Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

KTO LUB CO ZA TYM STOI?

Слово Просвіти, №28 за 2007 рік

Jurij ZAWGORODNIJ Kilka lat temu zupełnie przypadkiem natknąłem się na nowy wówczas dla mnie temat — jawne negatywy i iluzoryczne pozytywy etnoglobalizmu. Zainteresowały mnie wszelkie jego przejawy, także w węższym znaczeniu — z jego agresywnymi przejawami na gruncie językowym wśród tych narodów, które uparcie nie chcą zniknąć z etnicznej mapy Ziemi. Dobierając różne fakty o tym, jak nadal znikają poszczególne żywe języki, wymierają oniemiałe narody, rozpuszczają się powoli w innych etnosach, zacząłem rozumieć, że coraz boleśniej zaczyna mi doskwierać inny przejaw globalizacji. Raczej potężny katalizator, w krajach czy to mniejszych, czy większych; czy całkowicie demokratycznych, czy całkowicie totalitarnych. W tych ostatnich — najmocniej, bo tam panuje zawsze tylko jedna „całkowicie słuszna” ideologia. Dla przykładu: niektórzy mogą jeszcze pamiętać jedno z twierdzeń radzieckich komunistów, które należało przyjmować bez zastrzeżeń — panowała taka sobie „naukowa argumentacja” o ich nauce, że jest ona „słuszna, bo prawdziwa”. Wszystko, koniec, przyjechaliśmy! Dodałbym, że potężnie wyciska się z ludzi nie tylko pamięć genetyczną czy osiągnięcia cywilizacyjne, ale nawet skłonność do myślenia wariantowego, do najmniejszych wątpliwości, z których prawie zawsze może lub powinna narodzić się prawda. Ktoś lub coś coraz aktywniej wpływa na dalszą prymitywizację ludzkiej cywilizacji. Przepraszam za użyty w tytule bardziej ostry termin (debilizacja). A co i jak mówić, jakie bardziej tolerancyjne słowa dobierać, kiedy dzisiaj zbyt daleko staje się degradującemu „Carowi przyrody” do „obrazu i podobieństwa” swojego Stwórcy? Pozostaje tylko gorzko wzdychać, że nic nie poradzisz, bo tak już się stało, bo przecież przez kogoś (?) i kiedyś nam wszystkim razem zostało „zrobione” na zło. Ale czy zrobione całkiem wszystkim, czy jeszcze trafiają się śmiałkowie, których to zjawisko póki co nie dotknęło? Ależ co robić, kiedy codziennie rzuca się w oczy mnóstwo potwierdzeń moich smutnych obserwacji na różnych poziomach, od kuchennych pogaduszek po działaczy wysokiej polityki. Co nam wszystkim robić, kiedy nie określono prawdziwych winowajców, bo nie zauważa się samego procesu, a ludzie, którzy cierpią z jego powodu, nie odczuwają bólu, wstydu, nie zwracają uwagi na brutalną zniewagę? Przy całym moim ukraińskim patriotyzmie wcale mnie nie cieszy, że w innych państwach degradacja duchowości postępuje w szybszym tempie. Nie cieszy, bo czasami staje przed oczami smutna wizja — dziwaczny obraz potopu światowego. Uderza właśnie konsekwencja zbyt masowych, światowych negatywnych zjawisk. To skłania ludzi nieobojętnych do zastanawiania się nad przyczynami. Zatem przechodzę do przykładów, faktów, obserwacji, na których sumę nie potrafię dać jednego wyjaśnienia. Dlaczego najpopularniejszymi muzycznymi hitami dla większości populacji różnych krajów stają się coraz bardziej prymitywne pod względem tekstów i melodii utwory chałturników? Dlaczego zbierają się tysiące widzów w pałacach sportu lub nawet na stadionach, by postać w tłoku wśród oszalałego ludzkiego tłumu, popatrzeć z daleka na błaznowanie maskaradowych grup pod tak zwaną „fanerę” z dalekiego ekranu, bo sceny prawie nie widać? Różnobarwna początkowo ludzka masa przekształca się stopniowo w jednolity szary substrat. Co do niszczenia środowiska naturalnego. Tylko zupełnie zdegradowana ludzkość może niszczyć wszystko, co żyje na swojej planecie — w swoim domu. Dlaczego nawet w razie potrzeby zwrócenia się z modlitwą do Stwórcy, co powinno odbywać się w uroczystej, prawie intymnej atmosferze, zaczęli zbierać się ludzie dla kontaktu z Najwyższym w tysięcznych tłumach na stadionach czy w dawnych ujeżdżalniach lekkoatletycznych? Zbierają się i nie tylko patrzą na prawie estradowe show, ale nawet sami biorą w nim udział, podskakując, powtarzając dziesiątkami razy jakąś krótką frazę lub nawet jedno słowo? To metoda zombifikacji rodzaju ludzkiego, która nabiera tempa nie tylko w Kijowie. Dlaczego jeszcze kilka dekad temu niektóre kryminalne, „blatne” muzyczne arcydzieła mogli jedynie rzadko wykonać restauracyjni muzycy przed zamknięciem swojego lokalu na prośbę kompletnie pijanej publiczności? Obecnie specjalne teleturnieje zbierają przed ekranami koneserów muzycznego „blatniaka” i innego prymitywu, a telewizyjni prezenterzy nazywają próbki śmieci „miejskimi romansami”. Kto i po co ciągle wyrzuca szalone pieniądze na promocję wykonawców, którzy nie mają głosu, słuchu muzycznego? Dlaczego sprzedają się, i to nie tak drogo, krytycy muzyczni i kulturoznawcy, by na wyścigi wyjaśniać jeszcze przystępniej dla dzieciaków z najmłodszych klas. Czasami przeglądam w gazetach programy ukraińskich kanałów telewizyjnych — tam od samego rana i do następnego migoczą nazwy bez końca ciągnących się oper mydlanych. Nie tylko latynoamerykańskich czy czysto amerykańskich, bo te ostatnie, jak i różne rozrywkowe teleturnieje, dość często adaptuje się do swoich realiów w innych krajach, w tym w Rosji — wspomnijmy dla przykładu choćby śliczną nianię w rosyjskim wariancie, gdzie przekształciła się w bezczelną i mało kulturalną „chachłuszkę” z takimi samymi krewnymi trzech pokoleń, dla której celem życia jest ożenić ze sobą bogacza (w amerykańskim oryginale rodzina niani była pochodzenia żydowskiego). Można dodać też własne rosyjskie osiągnięcia, które zalały ukraińskie ekrany: o głupich i mądrych detektywach w męskiej i żeńskiej postaci; o dumie Rosji — wojskowych z oficjalnych czy z dobrowolnych formacji, którzy odważnie „moczą” „twarze kaukaskiej narodowości” w ich domach; o współczesnych cygańskich baronach i o dawniejszych rosyjskich szlachcicach; o „uczciwych” i „złych” złodziejach. A długotrwałe talk-show, w których tylko wzajemna zdrada i podstępność „bohaterów” ma trzymać przy ekranach masowego widza. A jakim zróżnicowaniem jawią się z ekranów telewizyjnych wszelkiej maści zboczeńcy, a czasami prawdziwie chorzy ludzie? A jak odbierać seriale o sympatycznych, nawet „szlachetnych”, bandziorach z brygad zorganizowanej przestępczości, i nie zwierzętach, a całkiem normalnych chłopakach i dziewczynach z naszego domu, z naszej klatki schodowej? Warto wspomnieć też o programach humorystycznych, zwłaszcza rosyjskich, które zalały wszystkie ukraińskie kanały telewizyjne z niekończącymi się powtórkami. A zatrzymać się trzeba ze zdziwieniem, bo w nich najwyższymi osiągnięciami humoru jest kaleczenie, na wzór odeskiego żargonu czy „pseudowiejskiego” dialektu, języka rosyjskiego i zatarte żarty z przejrzystymi aluzjami do wulgaryzmów, do zboczeń seksualnych. Daleko mi do moralisty z jakiejś purytańskiej rodziny, ale przy całej współczesnej „demokratyzacji” społeczeństwa muszą jednak być jakieś granice przyzwoitości. Dlaczego ukraińskojęzycznego humoru czy satyry w naszej teraźniejszości nie ma wcale, jak gdyby nigdy nie istniały. Czyż „królików” czy „serdiuczki” można nazwać ukraińskim produktem? Raczej odwrotnie — są popularniejsi właśnie w Rosji, bo mistrzowsko grają w wodewilu pod tytułem „drażnić chachła”. Masowy proces debilizacji populacji trwa na różnych kontynentach, połączonych w całość telewizją satelitarną, telefonami komórkowymi, lepką pajęczyną Internetu, międzynarodowymi czasopismami, które jednocześnie wychodzą w różnych językach. Bo wszędzie coraz cieńsza staje się warstwa kultury klasycznej i tej części społeczeństwa, gdzie zachowuje się pociąg do prawdziwych osiągnięć ludzkości, chociaż mało kto z nich chce zdecydowanie stanąć do walki z naporem z każdej strony pseudokultury. Największym dostojnikom od wysokiej kultury w ogóle nie chce się zejść z zachmurzonego Olimpu dla ostrych sporów z mało kulturalnym plebsem, chłopstwem, łobuzerią. I dla prawdy trzeba dodać, że nawet pierwszy i „najbardziej narodowy” państwowy kanał telewizyjny Ukrainy od niedawna po prostu pozamykał programy, w których jeszcze zaniepokojeni artyści próbowali poruszać podobne tematy. Bo one teraz nie wpisują się w nowy format gustów (zadań? celu?) tego nowego kierownictwa, które wyznaczyła jeszcze „pomarańczowa” władza. Jak to do tej pory nie sięgnęły władcze ręce do trzeciego państwowego kanału radiowego, gdzie jeszcze prowadzone są rozmowy o kulturze i próbuje się coś robić szczerze i wbrew ogólnym tendencjom, wspierając nie tylko swoje autentyczne, ale kulturę w ogóle. A przez to, że mało kto może go słyszeć, bo nie tylko na wsi znika przewodowa sieć radiowa, bo dawno w sprzedaży nie ma małych „kuchennych” odbiorników na trzy programy. W ciągu tygodnia obszedłem ponad tuzin warsztatów naprawy radia, ale w żadnym nie chcieli za żadne pieniądze nie to że wziąć do naprawy, ale nawet po prostu spojrzeć na taki rarytas z mojej kuchni. Czasami dziwisz się, kiedy po rozważnej rozmowie prowadzącego telewizję na tematy ogólnoludzkiej miłości do wysokiej sztuki z gwiazdą kultury masowej, ta sama gwiazda w innym — scenicznym wizerunku nieludzkim głosem powtarza dwa-trzy wykrzyknikowe połączenia dźwiękowe „uh-uh i oj-oj” pod ogłuszający akompaniament osiągnięć elektroniki. Swoją drogą, autorzy podobnych tekstów („uh-uh i oj-oj”) nie tylko otrzymują za nie honoraria, ale i całkiem szczerze uważają się za wybitnych poetów, a niektórzy z nich nawet chwalą się tytułem akademickim, o czym zawiadamiają wielkimi literami afisze, wzywając widzów do największych sal koncertowych. Prawda, prawie nikomu nieznane „akademie”, które tak szczodrze przyłączają do „akademickich wyżyn” przedstawicieli kultury masowej. A znani na świecie artyści muzyki klasycznej nie mogą napeł-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn