech latach, artysta początkowo żył z przypadkowych zleceń, a z czasem został pomocnikiem dekoratora i oświetleniowca sceny w Kijowskiej Wytwórni Filmowej, gdzie dekorował filmy pod kierunkiem Ołeksandra Dowżenki. Brał udział także w wystawach artystycznych. W 1941 roku Dobrołeżę zmobilizowano do Armii Czerwonej. I znowu obóz, tylko już faszystowski. Ratując się w 1942 roku, powraca do Kijowa. O twórczości podczas okupacji nie było mowy, jednak los daruje Wadymowi miłość. Żeni się z utalentowaną pianistką Walentyną Puszkar i wyjeżdża z kraju. Oto jak opisuje pani Walentyna swój pobyt w Hanowerze: „Tam już zebrało się wielu Ukraińców. Wśród nich dyrygent Opery Kijowskiej Horbenko, jego żona — balerina, pianista-pedagog kijowianin Wadym Kippa, śpiewak Nedilko, tancerze, śpiewacy chóralni. A także aktorka z Niżyna Małysz-Fedoreć i jej mąż Mykołajenko. Utworzył się niewielki zespół pieśni i tańca. Na jednym z koncertów był… przedstawiciel zarządu wojskowego. Spodobało mu się i zaprosił artystów do występu w brytyjskim klubie wojskowym. Po tym zespół dał koncerty w innych jednostkach wojskowych wokół Hanoweru”. Doświadczywszy niedostatku, Wadym Dobroliż zyskał za to atmosferę wolnej twórczości. Kierując studiem plastycznym, bierze udział w licznych wystawach w obozie strefy brytyjskiej, dekoruje przedstawienia obozowego teatru ukraińskiego. W ciągu 1945—1948 lat namalował dwa tuziny portretów, trzy ikony dla cerkwi obozowej oraz szereg pejzaży i martwych natur. Jednocześnie brał udział w tworzeniu wydawnictwa „Zahrawa”, dla którego wykonał niemało prac graficznych. Ostatni etap twórczości artysty związany jest z Kanadą. Właśnie wtedy Ukraińska wspólnota prawosławna szukała malarza-monumentalisty dla cerkwi równoapostolskiego wielkiego księcia Włodzimierza. „Nasz artysta wniósł twórczą innowację nie tylko w polichromię cerkiewną, ale i w rzeźbę ikonostasów, posiadając wyjątkowe wyczucie plastyczne i zrozumienie — pisze Iwan Kejwan we wstępnym artykule do albumu. — Artysta dostosowywał rzeźbę ikonostasów w drewnie do stylu danych cerkwi, czyli do ich wewnętrznej architektury, jednak zawsze trzymał się ukraińskich tradycji w ogólnej konstrukcji oraz ornamentyce, wykonanej z mistrzostwem”. Daleko od rodzinnego domu Wadym Dobroliż wspomina ukraińską wieś w malowniczym pejzażu o tym samym tytule. Przedstawia żonę i córkę w ukraińskich strojach. Historycy sztuki wyróżniają jego pejzaże „Ratusz w Weimarze”, „Zielone jezioro. Hanower”, „Jezioro Windermere”, „Drewniany most”, „Jezioro Ale wreszcie czas rozrzucania kamieni minął. W 1992 r. z inicjatywy wykładowców i studentów Niżyńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mykoły Hohola, towarzystwa „Proświta” oraz inteligencji miasta utworzono wspólnotę prawosławną UKP Patriarchatu Kijowskiego, której przewodniczyła wykładowczyni uniwersytetu Maria Astafjewa. 4 grudnia 1994 r. w świątyni odbyła się pierwsza po 30-letniej przerwie liturgia, a 18 kwietnia 1995 r. decyzją Czernihowskiej Rady Obwodowej cerkiew Wszystkich Świętych przekazano wspólnocie. W 1997 r., w dzień Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej, świątynię odwiedził Świątobliwy patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, który przewodniczył świątecznemu nabożeństwu. Dziś wśród parafian cerkwi Wszystkich Świętych jest niemało inteligencji i młodzieży. Już dziesięć lat parafią kieruje wychowanek Kijowskiej Akademii Duchownej protojerej Serhij Czeczyn. Przy świątyni utworzono chór „Woskresinnia”, którym kieruje zasłużony pracownik kultury Ukrainy Serhij Hołub. W nabożeństwie bierze udział dobrze znany w Niżynie i poza jego granicami dziecięcy wzorowy chór „Sjajwo”. Działa centrum duchowo-oświatowe, tradycyjnymi stały się wieczory muzyki duchowej, wystawy ikon, spotkania z młodzieżą. Świątynia Wszystkich Świętych znów stała się ulubioną cerkwią mieszkańców Niżyna. Jej wnętrze zdobi rzeźbiony wielopoziomowy ikonostas, stworzony przez współczesnych niżyńskich mistrzów według projektu artysty z Niżyna, znanego na Ukrainie grafika Ołeksandra Koszela. Kończy się odnowienie cerkwi Michajłowskiej. I chce się wierzyć, że te wspaniałe świątynie nigdy więcej nie zaznają zniszczenia. z Ołeksandr MOROZOW, ksiądz, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki w Niżynie. Na zdjęciu: Cerkiew Wszystkich Świętych. Wygląd zewnętrzny. PAMIĘĆ. Moreyn”. Ale szczególnie wyróżniają „Zimę w Ukrainie” — tyle tu miłości i tęsknoty. Jaskrawo objawił się Dobroliż także jako artysta-dekorator: przydało się doświadczenie współpracy z Ołeksandrem Dowżenką. Artysta zaprojektował oprawę oper i operetek, wykonał kostiumy i dekoracje do przedstawienia „Lis Mykyta”, tworzył dekoracje na ukraińskie rocznice narodowe i inne święta w Edmonton. Wiosną 1999 roku pani Wałentyna wraz z córką, zięciem i wnuczką przywiozła do ojczyzny zmarłego męża kilka prac Dobroliża, fotoreprodukcji wykonanych przez niego malowideł cerkiewnych, rzeźb i ikon. Ten dar wzbogacił zbiory Muzeum Dziedzictwa Kulturowego w Kijowie oraz Niżyńskiego Muzeum Krajoznawczego. Spuścizna Wadyma Dobroliża przekonuje nas o tym, że Ukrainiec, gdziekolwiek by się nie znalazł, zawsze tworzy piękno. Nadija ONYSZCZENKO. z. Na zdjęciu: Wadym Dobroliż. Autoportret. Ikona Narodzenia Pańskiego w cerkwi świętego Iwana w Edmonton. Szlachetna — takie wrażenie pozostało u wszystkich, którzy spotkali panią Wałentynę w Niżynie w lipcu 1997 roku. Wtedy po raz pierwszy przyjechała do ojczyzny swojego zmarłego męża Wadyma Dobroliża. Wdowa — tak podpisała się w księdze pamiątkowej i w albumie „Wadym Dobroliż”, wydanym w 1985 roku w kanadyjskim Edmonton, gdzie rodzina znalazła się pod koniec lat 40. Właśnie to wydanie zapoczątkowało powrót artysty do Ukrainy: do Niżyna, gdzie urodził się w 1913 roku, i do Kijowa, gdzie dorastał jako artysta.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

ANIOŁ POZDROWIŁ

Z błogosławieństwem i dyplomem laureata Ogólnoukraińskiego Festiwalu Pieśni Duchowej „O Matko Boża, o rajski kwiecie!” do Niżyna z Ternopola powrócił dziecięcy wzorcowy chór „Sjajwo” pod kierownictwem zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Serhija Holuba. „Podczas występu na scenie Domu Kultury „Berezil”, gdzie odbywał się festiwal, „Sjajwo” rzeczywiście oświeciło i dusze słuchaczy, i scenę wysokim kunsztem wykonawczym. Sala zamarła w ekstazie słuchania boskiego śpiewu”, — zauważyła w recenzji krytyczka sztuki Ljubow Wenher. Organizator festiwalu — „Liga Matek Ternopola” wraz z dziećmi odwiedziła duchowe ośrodki kraju. W Zawarnickim klasztorze mnichów studytów, w cerkwi Narodzenia Bogurodzicy, za wykonanie „Jednorodzonego Syna” K. Stecenka oraz „Anioł pozdrowił” W. Makarowa utalentowanych chórzystów pobłogosławił przełożony. Brat Taras, poruszony do łez śpiewem przed obrazem Zawarnickiej Bogurodzicy „Pod Twoją obronę” D. Bortniańskiego, wyznał: „Takiego wykonania tej modlitwy jeszcze nie słyszałem”. Niżyńczycy zapamiętali wyjątkowy zabytek architektury i kultury „Świątoouspieńską Ławrę Poczajowską”. Głębokiemu i przejmującemu wykonaniu utworów duchowych sprzyjają zarówno takie festiwale, jak i udział młodych chórzystów w nabożeństwach liturgicznych. Kierownik chóru, dyrektor Niżyńskiej Dziecięcej Szkoły Muzycznej, jest bowiem również regentem chóru cerkwi Wszystkich Świętych w Niżynie. z Nadija ONYSZCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Niewiele wiem o wsi. Dlatego nie wypada mi rola eksperta. Ale dlaczego by nie podjąć się tego tematu ludziom obeznanym? Ich kompetencje nie dotyczą agrarnych subtelności czy reformy administracyjnej. Oni po prostu potrafią zbudować opowieść z pozycji stylistyki czasu. Impulsem do przygotowania tego zestawu materiałów stało się prywatne archiwum chłopskiej rodziny w Deszkach w rejonie bogusławskim obwodu kijowskiego. Niby nic szczególnego — rodzinne fotografie, różne pokwitowania... Na ekskluzywność pretenduje chyba tylko najstarsze zdjęcie z dwudziestego szóstego roku ubiegłego wieku oraz notes ucznia, datowany na pięćdziesiąty drugi rok. Reszta dokumentów to świadkowie epoki tak zwanego „rozwiniętego socjalizmu”. Z różnych przyczyn archiwum zostało porzucone na pastwę losu. Śmierć gospodyni posiadłości, obojętność dzieci, wnuków... Dlatego też znalezione zostało w zaniedbanym stanie. Na archiwum natrafiła obecna właścicielka posiadłości — artystka-szestdziesiątnica, mistrzyni dawnych ukraińskich strojów Ludmiła SEMIKINA. W końcu znalezisko podkreśla nie tylko zaniedbanie pojedynczej ukraińskiej chaty — to uogólniający szczegół, który wskazuje na historię choroby ukraińskiej wsi. Tę posiadłość w rejonie bohusławskim kupiłam nie dla wypoczynku i dacznych eksperymentów w kwietniku. Po tym, jak wykluczono mnie ze Związku Artystów, znalazłam się praktycznie poza granicami państwa. Nie liczyłam na żadną rekompensatę w przyszłości, dlatego musiałam ratować swoją twórczą duszę. Otrzymawszy honorarium za film diapozytywowy “Pani Miedzianej Góry”, wydałam je na zakup starej chaty we wsi Deszki. Lata były wtedy ciężkie. Emerytury nie otrzymywałam. Wyczerpujące podróże elektryczkami, w rękach “krawczuczka” czy, jak teraz mówią, “serdiuczka”... Słowem, nędzne życie. Ale marzyłam, że tam, w Deszkach, będzie moja twierdza i moja pracownia, gdzie zrealizuję swoje twórcze plany. W tej przestrzeni-wnętrzu rozmieszczę swoje stroje i utrwalę je na slajdach. W ten sposób pozostawię realny ślad tego gatunku, w którym pracuję już od dziesiątek lat. Potem nastąpiła pieriestrojka, ogłoszono Niepodległość i zostałam przywrócona w swoich prawnych i moralnych prawach. Taka oto preambuła. Kiedy po raz pierwszy otworzyłam drzwi tej chaty, gospodyni już tam nie było. Sparaliżowaną kobietę krewni zabrali do Bohusławia. Cenne rzeczy zabrali, resztą rozporządzałam ja. Stare leki, stare ubrania. Jeszcze nie wiedziałam, że na strychu jest pięć kołowrotków, maglownica, wałek, maselnica i wiele innych. W moich rękach znalazło się tylko do dwudziestu przedmiotów, którymi posługiwano się przy piecu. Trzymam je jak antyki i marzę o tym dniu, kiedy to cudo ustawię we własnym wnętrzu. Dzbany, które zostały, mają dla mnie nie mniejszą wartość. Odbijał się w nich ogień wiejskiego pieca. Są jakieś takie szaro-ołowiane, szczególnie kolorytne. Pozbierałam je, nawet potłuczone i wyszczerbione. Przechodząc obok opuszczonych chat, których gospodynie dawno spoczywają na miejscowym cmentarzu, pozbierałam z próchniejących płotów ich dzbany. Są takie bliskie mojemu sercu... W mojej chacie znalazły kryjówkę na półkach i w skrzyni. Ją też zostawili dawni gospodarze. Luksusowa orzechowa lakierowana skrzynia, cała złocista. Ogromna, jak świąteczny stół. Inne również są mi drogie. Mniejsze rozmiarem, strzegą gdzieś komórki czy zakamarków. Takie spróchniałe, że ledwo oddychają... Ale nie pozbyłam się ich... Są świadkami wielkiego życia, chociaż odgrywały zwykłą rolę użytkową: przechowywały mąkę, jakieś kasze... Służyły uczciwie i widziały tę gospodynię częściej niż ja, i były z nią w przyjaźni. Słowem, materiał użytkowy uporządkowano, wszystko znalazło swoje miejsce: na półkach, w zakamarkach, w komórce, na strychu... Swoista twórcza inwentaryzacja. Co więcej, znalazłam trzy drewniane stępy. Czy trzymano w nich miód, czy ziarno... Takie piękności... Teraz będę ich używać do suchych kwiatów. Inna piękność mieszka w piwnicy — to taka potężna beczka na warzywa, nie można było jej nigdzie przesunąć, ze starości aż się rozpadła. Po niej można było sądzić o skali gospodarowania tych ludzi. Słowem, wizualne obrazy posiadłości przekładam na język archeologii, mitologii, różnych pogańskich znaków... Grusza-spadanka na podwórzu. Osiemdziesiąt lat temu, kiedy budowali chatę, posadzili tę gruszę. Jeszcze żyje, chociaż jest spróchniała i gałęzie już się sypią, ale każdego lata wybucha i zasypuje owocami całą przestrzeń wokół. Kiedyś spadami karmiono prosiaka i krowę. Ale ja nie mam tego inwentarza. Kiedy gruszki stają się złociste, zakopuję je. Czego nie zabrali ludzie, to idzie w ziemię... Pod tą gruszą gospodyni miała uroczyste miejsce. W niedzielę, po tym jak uporała się ze wszystkimi ogrodami, gospodarstwem, zbierała swoje sąsiadki-przyjaciółki i siadały tam pośród pomarańczowych lilii. Tych kwiatów u gospodyni było bardzo dużo. Co robiły kobietki pod gruszą w kwietniku?.. Piły herbatę albo smakowały naleweczkę zagryzając plotkami... Chyba jednak naleweczkę... Ja również przeżyłam lata pięćdziesiąte, sześćdziesiąte, siedemdziesiąte i mogę sformułować nieco inną ocenę epoki niż ta kobieta. Rzecz nie w tym, czyje życie było cięższe. Porównanie tutaj jest niestosowne: zbyt różne mamy losy. Ona, kiedyś młodziutka dziewczyna, wyszła za mąż za niezamożnego chłopaka, który odważył się zbudować chatę. Wojna zabrała go, a ciężkie życie kołchoźnicy zmusiło ją do sprzedania połowy chaty. Gospodarze drugiej połowy ciągle się zmieniali. W końcu, z biegiem czasu, znalazła się tam stara samotna kobieta. Zmarła prawie jednocześnie z gospodynią. Kiedy weszłam na jej połowę, zastałam ruinę. Mówili, że kiedyś ta kobieta była piękna i postawna. Jawdocha-kołchoźnica w kirzowych butach w błocie człapała na pole, a ta służyła w jakiejś kancelarii. I miała taką postawę, że po prostu estetycznie wypadała z tradycyjnych kanonów. To dawało powód, by mówić we wsi o jej kochankach, niby dlaczego miałaby się tak nosić... A to po prostu świecił się wrodzony gen, którego nie mogła pokonać. Działał sam — gen piękna i dumy. Wszystko to brałam sobie do notatnika dla analizy. I kiedy weszłam w tę ruinę, nie było tam już nic cennego. Okna się przekrzywiły, piec się zawalił... Tutaj, w nędzy, dożywała niepełnosprawna kobieta. Miała krzywą kuchenkę i, ślepa, po omacku gotowała sobie jeść. Przy wielkim piecu nie miała już sił się uwijać... Po niej zostały fotografie. I zwróciłam uwagę, że utrwalono na nich tylko śluby i pogrzeby — dwa punkty zwrotne życia. Trafiwszy do tej wsi, zauważyłam, że nie ma tam ani oszustw, ani drobnych kradzieży. Inna cecha, której się dotknęłam, to hojność i szczerość. Ledwo przyjeżdżam — pod progiem leżą gruszki albo jajka. Ktoś położył jabłka. Druga kobietka przyniosła dwa wiadra ogórków: “Proszę wziąć, bo taki urodzaj...” Na podwórzu mam morwę, dlatego latem zawsze tam człapią gęsi. Jaka radość! Stoję w kuchni i przez okienko patrzę: idą gęsi. Ja do nich: “Moje dobre, moje gąski!” A one są takie śmiałe i odważne, jak te kobietki we wsi. Chodzą tak poważnie i wchodzą aż do sieni, witają się. I już tak je przyzwyczaiłam, że przychodzą do mnie w gości co drugi dzień. Przywitają się i idą dalej. To cud! Już nie mówię o swojej pasji obserwowania kogutów i ich luksusowych piór. Jeszcze mówię: “Nie uciekaj, nie uciekaj, przecież chcę obejrzeć twój ogon”. We wsi uczę się języka ptaków. Byłam świadkiem, jak zakochały się sowy. Tworzyły rytuał: jak ona wywoływała go na gałąź i jak on do niej podlatywał, a ona taka dumna i pyszna siedziała i odpowiadała: “Nie pójdę, usiądź przy mnie, zabierz mnie, dopiero wtedy...” A jakie świty widziałam! Jak budziło się słońce, mgły nad Rosią... Z dumy nawet uciekłam się do literackiej mistyfikacji. Wiedząc, że te strony opiewał Neczuj-Łewycki, swoją ulicę nazwałam Kajdaszycha i wszystkim opowiadałam, że nią do cerkwi chodziła kiedyś stara Kajdaszycha, i wszyscy mi wierzyli. Przeglądając pożółkłe fotografie i dokumenty dawnych gospodarzy, różne myśli przemyślałam: i o niszczycielskim biegu czasu, i o ciężkiej prawdzie życia. Wiecie, ci ludzie byli bardzo porządni i do prawa odnosili się uczciwie i odpowiedzialnie. Nawet z lękiem... Przechowywali kwity, żeby udowodnić, że zapłacili nawet za ostatnią szczapę drewna. Cień rusyfikacji nie ominął i tej wsi. Na moje “dzień dobry” odpowiadają “drasti”. Młodych prawie nie ma. A kto jest — zaraz wyskoczy do jakichś szkół, dalej od ojczyzny. Traci się więź pokoleń. Pod nogami wnuków leżą matczyne płachty... Ale ja mam jej ręczniki, koce, jej własnoręcznie tkane lniane prześcieradła. Wygotowałam je, wyprałam, wyprasował Z oddali słychać wybuchy: nieustannie wysadzają kamienie... Rzeka wykonuje jakiś niewiarygodny zwrot w nieznane. I tych nowych domów, które stoją nad Rsią, nie chcę wiązać z konkretną nową zabudową, bo widzę twierdze i zamki i chcę namalować taki obraz. Rzeka płynie, wierzby odbijają się w niej. Wybaczcie literackość, to po prostu droga do raju! Wśród dobytku gospodyni znalazłam czarne chromowe buty. Ciekawe, że w sandałach często kaleczyłam i obijałam swoje nogi wśród niezwykłych dla mnie wiejskich krajobrazów. Nogi były zmęczone, w odciskach. Wciągnęłam gumowce i pokaleczyłam się jeszcze bardziej. A włożyłam jej buty — po prostu latałam po tej ziemi, po tym kurzu. I nic nie uwierało, nic. Byłam taka dumna, że włożyłam buty gospodyni... Pamiętam, kiedy latem wracałam z ogrodu, zmęczona, rzuciłam motykę i do kuchni — napić się wody. Patrzę, a tam młodziutka jaskółka bije się o szybę, nie może wyfrunąć na wolność. Chata-lepianka — okno się nie otwierało. I ta jaskółka bije się w okno, złapałam ją i mówię: „Wypuszczę cię, gołąbeczko, uspokój się. Daj mi tylko napatrzeć się na ciebie, jesteś taką pięknością...”. Aksamitna czapeczka, złocisty kołnierzyk, brzuszek szary i z takim asfaltowo-niebieskim połyskiem skrzydełka — jej strój. To grafika i malarstwo królewskiego ubioru. „Nie trzepocz, chcę nacieszyć się tobą”. Ten ptak buduje swoje zamki, to ptak-symbol. I przepraszam ją, bo ona, wykonawszy tyle pracy, ma królewski wygląd. Ulepiwszy gniazda, wyprowadza pisklęta, tyle lotów w poszukiwaniu jedzenia, a potem, niczym wprawny choreograf, wyprowadza swoje pisklaki na skrzydła, i one wirują nad moim podwórkiem. To baśń i teatr przyrody. Czasami pojawia się uczucie, że wkrótce wszystko to zniknie, że baśń nie potrwa długo... Młodzi uciekają, starzy umierają, wieś idzie pod ziemię... Pojawia się to nowe, co przynoszą ludzie, dalecy od wsi. Działkowicze, czy jak ich nazwać? Ci, którzy całą tę trawkę na podwórku potrafią zalać betonem i rozbić jakieś trumny-rabatki. Oni są dalecy od naturalnej estetyki... Jak ja rozpaczałam, kiedy chciałam odnowić prawdziwą strzechę na swoim domu! Chodziłam po wsi, szukałam mistrzów. Powiedziano mi, że trzeba żyto siać, zbierać je w odpowiednim czasie, snopy wiązać i dopiero wtedy. Nawet znalazłam jednego mężczyznę, ale żona go nie puściła. „Czego chcecie od mojego męża, on już spadał ze stodoły, już łamał sobie żebra!”. I nie puściła. Tak więc we wsi przeważa dachówka. Tak bieliłam swoją chatkę, tak wygładzałam świeżą gliną podłogę i wałkiem ją wyrównywałam... Wzruszało mnie to małe okienko i zwłaszcza wiejski kącik z lampką i obrazami. Tworzył on ze zwykłej chaty świątynię i nadawał jej świętości. Świętość czynu, świętość nocy i świtu. Kiedy byłam sama i patrzyłam w to okienko, maleńkie i zaśnieżone, to rozmyślałam: dlaczego ono jest takie małe... A potem poczułam: a spróbuj popatrzeć przez małe okienko na ludzi, którzy idą z pola, na gospodarza, który przyjechał wozem, na kozaka, który gra na koniku. Jaka to monumentalność! Masz szansę poczuć wielkość! Nie będę się spierać: to zarazem i oznaka biedy... Ale widzicie, jak można wykorzystać, wydawałoby się, przegraną sytuację? I choć jak szorowałam tę chatę, jednakowo była cała w czarnych plamach. Aż dopóki zrozumiałam, że ona wewnątrz już cała jest czarna. Żyłam w już martwej chacie... Na własnym doświadczeniu poczułam prawo ruiny i odchodzenia. A oto stodoła — wieczna. Materiał budowlany nazywa się adoba, to jeszcze z czasów trypolskich. Glinę miesza się z plewami, robi się takie cegły-bloki — i cały ci materiał. Kiedy gospodarz sprzedawał mi posiadłość, powiedział: „Ta chata jest martwa, wkrótce z niej zrezygnujecie. A to — ściany z adoby. To — wieczność”. Miał rację. Chaty już nie ma. Zwalili i wywieźli z podwórka. Tylko dębowy tragarz pozostał. Ale taki mocny, że i teraz przyda się w gospodarstwie. On niczym przemawia o tym gospodarzu, który budował tę chatę, o jej gospodyni... Odpowiednia i ocena, dialog z przeszłością. Kłaniamy się minionym czasom i minionym ludziom. Odeszli z życia, ale o nich bez obłudy mówimy dobre słowa: „Dobry gospodarz był, dobry człowiek”...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

ABY ARMIA RADZIECKA BYŁA ZDOLNA DO WALKI...

Pod innym kątem widzenia, z innym wyczuciem temat ukraińskiej wsi rozwija Ołeksij ZARECKYJ — językoznawca, specjalista z historii ukraińskiego surżyka. Jednak surżyk nie stał się osią rozmowy. Za podstawę wzięliśmy te same naiwne świadectwa historii — stare fotografie, listy, kwity, obrazki, przepis na przygotowanie makreli oraz broszurę „Moralna podstawa radzieckiej rodziny”... — Dziś możemy pokazać, do czego doprowadzili wieś. Wiarę zakazano. A zatem lekceważono biblijne przykazania, które na wsi zawsze były podstawą zachowania. Z tradycjami narodowymi walczono. Mężczyźni się zapijają, młodzież ucieka do miasta. Ziemia rajska, a pracować nie ma komu. Czasami łapię się na myśli: trzeba dziękować Bogu, że wieś w ogóle przetrwała. Przecież głodomor przeżyli, ilu na wojnie zginęło… Oczywiście, dziś jeszcze daleko do apokalipsy. Ludzie i inwentarz trzymają, i zapewniają sobie żywność… — Tak, ale to bardziej przypomina gospodarstwo feudalne… — A czegoż wy chcieliście? Przecież dopiero teraz władza stawia pytanie, że trzeba coś robić. Dziesięć lat niepodległości wieś spychano w ślepy zaułek. I szkoły zamykano… Ludzie do dziś nie wierzą, mówią: „Oj, u nas szkołę zamkną...” Oto patrzcie na ten dokument z 1978 roku… Toż to dyrektywa jeszcze stalinowskiego systemu. „Na podstawie postanowienia CIK i RNK ZSRR z 11 września 1937 roku...” Przerażający dokument. To oznacza, że choćby na pokaz tego ustawodawstwa nie uchylili ani za Chruszczowa, ani za Breżniewa. I nawet słowo „samoopodatkowanie”, wprowadzone w 1937 roku, zostawili... — Myśli pan, że wieś bezczelniej okradano niż miasto? — Jeśli mieć na myśli stalinowski reżim, to on w ogóle był przeciwko chłopom. Uważano, że chłopów jako klasę trzeba zniszczyć. Jeszcze by brakowało, jacyś drobni właściciele, nierozwinięci, ideowo nieudolni… Czyż z nimi dojdziesz do komunizmu? — Takie sobie przetapianie osobowości... — Przetapianie było w mieście, a na wsi było niszczenie. Nawet uciec, wyjechać było niemożliwe. Paszportów nie dawali... — I kiedyż chłopom zaczęto wydawać paszporty? — Na początku lat sześćdziesiątych, za Chruszczowa. I to nie wszystkim. Jeśli chłopskie dziecko chciało uciec spod rodzinnej strzechy do miasta, powiedzmy, wstąpić na uczelnię, to to jeszcze nie oznaczało, że mu się to uda. Chyba że ojciec zaniesie łapówkę do rady wiejskiej, to może wydadzą paszport. Na rękach u chłopów nie było dokumentów. Ja na własne uszy słyszałem, jak ludzie się kłócili: „Bydlę ty bezpaszportowe...” Kiedy skasowano te stalinowskie środki, czyli nie odbierano inwentarza i nie wycinano drzew, to powstało inne powiedzenie: „Dzięki Małenkowowi, pozwolił trzymać krowę”. Oczywiście, wtedy już o głodzie nie było mowy. Ogród, sad, koza, krowa, prosiaczek... Jawnych fizycznych cierpień już nie było. Stało się lżej. Ale poniżali nie tylko „paszportami”. Była dyferencjacja w płacach. Mechanizatorzy mieli znacznie więcej niż ci, którzy napinali żyły przy burakach czy pszenicy. Pijany zootechnik był bogiem i carem dla kobiet na fermie… — Wiejski playboy... — Coś w tym rodzaju… Wieś bardzo ucierpiała od II wojny światowej. Przecież były ogromne straty mężczyzn. Stalin wojował „szynelami”. Ze stu mężczyzn, których wieś wyprawiała do armii, wracało dwudziestu. W miastach to jakoś niwelowało się, ale istniały wsie, w których kobiet było 4—5 razy więcej. A zatem nastąpiła ruina tradycyjnej rodziny. — Co za tym realnie stoi? — Za tym stoi to, że był jeden mężczyzna i pięć kobiet, które pragnęły mieć rodzinę. — Albo chociaż dziecko... — Tak. U jednej pomieszka, potem u LIRYCZNA OPOZYCJA Możliwe, że tutaj, na tej wzruszającej wyspie dziecięcego notatnika, pozwolę sobie trochę poskarżyć się. Nie jest ważne, co dokładnie powiem: „Cholera jasna” czy „Niech to szlag”... Oni mi jednak dopiekli — ci pyszni apologeci nauki historycznej. Gdybym była adwokatem, to pewnie spróbowałabym wszystkich ich jakoś obronić... To byłoby tak: „Wysoki sądzie! Kiedy pod sklepienie czystej świątyni nauki przychodzi dziewczyna, nieważne, z dyplomem o wyższym wykształceniu czy bez, i rozkłada przed wami, doktorami nauk, jakieś wątpliwej wartości drugorzędne... A kobiety, żeby mieć mężczyznę w domu, choćby na kilka godzin, na wszystko szły. I stół nakrywały, i prezentami przyciągały... To demoralizowało mężczyzn. No i nieślubne dzieci się rodziły... A co było robić? Chłopi w pewnej mierze wstydzili się opowiadać o tych rzeczach. Przecież wiekami zakładały się zupełnie inne wartości. Małżeństwo, cerkiew... Z cerkwią szybko się rozprawili... W wielu wsiach nie pamiętają, gdzie stała, bo nawet fundament niszczyli. Żeby i śladu... — Od takiego życia chyba tylko uciekać gdzie pieprz rośnie. Najwyraźniej w tamtym czasie mocno zasilił miasta wiejski kontyngent... — Za Szełesta Kijów szybko się rozszerzył. Ja dobrze pamiętam dawną statystykę stołecznej ludności. Była jedna trzecia etnicznych Rosjan, jedna trzecia Żydów i jedna trzecia Ukraińców. A Szełest rozszerzał Kijów kosztem ukraińskich wsi, należących w większości do obwodu kijowskiego, w mniejszym stopniu do czernihowskiego i żytomierskiego. W ten sposób zwiększała się proporcjonalna liczba Ukraińców w stolicy. Kiedy w dokumenty lat 60—70-tych, to... Macie absolutne prawo dumnie zerknąć na nią znad okularów... No, a czyta się w tym spojrzeniu takie: „Wy tylko spójrzcie, jak ona zagraciła tymi żałosnymi żółtymi fotografiami i pogniecionymi kwitami poważne miejsce pracownika naukowego! Gdybyż te rzeczy rzeczywiście miały choć odrobinę wartości naukowej, a to przecież tak, banalność — epoka rozwiniętego socjalizmu. Czyż nie jest zrozumiałe, że takiego rupiecia u każdego z nas w starych szufladach więcej niż wystarczy... W Moskwie się ocknęli, to późno już było. W rezultacie tej polityki liczba Ukraińców w Kijowie sięgnęła 80 procent. I dziś, mimo języka rosyjskiego i surżyka, czuje się, że to ukraińskie miasto. — Uważa pan, że to była świadoma polityka? — Są podstawy myśleć, że tak. Przecież można było rozszerzyć metropolię kosztem wschodu. Nabory organizacyjne itp. Form było wiele... Dziś obserwujemy na wsi skutki tej polityki. Powiedzmy, stoi spróchniała chata, aż w ziemię wrosła… A obok zagraniczne auto za jakieś dwadzieścia tysięcy dolarów — dzieci-wnuki przyjechały na wieś odwiedzić babcię... Wtedy, za Szełesta, kijowskie zameldowanie można było łatwo otrzymać przez organizacje budowlane. Do pracy przyjmowali od razu. Zameldowanie i za jakiś czas mieszkanie. Teraz na wsi rozmawiamy z tymi, którzy rozpiyli się w Kijowie i wrócili do domu. Na budowie łatwo było się zapić. I nie tyle przez rozwiązłość, co przez to, że taką była rzeczywistość: pół dnia nie było pracy, czekali, kiedy przywiozą cement czy cegłę. Skoczył po wino, herbatę... A ona mówi — „dokumenty, świadkowie epoki...” Jeszcze i notatnik jakiegoś ucznia, datowany na pięćdziesiąty drugi rok, przyciągnęła — komentujcie, powiada... Po co ta liryka w poważnej instytucji? Jakie ona ma praktyczne znaczenie? No, siedziało sobie jakieś dziecko na lekcji historii i rysowało piłkarzy. Jeszcze i wierszyk nabazgrało: „Radujcie się, kibice! Wkrótce zacznie się sezon piłkarski. Futbol-wojewoda patrolem obejdzie i nasz stadion. Zapyta: kiedy w bramkę pośle mi groźny strzał czy zdąży w tej chwili choć usta otworzyć wasz bramkarz?” I o czym to świadczy? raz, uciekał drugi raz... Dzień po dniu, tydzień po tygodniu… — A co powiemy o dzisiejszej wsi? Czy ona wymiera? — Nie, tak bym nie powiedział. Na przykład duża wieś Hrusziw w rejonie myroniwskim. Tam szkoła — jedna na trzy wsie, 120 uczniów. Dwupiętrowa, czysta, w pełni wyposażona... Co prawda, i tam są dzieci, które zostały poczęte przez pijanych rodziców... — A jakim językiem mówi ukraińska wieś? Surżykiem? — Nie można uogólniać. Wsie wygłodzone przez głód i zasiedlone przez ludzi z „tambowskiego regionu” mówią po rosyjsku. Te, którym bardziej się poszczęściło — po ukraińsku i surżykiem. To w ogóle osobny temat. Surżyk oczywiście jest związany z ukraińsko-rosyjskim dualizmem. Oczywiście świadczy on o niskiej kulturze. Ale surżykiem mówią miliony naszych ludzi. I nigdzie się od tego nie ucieknie — trzeba podnosić poziom kulturalny. Różnymi sposobami. Ale stawianie pytania tak, że surżyk jest naszym wrogiem, że go nie ma, to głęboki błąd. Na przykład jeden z naszych wicepremierów występował w Moskwie. Naiwny, był pewien, że mówi po rosyjsku... Ale to był jawny surżyk, przy tym bliższy językowi ukraińskiemu. A oto list z 1977 roku. Syn, nawigator lotnictwa cywilnego, pisze do matki na wieś. Pisze normalnym językiem ukraińskim, z minimalną liczbą surżycyzmów. Chyba nasz prezydent popełnia ich więcej. — Mówił Pan, że ze wsi trudno było uciec do miasta... Jednak syn byłej właścicielki tego archiwum został lotnikiem. Wydaje się, że to bardzo poważny, jak na tamte czasy, zawód... — Tutaj nie ma nic dziwnego. Na przykład jeszcze za władzy radzieckiej wykładałem w szkole wojskowej. W komisji rekrutacyjnej pracowały głównie żony oficerów — etniczne Rosjanki. Były przekonane, że wszystkich Ukraińców trzeba brać do wojska. Wierzyły w to absolutnie szczerze... — Po co? Żeby armia była ukraińska? — Żeby armia radziecka była zdolna do walki... czy? Znowuż, tylko o tym, że dzieci jak nie uczyły się ojczystej historii, tak się nie uczą. No, a to, że uczeń po starannie wpisanym do notatnika fragmencie wiersza Iwana Franki „Ty, bracie, kochasz Ruś...” sformułował podsumowanie o zdemaskowaniu przez wielkiego poetę „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalizmu”... No, to co z tego? Bądźmy sprawiedliwi, panowie, kto z nas nie demaskował go w swoim czasie?” Razem z ekspertami o ukraińskiej wsi i stylistyce czasu rozmawiała Ulana HLIBCZUK. W tym rodzinnym archiwum duchem kolektywistycznej epoki oddycha nawet najmniejszy drobiazg. W szczególności „zawiadomienie o płatności z tytułu samoopodatkowania”. Jest to taki przymusowo-dobrowolny datek, którego wysokość określano Postanowieniem Centralnego Komitetu Wykonawczego i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR, uchwalonym w 1937 roku. Tę płatność rzekomo określało nie państwo, a ogólne zebranie wsi „dobrowolnie”. Ideą samoopodatkowania w strasznych latach 30. XX wieku bardzo zachwycał się Henri Barbusse. W apologetycznym „Stalinie” Barbusse z dumą pisał, że z 8 miliardów 900 milionów rubli wpływów z opodatkowania obywateli, udział obowiązkowych płatności stanowi tylko 3 miliardy 300 milionów. Gdyby Barbusse wiedział, czym są nieobowiązkowe płatności w radzieckim kołchozie...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA

Kontynuacja. Pocz. w nr 39–52 za 2003 r., nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–26, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 za 2004 r., nr 3, 6, 7, 9, 11, 14, 15, 20, 22, 26, 27 za 2005 r. „Proświta”, m. Kamionka, obw. iwanofrankowski (przez Bondarenkę S. W.) 36,00 „Proświta”, wieś Niżny Wierbiż, rejon kołomyjski, obw. iwanofrankowski (przez Kowbasnyka I. P.) 260,00 „Proświta”, Liceum w Stupnie, obw. rówieński (przez Szelest O. K.) 37,00 II wpłata przedsiębiorstwa „Ukraiński Instytut Własności Przemysłowej” (przez Pużajłę W. F.) 190,00 Szkoła w Biłaszowie, rejon zdołbunowski, obw. rówieński (przez Moczaliuk S. W.) 78,00 Buriak W. F. 3,00 Wykładowcy i studenci wydziału biologicznego Drohobyckiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki, m. Drohobycz, obw. lwowski 380,00 Hojdenko O. F. (na pamiątkę dusz moich rodziców, Tamary i Fedora Burtowych — w dniu urodzin matki), m. Kijów 100,00 Hojdenko O. F. (w dniu swoich urodzin), m. Kijów 100,00 Danyliuk W. O., m. Trościaniec, obw. iwanofrankowski, Kołomyjskie miejsko-rejonowe towarzystwo „Proświta” 10,00 Denysenko A. P., m. Konotop, obw. sumski 100,00 Diacio M. M., m. Truskawiec 20,00 Szkoła ogólnokształcąca I–II st., m. Sambor, obw. lwowski 153,00 Szkoła ogólnokształcąca nr 1 I–III st., klasa 6, wieś Dmytriwka, obw. kirowohradzki 7,00 Kanewśka L. W., m. Charcyzk, obw. doniecki 50,00 Kondratowycz O. P. 100,00 Kostećka H. Ju., m. Lwów 1695,00 Kostiuk W. W., m. Ostróg 30,00 Kurnyćkyj I. H., m. Lwów 100,00 Szkoła w Kuchczach, obw. rówieński (przez Marczuk A. S.) 25,00 Kuczeruk I. I., m. Kijów 30,00 Lwowskie Państwowe Kolegium Muzyczne (przez Halij-Morawśką M. W.) 1022,00 Makoterśka N. P., m. Czortków, obw. tarnopolski 30,00 Maria i Mychajło Hojani, m. Kijów 1000,00 Mieszkańcy m. Zaporoże (przez Podłobnikowa W. W.) 50,00 Szkoła w Morocznie, obw. rówieński (przez Kudrię Je. M.) 38,00 Szkoła w Noblu, obw. rówieński (przez Soroczynęć N. P.) 15,00 Piatkiwśka D. I., wieś Denysiw, rejon kozowski, obw. tarnopolski 120,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowa Fundacja Charytatywna „Ukraińska Rodzina” nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, kod ZKPO 21709106

Szkoła w Perekalach, obwód rówieński (przez Sołodownika W. R.) 28,00 Perepiatkina I., m. Mariupol, obwód doniecki 23,00 Pidhirna H. M., wieś Horyhliady, obwód tarnopolski 10,00 Pidhirna N. M., wieś Horyhliady, obwód tarnopolski 10,00 Pidhirna O. M., wieś Horyhliady, obwód tarnopolski 10,00 Pidhirnyj W. M., wieś Horyhliady, obwód tarnopolski 10,00 Pidhirnyj M. M., wieś Horyhliady, obwód tarnopolski 10,00 Pidhirnyj M. F., wieś Horyhliady, obwód tarnopolski 10,00 Polywoda O. L., wieś Czukaliwka, obwód iwanofrankiwski 643,55 Rawluk L. M., wieś Horyhliady, obwód tarnopolski 40,00 Rejonowy oddział oświaty, wieś Pidhajci, rejon brzeżański, obwód tarnopolski (przez Chyliaka W. S.) 40,00 Parafia UGKK, wieś Łahodiw, obwód lwowski (przez Łukasewycz W. P.) 450,00 Rówieński Centralny Szpital Rejonowy (przez Waszaj L. W.) 424,00 Rożko M. S., m. Lwów 396,00 Rówieński Oddział Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, m. Równe 645,00 Sadiwnychna T. M., Sadiwnycznyj W. Je., m. Lwów 100,00 Sydor E. M., m. Truskawiec 10,00 Rada wiejska, m. Pidwołoczyska Traczuk 5,00 Czuchna 5,00 Szturmak 5,00 Bałdycz O. 5,00 Bukowecka L. 5,00 Halant W. 5,00 Zakłynśkyj I. 5,00 Zacharczuk W. 5,00 Zerynow O. 5,00 Karpeniuk S. 5,00 Kowaliuk Ju. 5,00 Kowaliuk Ju. 5,00 obwód tarnopolski 210,00 Szkoła Średnia nr 1, wieś Zymna Woda, obwód lwowski 600,00 Titko M. I., m. Lwów 50,00 Udowenko L. W., m. Łuck 90,44 Wydział Filologiczny ZNU, m. Zaporoże 30,25 Czerednyk T. D. oraz Czerednyk W. D., m. Pyriatyn, obwód połtawski 20,00 Czerniawśka I. I. 1000,00 Szkoła nr 5, m. Kuzniecowsk, obwód rówieński (przez Busel R. D.) 50,00 Jakowenko E. H., m. Krzywy Róg 45,00 Jaremenko M. P., m. Kaniów 1000,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

LISTA OFIARODAWCÓW NA CERKIEW TARASA, KTÓRZY WPŁACILI ŁĄCZNE KWOTY Państwowy Departament Własności Intelektualnej, przedsiębiorstwo „Ukraiński Instytut Własności Przemysłowej” (przez Pużajłę W. F.) Studenci I roku i wykładowcy Komsomolskiego Technikum Przemysłowego Przyazowskiego Państwowego Uniwersytetu Technicznego

Pierwsza wpłata Aloszyn W. W. 5,00 Bałan N. W. 5,00 Basowa T. M. 10,00 Bożko S. S. 20,00 Brahina N. H. 10,00 Bukriejewa 10,00 Burmistrowa N. H. 10,00 Wawiłow W. A. 10,00 Wydział prac patentowo-poszukiwawczych 41,00 Oddział zapewnienia państwowej rejestracji oraz Matwijenko W. M. 70,00 WTD 0,8 Hahan O. B. 5,00 Harmatiuk I. P. 2,00 Hłuchiwski L. J. 100,00 Hołowacz P. O. 40,00 Hornisewycz A. M. 100,00 Hromow O. W. 5,00 Dawyder za form. ekspertyzę 41,00 Dadajan R. O. 2,00 Demidowa L. W. 2,00 Dibrow W. M. 10,00 Dowhopołyj S. M. 10,00 Doroszenko D. O. 10,00 Diaczenko N. W. 10,00 Żdanenko K. W. 10,00 Żuk N. P. 1,00 Zub T. W. 2,00 Iwanenko P. I. 140,00 Iwon I. H. 10,00 Ihnatkowa H. D. 10,00 Kazimir W. M. 10,00 Kyselowa T. W. 50,00 Klukin W. M. 10,00 Kowalśka W. O. 50,00 Komarowa T. P. 5,00 Koczetkowa A. W. 15,00 Krasowśka A. H. 50,00 Krywoszej S. T. 20,00 Krulewśkyj A. Ju. 10,00 Kurnosowa S. W. 5,00 Kuczerenko Je. W. 18,00 Łazur M. M. 4,00 Łało W. M. 10,00 Łewyczewa O. D. 20,00 Łobas A. O. 2,00 Łucenko F. O. 20,00 Liaszczenko S. W. 20,00 Maksymczuk M. M. 8,00 Mamontowa M. W. 5,00 Mancerowa I. Ju. 10,00 Martyszko A. M. 1,00 Moroz S. W. 10,00 Moroz T. P. 5,00 Nahuliak Z. B. 2,00 Naselenko L. P. 10,00 Natalczuk T. W. 2,00 Niżynśka N. W. 5,00 Pawliszyna T. 2,00 Panczenko O. O. 2,00 Pasiszniczenko L. W. 20,00 Petrowa N. L. 20,00 Płotnikow O. 2,00 Poliszczuk O. O. 5,00 Porochnyćka N. A. 5,00 Pużajło W. F. 100,00 Riabko A. P. 10,00 Sawerczenko O. O. 10,00 Samofałow W. 1,00 Sobaker W. P. 10,00 Sołujanowa O. B. 8,00 Sotnyk I. M. 5,00 Tereszczenko K. F. 20,00 Tereszczenko K. F. 20,00 Fedorow W. M. 2,00 Ferczuk A. M. 20,00 Fursa W. M. 1,00 Cybenko I. O. 10,00 Cybułśkyj Ju. M. 10,00 Czadajew S. W. 5,00 Szewerun D. M. 10,00 Szenkarenko M. I. 10,00 Jarenko H. P., Kohankowa O. O., Płachotna W. O. 22,00 RAZEM: 1408,00 Druga wpłata Wiazmitinowa L. B. 10,00 Łandyk W. A. 20,00 Monastyrećkyj M. H. 20,00 Pużajło W. F. 20,00 Sawczenko W. B. 100,00 Tereszczenko K. F. 20,00 RAZEM: 190,00 Grupa ERHO-04-1/9 Artemenko H. 1,00 Bakłan O. 3,00 Bożkowa I. 1,00 Bytczenko Ja. 1,00 Husiew D. 1,00 Husiew Ju. 1,00 Dihałow W. 1,00 Dmytrijew 1,00 Durboj M. 1,00 Jewsiukow O. 1,00 Łytkina M. 1,00 Matwijenko O. 1,00 Nafanec I. 1,00 Nesmacznyj Je. 1,00 Pawłenko W. 1,00 Peftijew D. 1,00 Polakow A. 1,00 Sałamatina K. 1,00 Skrypnik S. 1,00 Sorokopud R. 1,00 Tochtamysz Ju. 1,00 Tretiakowa A. 1,00 Szaraban O. 1,00 Sztanczenko M. 1,00 Grupa ERHO-04-2/9 Barinow D. 1,00 Biełopolśkyj K. 1,00 Bohdanow Je. 1,00 Bohdanow Ju. 1,00 Hirda Je. 1,00 Dymczak I. 1,00 Dżerajew A. 1,00 Drozd R. 1,00 Karpenko O. 1,00 Kołesnikow D. 1,00 Nowikowa K. 1,00 Osypenko Je. 1,00 Pałkin O. 1,00 Pitiukin O. 1,00 Radczenko S. 1,00 Ruppel W. 1,00 Tochtamysz Ju. 1,00 Cukurow W. 1,00 Szewczenko W. 1,00 Szyhymaha I. 1,00 Juzwak H. 1,00 TKD-04-1/9 Biła A. 1,00 Bołharśka O. 1,00 Woronienko K. 1,00 Żylina O. 1,00 Iwanowa H. 1,00 Kołoworotnia T. 1,00 Kucyna N. 1,00 Majboroda L. 1,00 Mamiczewa K. 1,00 Nafanec O. 1,00 Niemcewa N. 1,00 Nowikowa K. 1,00 Parchomenko M. 1,00 Parchomenko T. 1,00 Pasza I. 1,00 Penkowa A. 1,00 Peftijewa O. 1,00 Prosandiejew S. 1,00 Rustamowa E. 1,00 Tarhanśka O. 1,00 Tymoszczenko Je. 1,00 Tretiakowa Ju. 1,00 BES-04-1/9 Krochmaliuk A. 1,00 Tujachow H. 1,00 Huź M. 1,00 Wołkow O. 1,00 Mankowśkyj O. 1,00 Asiejew O. 1,00 Lebiediewa T. 1,00 Andriejew O. 1,00 Podarow W. 1,00 Bojcow A. 1,00 Czeczin O. 1,00 Rustamow M. 1,00 Diaczenko T. 1,00 Kosarenko Ju. 1,00 TX-04-1/9 Borysiw Je. 2,00 Heleweria A. 2,00 Holina S. 2,00 Hrymajło W. 2,00 Dowhopoła O. 2,00 Kłymenko S. 2,00 Karaptan S. 2,00 Kłoczkowa W. 2,00 Kudinowa A. 2,00 Kucza K. 2,00 Mazanowa Ju. 2,00 Osypowa T. 2,00 Poddubna U. 2,00 Ponomariowa T. 2,00 Popowa O. 2,00 Timakowa A. 2,00 Fedoruk D. 2,00 Jajło O. 2,00 Czernowa L. 2,00 Wykładowcy Antypow A. F. 2,00 Biełonohin A. A. 2,00 Bohdanowa T. W. 2,00 Bojcow S. O. 2,00 Borowyk L. D. 2,00 Buchtijarowa Ja. W. 2,00 Bykowa N. W. 2,00 Dżucha F. I. 2,00 Dobrycia W. F. 2,00 Diaczenko L. I. 2,00 Zańkowećka O. D. 2,00 Kanienko O. W. 2,00 Kosse T. M. 2,00 Kuzniecowa W. H. 2,00 Łarionowa N. K. 2,00 Łarionow O. F. 2,00 Leonowa T. P. 2,00 Panczenko H. F. 2,00 Paniuta O. W. 2,00 Perechrest O. L. 2,00 Popowa W. I. 2,00 Popow M. K. 2,00 Pudy O. M. 2,00 Rezun L. I. 2,00 Sałamatin W. O. 5,00 Semywoł W. P. 2,00 Syrota N. M. 5,00 Skrypal H. I. 2,00 Strelcowa O. W. 2,00 Timiriowa W. M. 2,00 Trubnikowa O. W. 2,00 Usowa N. W. 2,00 Jakowlew W. O. 2,00 Konko M. 5,00 Kreczyk O. 5,00 Marynycz M. 5,00 Myroniuk O. 5,00 Poliszczuk W. 5,00 Smyk O. 5,00 Tereszczuk W. 5,00 Fediuszko S. 5,00 Cybułśkyj S. 5,00 Czerniuk D. 5,00 Nie podał nazwiska 5,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ósma wpłata Rówieńskiego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” (za pośrednictwem I. S. Kuźmiuka)

Bondarczuk T. S., wieś Buszcza, rejon zdołbunowski 50,00 Gural H. I., wieś Buszcza, rejon zdołbunowski 10,00 Karpiuk H. P., wieś Mychajliwka, rejon ostrogski 100,00 Łabuniec L. T., miasto Równe 100,00 Neczyporuk W. D., wieś Buszcza, rejon zdołbunowski 100,00 Użwin L. M., wieś Buszcza, rejon zdołbunowski 100,00 Użwin M. I., wieś Buszcza, rejon zdołbunowski 100,00 Jacenia M. P., wieś Derewiane, rejon rówieński 10,00 Studenci Międzynarodowego Uniwersytetu REGI im. H. Demianczuka (wydział zdrowia, kultury fizycznej i sportu) Bańkowski 5,00 Barczuk 5,00 Bojko 5,00 Winczkowski 5,00 Horkawczuk 5,00 Kornijczuk 5,00 Mychajluk 5,00 Monczuk 5,00 Moriak 5,00 Romaniuk 5,00 Samkow 5,00 Stasiuk 5,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

«DZIĘKUJĘ BOGU, ŻE DAŁ MI URODZIĆ SIĘ UKRAIŃCEM»

Ciąg dalszy. Początek w nr 25 z 2005 r. „DUCHOWE OPARCIE NARODU” Iwan CZYŻ, przewodniczący Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Ukrainy: — Słucham rozważań pisarzy o „Dziennikach” i wzruszam się. Oczywiście, moja rola jest najskromniejsza, rola, powiedzmy tak, urzędnika, który mimo wszystko ma duszę ukraińską. Jestem Ukraińcem. Uczyłem się na twórczości Olesia Terentijowycza i, oczywiście, nie mogłem nie zareagować na to, co powiedział ktoś z pisarzy... Przypominają mi się słowa Wołodymyra Jaworiwskiego, które wypowiedział w dniu urodzin Olesia Honczara, kiedy przyszliśmy na cmentarz Bajkowe pokłonić się pamięci pisarza przy jego grobie. Było to na samym początku mojej urzędniczej biografii po moim deputowaniu w Radzie Najwyższej Ukrainy: „Iwanie Serhijowyczu, postaraj się pomóc wydać »Dzienniki« Olesia Honczara”. Obiecałem wspierać wydanie tego ważnego dzieła, chociaż w tamtym czasie środków zupełnie nie było. Jestem szczęśliwy, że mimo wszystkich trudności finansowych, udało nam się mimo wszystko razem z „Weselką” zrealizować zamierzenie. Gratuluję Pani, Walentyno Danyliwno, zakończenia sławnej pracy. Dobrze, że powierzyła Pani wydanie „Dzienników” naszej „Weselce”, którą Ołeś Honczar z taką czcią wspomina w swoich zapiskach. Szczerze mówię, gdyby przez trzy lata mojego pobytu na tym stanowisku nie udało mi się nic zrobić, to tylko za wydanie „Dzienników” Olesia Honczara i ukraińskich książek z „Biblioteki Komitetu Szewczenkowskiego” mógłbym dumnie odejść z tego stanowiska, co też uczynię w wyznaczonym przez Konstytucję Ukrainy terminie i sposób. Ukraińskie wydawnictwo książkowe przeżywało i obecnie przeżywa wielkie trudności. W ubiegłym roku budżetowy Program społecznie znaczących wydawnictw został sfinansowany ledwie w połowie, nawet mniej niż w połowie, a mimo to wydano 332 pozycje. Zrozumiałe, że do tych wydawnictw mogły trafić i niektóre mniej wartościowe książki, zaproponowane przez poszczególne wydawnictwa, lecz mimo wszystko większość książek z Programu społecznie znaczących wydawnictw — rzeczywiście coś znaczy w duchowym życiu narodu. Bezsprzecznie do takich wydawnictw należą też „Dzienniki”, które ukazały się w „Weselce”. To szczególne wydawnictwo. Jest ono związane przede wszystkim z dzieckiem, ze światem dzieciństwa, z przyszłością. Wierzę, że mamy realną możliwość uzyskać taki rozwój ukraińskiej książki, na jaki Ukraina zasługuje. Mamy co wydawać i mamy kogo. A takie nazwiska jak Ołeś Honczar — to przecież nie tylko postać w literaturze, to duchowy obrońca, powiedziałbym, duchowe oparcie narodu. Jestem przekonany, że Ukraina będzie szybko podnosić się w rozwoju duchowym, bo wszyscy tego chcemy i będziemy nad tym pracować, gdziekolwiek byśmy nie byli. Daj Boże, abyśmy mieli takie święta często, i szczerze w to wierzę. I jeszcze jedna niezwykle ważna dla Ukrainy sprawa — to konstytucyjna państwowość języka ukraińskiego, którego tak ofiarnie bronił Ołeś Honczar. Mnie, jako przewodniczącemu Państwowego Komitetu Telewizji i Radia, dano do wizowania projekt ustawy o uznaniu oficjalności języka rosyjskiego na Ukrainie. Nie wizowałem go. Nasi specjaliści i eksperci znaleźli niezgodność tego projektu z Konstytucją. Przecież Sąd Konstytucyjny uznał, interpretując kwestię języka oficjalnego i państwowego, tożsamość tych znaczeń. Zatem w projekcie mowa jest o drugim języku państwowym na Ukrainie. A u nas, zgodnie z Konstytucją, jest tylko jeden język państwowy — ukraiński. Dlatego nie mogłem podpisać innego dokumentu, jak tylko to, że sprzeciwiam się przyjęciu tej ustawy, bo nie odpowiada ona normom prawa konstytucyjnego. kiedy miała miejsce Pomarańczowa rewolucja, której był uczestnikiem. I, powiedzmy, na tym Majdanie, kiedy odbywały się wiece, w myślach cały czas zwracałem się do Olesia Honczara. Wyobrażałem go sobie z jego mądrym słowem, które wypowiedziane było i na Pierwszym Zjeździe Ruchu, i na Zjeździe Założycielskim Towarzystwa Języka Ukraińskiego, i w Dzień Zjednoczenia na Placu Sofijskim. Dzięki Bogu, że to słowo jest w tych tomach. Są one dla szerokiego, jak to się mówi, czytelnika. Szczególnie chcę, żeby te tomy, no, przynajmniej trzeci tom, przeczytali i Wiktor Andrijowycz Juszczenko, i Julia Wołodymyriwna Tymoszenko, i nowi ministrowie. Dlatego że, moim zdaniem, jest tam po prostu program działań. To, co trzeba zrobić dzisiaj dla duchowego odrodzenia Ukrainy. I jeśli odepchnąć się od tych bólów i spróbować praktyczną działalnością uśmierzyć i zneutralizować te bóle, to będzie ta ukraińska Ukraina, prawdziwa pełnosilna europejska Ukraina, której wszyscy pragniemy. Gratuluję Pani, Walentyno Danyliwno, twórczego wyczynu, którego Pani dokonała, dając życie tym notatnikom, które Ołeś Terentijowycz nosił przy sercu przez całe życie. Pani nie była tu tylko redaktorem, Pani była badaczem, Pani była naukowcem, ponieważ to unikalnie ciężka praca — przygotować te zapiski do druku. Rozumiem to. Ale zrobiła Pani też to, co potrzebne jest również dla nauki. Mam aspirantkę, która już rwie się do pisania dysertacji na podstawie tych „Dzienników”. Mówię jej, żeby to nie był tylko przekaz, a, jak to mówią, koncepcja. Jeśli będzie w stanie to zrobić, to niech pisze. Jestem bezgranicznie szczęśliwy, że Ołeś Honczar kontynuuje swoje życie tą unikalną pracą, swoimi „Dziennikami”. szlachetność Olesia Honczara. Bywa, że gdzieś pod wpływem emocji i całkiem sprawiedliwie ocenia działania znanej nam osoby w trudnych sytuacjach i wypowiada się dość krytycznie, ale potem, gdzieś już po latach, wraca w rozmyślaniach i już brzmi to inaczej. Rozumie człowieka. Życie każdego uczy, czasem podnosi, czasem bywa tak, że człowiek się myli. Ale Ołeś Terentijowycz nigdy nie zniżał się do wyrównywania jakichś osobistych rachunków, a oceniał człowieka według jego czynów, stosunku do wartości narodowych i świętości. Chociaż może rzadko zdarzają się subiektywne sądy, to nie ma w tym nic dziwnego, bo to żywe zapiski z nurtu życia. Ale jak porusza, kiedy Ołeś Terentijowycz broni i honoru, i godności tych ludzi, którzy już nie mogą się bronić, jak broni naszych klasyków — sławę narodu ukraińskiego. Uważam, że bardzo sprawiedliwe jest oburzenie Olesia Honczara działaniami niektórych przedstawicieli nowego pokolenia, którzy pozwalają sobie na lekceważenie pisarzy starszego pokolenia, ludzi, którzy przeżyli niełatwe życie. Ołeś Terentijowycz daje młodzieży duchowy testament, by szacunkiem darzyć ludzi. Jeśli mowa o lekcjach moralnych, o tym, że ukraiński pisarz zawsze żył losem swojego narodu, to odwołajmy się do zapisków w „Dziennikach” o obchodach jubileuszy Olesia Honczara. Nie chciał hucznie obchodzić swojego jubileuszu, ponieważ uważał, że kiedy naród cierpi niedostatek, to bale nie są na czasie. A jednocześnie z bólem zapisuje, że oto „Wieczorny Kijów” opowiada, jak poeta Cybułko hucznie obchodzi swoje trzydziestolecie na parowcu. Jak można, kiedy wokół naród żyje tak ciężkim życiem, rzucać wyzwanie ludziom takimi bankietami! Myślę, że i tutaj Ołeś Honczar właśnie demonstruje tę wysoką miarę odpowiedzialności i szlachetności, ludzką wysokość, do której musimy, być może, jeszcze dorastać, dorastać i dorastać. Przeczytałem wszystkie trzy tomy „Dzienników” Olesia Honczara i mogę śmiało twierdzić, że jest to jedno z szczytowych zjawisk literatury ukraińskiej. To zjawisko już nie tylko ukraińskie, należy ono do kultury światowej. Rozumiem, że wiele ocen zostanie jeszcze dokonanych w przyszłości na temat tego dzieła życia narodu i całego życia pisarza, ale już dzisiaj można z przekonaniem powiedzieć, że jest to wysokoduchowy dokument epoki, z którego literatura ukraińska może być dumna. Nila KRUKOWA, artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki: — Jedyne, od czego chciałam zacząć, to od pokłonu do ziemi dla Walentyny Danyliwny, która siedziała dniami i nocami, przygotowując do druku to skomplikowane wydanie. Zaprawdę, Walentyna Danyliwna dokonała wielkiego czynu, ponieważ słowo Olesia Terentijowycza i teraz pracuje, i myśl jego pracuje, i emocje jego pracują. I wszystko dzisiaj pracuje w tych trzech tomach, nawet dusza jego... Pisarz jest zawsze w swoich utworach, a jego myśli, jego emocje, jego charakter, cała jego osobowość — w jego utworach. A „Dzienniki” to coś szczególnego, oczywiście. To jest to, co najbardziej charakteryzuje człowieka. Chcę podkreślić ową nieobojętność Olesia Terentijowycza na wszystko, co działo się na Ukrainie, na świecie, w duszy każdego człowieka. On to wszystko przeżywał tak głęboko, że odbierał jako swoje. Jedno tylko wspomnienie. Przyjeżdżałam ze strefy czarnobylskiej i opowiadałam, co się tam dzieje. Prosił: „Nilo, proszę przychodzić i opowiadać wszystko, wszystko, co Pani poczuła, co Panią poruszyło i o czym chciałaby Pani napisać...” Ja, oczywiście, tak i nie napisałam, chociaż Oles Terentijowycz radził pisać. Ale on słuchał moich opowieści i one go najbardziej poruszały. Ot, powiedzmy, opowiadam, co wczoraj było. Mówię: „Wczoraj w nocy ładowali krowy”. Podświetlali, mówię, maszyny latarniami, ładowali krowy, żeby je ewakuować. Wciągali na maszyny, te krowy padały, rozkraczały się, przeskakiwały przez burty na ziemię, kaleczyły się. Je potem dobijali, tam na miejscu i zakopywali, a niektórych nawet nie zakopywali... Ale, mówię, co najstraszniejsze, rano potem powiedzieli: „Odwołanie!” Wsi nie ewakuują, wieś zostaje, krowy ściągajcie z powrotem. I tak bardzo to Olesia Terentijowycza poruszało! Ja potem pomyślałam: „Po co ja to opowiadam? I tak człowiekowi boli... To rani jego duszę”. I dałam sobie słowo, że takiego czegoś więcej nie będę opowiadać. Dlatego, że to jest tak bardzo nieobojętny człowiek, który płonął duszą, dosłownie spalał się za wszystko. I to, że dzisiaj zrobiliśmy krok ku naszej Ukrainie (my jeszcze nie zwyciężyliśmy, oczywiście, a zrobiliśmy tylko pierwszy krok do zwycięstwa), i dzisiaj ten krok razem z nami zrobił Oles Terentijowycz. Zrobił swoim słowem, swoimi utworami i swoimi „Dziennikami”. Zaprawdę, on znowu kroczył obok wszystkich milionów ludzi, którzy przyszli na majdany Ukrainy i obronili demokrację, sprawiedliwość i niepodległość naszego państwa. Trwała w „Weselce” prawdziwa i szczera rozmowa, a ja myślałem, że oto mija dziesięć lat, jak nie ma z nami Olesia Honczara, a słowo jego żyje i działa. Zapisy dziennikowe otwierają przed nami duszę pisarza, syna Ukrainy, jej obrońcy w krwawych bojach i w godzinie pokoju, rycerza w bitwach o życie języka ukraińskiego i soborowość ducha narodowego, o przeczystą pieśń — duszę narodu. Śpiewał dumy i pieśni w godzinie rozmyślań nad „Dziennikami” kobziarz, nasz weselczanin, laureat nagrody... Kontynuacja na s. 12

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„BĘDZIE UKRAIŃSKA UKRAINA!”

Anatolij POHRIBNYJ, przewodniczący Kijowskiej Organizacji SPU, zastępca przewodniczącego zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”: — Pewnego razu wszedłem do Walentyny Danyliwny w sprawach służbowych i zastałem ją przy dziwnym zajęciu. Obłożyła się notesami, rozłożyła ich tak wiele, tych notesów, a sporo z nich było rudych, podobnych do tych, które rozdaje się delegatom różnych konferencji. Pytam: „Co to u pani takiego?” I słyszę w odpowiedzi, że to dzienniki Ołesia Honczara. Wtedy sięgnąłem po jedną książeczkę, chciałem ją przekartkować. Walentyna Danyliwna chwyciła mnie za rękę: „Poczekajcie, poczekajcie! Najpierw sama odczytam pismo Ołesia, a potem będziecie mogli poczytać”. Te notatniki były małe, a tu, widzi pan, wyszły trzy takie ogromne tomy. Podzielam zdanie kolegów, że to kolosalny wkład w literaturę. To wzbogacenie twórczości samego Ołesia Honczara, wielki skarb w jego spuściźnie, który się nam odsłonił. I to wielki dorobek całej naszej kultury. Ze wszystkich tomów Ołesia Terentijowicza, oczywiście, najwięcej bólu jest w tomie trzecim, w zapiskach ostatnich lat. Ołes Honczar opuścił Ukrainę z raną w sercu, niemal w rozpaczy. Nigdy nie zapomnę, był to marzec czy kwiecień 1995 roku, kiedy przez telefon powiedział zdanie, które będę pamiętał całe życie: „Anatoliju, trzeba zaczynać wszystko od początku. Wszystko zaczynać na nowo”. Myślę, że to „na nowo” — дай Boże, przekonamy się o tym — spełniło się dopiero po dziewięciu–dziesięciu latach, kiedy Ołesia Honczara już nie ma,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„ZJAWISKO ŚWIATOWEJ KULTURY”

Iwan BOKYJ, deputowany ludowy Ukrainy: — Czytając „Dzienniki”, natrafiam na cały szereg zapisów, których treść jest mi znana, bo słyszałem te myśli podczas spotkań z pisarzem. Oto, przypominam sobie, odwiedziliśmy rodzinne strony Ołesia Honczara, chodziliśmy po Połtawie i on z zapałem opowiadał mi o „Straż-górze” Stepana Puszyka. Słucham i mówię, że przecież, Ołesiu Terentijowiczu, jest gotowy artykuł o „Straż-górze”. On odpowiada: „No, nie wiem, czy napiszę. Ale chciałbym, żebyś mnie wysłuchał”. A teraz czytam w „Dziennikach” jego myśli o „Straż-górze”. Pisarz jednak zapisał swoje rozważania, aby nie zginęły w upływie czasu. Powiem o wielkim wewnętrznym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu ««DZIĘKUJĘ BOGU, ŻE DAŁ MI URODZIĆ SIĘ UKRAIŃCEM»», s. 11

«DZIĘKUJĘ BOGU, ŻE DAŁ MI URODZIĆ SIĘ UKRAIŃCEM»

Zakończenie. Początek na s. 11 imienia Oleny Pcziłky Mykoła Łytwyn, którego Ołeś Honczar bardzo kochał i pozostawił w zapisach dziennikowych szczere słowa o nim. Taką samą jasną aurą otoczone są też zapisy o Nili Kriukowej, ludowej artystce Ukrainy, laureatce nagrody im. Szewczenki i również naszej weselczance, która czytała fragmenty utworów Olesia Honczara, i teraz słowa płynęły z duszy, doprawdy, „jaśniały, złociły się w jej wykonaniu”. Do głosu Nili Kriukowej dodały swoje głosy studentki Kijowskiego Miejskiego Kolegium Pedagogicznego wraz ze swoją pedagożką, kandydatką nauk pedagogicznych Antoniną Mowczun, które przeczytały fragmenty z „Dzienników”, i w ich szczerym słowie ożywała dusza pisarza, wszak Ołeś Honczar tak kochał młodzież i poświęcił naszej młodzi niejedną stronę zapisów dziennikowych, w których są testamenty dla młodych. Święty testament — strzec tradycji narodu i jego świętości, sławnych imion ukraińskich klasyków, których honor nie raz i nie dwa bronił Ołeś Honczar w publicznych wystąpieniach, w publikacjach, a swoje niepokoje i bóle o los duchowości narodu pozostawił w „Dziennikach”. Myśląc o zapisach dziennikowych, wspominam spowiednicze wyznanie nowelisty światowej sławy Wasyla Stefanyka, że cała jego literatura spisana jest w jego listach. Chyba prawdziwe odkrycie sekretów twórczości Olesia Honczara zrobimy, przeczytawszy zapisy dziennikowe pisarza, a także jego listy, które, wierzę, ujrzą światło dzienne w niedalekiej przyszłości i naświetlą postać wielkiego Ukraińca XX wieku oraz los syna swojego narodu. ...Jak to często bywa: żyje między nami wielki talent, a my, współcześni, nie zawsze umiemy go docenić, zrozumieć, jak wiele waży jego słowo, postawione na straży człowieka, odkryć siłę jego ducha. Problem ten nie jest nowy, ale ile niepowetowanych strat poniosła cywilizacja przez to ignoranctwo w całej historii ludzkości. Ginęły niezauważone przez współczesnych geniusze w nędzy i zapomnieniu, płonęły na autodafe i umierały w mękach na krzyżach, a zmartwychwstawały w aureoli jasnowidztwa. I choć grobów wielu z nich nie odnaleźć, żyje ich niezniszczalny duch. Lecz nie było straszniejszego piekła ponad to, które rozpętała na ziemi stalinizacja, splótłszy na głowy sprawiedliwych wieńce z cierni i drutu kolczastego, utkawszy dla wolnego ducha czarny całun śmierci, który ciemnymi chmurami zasłonił biały świat Ukrainy. To szalała horda, deptała kwiat narodu, mieliła rozum nacji w żarnach represji. Uśmierciła głodem miliony braci i sióstr, zamroziła w syberyjskich mrozach łabędzie dusze, ale zabić nie zdołała. Długo, jeszcze bardzo długo będą wstawać spod czarnego całunu cienie zamordowanych za Ukrainę ludzi i pokazywać światu swoje straszne rany od tortur, wysuszone głodem ciała, wygryzione dusze. Będą szły przez historię nieskończonymi kolumnami niemych świadków, którzy bez słów opowiedzą całą prawdę i wypiszą na płótnie czasu epopeję narodowego cierpienia. Od ich spowiedzi zaczniemy przejrzewać, i dzieci narodu będą modlić się za zabitych, i to późne przejrzenie stanie się początkiem zmartwychwstania Ukrainy. A ja nagle słyszę, jak z głębinowych pokładów słowa Honczara, podniesionego do rangi symboliki narodowej, przemawia głos mojego krajana z ukraińskiego Pokucia. To dziad Hryć z noweli pod tym samym tytułem Wasyla Stefanyka szczerze, jak na spowiedzi, dzieli się tym, co najdroższe, zwraca się do potomnych z niezłymi cichymi słowami i przepowiada nam zmartwychwstanie Ukrainy: „To jak moje dzieci nie chciałyby uszanować moich świętości, to kupcie skórzaną szkatułkę i połóżcie je mi na piersi. Mówią, że skóra nie gnije wiekami. Ale jeszcze jedną prośbę mam. Zostawiam kawałek pola, na kogo już wy teraz powiecie, żeby, jak będą zgarniać kości naszych strzelców w kupy, to żeby i za mnie ktoś tam zgarnął kilka łopat. Ale wysoko, bo na tych kościach zakwitnie nasza ziemia”. A kimże są ci święci, do których modli się dusza dziada Hrycia i nazywa ich swoimi? Święci ci dla niego, chłopskiego arystokraty ducha, to Szewczenko i Franko, a ich wiara to Ukraina. Dziad Hryć z tą wiarą przeżył, tej wiary nie zdradza i u schyłku pełnego trudu życia tę wiarę zapisuje przyszłej młodej sile narodu. I sam dziad Hryć choć ogłuchł i „zrobił sobie posłanie między bydłem”, a „przeistoczył się w młodego”. To wiara w Ukrainę dodała mu siły: „Całe słońce, które dźwigałem na sobie trzy pokolenia, zmartwychwstało we mnie”. I mówi ten chłopski mędrzec takie słowa, które i dziś budzą nasze sumienie: „Wstaje Franko z tak jasnym czołem, jak słońce, spokojnie uczy nas, bo on wszystko wie... Nasi młodzi uczeni byli przy nim tacy szczęśliwi i jasni, jak by on każdemu położył złote kółeczko na głowę... My rośliśmy, dzieci nasze mnożyły się, wszyscy jednego ducha, ta wojna wiele ich położyła w surową ziemię, a wszyscy, co zostali, których my wykarmiłyśmy i których Franko nauczył, zrobili jedną komendę ukraińską, a komenda, mówi, ma być Ukraina”. Lecz zajęczała ciężko Ukraina, rozpięta na krzyżu historii. Dusza dziada Hrycia — jak w zawalonej chacie. Ciężko mu słyszeć, jak wokoło przeklinają nie wroga, a Ukrainę oraz jej świętych, i tylko za nich oraz cierpiętnicę-matkę boli jego serce. „Boje się, że jak już będzie po mnie, to moje dzieci poobdzierają ściany, i Szewczenkę, i Franka, i wszystkich naszych oni powyrzucają na podłogę. Oni im dzieci pomordowali, oni na nich patrzeć nie mogą...” Więc czyż nie słyszymy my, niestety, i dziś, w godzinie ciężkiego narodzenia i stawania się naszego państwa, podobnych narzekań na niepodległość, co jest ciężkim grzechem przed Ukrainą i przed pamięcią poległych za jej wolność? Słyszymy, i bolą one nas, jak bolało dziadowi Hryciowi, temu sławnemu chłopu Hryckowi Zaparyniukowi ze wsi Wowczkiwci powiatu śniatyńskiego, przyjacielowi Iwana Franki i Wasyla Stefanyka, mądremu patriarsze rodu, który miał darowany przez Boga talent kochać, i zostawił nam wiarę — „na tych kościach zakwitnie nasza ziemia”. Bolały one współczesnemu klasykowi Olesiowi Honczarowi, który słowo swoje postawił na straży naszych świętych: Szewczenki, Franki, Łesi oraz Ukrainy — i jeszcze za młodu zbadał ze stefanykowskiego nowelistycznego źródła, i łyk tej święconej wody dał przejrzenie na cały wiek. Los Olesia Honczara, światła ukraińskiej nacji, tak zbratania z losem Ukrainy, jak zbratane matka i syn. On przyszedł na świat, kiedy z miłości i męki po siwych wiekach walki rodziło się nasze państwo — Ukraińska Republika Ludowa. On, jako rówieśnik jej, przeżył z wiarą, że ona, choć i była rozpięta na krzyżu, jeszcze nie umarła i nie umrze. On dożył z tą wiarą do Wielkanocy jej zmartwychwstania i uroczyście witał tę świętą godzinę na ogólnonarodowym wiecu. On jako narodowy przywódca do soborności Ukrainy, położył na ołtarzu wolności Matki serce i duszę i odszedł za granicę życia z synowską myślą, że Ukraina żyje. Los Olesia Honczara, patriarchy ukraińskiej literatury, sumienia nacji, wypisany w jego słowie, z przeczystego ducha którego on wzniósł niebotyczny sobór. Los Olesia Honczara, rycerza pięknego pisarstwa i światowej sławy architekta nowelistycznego eposu, sam jak nowela, gdzie słowo to budzi całą planetę soborowym dzwonem, to rozwesela stepową trąbką, to słonecznie świeci symboliką nacji, to jaśnieje nieśmiertelną łabędzią duszą. On przyszedł do literatury młody. Przyszedł Wojownikiem z frontów w czasie, kiedy Europa i świat ociekały krwią od najstraszniejszej na planecie wojny. Przyszedł i przyniósł nowelę o świętej miłości — i stał się sztandaronoścą pokoju i pierwszym na cały świat obwieścił z Ukrainy: — A niebo nad nami, wiosenne i wysokie, huczy od wiatru, jak błękitny dzwon... Słuchajcież! Słuchajmy Olesia Honczara — nasz wszechmocny soborowy dzwon nad Ukrainą — i usłyszymy w głosie jego żywe słowo. Słuchajmy Olesia Honczara i odkrywajmy w słowie, tym żywym ośrodku duszy, człowieka, pisarza, światło ducha i jego epokę, naród i Ukrainę. Słuchajmy Olesia Honczara utajnionym szóstym zmysłem i usłyszymy jego głos — westchnienie z osieroconego dzieciństwa, i krzyk ratunku pośród zawianego śniegami świata, i szept nie raz powtarzanej babcinej modlitwy, i muzykę lotu pszczoły z Romanowej pasieki przez całe życie, i czary pierwszej oraz niezapomnianej miłości, i łkanie za poległymi w bojach, i przysięgę nad ich grobami, i soborowe dzwony, które rozbudziły nację, i nawołanie w godzinie czarnobylskiego nieszczęścia i spełnionego biblijnego proroctwa o „gwieździe piołun”, i trwogę-wezwanie stanąć serce przy sercu w obronie największego skarbu nacji — ukraińskiego języka... Słuchajmy Olesia Honczara i usłyszymy kroki naszego geniusza w owijaczach, który idzie do narodu ze spowiedniczym słowem na ustach, które powierzał tylko białym arkuszom we frontowych okopach i w czasie rozmyślań w samotności spokojnej godziny, która stawała się dla niego polem bitwy o Ukrainę. Otwierają się strony dzienników — straszna prawda o wojnie i prawości zmagania o soborność dusz. Śmierć szła ziemią i kosiła miliony, padali obok i umierali od ran towarzysze broni, a los uchronił nam światło Olesia, i on nie raz spowiedniczo powierzał swoją tajemnicę dziennikowi jako wiarę w Boga: “Jakaś wyższa siła mnie chroni”. 20—21 sierpnia 1944 r. “Ktoś się za mnie modli”, — pomyślałem”. 17 lutego 1945 r. “Czuję siłę i władzę Opatrzności. Wszędzie jest obecna w moim życiu. I nie chce się wierzyć, że wszystko może się tak skończyć. Nie może. Czuję w głębi mojego rozumu i serca potężne wrzenie. Nie może ono umrzeć, nie uformowawszy się w coś wielkiego. A wtedy nie strasznie byłoby i umrzeć”. 17 marca 1945 r. “Smutne myśli, czarne myśli. Oto znów wiosna, słońce, pola i góry toną w bujnej zieleni. Prawie pierwotne jej piękno zmusza do zastanowienia się i nad życiem, i nad przyszłością. Co mnie czeka? Pocisk, czy kula dum-dum, czy śmierć natychmiastowa albo powolna i męczeńska na wozie sanitarnym? Albo kalectwo? Albo spokojne życie. Ale od niego przecież wszyscy odwykliśmy. Czy znajdzie się tyle ognia teraz do pracy, ile było przed wojną? I czy nie zwątpiliśmy w nią? Zdaje się, że tak. Czego się chce? Żyć w Hrinawie, napisać wielką, namiętną, ale bezstronną powieść o poległych ludziach, o błędach i cierpieniach milionów. I odejść, zasnąć na wieki, odejść do królestwa spokoju i sprawiedliwości. Ale wiem, wszystko będzie nie tak: marzenia łaskawe, a życie okrutne — tylko rzadko kogo kocha ono. Dlatego — smutne myśli, czarne myśli i w powietrzu wije się ono — szczęście moje! — i słyszę jego głos, i wiem, że wszystko to — złota bajka”. 26 kwietnia 1945 r. Złota bajka czekała na Olesia Honczara. Przeżył w wojennym piekle i napisał tę namiętną powieść o poległych, którą wymarzył między bitwami, ale tortury ciężkiej walki o czystość duszy czatowały i w złotej bajce, a Opatrzność wieszczyła mu to jeszcze 26 lipca 1944 roku, co zostało zapisane w dzienniku — prawdziwej księdze życia. “Z czego składa się moje życie? Wszystkie lata, ile pamiętam, spędziłem w niezwykle ciężkiej walce, niczym bajkowy tytan z nieludzką siłą, broniąc twierdzy, której imię brzmi — ja, czystość mojej duszy. I ta twierdza cały czas była w oblężeniu, otoczona niezliczoną ilością wstrętnych, podłych sił. Broniłem się. Walczyłem. Dusza moja błyszczała, jak złoto na słońcu. Była młoda, czysta, piękna. Ale ile można wytrzymywać te tortury? Przecież jest kres i moim siłom, przecież mam prawo i ja kiedyś odpocząć, puszczając sobie kulę w serce. Nie obwiniajcież mnie wtedy wy, którzy patrzyliście na moją walkę z ciekawością, ale w niczym nie chcieliście mi pomóc. Zawsze byłem sam. Gdzie moi giermkowie? Ja staję przed tobą na kolana, Drogi, złoty mój Jesieninie. Ja w cierpieniach podobny jestem do ciebie, My po bólach przyjaciele, po losie. Jestem religijny. Wierzę w Boga. Bo tylko diabeł, nieczysty duch mógł tak demonicznie zniekształcić, zniweczyć krótkie ludzkie życie, napełnić je cierpieniami, których wystarczyłoby dla setek pokoleń rodzaju ludzkiego”. Słuchajmy Olesia Honczara — on czystością młodej łabędziej duszy wyśpiewał w literaturze swoją pierwszą pieśń miłości i u schyłku lat, młody duchem, odleciał w niebiosa z łabędzią pieśnią na ustach. Słuchajmy Olesia Honczara — słuchajmy uważnie jego sobornego słowa, jak wieszczego głosu tronki w ukraińskim stepie, słuchajmy duszą, i czyż nie otworzy się wielka tajemnica, którą zostawił nam, żyjącym, i wszystkim przyszłym w dziwnym-przedziwnym czarze-słowie. Słuchajmy Olesia Honczara — i może białe i błękitne wiatry przyniosą z wieczności ostatni krzyk zabitego łabędzia nad piaszczystą kosą w morzu, który rozdzierał pierś i budził Ukrainę; odpowiedź na przedśmiertne jęki w nocnym stepie rolnika Kresafta, który niemo pytał świat: “A o co chodzi?” — i budził Ukrainę; testamentowe słowo dyplomaty, Ukraińca Kyryła Zabołotnego przed wiecznym lotem w niebiosa, zagłuszone dla ludzkości rykiem samolotów, słowo, które przyjdzie od słońca, spadnie deszczami na rodzimą ziemię, wyrośnie bujnym kłosem i rozświetli nam przy sercu Ukrainę. Słuchajmy Olesia Honczara — on nawet śmiercią swoją, w ostatniej drodze w wieczność zebrał nas w naród, jak niebiesko-złota chorągiew, i testamentowo wyszeptał, jak modlitwę: “...Strzeżcie Ukrainy”. A Matka-Ukraina w głębokiej żałobie chowała swojego Syna, łkało niebo ciepłymi lipcowymi łzami, święty krzyż na soborze przeżegnał świeżą mogiłę przy zapłakanym oknie — ten cichy wieczny dom na Bajkowej Górze, który długo będzie bolał Ukrainie. Stoczyło się za horyzont słońce Olesia Honczara, a w niebiosach miłości do Ukrainy świecą narodowi jego prawe słowa jak ostatnia modlitwa na ziemi, zapis w dzienniku na dziesięć dni przed odejściem w wieczność — 4 lipca 1995 roku: “Dziękuję Bogu, że dał mi urodzić się Ukraińcem”. Słuchajmy Olesia Honczara — to głosem syna przemawia do swojego narodu apostoł ducha. Jarema HOJAN, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„Oselia”, zgodnie z którą trzy lub cztery grupy dzieci wyjeżdżają na letni wypoczynek albo na Krym, albo na Zachodnią Ukrainę. Staramy się, aby dzieci pojechały na Zachodnią Ukrainę — tam jest zupełnie inny koloryt. Jeszcze jedna grupa wyjeżdża na wypoczynek na Boże Narodzenie. Aby zostać uczestnikiem projektu, trzeba wygrać konkurs na najlepszy dwutygodniowy program wypoczynku. Tak więc na wypoczynek trzeba zasłużyć. W tym roku nasze dzieci jadą do obwodu tarnopolskiego. — Wcześniej pracowała Pani jako nauczycielka? — Bardzo krótko. Pracowałam w rejonowym wydziale oświaty, pracowałam dwa lata jako wicedyrektor w szkole dla dzieci osieroconych. Ogólnie pracowałam tam, gdzie było blisko do rodziny. Cały czas wiedziałam, że muszę przygotować mężowi obiad — przez wszystkie trzydzieści pięć lat naszego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

LUBA KORŻ — KOBIETA, KTÓRA POTRAFI BYĆ SZCZĘŚLIWA

SEKRETY SUKCESU — Pani Lubo, jak zaczęła Pani współpracować z Towarzystwem im. Ołeny Telihy? — Pierwszy zaczął współpracować z tym towarzystwem mój mąż Witalij Korż. To on mi opowiadał, że jest takie Towarzystwo, jest jego przewodnicząca — Olha Kobec. Ja oczywiście słuchałam, ale dopóki nie poznałam członkiń Towarzystwa, nie zobaczyłam, jacy to wspaniali ludzie… Dawały mi jakieś zadania, potem powierzyły konkurs „Moje słowo o Szewczence” i zrozumiałam, że się wciągnęłam. To bardzo ciekawa praca — utalentowani licealiści, studenci. Ten konkurs zorganizowały: Ogólnoukraińskie Towarzystwo Kobiece im. Ołeny Telihy, Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy, Narodowe Muzeum im. Tarasa Hryhorowycza Szewczenki oraz Wołodymyr Mychajłowycz Łazorenko — dyrektor firmy „Wtorbudwest”, który stał u podstaw tego konkursu i wspierał nas finansowo. Odmówić tej pracy było niemożliwe. A potem zaczęły się znajomości z dziećmi — uczestnikami konkursu. To niezwykle utalentowane dzieci! Staramy się publikować ich utwory w czasopismach. Te dzieci znają doskonale historię, wiedzą wszystko o Szewczence i niezwykle ciekawie to wszystko sobie wyobrażają. Takie konkursy są potrzebne także po tym, aby społeczeństwo znało swoją historię. — Czy wydawanie utworów konkursowiczów wchodzi w Pani plany? — Bardzo bym chciała. Ale to wymaga niemałych środków. — Ile lat trwa konkurs „Moje słowo o Szewczence”? — Już cztery lata. Nawet pięć, bo początkowo był miejski. Pomysł konkursu należał do pana Łazorenki, o którym już opowiedziałam. Potem konkurs „urósł”, nabrał zupełnie innego poziomu. Mamy w regionach swoje oddziały, które zajmują się konkursem. Wybieramy najlepsze prace, ale wszystkim staramy się wysłać przynajmniej dyplom. Oto i teraz kupiłam pół setki kopert, żeby podziękować konkursowiczom za udział. Prawda, w tym roku zdziwiła mnie mała liczba konkursowiczów-studentów szkół zawodowych. W minionych latach było ich znacznie więcej. Za to zwiększa się liczba chętnych do pomocy. Tak, dołączył do nas Mykoła Żułynskyj, który pomaga książkami. Pomaga także oddział partii „Batkiwszczyna” rejonu szewczenkowskiego — oni początkowo chcieli wręczać zwycięzcom nagrody rzeczowe, a potem zdecydowali, że lepiej — nagrody pieniężne. Słowem, konkurs działa. Mam nadzieję, że w przyszłym roku będzie jeszcze bardziej masowy. Bardzo dużo różnych akcji ma nasze Towarzystwo, związanych i z naszym kalendarzem, i pracą z diasporą, która pomaga nam w leczeniu dzieci. To specjalny program. ZNAJ NASZYCH! Mariczka Krukiwska pochodziła z czumackiej rodziny. Jej ojciec i trzech braci każdej wiosny jeździli na Krym na własnoręcznie zmajstrowanych wozach. Wozili żyto, owies, mąkę, a z powrotem — sól, ryby, różny towar. Czumacy z Zabridia i okolicznych wsi wyruszali na Krym jedną kolumną, więc rodzice Marii i jej przyszłego męża Fedora czumakowali razem. Fedia, jak nazywała go żona, był rozważny, odważny, a w ojcowskim rzemiośle wykazywał nie lada bystrość — i kiedy kupowali towar, i kiedy sprzedawali. Na tamten czas jego ojciec, Stanisław Karczewski, postanowił dobrać niezawodną, gospodarną synową, wszak podczas czumakowania jego niemałe gospodarstwo pozostawało w kobiecych rękach. A stara Karczewska całkiem podupadła na zdrowiu… Wybrał Fedia Marijkę, „córkę Kruka” — oni przedtem dwie zimy się przyjaźnili i chodzili razem na wieczornice. Odprawili wesele, przywieźli do domu młodego posag i zaczęły się zwykłe dni powszednie. A kiedy minęła zima, Stanisław Karczewski znów zaczął szykować się w drogę, na Krym. Ale jego syn postawił zupełnie nieoczekiwany wymóg: żeby i Marijka pojechała na Krym. Ojciec początkowo był zbity z tropu, wszak o czymś takim nawet mowy być nie mogło! „Gdzie to słyszano, żeby baba jechała z czumakami?” — „A co, będzie przeszkadzać? Woły będzie poganiać, jeść gotować… Najważniejsze — że będziemy z żoną razem!” Ojca było niemożliwe przekonać: „Nie można brać baby w drogę, ona przecież nie wytrzyma!” Ale Fedia nalegał: „Żadna ona nie baba, a moja żona i Wasza synowa. Drogę jeszcze lepiej od nas wytrzyma!” Stanisław nie był wesoły, z nim naprawdę czujesz się za-mężem, a to bardzo ważne dla kobiety. Ja w ogóle mam taką filozofię: jeśli chcesz ze swoim mężem walczyć, być pierwszą i najlepszą (kobieta i tak będzie pierwszą i najlepszą, ale trzeba mieć rozum!), to musisz być po nim. Staniesz się zerem za mężem — wyprowadzisz go na dziesiątkę, staniesz przed nim — pomnożysz przez zero. — Czy pojawienie się dzieci wpłynęło na Pani energiczną działalność? — Bardzo. Dzieci wyszły na pierwszy plan, mąż — na drugi. Prawda, one cały czas zmieniały te miejsca. A już potem szły moje interesy. Ja cały czas byłam obok dzieci i męża. — Zrobiła Pani prawie bohaterski czyn jak na filologa, przekwalifikowując się na księgową. Nie było ciężko? I w tym jej pomagają mąż Witalij Korż — znany polityk, działacz społeczny, teraz jeszcze i deputowany ludowy Ukrainy oraz synowie Jurij i Roman, odnoszący sukcesy biznesmeni, a jeszcze — ulubiona praca: obecnie Luba Wasyliwna jest jedną z organizatorek konkursu „Moje słowo o Szewczence”, członkinią Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Kobiecego im. Ołeny Telihy. Ale za jaki by fach się nie wzięła (filologię, księgowość), ta kobieta osiąga doskonałość i, mimo natłoku zajęć, pozostaje troskliwą mamą i żoną, wspaniałą gospodynią i bardzo atrakcyjną kobietą. Nasza z nią rozmowa — o sekretach tej umiejętności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Szczęście to skomplikowana rzecz. Bardzo trudno znaleźć je w sobie i niemożliwe gdzie indziej. N. Chamfort

powstrzymał się i jak nie chlasnął syna batem po plecach, aż krwawa pręga wystąpiła! Fedir zerwał się i uciekł. A ojciec tylko mruknął w ślad: „Choroba jego matki! Chłop jak dąb, a głupi… Sam się umęczy i babę wymęczy… A jak ona wołowi na rogi trafi — to w ogóle będzie kaplica!”. Wieczorem w chacie panowała przygnębiająca cisza, ojciec był zachmurzony, nikt nie śmiał mu nawet słowa powiedzieć. Z rana zaczęli przygotowywać się do drogi, szykowali jarzma, koła, suszyli suchary. Kiedy zaś rodzina zebrała się do wieczerzy, Fedko oświadczył wprost: „Jeśli Marijka nie pojedzie, nie pojadę i ja!”. Dopiero po dniu stary dał zgodę na tak ryzykowną sprawę. Marijce przydzielono osobny wóz, na który złożono żywność, łyżki, kocioł, w którym codziennie gotowała czumakom kaszę, kulesz, kluski. Na wiosennego Mikołaja wyruszyli. Codziennie pokonywali 20—30 wiorst drogi. Marijka przygotowywała czumakom obiady i kolacje, lecz pewnego dnia, gdy byli na Połtawszczyźnie, zdarzyło się nieszczęście: nie doliczono się pary wołów — weszły w szkodę. Pan, na którego ziemię trafili, długo nie chciał ich oddawać. Od tego czasu Karczewski patrzył na synową nieco krzywo, bo uważał, że to właśnie kobieta w taborze była przyczyną kłopotów… — Ja szczerze powiem, zawodu księgowej nie szanowałam. Ale jakoś przyszłam do pracy do męża, zobaczyłam, że ma dużo problemów i niewykwalifikowanego księgowego, że przychodzi do domu ciemny od tych problemów, i zaczęłam wnikać w niuanse tej pracy. I, wiecie, spodobało mi się. Zaczynało się, oczywiście, od frazy „jeśli nie ja, to kto?”, ale potem zrozumiałam „poezję cyfr”. Teraz, prawda, już porzuciłam tę pracę. — Porzuciła Pani rodzinny biznes? — A co miałam robić? To bardzo ciężko — być obok swoich mężczyzn i w pracy, i w domu, a jeszcze — pracować bez urlopów. Moje dzieci — to nadzwyczaj szybki pociąg, który trudno dogonić. — Aż tak celowe? — A jakże. To przecież moje dzieci i dzieci Witalija, czyż mogą być inne? — Państwa dzieci zewnętrznie bardzo wyraźnie podzielone są na ojcowskie i matczyne… — A to my z Witalijem tak się umówiliśmy — najpierw rodzimy syna dla niego, a potem — dla mnie (śmieje się). Ale obu synów kocham jednakowo, choć są różni: na różne sposoby mnie kochają, na różne sposoby żałują, na różne sposoby się troszczą. — A jakie niespodzianki najbardziej zapadły w pamięć? — Jest ich tak wiele, że wszystkich nie wyliczysz. Można wspominać różne prezenty, wyjazdy, ale milsze są prostsze momenty. Tak, na moje urodziny młodszy syn zabrał mnie do przedsiębiorstwa i dopiero tam dowiedziałam się, że on jest szefem. Jeszcze moi mężczyźni dają mi dużo kwiatów. Młodszy syn cały czas daje mi pamiątkowe koszulki, w których chodzę na daczy. — Pan Witalij to taki odnoszący sukcesy człowiek. Przyzwyczaiła się Pani już do jego sukcesów czy jeszcze jakoś reaguje? — A on nigdy w tyle nie zostawał, bo dobrze wykonywał swoją robotę. Dlatego spokojnie podchodzę do wszystkich osiągnięć. Tym bardziej, że wszystko to — jest względne. Jakoś przeczytałam wywiad żony naszego mera, gdzie pytają ją: czy ciężko być żoną mera? Ona zaś zacytowała Hillary Clinton: „Nawet gdybym wyszła za mąż za taksówkarza, zrobiłabym go prezydentem”. — A bycie żoną opozycjonisty nie było straszne? — Różnie bywało. Ale Witalij to uczciwy człowiek, jakże mogłam go powstrzymywać? Ja, jako żona, powinnam wspierać go. — Ma Pani wielu przyjaciół? — To także pojęcie względne. Mamy wielu znajomych, członków partii Witalija, moich kolegów z Towarzystwa, krewnych. Przyjaźnimy się z rodzinami Łukjanenków, Rubanów, Zadorożnych. Oprócz tego mam dużą rodzinę, a ponieważ jestem starsza, to czuję odpowiedzialność za brata i siostrę. Co roku zbieramy się 9 maja — to rodzinne święto, wszak mój ojciec w przeszłości — pilot-nawigator, uczestnik wojny. Ojciec ma już 85 lat i jego urodziny dla nas są także rodzinnym świętem. Zawsze się zbieramy i śpiewamy. Mamy bardzo śpiewającą rodzinę. Ja gram na bajanie i Witalij również. Kiedy w szkole dzieci pytano, co rodzice robią w wolnym czasie, odpowiadały: „Śpiewają”. Nauczycielka dopytywała — nie wierzyła. Jura, starszy, kiedyś też grał, nawet konserwatorium mu proponowali, pisał piosenki, ale porzucił. — Oprócz śpiewności, Państwa dzieci odziedziczyły po rodzicach patriotyzm. Oto niedawno rodzina Korżów przelała środki na budowę pomnika Włodzimierza Monomacha w Czernihowie, przy czym — zrobiła to jako pierwsza… — To zwykła sprawa dla Korżów. Ani dzieci, ani mąż nigdy mi o tym nawet nie opowiadają. Te kwestie nawet nie są omawiane. Podczas Pomarańczowej Rewolucji nawet bym nie wiedziała, że Roman przelał pieniądze na Majdan, gdybym przypadkiem nie znalazła wyciągów bankowych. Witalij też jest bardzo hojny, cały czas komuś pomaga, ja czasem nawet się złoszczę (śmieje się). — Pani Lubo, jest Pani szczęśliwą kobietą? — Tak. — A jaki jest przepis na szczęście od Lubow Korż? — Jestem absolutnie wolną kobietą. Mogę spotykać się z kimkolwiek, zapraszać ludzi w gości, zajmować się tym, co mi się podoba. I umiem wszystko, co powinna umieć kobieta. Ale nigdy nie chciało mi się czegoś takiego, czego nie chciałaby moja rodzina. I ta wolność jest najlepsza, bo organiczna. Oto w tej wolności jest szczęście. Rozpytywała Marija KRYSTOPA. Każdego ranka czumacy wyruszali przed wschodem słońca. Prawie wszyscy chodzili boso, myli się rosą. Umęczyła się Mariczka w tym czumakowaniu — ani ci odpoczynku, ani święta, ani niedzieli… A jednak tę podróż Marijka uważała za najszczęśliwszą część swojego życia. Wszak czumacy prawie nigdy się nie kłócą, nie spierają. Obowiązywało u nich niepisane prawo: wszyscy za jednego i jeden za wszystkich. Do tego Marijkę mężczyźni szanowali, nie śmieli nic złego przy niej mówić. To był 1869 rok. Marija późną jesienią wróciła do domu, do swojej zwykłej pracy w gospodarstwie. Nigdy więcej nie jeździła czumakować, ale tę piękność i romantykę zapamiętała na zawsze i przekazała w opowieściach swoim potomkom. Jej wnuk opowiedział swojemu bratankowi, pisarzowi Petrowi Hradowskiemu, o czumaczce-Poleszczuce. A ten przekazał tę dziwną historię w swojej książce „Kalendarz ludowych zwyczajów i obrzędów we wsi Zabriddia na Żytomierszczyźnie”. To — bodaj jedyna wzmianka o tym, jak kobieta czumakowała. Pewnie już nie istnieje taka „męska” profesja, której nie opanowały kobiety. I walczyły, i stal przetapiały, i samolotami kierowały… Lecz dotąd nie trafiały się wzmianki — nawet folklorystyczne — o udziale „słabej płci” w czumakowaniu. Ta dawna ukraińska profesja uważana była za czysto męską, kobiet do niej od dawna nie dopuszczano… Ale, okazuje się, były i wyjątki! I nie gdziekolwiek, a na Polesiu, które, według legend, kiedyś zamieszkiwały wojownicze amazonki! Petro Hradowski, literat i krajoznawca, „odkopał” unikalne świadectwa o kobiecie-czumaczce, która żyła w jego wsi… Weronika KAWUN, m. Lwów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

urządzali sobie święta. Kiedy zaś zbliżał się odpowiedzialny moment, każdy od razu się napinał i nie było już czasu na wymianę myśli. Przypominało to nie instytut, a raczej pensjonat czy dom wypoczynkowy (uśmiecha się). Zwłaszcza jeśli porównać to z nauką, powiedzmy, studentów konserwatorium. U filmowców wszystko jest inaczej — subtelniej, trudniej… — Chcę znów wrócić rozmową do gatunkowych rozmaitości, widzianych na festiwalu. Jestem ciekaw, jak i dlaczego reżyser wybiera dla siebie pewną niszę. Jak ty dla siebie definiujesz te obrazy, które kręcisz? — Sformułowałem to jako gatunek dokumentalnego surrealizmu — jeśli można to nazwać gatunkiem. Na przykład w moim nowym filmie (zrobię to podczas montażu) bohaterowie będą schodzić na opisy swoich wrażeń lub schizofrenicznych wspomnień.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

WALENTY WASYNOWYCZ —

Planując na następną odsłonę „Synergii postępu” rozmowę o perspektywach współczesnego kina ukraińskiego (przede wszystkim — młodego), w ciągu jednego dnia nagrałem dwa wywiady na ten temat (co przewiduje format projektu) i, w pełni zadowolony z pierwszego kroku ku stworzeniu skonsolidowanego tekstu, zabrałem się za transkrypcję nagrania audio. I nagle poczułem, że nie wyobrażam sobie, jak zmontować obok siebie te dwa materiały. I kontekst niby jest, i punktów stycznych w wydarzeniach nie brakuje, i pod względem temperamentu oraz odczuwania świata moi rozmówcy są bardzo podobni, ale coś nie pasuje na papierze — teksty od dwóch rozmówców okazały się wewnętrznie bliskie, jednak dość samowystarczalne. To znaczy sensownie wszystko się zgadza, a sensorycznie — nie. Ale własna synergia w każdym z nich jest. Chodzi o personalistyczną SYNERGIA POSTĘPU — Niedawno odbył się festiwal kinowideo „Otwarta noc”, tym razem przyszło ci pracować w składzie jury — jakie wrażenia? — Pierwsze wrażenie z festiwalu — jego jakość rośnie. Z treści programu wynika, że dobór filmów staje się bardziej wybredny. Co prawda, w każdej z nominacji było tak mało prac, że w jury prawie nie powstawały dyskusje dotyczące wyłonienia zwycięzcy. Do głosowania trzeba było uciekać się tylko dwa razy: po raz pierwszy — kiedy wyłanialiśmy najlepszy film nieaktorski, nakręcony na taśmie, po raz drugi — dokumentalny, nakręcony na wideo. W tej ostatniej nominacji konkurentami okazały się prace „Konsonans” Wiktorii Melnykowej oraz „Anatomia strzału” Tarasa Kusznira. Osobiście głosowałem na „Konsonans”, bo tematycznie jest mi bliższy — być może dlatego, że swego czasu zajmowałem się muzyką. Co więcej, pochodzę z Polesia, a tam stare kobiety śpiewają tak, że aż przechodzą ciarki. Choć rozumiem, że ten film zrobiono w dość tradycyjnej, telewizyjnej manierze. Jeśli chodzi o Tarasa Kusznira, to jego film został „wyciągnięty” tylko dzięki pracy operatorskiej, bo sama historia, na której oparto fabułę, jest „równa” i niezbyt ciekawa — jak dla mnie. W związku z tym proponowałem wyróżnić ten obraz w nominacji „Najlepsza praca operatorska”. — A jak ci się podoba wielogłosowość stylów i różnorodność gatunków, które ujawnił tegoroczny festiwal? W każdej pracy — echo wielu szkół i tradycji, ale nie czuć czegoś oryginalnego… — Gatunkowa różnorodność — to część koncepcji „Otwartej nocy”… — …ale takie wrażenie, że większość zgłoszonych do programu filmów pochodzi z różnych epok, różnych krajów. — Coś takiego zapewne jest. Film „Mychajluky”, na przykład, świadomie czy nieświadomie — nie będę twierdził — nakręcono w tradycjach Odeskiej Studii Filmowej czasów radzieckich — z odpowiednim anturażem (chociaż on do dziś zachował się w życiu codziennym). A oto reżyser filmu „Oligarcha” celowo orientuje się na Hollywood, zasadniczo pracuje na taśmie „Kodak” i przyznaje, że jest nastawiony na kino biznesowe, na popularne kino, które będzie miało szeroką dystrybucję i sukces kasowy. Nie podejmuję się analizować, o czym świadczy taka tendencja. Po prostu ona jest — i tyle. — A co daje udział w festiwalu czy, tym bardziej, zwycięstwo w tej czy innej nominacji młodym filmowcom? Na ile realnie „Otwarta noc” pomaga twórcom znajdować wyjście na międzynarodowe konkursy, do potencjalnych sponsorów? — To samo, co może dać każdy inny festiwal. Tak, skale są różne, a istota jedna: widzi cię publiczność, producenci, menedżerowie kanałów telewizyjnych, co, na przykład, stało się z filmem „Mychajluky”. Ołeksandr Tkaczenko, dyrektor firmy „Nowa Studia” (jako członek jury przeglądał wszystkie filmy), powiedział, że reżyserowi, który nakręcił ten film, choćby jutro może zaproponować pracę nad serialem. Takie uznanie pomaga człowiekowi przełamywać kompleksy w rodzaju: „Nic nie potrafisz”; „Ukraińskiego kina nie ma”; „Szkoła nie istnieje” itp. Tak długo słyszeliśmy rytualne powtarzanie tych fraz, że odpowiednie stereotypy bardzo głęboko w nas siedzą. Wyróżnienia festiwalu pomagają się ich pozbyć. — A od kogo najczęściej można usłyszeć wspomniane frazy? — To rozlane w atmosferze. Ale przeważnie takie nastroje podsyca starsze pokolenie. „Weterani” lubią powtarzać: oto my, powiadają, w waszym wieku kręciliśmy kino… A obecnie wszystko jest źle i młodych nie widać. A coż dzieje się dzisiaj (przynajmniej tak było w poprzednich latach): przynosisz do Ministerstwa Kultury swój scenariusz, dalej jakaś tajna komisja go bada i wydaje werdykt. Średni wiek członków tej komisji, jestem pewien, przekracza pięćdziesiąt lat. A moje postrzeganie świata i widzenie pięćdziesięciolatka — są zupełnie różne. — Wiodącą uczelnią w sferze sztuki filmowej na Ukrainie pozostaje Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego (w szczególności tylko tutaj uczą pracować z taśmą filmową). Co możesz powiedzieć o jakości edukacji filmowej w swojej Alma mater? — Wielką rolę odgrywa to, że tutaj uczą kręcić na taśmie filmowej. Specyfika pracy z nią jest zupełnie inna niż z nośnikami wideo. Taśma filmowa skłania do obliczania każdego kadru, każdego kroku — inaczej po prostu nie „zmieścisz się” w przydzielonym ci limicie materiału. Ten moment bardzo pomaga się zorganizować. Dwukrotnie kończyłem ten uniwersytet — najpierw jako operator, potem jako reżyser. Na wydziale operatorskim przez pierwsze trzy lata bardzo się nami opiekowano — paczkami nosiliśmy zdjęcia. Urządzaliśmy sobie nawzajem „egzekucję”, analizując prace. Czyli czuło się wypracowany system nauczania. A jeśli chodzi o reżyserię — w większym stopniu należeliśmy do siebie. Byli, prawda, i tacy pedagodzy (głównie dramaturdzy), którzy uczyli nas bardzo wnikliwie czytać tekst, zagłębiać się w psychologiczne relacje postaci, rozbierać na czynniki pierwsze zwroty akcji. Reżyserii uczyłem się u Ołeksandra Kowala. On, na przykład, nie miał metodycznie opracowanego programu. Po prostu pokazywał swoje filmy, bardzo ciekawie opowiadał, jak robił ten czy inny epizod i tym tworzył taką atmos- Zdjęcie H. Oborskiej sferę, która wszystkich studentów prowokowała, by coś i u siebie zacząć kręcić i montować. Czyli w tym sensie nie mamy szkoły, gdzie jest rozpisane, co po czym się robi. Komuś to w duszy gra, tym, którzy mają analityczny sposób myślenia — nie. Ale kino jako sztuka, zapewne, jest obliczone na emocjonalnych ludzi. — A jeśli chodzi o wpływ młodych filmowców na siebie nawzajem… Czy jest tak, na przykład, że kiedy ktoś zrobił świetny film, to staje się on swoistą poprzeczką dla reszty, poniżej której już nie można robić? — W instytucie (teraz — uniwersytecie) u nas takiego czegoś nie było. Dopóki nie trzeba było oddawać pracy, po prostu świetnie spędzaliśmy czas, Co to takiego? Właśnie teraz ci o tym opowiadam, a w głowie mogą mi się kręcić inne myśli albo może rozwiązywać się inny problem. Chodzi o polifoniczność wewnętrznego świata człowieka. Chcę pokazać człowieka jako całość, a co najważniejsze — zrobić to ciekawie. — Zatem wychodzi na to, że właśnie kino, dzięki jedności obrazu i dźwięku, może unaocznić tę osobliwość ludzkiej natury i w ogóle — różnorodność świata… Swoją drogą, o mieszaniu gatunków i przesunięciach perspektywy: kiedy oglądałem twoją pracę „Pod słońce”, to nic surrealistycznego tam nie dostrzegłem, natomiast zobaczyłem efekt przesunięcia. To wtedy, gdy w kadrze jest dokumentalna faktura (prawdziwy garncarz, jego praca z gliną, poszukiwanie obrazu) oraz aktorskie głosy zza kadru, muzyka i reżyserski zamysł, który również wlewa zupełnie inny sens w sfilmowany materiał… — Tak, bohater jest dokumentalny, a kino — fabularne. Nowy film, który kręcę, też jest zbudowany na podstawie dokumentalnej. To historia dwóch małżeństw, z których jedno mieszka na wsi, drugie — w mieście. Mają różny rytm życia. Pierwsze ma możliwość spędzania więcej czasu razem i cieszenia się prostymi i niewymagającymi radościami życia na łonie natury. U drugiego małżeństwa życie zewnętrznie niby jest ciekawsze, ale trudno znaleźć w nim sens. — Czyli to dwa modele stosunku do życia? — Tak. To jest to pytanie, które staram się dla siebie rozwiązać. Z jednej strony, żeby żyć w wielkim mieście i zaspokajać swoje potrzeby (w szczególności twórcze), trzeba też odpowiednio pracować. Z drugiej strony — mam marzenie, chcę siedzieć nad rzeczką, bawić się z synem, rozmawiać z żoną, kontemplować. — Zatem — to film o realnym rozdarciu wewnętrznego świata… — Nie, w rzeczywistości są ludzie, którzy żyją albo kontemplacyjnie, albo aktywnie, ja pozycjonuję się pośrodku — tutaj nie stracić i tam zyskać. Poszukiwanie dao. Tak więc, na dniach byliśmy z ekipą filmową na wsi i filmowaliśmy epizod kąpieli. Wszystko niby w porządku, przyjechaliśmy do domu, przeglądamy materiał, a ja po cichu: „Ale głupek”, można było przecież taki ciekawy kadr zrobić. W tej wsi przepływa wąziutka rzeczka, Unawa, musiałem wybrać górny punkt, podgonić dźwig dla operatora i poprosić swoich bohaterów, żeby trochę przepłynęli na plecach z prądem. Jeśli to sfilmować, wyjdzie dość ciekawy statyczny kadr: moi bohaterowie przepływają jeden za drugim — z lewego dolnego rogu w prawy górny. Co by to mogło symbolizować? To, że ludzie żyją bezstresowo i płyną z prądem. I ten obraz od razu podnosi film na inny poziom. Piękno kadru podkreśla: to nie jest po prostu epizod pośród innych, to — przesłanie. Widzowie odczytują obrazy-przesłania. I interesuje mnie, jak przekazać swój przekaz. — Do kogo takie przekazy są przede wszystkim adresowane? Czy to list Robinsona, zapieczętowany w butelce, któremu nie wiadomo ile czasu płynąć oceanicznym prądem, czy jednak jest jakiś punkt odniesienia, „mapa prądów”, która daje wyobrażenie o potencjalnym adresacie? — Myślę, że to przesłanie jest obliczone na pewien poziom kulturowy naszych obywateli. Nie uważam się ani za zbyt mądrego, ani za zbyt głupiego. Jestem bardzo podobny do tych, którzy tak samo obracają się w tym środowisku kulturowym. — A istnieje ona, ta jednolita przestrzeń kulturowa, gdzie, obrazowo mówiąc, butelka rzucona do wody z wyspy A ma szansę przybić do brzegu wyspy B? Czy w jednym morzu przebywają artysta, który wysyła przekaz, i jego odbiorca, do którego przekaz jest adresowany? Już wspomniana sytuacja z programem festiwalu „Otwarta noc” nasuwa myśl, że nie. — Nie wiem, nie zastanawiałem się nad tym. Ale jestem pewien, że na terytorium Ukrainy moją falę poczują i zrozumieją. Po tych festiwalach rozumiem, że zgłaszają na nie i oceniają dzieła ludzie bliscy światopoglądowo, którzy mają zestaw wspólnych kodów estetycznych, niezależnie od tego, w jakim ekranowym obrazie by się one nie urzeczywistniały. Dla tej publiczności pracuję. Po europejskich festiwalach (Clermont-Ferrand i Nancy), na których oceniono mój obraz, rozumiem, że i tam, w istocie, są ci sami ludzie, co tutaj. W Europie nasz materiał odbierają adekwatnie. A oto po Ameryce tego powiedzieć nie mogę. Na tamtejszych festiwalach wszystko jest na odwrót: gdzie należy się śmiać, ludzie się nie śmiali, gdzie warto płakać — nie płakali. — A jak wpływa doświadczenie udziału w międzynarodowych festiwalach na twórczą psychologię człowieka, który wraca do domu? Oczywiście, jeśli zdecydował, że żyć i pracować ma właśnie tutaj i kręcić, przede wszystkim, dla ukraińskiego widza? — Nie trzeba się na siłę zmieniać. Jeśli mówić o mnie, to zrozumiałem, że moje kino podoba się i w Ukrainie, i w Europie — i mnie to wystarczy. Nie dążę do tego, żeby moje filmy podobały się Amerykanom. Co mi się tak nie spodobało w nich? Oni nieustannie rozmawiają, podkreślenie „komunikują”, zrzucając w ten sposób stres i maskując wewnętrzną pustkę. Po co pracować na taką publiczność, kiedy możesz pozostać sobą i tutaj będą cię rozumieć? — No, to wróćmy do ukraińskich problemów. Powiedz, proszę, co pomaga, a co przeszkadza kręcić kino w Ukrainie?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wymiar synergii, zbudowany na polifonii wewnętrznego świata. Próba uchwycenia i przekazania jej jest zadaniem nie mniej ważnym niż poszukiwanie synergii społecznej, co właśnie spróbowałem zrobić w tej prezentacji projektu. W końcu, jak uważa znany ukraiński filozof Serhij Krymski, istnieje coś takiego jak wewnętrzna socjalność. To znaczy, że im głębiej człowiek zanurza się w sobie, tym szersze horyzonty „poczucia jedynej wspólnoty” otwierają się przed nim na zewnątrz. Nie biorąc pod uwagę tego czynnika, nie sposób zbudować harmonijnego społeczeństwa. — Nic niby nie przeszkadza, zwłaszcza jeśli, rozpoczynając zdjęcia, wiesz, jaki masz budżet i na co w planie technicznym możesz sobie pozwolić. Prawda, bardzo nieprzyjemnie, kiedy trafia się wadliwa taśma. Ale teraz kręcę na wideo, mam swoją kamerę, swój zestaw oświetleniowy, swoje udźwiękowienie. Dlatego nic mi nie przeszkadza. — Ale przecież kiedy całkowicie polegasz na własnych zasobach, świadomie ograniczasz się w możliwościach technicznych? — Na razie nie mam doświadczenia pracy za duże pieniądze i nie liczę na wielkie dywidendy z kina. Zajmuję się fotografią reklamową — to żywi mnie i moją rodzinę oraz pozwala utrzymać się na powierzchni. Dlatego rozdzielam dla siebie twórczość i biznes. — Czyli nie jesteś teraz gotowy pracować w kinie na zamówienie (powiedzmy, wpłynęło korzystne zamówienie od firmy telewizyjnej)? — Nie jestem gotowy. Nie chcę. Mam dość własnych pomysłów na kino dokumentalne i pracuję z producentką Switłaną Zinowjewą, która pomaga znajdować środki na moje scenariusze. A jeśli chodzi o kino fabularne, to po Francji otrzymałem propozycję pracy w formacie pełnometrażowym i teraz tworzę scenariusz, ale nie sam, lecz we współautorstwie. Bohaterem tego obrazu będzie poeta. — Czy ten film będzie produkowany na Ukrainie czy za granicą? — Na razie nie wiem. Mam zaproszenie na festiwal, który odbędzie się w sierpniu w Paryżu, i wtedy wszystko się wyjaśni. Ale to, że główne zdjęcia będą odbywać się tutaj — to mogę powiedzieć na pewno. Przecież tę atmosferę znam, jest mi bliska, rodzinna i to jest bardzo ważne. — A jak zajmowanie się fotografią (nie jako technologia, a jako filozofia „zatrzymanej chwili”) wpływa na twoją twórczość filmową? — Organizuje do nieprzyzwoitości (śmieje się). Przecież zdjęcie to kompozycja statyczna, a kino to ruch. A on z kolei rozprasza uwagę. Za ruchem można ukryć wiele twórczych błędów. Mając doświadczenie fotografowania, poradzisz sobie w kinie z naturą: dokładniej będziesz wybierać kadr, wyraźniej komponować pierwszy i drugi plan — łatwiej staje się pracować. — I na koniec takie, nieco filozoficzne pytanie: co dla ciebie, gdy kręcisz kino dla własnej przyjemności, oznacza piękno we współczesnej sztuce? Jakie są jego kryteria? — To jest to, co zdarza się niespodziewanie na twojej drodze: dialog z kimś, ciekawe oświetlenie albo niewymyślona dramaturgia, która jest rozlana w samym życiu — to, co wywołuje zachwyt i zdziwienie. Potem można te momenty wykorzystać w swoich filmach. Ale jeśli będziesz próbował eksploatować te obrazy, żeby mieć społeczne czy materialne dywidendy — piękno umiera. Kryteria piękna trudno sformułować — czuje się je. Rozmowę prowadził Mykoła SKYBA z SYNERGIA-REZONANS Symulacja wszystkiego i wszystkich jako syndrom społeczeństw postindustrialnych i posttotalitarnych, a także zalew kultury masowej, zbudowanej na erzacach, daje się we znaki również na tym terytorium, gdzie, zdawałoby się, ma powstać nowa rzeczywistość — terytorium dialogu, nawet jeśli ten dialog/polilog inicjują problemy takiej wirtualnej sfery, jak obecna polityka kulturalna Ukrainy. Obserwując styl prowadzenia „okrągłych stołów” i dyskusji na ten temat, nie można pozbyć się myśli, że dobrze umiemy mówić, lecz źle słuchamy i wcale nie jesteśmy zdolni słyszeć siebie nawzajem. Nie chodzi nawet o kulturę dialogu jako elementarną poprawność/tolerancję wobec siebie, a o umiejętność zorganizowania tego dialogu jako pewnej akcji, która ma swoje prawa. Zdawałoby się, czemu się dziwić, skoro sztuki dialogu obecnie nie uczą nawet w teatralnych uczelniach wyższych, a żywą reakcję na kwestię partnera trudno usłyszeć i na scenie, i w życiu, skierowanym na prezentację i reprezentację tego, co jeszcze nie zdążyło stać się realnym doświadczeniem. Konserwowanie pustki (analiza braku czegoś) — to bardzo niewdzięczne zajęcie, właściwie dlatego, jakkolwiek naiwne i dydaktyczne by to nie było, warto mówić o fundamentalnych rzeczach procesu, który póki co znajduje się w stanie, można by rzec, twórczego chaosu. Przypomnijmy, że dialog — to nie monolog czy szereg monologów, a rozmowa przy obecności drugiego, gdzie odpowiedź rodzi się tylko wtedy, gdy usłyszano pytanie, które musi być jasno sformułowane. A gatunkowa rozmytość współczesnej sztuki? Na to pośrednio odpowiedział jeszcze Anton Czechow — wspomnijmy komedię końca lub przejścia „Wiśniowy sad”, gdzie wszyscy bohaterowie znajdują się w stanie permanentnego monologu, nie słysząc drugiego. Prowadzić dialog — to nie po prostu dać wypowiedzieć się jednemu, drugiemu, trzeciemu, a zrealizować system pytań naprowadzających, aby jasno wyjaśnić myśli i motywacje ich głoszenia. Ulubiony środek Sokratesa, używany wobec oponenta: powiedziałeś to i to, czy dobrze cię zrozumiałem? („Dialogi” Platona — podręcznik „dyskursu dialogicznego”). Kiedy nie dostajesz odpowiedzi, prawdopodobnie nie było jasnego pytania i nie określono, kto jest adresatem. Jest jeszcze jedna zasadnicza reguła żywego teatru jako poligonowego terytorium dialogu: dialog nie jest prowadzony na gruncie przeszłej wiedzy, informacja rodzi się tu i teraz. Mamy na myśli, że dialog — to nie powtarzanie wcześniej wyuczonych fraz, a mechanizm przemiany: stare znane—nieznane—nowe znane. Dlatego liczy się nie „nagromadzone”, a to, co dzieje się bezpośrednio w procesie mediacji, wymiany myśli — harmonizacja sensownych gestów na wspólnym polu różnorodnych interesów. Dialog/polilog — to terytorium otwartości i szczerości. Inaczej jak rozmawiać i, w końcu, dogadywać się? Oczywiście, czemu by nie zebrać się dla komfortowych pogaduszek między swoimi, polewając olej na rany, spirytus na medale czy wlewając truciznę do uszu? A jeszcze dla dodatkowego stopnia zaprosić kogoś z przeciwnego obozu — w roli kozła ofiarnego. Jednak dialogi (jeśli to dialogi/polilogi) organizowane są na zasadach parytetu, to znaczy problem muszą uosabiać przedstawiciele różnych stanowisk, a próba rozładowania napięcia między nimi oznacza swoiste katharsis. Co więcej, to katharsis lub jego fiasko należałoby utrwalić w rezolucji z planem dalszych działań. I w tym ważną rolę musi odgrywać postać moderatora, takiego sobie „Stiwy Obłońskiego”, bez którego uroczysty obiad (czytaj — „okrągły stół”) to nie obiad, a jedynie nuda i męka dysonansów, a ze Stiwą każdy człowiek, jego myśl, jak dźwięk w akordzie, włącza się w środowisko, psychologicznie tworzy zainteresowanie, rozluźnia atmosferę, usuwa zbędne napięcie szumowe, przez które nierzadko człowiek nie wypowiada się, bo nie może pokonać bariery cudzego, nieznanego terytorium. Nie zapominajmy, że siły kreatywne u nas do tej pory, mimo rewolucyjnych wstrząsów, znajdują się na kulturalnej peryferii, skąd do mainstreamu państwowej strategii póki co nikt ich nie zapraszał, jak naród na Majdan, na przykład. Kogoś, oczywiście, zapraszano na radę… do różnych gabinetów, co, nawiasem mówiąc, przypomina zdemokratyzowane „przecieki informacji” w rodzaju: my was posłuchamy, a wnioski wyciągniemy sami. Jakie oni będą wyciągać wnioski — jeden Bóg raczy wiedzieć! Jak tam, u Mykoły Kulisza w „Mynie Mazajle”, — ujawnimy wszystko ukraińskie, żeby potem je zniszczyć… Wybaczcie czarny humor. Nawiasem mówiąc, o terytoriach i przestrzeniach. Organizować „okrągłe stoły” w salach ze sceną pudełkową oznacza z góry wyeliminować możliwość konstruktywnej wymiany energii, bo taka frontalnie ustrukturyzowana, zamknięta „imperialna” przestrzeń podświadomie orientuje obecnych na wzór: „czyste klatki schodowe domów”. Bo sedno nawet nie w celu (pożądanym jasnym i wysokim), a w tym, jak będziemy do niego zmierzać, czyli liczy się technologia ruchu. Czy może eurointegracja być celem kultury i społeczeństwa? Czy warto integrować się w coś, co znajduje się w stanie zmierzchu? I czy nie warto tu wspomnieć sakramentalnej frazy o „wypachnionym gniciu starej Europy” (chodzi o brak pasjonarności zachodnioeuropejskiej przestrzeni socjokulturowej, potrzebnej dla nowego postępu)? Mowa nawet nie o sensie eurointegracji, a o tym, czy może kierunek służyć za cel. To wygląda tak: idź tam, nie wiem gdzie. Można długo spierać się o pojęcia… jednak nikt o nie spierać się nie będzie, bo nie ma gdzie. Ukrainie, która zamierza przebudować systemy polityczny, gospodarczy i socjokulturowy (właśnie w takiej kolejności, niestety), czyli zrealizować nowe zasady budowy państwa, funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego, nowe wartości rozwoju kulturalnego, oneż strategie, — totalnie brakuje możliwości intelektualnej wymiany energii: ani ci ogólnonarodowego czasopisma kulturologicznego-tygodnika, choćby miesięcznika (te nieliczne, które istnieją, nie są zbyt regularne), ani współczesnych duchem i stylem profilowych czasopism z zakresu wiedzy o sztuce, nie mówiąc o tym, że nie ma ŻADNEGO pełnowartościowego programu telewizyjnego o kulturze, jak i żadnego programu telewizyjnego o teatrze itd. A o ukraińskim rynku wydawniczym w ogóle pomilczmy — oszczędźmy nerwy. Społeczeństwo obywatelskie, pozbawione możliwości autorefleksji! Więc o jakiej strategii narodowej mowa? Jakich recept szukamy? I jaką informację zbieramy w naszym ukraińskim getcie? Kiedy najnowsza nauka humanistyczna, jak i przyrodnicza, ogłasza początek ery systemów ruchomych, w których zachodzi zmiana nie starych form nowymi, a zmiana zasad ich powstawania i funkcjonowania. Swoją tolerancją, szlachetnością, szczerością i otwartością na Majdanie Ukraińcy zadziwili cały świat, i, przede wszystkim, samych siebie. To te rdzenne cechy, których brakuje we współczesnym świecie. Czemuż my znowu pozamykaliśmy się w gabinetach, w futerałach stanowisk i wszelakich „skrajnych chatach”, prowadzimy jakieś formalne „okrągłe stoły”, czatujemy na krzesła i równolegle wybijamy je jeden spod drugiego? Kogo my oszukujemy? Czemu u nas tak silna jest inercja starych form dezorganizacji społecznej i nastawień psychologicznych, do których wróciliśmy po Pomarańczowym incydencie? Może ta czysto ukraińska, wołowa cecha — inercja formotwórcza, którą przenosimy i na środowisko socjokulturowe, które potrzebuje właśnie twórczej spontaniczności, — jest tym wewnętrznym wrogiem, tak potrzebnym dla Ukraińca, żeby ruszyć siebie z martwego punktu „zaczarowanych kół” swojej, wołowej przecież, historii. Mykoła Roerich ma obraz „Beda-kaznodzieja” — stoi ślepy żebrak i rozmawia z kamieniami. Legenda głosi, że leniwy uczeń-przewodnik chciał pospać i powiedział świętemu, że przed nim tłum ludzi. Beda długo przemawiał do kamieni, a kiedy uczeń odpoczął, to powiedział nauczycielowi, że można pomilczeć, bo ludzie już się rozeszli. Święty zamilkł w smutku. I — cud! — w odpowiedzi zewsząd rozległo się „Amen”. Czyż nie strategia dla naszej ukraińskiej polityki kulturalnej? Natalia SZCZEWCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Trochę o technologii tworzenia „kręgów” i zbierania „stołów”

... się do innej w wymarzonej harmonii. Moderator — nie koncertmistrz, lecz raczej dyrygent. I być może wyda się to dziwne w naszym, po dziś dzień autystycznym, społeczeństwie obywatelskim i środowisku artystycznym, ale orkiestra, jeśli już posłużyć się terminologią muzyczną, nie zagra bez wcześniejszego zawodowego zapoznania dyrygenta z muzykami, a także muzyków między sobą. Nie mówiąc już o partyturze. A jazz, powie ktoś, jakby odsyłając do wspomnianego wyżej „twórczego chaosu”? Ależ jazz to najwyższy pilotaż słuchania drugiego! Rzekomo istnieje formalna procedura zapoznawania się ludzi, którzy zbierają się razem, by rozwiązać wspólny problem (i nie myślcie, że takie zapoznanie się „znajomych” jest zbędne, bo jak często witamy się z kimś, a potem pytamy sąsiada: „Kto to?”). Ale takie przedstawianie ludzi, znane w „cywilizowanej europejskiej” Fot. G. Oborska sztuczny patos. I w ogóle z patosem w kraju już dostatecznie się najedliśmy. Majdanom — majdany, a stołom — stoły. Różne skale dyktują odpowiedni typ pracy; w przypadku tego ostatniego wymiaru, czyli stołu, — konkretność. Na przykład zaprosili was do stołu, a na stole — pusto, a wam mówią: częstujcie się, drodzy goście, nie krępujcie się… I stworzą taką psychodeliczną atmosferę (mówiąc obrazowo, „uderzą w harfy i bandury” ukraińskich sentymentów), by ta wirtualna „uczta ducha” wydawała wam się strategicznym stołem króla Artura. Cóż to za sekwencja taktycznych działań! Tylko wirtuozersko bawimy się pojęciami, których sens dawno zapomnieliśmy: kultura, idea ukraińska, wartości duchowe… Co to znaczy dla każdego z nas — na poziomie osobistej egzystencji, przede wszystkim? Jak na przykład można budować strategię kultury, nie określiwszy celu — i im prościej, konkretniej, tym lepiej? Na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

FESTIWAL KRAINA MARZEŃ SALUTUJE

Kiedy „marzycielskie”, ale całkiem sprawne widowisko osiągnęło swoje apogeum, pierwszą asocjacją było: po Majdanie nie przypominam sobie czegoś podobnego nie tylko pod względem liczby ludzi zjednoczonych wokół jednego centrum przyciągania, ale także, co najważniejsze, przejętych wspólnym nastrojem. „Kraina Marzeń” ma rzeczywiście szczególny związek z „pomarańczową falą” — właśnie stąd, z Pola Śpiewaczego stolicy, prawie rok temu (4 lipca) wystartowała kampania wyborcza Wiktora Juszczenki, a tydzień później (9—10 lipca) odbył się tutaj Pierwszy Festiwal Etniczny „Kraina Marzeń”. Przypomina się szczególny pietyzm, mieszanka radości i niepokoju, z jaką ludzie przychodzili wtedy na Pole Śpiewacze. Spotkanie na tym terenie z dalekimi i bliskimi przyjaciółmi, po prostu znajomymi, było swoistym symbolem wiary. Jak zresztą później — na Majdanie. Dzisiejsze Pole Śpiewacze, w porównaniu z 2004 rokiem, było inne: spokojniejsze, bardziej respektowalne i stylowe. Przybyło scen, lepsze stało się ich wyposażenie. Co prawda, nie wszystko jeszcze układa się z punktualnością w czasie, a i mapa festiwalowego kraju na razie pozostawia wiele do życzenia. Choć nie przeszkodziło to organizatorom starannie, bez zamieszania i zauważalnych wpadek, wykonać cały program festiwalu, a to, że odwiedzającym czasami trudno było odróżnić scenę Ławry od Obrzędowej i jasno zidentyfikować, kto kiedy występuje — drobnostka. Mykoła SKYBA Zdjęcie G. OBORSKIEJ Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego, dział polityki Ołeksandr SOŁONEC 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Redaktor literacki Anatolij WENCKOWSKYJ 279-49-47 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział kultury Mykoła SKYBA 279-49-47 Dział literatury Maria KRYSZTOPA 270-55-57 Korespondent specjalny Radmiła KORŻ 279-39-55 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Oksana PETRYCZENKO 278-63-69 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301228 Nakład ogólny — 32000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na pół roku — 19,18 hrywny. europejską ironią i ukraińskim poczuciem humoru, jednak w każdym żarcie, jak wiadomo, jest tylko cząstka żartu, a reszta — prawda. Ale zanim na scenę wyszedł Mistrz rytuału — jak coraz częściej nazywają lidera „WW” — odbył się występ głównego gościa „Krainy Marzeń” — angielskiej piosenkarki uzbeckiego pochodzenia Sewary Nazarchan. Niedawno dwudziestopięcioletnia Sewara, którą opiekuje się Peter Gabriel, została zwyciężczynią konkursu BBC World Music Awards w nominacji „Najlepszy piosenkarz Azji”. Na kijowskiej scenie gwiazda Wschodu zaprezentowała bogaty program, stworzony na podstawie tradycyjnych cykli wokalnych i instrumentalnych XV—XVI w. Muzyka renesansu środkowoazjatyckiego, nawleczona na sprężyste wibracje uzbeckiego dutaru, okazała się dość niezwykła jak na ukraińskie ucho i zbyt skomplikowana dla percepcji oraz „wyłowienia” w niej драйву (energii). Jednak z szacunku do gościa i organizatorów publiczność cierpliwie chłonęła cierpkie zapachy muzyki wschodniej. Za to, kiedy na scenie wreszcie pojawił się Ołeh Skrypka, festiwalowy lud odprężył się i poszedł w „odryw”. Jeśli chodzi o zapowiedziany w programie „specjalny program etniczny” zespołu „Wopli Widoplasowa”, to polegał on głównie na odnowionej instrumentacji starych dobrych hitów. Do kwadrygi „WW” po kolei dołączali: grupa instrumentów dętych blaszanych, sopiłki, staroświeckie liry korbowe, cymbały i wreszcie wokaliści z zespołu folklorystycznego „Bożyczi”. Pod koniec wybrzmiała kompozycja „Kraina Marzeń”, która dała swego czasu nazwę festiwalowi. Co prawda, tym razem zaakcentowano ją nie tyle melodyjnymi barwami, co fajerwerkami, ale nawet w pirotechnicznej obróbce hymn „Krainy Marzeń” nie stracił żywych, serdecznych strun. Zamykającym akordem festiwalu stał się tradycyjny duet Ołeha Skrypki i Niny Matwijenko, którzy śpiewem „Oj Narodowe tradycje zaczynają się od tradycji rodzinnych. Prezydent Wiktor Juszczenko z dziećmi i żoną złożyli wizytę w Krainie Marzeń na malownicze zbocza z malowniczo rozmieszczonymi na nich grupami ludzi, to można było wyłapać w tym idyllicznym obrazku jakąś analogię do tradycyjnych wiejskich świąt i odpustów. Z potoku ludzi, którzy poruszali się na festiwalowe widowisko, oko z przyjemnością wyłapywało postacie w strojach etnicznych, dobranych ze smakiem i znajomością rzeczy. Kto zaś zawitał na święto w codziennym ubraniu, ten miał okazję tuż obok, w alei mistrzów, zmienić swój wizerunek, kupując wyszywankę, barwną indyjską chustę, wykonaną techniką batiku, lub coś z biżuterii. Przyzwyczajenie publiczności do ukraińskiej rodzimej estetyki też można zaliczyć do aktywów organizatorów festiwalu. Kilkanaście wieczornic, gdzie strój etniczny służył za swoistą przepustkę, dało o sobie znać. Oto Wiktor Juszczenko z rodziną zdążył pobyć tylko na jednej etnoimprezie od „Krainy Marzeń”, jednak jeden z ich głównych warunków spełnił. Na Pole Śpiewacze jego żona i dzieci przyszli w wyszywankach. Po siódmej wieczorem epicentrum festiwalu stawała się Wielka Scena. Z zamysłu organizatorów, zespoły, które tu występowały, miały zademonstrować godne wzorce stylu world music. Tradycyjna lalka-motanka na pamiątkę festiwalu Nie będę analizować, na ile w pełni udało się zrealizować zamierzone, powiem tylko, że występ każdego z zespołów odniósł sukces, a o gustach, jak wiadomo, się nie dyskutuje. Dla siebie zaś odnotowałem białoruski zespół „Jurja”, w repertuarze którego śmiało połączyły się format rock-suity, archaiczny poleski melos, teksty mitopoetyczne i gardłowe barwy brzmieniowe, właściwe ludom Syberii i Tybetańczykom. Przy eksperymentach siabrów nawet francuski „Red Cardell” ze swoimi rockowymi improwizacjami na motywy celtyckie był dość tradycyjny i standardowy. Należy powiedzieć, że wieczorny program pierwszych dwóch dni był tylko swoistym nastrojeniem publiczności na kulminacyjny trzeci dzień. Finałowy wieczór festiwalu otworzył Roman Hrynkiw, który przygotował ciekawy i, w pewnej mierze, nieoczekiwany program, organizując pod nowy projekt dość kreatywny zespół instrumentalistów, gdzie własnoręcznie zmodernizowane przez maestro bandury udanie połączyły się z brzmieniem indyjskiego sitaru. W ogóle trzeci dzień festiwalu odbył się pod znakiem „ex Oriental luxe”, o czym dość wyraźnie zadeklarował Ołeh Skrypka, ogłaszając, że jego „duch, serce, rozum pragną mądrości Indii”. Choć powiedziane to zostało z całkowicie euro- z uwagi na to, że ważniejsza była atmosfera panująca w przestrzeni między scenami. I tutaj trudno przecenić wyjątkowość krajobrazu Pola Śpiewaczego, gdzie niedaleko od siebie może występować od razu kilka zespołów, nie przeszkadzając sobie nawzajem. Każda grupa folklorystyczna komunikowała się z publicznością bez pośredników, całkowicie samodzielnie i swobodnie interpretując siebie. Takie podkreślenie niepatetycznego stosunku do kultury tradycyjnej budziło zaufanie do tego, co działo się w przestrzeni scenicznej. Czyż potrzeba jakichś specjalnych rekomendacji, powiedzmy, dla chóru “Basiani” z Gruzji, poza ich własnymi melodiami. Trzy dni z rzędu ten zespół utrzymywał wokół siebie magnetyczne pole uwagi gości i uczestników festiwalu. A kiedy dochodziło do tańców, to ukraińskie dziewczęta po prostu ustawiały się w kolejce, aby poczuć temperament chłopaków z Gruzji. Ale mimo wszystko każdy swój występ “Basiani” kończył Hymnem Ukrainy. Mnie, szczerze mówiąc, bardzo rzadko zdarzało się słyszeć od naszych artystów tak szczere i podniosłe brzmienie ukraińskiego Hymnu. Program dzienny w ogóle był najmniej podobny do banalnego koncertu. Jeśli spojrzeć z góry Najkrótszą drogę do marzeń opanowywały dzieciaki na placu zabaw “Ślimak” na Kupała na Jana” utrwaliły rytualną istotę festiwalu, powołanego, by dokonać tajemnicy połączenia ognia i wody, nieba i ziemi, tradycji i moderny, drive’u i kontemplacji. Wokalistki białoruskiej grupy “Jurja” zadziwiły obecnych nie tylko barwami tembralnymi, ale i oryginalnymi akcesoriami

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn