Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

WADYM DOBROŁIŻ Z NIŻYNA

Слово Просвіти, №28 за 2005 рік

DUCHOWOŚĆ Pojawienie się greckiej kolonii w Niżynie było uwarunkowane wydarzeniami połowy XV w., kiedy Grecję podbiły wojska tureckiego sułtanatu. Aby zachować kulturę narodową, język ojczysty i wiarę prawosławną, tysiące Greków przesiedlało się na sąsiednie ziemie. W połowie XVII w. powstaje grecka wspólnota w Niżynie — dużym ukraińskim mieście pułkowym. Pragnąc przyciągnąć greckich kupców do aktywnego handlu, hetman B. Chmielnicki w 1657 r. wydał uniwersał, którym nadał niżyńskim Grekom prawo wolnego handlu w granicach całej Hetmanszczyzny. Wkrótce energiczni Grecy-komersanci przekształcili Niżyn w ważny ośrodek handlu pośredniego. Z czasem przywileje i administracyjną autonomię Greków potwierdzali hetmani I. Wyhowski, J. Chmielnicki, I. Brzuchowiecki, I. Samojłowicz, I. Mazepa, I. Skoropadzki, D. Apostoł i inni. W archiwum Niżyńskiego magistratu greckiego przechowywano 57 hetmańskich uniwersałów, carskich i archierejskich gramot, którymi w różnych czasach potwierdzano wolności Greków. W 1679 r. prawosławni Grecy zwrócili się do władz duchownych i świeckich z prośbą o zezwolenie na budowę w Niżynie świątyni, aby móc odprawiać nabożeństwa w ojczystym dla nich języku greckim. Inicjatorem zwrócenia się stał się wybitny oświeceniowiec, ksiądz Chrystofor Dmytrijew. Przybył on do Niżyna z Macedonii (Grecja Północna) w 1677 r., ratując się przed prześladowaniami ze strony muzułmanów. Uzyskawszy w 1680 r. błogosławieństwo od patriarchy konstantynopolitańskiego Jakuba II i arcybiskupa Łazarza Baranowicza (Metropolia Kijowska), ks. Chrystofor zaczął zbierać datki na budowę. Do 1692 r. Grecy zdołali zbudować dwie świątynie: drewnianą — Michajłowską i murowaną — Wszystkich Świętych. Przy świątyniach działało bractwo cerkiewne, bibli- KONKURSY Po ukończeniu jednej z kijowskich szkół w 1931 roku Wadym został studentem Instytutu Artystycznego. Malarstwo pejzażowe i portrecistykę studiował u profesora Fedora Kryczewskiego i był jego ulubionym uczniem; a malarstwo dekoracyjne, w szczególności sceniczno-teatralne — u profesora Mykoły Strunnykowa. Z grafiką sztalugową i oprawą książek zapoznał się w pracowni S. Nałepyńskiej-Bojczuk. W 1935 roku za „kontrrewolucyjne odchylenia” i „burżuazyjny nacjonalizm” Dobrołeżę zesłano na Koły- te starodruki X—XIX w., wśród których były prawdziwe perły średniowiecznej sztuki książkowej. Świątynie odgrywały ważną rolę w życiu społecznym. Na placu cerkiewnym odbywały się święta publiczne, zebrania wspólnoty, wybory księży i cerkiewnych tytarów, członków sądu brackiego i magistratu. Pieniądze ze skarbca cerkiewnego wydawano na utrzymanie szkoły i szpitala, na pomoc biednym, chorym i sierotom. Zgromadziwszy środki, Grecy rozpoczęli (1714 r.) przebudowę drewnianej cerkwi Michajłowskiej. 28 maja 1731 roku nowo wybudowaną ceglaną świątynię poświęcił metropolita kijowski Rafał Zaborowski, o czym zachował się napis na łupkowej tablicy wewnątrz cerkwi. W latach 70. rozpoczęła się przebudowa cerkwi Wszystkich Świętych. W 1805 roku budowę zakończono pod kierownictwem czernihowskiego architekta A. Kartaszewskiego. Wtedy też do świątyni dobudowano klasyczne portyki z kolumnadą, wzniesiono smukłą trzykondygnacyjną dzwonnicę. mę. Powróciwszy po trzech latach, artysta początkowo żył z przypadkowych zleceń, a z czasem został pomocnikiem dekoratora i oświetleniowca sceny w Kijowskiej Wytwórni Filmowej, gdzie dekorował filmy pod kierunkiem Ołeksandra Dowżenki. Brał udział także w wystawach artystycznych. W 1941 roku Dobrołeżę zmobilizowano do Armii Czerwonej. I znowu obóz, tylko już faszystowski. Ratując się w 1942 roku, powraca do Kijowa. O twórczości podczas okupacji nie było mowy, jednak los daruje Wadymowi miłość. Żeni się z utalentowaną pianistką Walentyną Puszkar i wyjeżdża z kraju. Oto jak opisuje pani Walentyna swój pobyt w Hanowerze: „Tam już zebrało się wielu Ukraińców. Wśród nich dyrygent Opery Kijowskiej Horbenko, jego żona — balerina, pianista-pedagog kijowianin Wadym Kippa, śpiewak Nedilko, tancerze, śpiewacy chóralni. A także aktorka z Niżyna Małysz-Fedoreć i jej mąż Mykołajenko. Utworzył się niewielki zespół pieśni i tańca. Na jednym z koncertów był… przedstawiciel zarządu wojskowego. Spodobało mu się i zaprosił artystów do występu w brytyjskim klubie wojskowym. Po tym zespół dał koncerty w innych jednostkach wojskowych wokół Hanoweru”. Doświadczywszy niedostatku, Wadym Dobroliż zyskał za to atmosferę wolnej twórczości. Kierując studiem plastycznym, bierze udział w licznych wystawach w obozie strefy brytyjskiej, dekoruje przedstawienia obozowego teatru ukraińskiego. W ciągu 1945—1948 lat namalował dwa tuziny portretów, trzy ikony dla cerkwi obozowej oraz szereg pejzaży i martwych natur. Jednocześnie brał udział w tworzeniu wydawnictwa „Zahrawa”, dla którego wykonał niemało prac graficznych. Ostatni etap twórczości artysty związany jest z Kanadą. Właśnie wtedy Ukraińska wspólnota prawosławna szukała malarza-monumentalisty dla cerkwi równoapostolskiego wielkiego księcia Włodzimierza. „Nasz artysta wniósł twórczą innowację nie tylko w polichromię cerkiewną, ale i w rzeźbę ikonostasów, posiadając wyjątkowe wyczucie plastyczne i zrozumienie — pisze Iwan Kejwan we wstępnym artykule do albumu. — Artysta dostosowywał rzeźbę ikonostasów w drewnie do stylu danych cerkwi, czyli do ich wewnętrznej architektury, jednak zawsze trzymał się ukraińskich tradycji w ogólnej konstrukcji oraz ornamentyce, wykonanej z mistrzostwem”. Daleko od rodzinnego domu Wadym Dobroliż wspomina ukraińską wieś w malowniczym pejzażu o tym samym tytule. Przedstawia żonę i córkę w ukraińskich strojach. Historycy sztuki wyróżniają jego pejzaże „Ratusz w Weimarze”, „Zielone jezioro. Hanower”, „Jezioro Windermere”, „Drewniany most”, „Jezioro Ale wreszcie czas rozrzucania kamieni minął. W 1992 r. z inicjatywy wykładowców i studentów Niżyńskiego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mykoły Hohola, towarzystwa „Proświta” oraz inteligencji miasta utworzono wspólnotę prawosławną UKP Patriarchatu Kijowskiego, której przewodniczyła wykładowczyni uniwersytetu Maria Astafjewa. 4 grudnia 1994 r. w świątyni odbyła się pierwsza po 30-letniej przerwie liturgia, a 18 kwietnia 1995 r. decyzją Czernihowskiej Rady Obwodowej cerkiew Wszystkich Świętych przekazano wspólnocie. W 1997 r., w dzień Wszystkich Świętych Ziemi Ukraińskiej, świątynię odwiedził Świątobliwy patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, który przewodniczył świątecznemu nabożeństwu. Dziś wśród parafian cerkwi Wszystkich Świętych jest niemało inteligencji i młodzieży. Już dziesięć lat parafią kieruje wychowanek Kijowskiej Akademii Duchownej protojerej Serhij Czeczyn. Przy świątyni utworzono chór „Woskresinnia”, którym kieruje zasłużony pracownik kultury Ukrainy Serhij Hołub. W nabożeństwie bierze udział dobrze znany w Niżynie i poza jego granicami dziecięcy wzorowy chór „Sjajwo”. Działa centrum duchowo-oświatowe, tradycyjnymi stały się wieczory muzyki duchowej, wystawy ikon, spotkania z młodzieżą. Świątynia Wszystkich Świętych znów stała się ulubioną cerkwią mieszkańców Niżyna. Jej wnętrze zdobi rzeźbiony wielopoziomowy ikonostas, stworzony przez współczesnych niżyńskich mistrzów według projektu artysty z Niżyna, znanego na Ukrainie grafika Ołeksandra Koszela. Kończy się odnowienie cerkwi Michajłowskiej. I chce się wierzyć, że te wspaniałe świątynie nigdy więcej nie zaznają zniszczenia. z Ołeksandr MOROZOW, ksiądz, przewodniczący Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki w Niżynie. Na zdjęciu: Cerkiew Wszystkich Świętych. Wygląd zewnętrzny. PAMIĘĆ. Moreyn”. Ale szczególnie wyróżniają „Zimę w Ukrainie” — tyle tu miłości i tęsknoty. Jaskrawo objawił się Dobroliż także jako artysta-dekorator: przydało się doświadczenie współpracy z Ołeksandrem Dowżenką. Artysta zaprojektował oprawę oper i operetek, wykonał kostiumy i dekoracje do przedstawienia „Lis Mykyta”, tworzył dekoracje na ukraińskie rocznice narodowe i inne święta w Edmonton. Wiosną 1999 roku pani Wałentyna wraz z córką, zięciem i wnuczką przywiozła do ojczyzny zmarłego męża kilka prac Dobroliża, fotoreprodukcji wykonanych przez niego malowideł cerkiewnych, rzeźb i ikon. Ten dar wzbogacił zbiory Muzeum Dziedzictwa Kulturowego w Kijowie oraz Niżyńskiego Muzeum Krajoznawczego. Spuścizna Wadyma Dobroliża przekonuje nas o tym, że Ukrainiec, gdziekolwiek by się nie znalazł, zawsze tworzy piękno. Nadija ONYSZCZENKO. z. Na zdjęciu: Wadym Dobroliż. Autoportret. Ikona Narodzenia Pańskiego w cerkwi świętego Iwana w Edmonton. Szlachetna — takie wrażenie pozostało u wszystkich, którzy spotkali panią Wałentynę w Niżynie w lipcu 1997 roku. Wtedy po raz pierwszy przyjechała do ojczyzny swojego zmarłego męża Wadyma Dobroliża. Wdowa — tak podpisała się w księdze pamiątkowej i w albumie „Wadym Dobroliż”, wydanym w 1985 roku w kanadyjskim Edmonton, gdzie rodzina znalazła się pod koniec lat 40. Właśnie to wydanie zapoczątkowało powrót artysty do Ukrainy: do Niżyna, gdzie urodził się w 1913 roku, i do Kijowa, gdzie dorastał jako artysta.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn