Strona · s. 6strona oryginału ↗
Czytelnicze wiece. Sław się, miasto Franka! Iwano-Frankiwsk — 345
Слово Просвіти, №28 за 2007 рік
Stepan Bojko, regionalista, członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta»
Zamysł budowy potężnej twierdzy na przedgórzu Karpat i w międzyrzeczu Bystryc polscy wojewodowie snuli od dawna. Prace budowlane nad przedmurzem przeciwko Tatarom przeprowadził A. Potocki, który na cześć swojego syna nadał nowej twierdzy imię Stanisław. Działo się to 7 maja 1662 roku; wtedy też miasto otrzymało na swój herb prawo magdeburskie. Od 1962 r. miasto Stanisławów zostało przemianowane na Iwano-Frankiwsk. Centralną budowlą miasta jest ratusz miejski. Przez 345 lat ratusz miejski przebudowywano pięciokrotnie. W 1666 r. zbudowano pierwszy drewniany ratusz-wieżę, w 1672 r. — drugi, już drewniano-kamienny, w 1695 r. — trzeci, dziewięciopiętrowy, z figurą archanioła Michała na kopule i zegarem na 5. piętrze. Po wielkim pożarze w 1868 r. odbudowano czwarty ratusz w 1870 r., jednak zniszczyły go wojska rosyjskie w 1916 r. W 1932 r. wzniesiono piąty ratusz. Do 24 sierpnia 2000 r. (Dnia Niepodległości Ukrainy) został on wyremontowany, na wieży zainstalowano nowoczesny komputerowy mechanizm, który wybija każdą godzinę, a co trzecią godzinę rozbrzmiewa melodia utworów kompozytorów Prykarpacia. Kopułę ratusza pozłocili miejscowi konserwatorzy. Nowy kamień milowy w naszej historii rozpoczął się od wciągnięcia nad kopułę niebiesko-żółtej flagi (15.04.1990 r.). Na tym placu w różnych czasach spotykali się z mieszkańcami miasta I. Franko, D. Sicziński, M. Łysenko, O. Honczar. W obronie młodego państwa ZURL urzędnicy wzywali
Roman Holinej
Kiedy Karpaty zrzucają z siebie wody Prutu, rzeka nie uspokaja się od razu i nie obrasta błotnistymi zalewami, na których przemieszane są kaczki domowe i dzikie, tak bardzo lubiane przez Ostapa Wyszynię, i gdzie wieczorami „kumki” wołają swoich kumów — „kum-kum”, gdzie wiatr zrywa z wody lekki zapach ryb, a brzegi porastają nieprzebyte zarośla trzcin, przy których łatwo uwierzyć w rusałki, które łaskoczą na śmierć. Nie! Rzeka dalej wyprowadza na spacer swoje białe baranki po okrągłych kamyczkach, jakby z górskiej drogi ubitej skałami nagle trafiała na bruk, zbudowany nie za Austriaków, lecz jeszcze zanim powstał sanskryt i w ogóle ludzie nauczyli się mówić. Dalej Prut otacza murami fortecy skał i zielone zbocza karpackich lasów, jakby chronił je przed odwiecznym wrogiem — równiną, a tylko wiszące mosty, które tu i ówdzie kołyszą się na wietrze drewnianym pomostem, tworzą iluzję niepewnego, chwiejnego, nietrwałego połączenia. Właśnie tam, u podnóża gór, jak dopływ rzeki Prut, patrzy w błękitne niebo osada Łanczyn, przy współczesnej drodze, tak bardzo lubianej przez turystów, z Kołomyi do Jaremcza. Ta droga z Kołomyi do Jaremcza, łącząca dawne szlaki: Stryjski i Wołoski (jeden przebiegał przez Nadwórną i Łanczyn, a drugi przez Kołomyję), jest główną drogą tego kraju. Tą drogą wjeżdżamy do wsi Iwanowce i aż do końca wsi Dobrotów domy, podwórka, ogrody, przydomowe sady ciągną się po obu stronach nieprzerwanym strumieniem. I przyjezdnemu trudno się rozeznać, gdzie kończą się Iwanowce i zaczyna wieś Sadżawka, gdzie Sadżawka przechodzi w osadę Łanczyn, a gdzie za Łanczynem zaczyna się Dobrotów — jakby wpadało się w wiejską metropolię, zurbanizowane koryto wsi. Równolegle do drogi biegną zielonoczołe zbocza Karpat, u ich stóp, w przeciwnym kierunku, płynie Prut, a w dali wznoszą się siwonosie szczyty Czarnohory. Według ostatniego spisu powszechnego Łanczyn zamieszkuje blisko osiem tysięcy ludzi (choć na jednego pracującego przypada obecnie sześćdziesiąt dwóch(!!!) emerytów i dzieci, a młodzież wyjechała na zarobek). Za „sowietów” Łanczyn zamieszkiwało około dwunastu tysięcy. A zresztą przez wiele stuleci te tereny były zasiedlane przez ludzi. Jeszcze Trypolczycy osiedlali się w tych stronach, na przedgórzu (wiadomo, że była osada trypolska koło osady Średni Majdan, to nieco w stronę stepów od Prutu), a podczas wykopalisk archeologicznych w sąsiedniej wsi Dobrotów znaleziono krzemienne skrobacze, noże, szydła, które datuje się na początek naszej ery. Także czemuż nie zasiedlać tych ziem: z jednej strony pola, na których można wypasać bydło i prowadzić własne gospodarstwo, z drugiej lasy (drewno), w których żyła zwierzyna, rosły grzyby, jagody… Skał też nie brakowało, by wydobywać krzemień. A rzeka z rybami, pstrągiem potokowym, który dziś uchodzi za przysmak (gatunek zanikający), a miejscowe dzieciaki łowią tylko drobne „kowbliki” (miejscowa nazwa, która, być może, pochodzi od diamolod, bo w Stanisławie w 1919 r. mieścił się rząd ZURL. W latach 90. ubiegłego stulecia występowali tu więźniowie polityczni: W. Czornowił, L. Łuk’janenko, W. Moroz, O. Zalywacha. Miasto liczące ćwierć miliona mieszkańców przeżywa boom budowlany. Rocznie oddaje się do użytku 150 tys. m² mieszkań. Za oryginalne obiekty architektoniczne oraz rozwój zagospodarowania i infrastruktury miasto dwukrotnie w ciągu ostatnich 25 lat otrzymało Nagrodę im. Szewczenki. W 2006 roku nasz obwód i miasto odwiedziło około 1 mln turystów. W Ukrainie i w Europie znane są „Bukowel”, Jaremcze, Worochta. Miasto ma hymn i herb. Zakończono rekonstrukcję unikatowego placu Szeptyckiego, prowadzi się renowację zamku Potockiego, tysiące pielgrzymów odwiedzają cerkiew św. Zmartwychwstania, która ma ponad 400 lat i była pierwszą cerkwią wsi Zabołotne, na terenie której wyrosło nasze miasto. Ludowy Dom „Proświta”, który w latach 20. zbudowali nasi dziadowie i ojcowie, jest bardzo popularny w Iwano-Frankiwsku. W latach 90. budynek został zrekonstruowany. Obecnie w Domu Ludowym „Proświta” działa dziesięć zespołów amatorskich, znanych na Ukrainie. Rocznie przeprowadza się 450–500 imprez kulturalno-wychowawczych, a dla większości organizacji społecznych sale są bezpłatne. Tu zawsze jest tłoczno, każdy może znaleźć siebie, byle być pożytecznym dla Ukrainy. Z naszym miastem i krajem związana jest nie jedna karta życia i twórczości wielkiego Kamieniarza, znalazł on wiele tematów dla swoich utworów, stworzył arcydzieła, które weszły do skarbnicy literatury ukraińskiej i światowej, spotkał wiernych przyjaciół i naśladowców. I, zapewne dlatego wdzięczni
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
