Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

WALENTY WASYNOWYCZ —

Слово Просвіти, №28 за 2005 рік

Planując na następną odsłonę „Synergii postępu” rozmowę o perspektywach współczesnego kina ukraińskiego (przede wszystkim — młodego), w ciągu jednego dnia nagrałem dwa wywiady na ten temat (co przewiduje format projektu) i, w pełni zadowolony z pierwszego kroku ku stworzeniu skonsolidowanego tekstu, zabrałem się za transkrypcję nagrania audio. I nagle poczułem, że nie wyobrażam sobie, jak zmontować obok siebie te dwa materiały. I kontekst niby jest, i punktów stycznych w wydarzeniach nie brakuje, i pod względem temperamentu oraz odczuwania świata moi rozmówcy są bardzo podobni, ale coś nie pasuje na papierze — teksty od dwóch rozmówców okazały się wewnętrznie bliskie, jednak dość samowystarczalne. To znaczy sensownie wszystko się zgadza, a sensorycznie — nie. Ale własna synergia w każdym z nich jest. Chodzi o personalistyczną SYNERGIA POSTĘPU — Niedawno odbył się festiwal kinowideo „Otwarta noc”, tym razem przyszło ci pracować w składzie jury — jakie wrażenia? — Pierwsze wrażenie z festiwalu — jego jakość rośnie. Z treści programu wynika, że dobór filmów staje się bardziej wybredny. Co prawda, w każdej z nominacji było tak mało prac, że w jury prawie nie powstawały dyskusje dotyczące wyłonienia zwycięzcy. Do głosowania trzeba było uciekać się tylko dwa razy: po raz pierwszy — kiedy wyłanialiśmy najlepszy film nieaktorski, nakręcony na taśmie, po raz drugi — dokumentalny, nakręcony na wideo. W tej ostatniej nominacji konkurentami okazały się prace „Konsonans” Wiktorii Melnykowej oraz „Anatomia strzału” Tarasa Kusznira. Osobiście głosowałem na „Konsonans”, bo tematycznie jest mi bliższy — być może dlatego, że swego czasu zajmowałem się muzyką. Co więcej, pochodzę z Polesia, a tam stare kobiety śpiewają tak, że aż przechodzą ciarki. Choć rozumiem, że ten film zrobiono w dość tradycyjnej, telewizyjnej manierze. Jeśli chodzi o Tarasa Kusznira, to jego film został „wyciągnięty” tylko dzięki pracy operatorskiej, bo sama historia, na której oparto fabułę, jest „równa” i niezbyt ciekawa — jak dla mnie. W związku z tym proponowałem wyróżnić ten obraz w nominacji „Najlepsza praca operatorska”. — A jak ci się podoba wielogłosowość stylów i różnorodność gatunków, które ujawnił tegoroczny festiwal? W każdej pracy — echo wielu szkół i tradycji, ale nie czuć czegoś oryginalnego… — Gatunkowa różnorodność — to część koncepcji „Otwartej nocy”… — …ale takie wrażenie, że większość zgłoszonych do programu filmów pochodzi z różnych epok, różnych krajów. — Coś takiego zapewne jest. Film „Mychajluky”, na przykład, świadomie czy nieświadomie — nie będę twierdził — nakręcono w tradycjach Odeskiej Studii Filmowej czasów radzieckich — z odpowiednim anturażem (chociaż on do dziś zachował się w życiu codziennym). A oto reżyser filmu „Oligarcha” celowo orientuje się na Hollywood, zasadniczo pracuje na taśmie „Kodak” i przyznaje, że jest nastawiony na kino biznesowe, na popularne kino, które będzie miało szeroką dystrybucję i sukces kasowy. Nie podejmuję się analizować, o czym świadczy taka tendencja. Po prostu ona jest — i tyle. — A co daje udział w festiwalu czy, tym bardziej, zwycięstwo w tej czy innej nominacji młodym filmowcom? Na ile realnie „Otwarta noc” pomaga twórcom znajdować wyjście na międzynarodowe konkursy, do potencjalnych sponsorów? — To samo, co może dać każdy inny festiwal. Tak, skale są różne, a istota jedna: widzi cię publiczność, producenci, menedżerowie kanałów telewizyjnych, co, na przykład, stało się z filmem „Mychajluky”. Ołeksandr Tkaczenko, dyrektor firmy „Nowa Studia” (jako członek jury przeglądał wszystkie filmy), powiedział, że reżyserowi, który nakręcił ten film, choćby jutro może zaproponować pracę nad serialem. Takie uznanie pomaga człowiekowi przełamywać kompleksy w rodzaju: „Nic nie potrafisz”; „Ukraińskiego kina nie ma”; „Szkoła nie istnieje” itp. Tak długo słyszeliśmy rytualne powtarzanie tych fraz, że odpowiednie stereotypy bardzo głęboko w nas siedzą. Wyróżnienia festiwalu pomagają się ich pozbyć. — A od kogo najczęściej można usłyszeć wspomniane frazy? — To rozlane w atmosferze. Ale przeważnie takie nastroje podsyca starsze pokolenie. „Weterani” lubią powtarzać: oto my, powiadają, w waszym wieku kręciliśmy kino… A obecnie wszystko jest źle i młodych nie widać. A coż dzieje się dzisiaj (przynajmniej tak było w poprzednich latach): przynosisz do Ministerstwa Kultury swój scenariusz, dalej jakaś tajna komisja go bada i wydaje werdykt. Średni wiek członków tej komisji, jestem pewien, przekracza pięćdziesiąt lat. A moje postrzeganie świata i widzenie pięćdziesięciolatka — są zupełnie różne. — Wiodącą uczelnią w sferze sztuki filmowej na Ukrainie pozostaje Uniwersytet Teatru, Kina i Telewizji im. I. Karpenki-Karego (w szczególności tylko tutaj uczą pracować z taśmą filmową). Co możesz powiedzieć o jakości edukacji filmowej w swojej Alma mater? — Wielką rolę odgrywa to, że tutaj uczą kręcić na taśmie filmowej. Specyfika pracy z nią jest zupełnie inna niż z nośnikami wideo. Taśma filmowa skłania do obliczania każdego kadru, każdego kroku — inaczej po prostu nie „zmieścisz się” w przydzielonym ci limicie materiału. Ten moment bardzo pomaga się zorganizować. Dwukrotnie kończyłem ten uniwersytet — najpierw jako operator, potem jako reżyser. Na wydziale operatorskim przez pierwsze trzy lata bardzo się nami opiekowano — paczkami nosiliśmy zdjęcia. Urządzaliśmy sobie nawzajem „egzekucję”, analizując prace. Czyli czuło się wypracowany system nauczania. A jeśli chodzi o reżyserię — w większym stopniu należeliśmy do siebie. Byli, prawda, i tacy pedagodzy (głównie dramaturdzy), którzy uczyli nas bardzo wnikliwie czytać tekst, zagłębiać się w psychologiczne relacje postaci, rozbierać na czynniki pierwsze zwroty akcji. Reżyserii uczyłem się u Ołeksandra Kowala. On, na przykład, nie miał metodycznie opracowanego programu. Po prostu pokazywał swoje filmy, bardzo ciekawie opowiadał, jak robił ten czy inny epizod i tym tworzył taką atmos- Zdjęcie H. Oborskiej sferę, która wszystkich studentów prowokowała, by coś i u siebie zacząć kręcić i montować. Czyli w tym sensie nie mamy szkoły, gdzie jest rozpisane, co po czym się robi. Komuś to w duszy gra, tym, którzy mają analityczny sposób myślenia — nie. Ale kino jako sztuka, zapewne, jest obliczone na emocjonalnych ludzi. — A jeśli chodzi o wpływ młodych filmowców na siebie nawzajem… Czy jest tak, na przykład, że kiedy ktoś zrobił świetny film, to staje się on swoistą poprzeczką dla reszty, poniżej której już nie można robić? — W instytucie (teraz — uniwersytecie) u nas takiego czegoś nie było. Dopóki nie trzeba było oddawać pracy, po prostu świetnie spędzaliśmy czas, Co to takiego? Właśnie teraz ci o tym opowiadam, a w głowie mogą mi się kręcić inne myśli albo może rozwiązywać się inny problem. Chodzi o polifoniczność wewnętrznego świata człowieka. Chcę pokazać człowieka jako całość, a co najważniejsze — zrobić to ciekawie. — Zatem wychodzi na to, że właśnie kino, dzięki jedności obrazu i dźwięku, może unaocznić tę osobliwość ludzkiej natury i w ogóle — różnorodność świata… Swoją drogą, o mieszaniu gatunków i przesunięciach perspektywy: kiedy oglądałem twoją pracę „Pod słońce”, to nic surrealistycznego tam nie dostrzegłem, natomiast zobaczyłem efekt przesunięcia. To wtedy, gdy w kadrze jest dokumentalna faktura (prawdziwy garncarz, jego praca z gliną, poszukiwanie obrazu) oraz aktorskie głosy zza kadru, muzyka i reżyserski zamysł, który również wlewa zupełnie inny sens w sfilmowany materiał… — Tak, bohater jest dokumentalny, a kino — fabularne. Nowy film, który kręcę, też jest zbudowany na podstawie dokumentalnej. To historia dwóch małżeństw, z których jedno mieszka na wsi, drugie — w mieście. Mają różny rytm życia. Pierwsze ma możliwość spędzania więcej czasu razem i cieszenia się prostymi i niewymagającymi radościami życia na łonie natury. U drugiego małżeństwa życie zewnętrznie niby jest ciekawsze, ale trudno znaleźć w nim sens. — Czyli to dwa modele stosunku do życia? — Tak. To jest to pytanie, które staram się dla siebie rozwiązać. Z jednej strony, żeby żyć w wielkim mieście i zaspokajać swoje potrzeby (w szczególności twórcze), trzeba też odpowiednio pracować. Z drugiej strony — mam marzenie, chcę siedzieć nad rzeczką, bawić się z synem, rozmawiać z żoną, kontemplować. — Zatem — to film o realnym rozdarciu wewnętrznego świata… — Nie, w rzeczywistości są ludzie, którzy żyją albo kontemplacyjnie, albo aktywnie, ja pozycjonuję się pośrodku — tutaj nie stracić i tam zyskać. Poszukiwanie dao. Tak więc, na dniach byliśmy z ekipą filmową na wsi i filmowaliśmy epizod kąpieli. Wszystko niby w porządku, przyjechaliśmy do domu, przeglądamy materiał, a ja po cichu: „Ale głupek”, można było przecież taki ciekawy kadr zrobić. W tej wsi przepływa wąziutka rzeczka, Unawa, musiałem wybrać górny punkt, podgonić dźwig dla operatora i poprosić swoich bohaterów, żeby trochę przepłynęli na plecach z prądem. Jeśli to sfilmować, wyjdzie dość ciekawy statyczny kadr: moi bohaterowie przepływają jeden za drugim — z lewego dolnego rogu w prawy górny. Co by to mogło symbolizować? To, że ludzie żyją bezstresowo i płyną z prądem. I ten obraz od razu podnosi film na inny poziom. Piękno kadru podkreśla: to nie jest po prostu epizod pośród innych, to — przesłanie. Widzowie odczytują obrazy-przesłania. I interesuje mnie, jak przekazać swój przekaz. — Do kogo takie przekazy są przede wszystkim adresowane? Czy to list Robinsona, zapieczętowany w butelce, któremu nie wiadomo ile czasu płynąć oceanicznym prądem, czy jednak jest jakiś punkt odniesienia, „mapa prądów”, która daje wyobrażenie o potencjalnym adresacie? — Myślę, że to przesłanie jest obliczone na pewien poziom kulturowy naszych obywateli. Nie uważam się ani za zbyt mądrego, ani za zbyt głupiego. Jestem bardzo podobny do tych, którzy tak samo obracają się w tym środowisku kulturowym. — A istnieje ona, ta jednolita przestrzeń kulturowa, gdzie, obrazowo mówiąc, butelka rzucona do wody z wyspy A ma szansę przybić do brzegu wyspy B? Czy w jednym morzu przebywają artysta, który wysyła przekaz, i jego odbiorca, do którego przekaz jest adresowany? Już wspomniana sytuacja z programem festiwalu „Otwarta noc” nasuwa myśl, że nie. — Nie wiem, nie zastanawiałem się nad tym. Ale jestem pewien, że na terytorium Ukrainy moją falę poczują i zrozumieją. Po tych festiwalach rozumiem, że zgłaszają na nie i oceniają dzieła ludzie bliscy światopoglądowo, którzy mają zestaw wspólnych kodów estetycznych, niezależnie od tego, w jakim ekranowym obrazie by się one nie urzeczywistniały. Dla tej publiczności pracuję. Po europejskich festiwalach (Clermont-Ferrand i Nancy), na których oceniono mój obraz, rozumiem, że i tam, w istocie, są ci sami ludzie, co tutaj. W Europie nasz materiał odbierają adekwatnie. A oto po Ameryce tego powiedzieć nie mogę. Na tamtejszych festiwalach wszystko jest na odwrót: gdzie należy się śmiać, ludzie się nie śmiali, gdzie warto płakać — nie płakali. — A jak wpływa doświadczenie udziału w międzynarodowych festiwalach na twórczą psychologię człowieka, który wraca do domu? Oczywiście, jeśli zdecydował, że żyć i pracować ma właśnie tutaj i kręcić, przede wszystkim, dla ukraińskiego widza? — Nie trzeba się na siłę zmieniać. Jeśli mówić o mnie, to zrozumiałem, że moje kino podoba się i w Ukrainie, i w Europie — i mnie to wystarczy. Nie dążę do tego, żeby moje filmy podobały się Amerykanom. Co mi się tak nie spodobało w nich? Oni nieustannie rozmawiają, podkreślenie „komunikują”, zrzucając w ten sposób stres i maskując wewnętrzną pustkę. Po co pracować na taką publiczność, kiedy możesz pozostać sobą i tutaj będą cię rozumieć? — No, to wróćmy do ukraińskich problemów. Powiedz, proszę, co pomaga, a co przeszkadza kręcić kino w Ukrainie?

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn