Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ożywi żywe słowo

Слово Просвіти, №28 за 2007 рік

nie są brane pod uwagę w procesie społecznym? Prawa Ukraińców są łamane codziennie — w sklepie, aptece, szpitalu, na poczcie, na dworcu: z ust pracowników tych instytucji prawie nie usłyszycie języka państwowego. Czy ktokolwiek poniósł za to karę? Nie mamy własnej kinematografii narodowej. A jeśli wreszcie powstaje dzieło sztuki zrealizowane przez prawdziwych profesjonalistów, nie może przebić się do Telewizji Narodowej. Przykre, ale to fakt. Niedawno „Proświta” zaprezentowała 26 odcinków ukraińskiej kreskówki „Lis Mykita” według tej samej bajki Iwana Franki. Jednak żadna z telewizji nią nie zainteresowała się. A jaka jest sytuacja ukraińskiej oświaty na Ukrainie? Jak może potwierdzić przewodniczący Ogólnokrymskiego Towarzystwa „Proświta” Serhij Sawczenko, na Krymie z 640 szkół tylko 4 są ukraińskie. A dzieje się tak wtedy, gdy co trzeci mieszkaniec Krymu nazywa siebie Ukraińcem. Można przytoczyć dziesiątki, setki rażących faktów lekceważenia 10 artykułu Ustawy Zasadniczej Ukrainy. Czyż nie jest hańbą, że Prezes Narodowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii nie włada językiem państwowym i nie posługuje się nim w swojej pracy? A powołał go wybrany w głosowaniu powszechnym Prezydent Ukrainy, który wyznaje zasady demokratyczne i wszędzie opowiada się za ideą narodową. Jest nad czym się zastanowić. Bez rozwiązania kwestii językowej nie zbudujemy prawdziwie demokratycznego społeczeństwa, w którym szanuje się prawa każdego człowieka, w którym rozkwita kultura narodowa i w którym państwo wspiera rozwój i konsolidację narodu ukraińskiego. Czy można rozwijać świadomość historyczną milionów ludzi, gdy prace naszych historyków, powieści historyczne, badania językoznawców ukazują się nakładem tysiąca egzemplarzy? Czy mogą one trafić do każdej szkoły, biblioteki, domowego księgozbioru nauczyciela? A jak wychować świadomego obywatela niepodległego państwa bez książki? Naród ukraiński powinien ostro, wprost niezwykle ostro reagować na każdy fakt naruszenia jego konstytucyjnych praw. Uczestnicy „okrągłego stołu” żądają od Prezydenta jako gwaranta Konstytucji oraz od innych instytucji władzy, by zwrócili pierwszoplanową uwagę na przestrzeganie 10 artykułu Ustawy Zasadniczej naszego państwa. To pozwoli dokonać realnego postępu w rozwoju kultury narodowej, wydawnictwa książkowego, zapewni warunki do wychowania świadomych budowniczych państwa ukraińskiego. Ołeksandr PONOMARIW, doktor nauk filologicznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki, akademik Akademii Nauk Szkolnictwa Wyższego: — Minęło 11 lat od przyjęcia Konstytucji Ukrainy. A sprawy z rzeczywistym stanem państwowości języka ukraińskiego są coraz gorsze. Nie tęsknię za Związkiem Radzieckim, ale trzeba stwierdzić, że wtedy wszędzie na Ukrainie, także w Sewastopolu, w każdej księgarni można było kupić ukraińską książkę albo zamówić ją. Podobnie w każdym kiosku można było nabyć gazety w języku ukraińskim. Teraz, niestety, tego nie ma. Politycy, wysokie urzędy zamiast kierować się w swojej pracy Ustawą Zasadniczą państwa, zaczęli rozszarpywać je na wschód i zachód, według znaków narodowych i językowych. Nawet według sondaży Centrum im. Razumkowa ponad 70% mieszkańców Ukrainy chce żyć w jednym ukraińskim państwie. Skąd zatem pomysł federalizacji? Dlatego prosiłbym dziennikarzy, aby nie akcentowali tego, że Ukraina jest podzielona, rozszarpana. To niedorzeczni politycy ją dzielą. A naród nigdy siebie nie dzielił. Po prostu jedna część Ukrainy była bardziej zrusyfikowana. Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko po pomarańczowym majdanie, mając dziewięć miesięcy nieograniczonej władzy i ogólnonarodowego poparcia, choć to przykre, nic nie zrobił dla utrwalenia 10. artykułu Konstytucji Ukrainy o państwowości języka ukraińskiego. I dziś wszędzie widzimy odwrót w realizacji tego ważnego postanowienia. W jakim państwie deputowani parlamentu występują na posiedzeniach w języku obcym, wnoszą projekty ustaw o nadaniu językowi północnego sąsiada statusu państwowego? W Odessie, Symferopolu władze miejskie chcą postawić pomniki carycy Katarzynie II, która zniszczyła Zaporoską Sicz. Gdzie widziano, by w czasach niepodległości stawiano pomniki złośliwym wrogom narodu? Tu trzeba wziąć przykład z Estonii, która oczyściła place swoich miast z pomników epoki totalitarnej. A u nas one wciąż są wszędzie. I na Krymie, i w Doniecku, i w Dniepropetrowsku ludzie dobrze rozumieją język ukraiński. Dlaczego zatem Jurij Łucenko zwraca się do mieszkańców Doniecka po rosyjsku? Sytuacja w stolicy nie jest lepsza. Na wielu ulicach widnieją plakaty „Leonid Czernowecki — mer wszystkich kijowian”. Jak wiadomo, kijowski głowa miasta ignoruje język ukraiński, podobnie jak większość jego otoczenia. To jawne naruszenie obowiązującego prawodawstwa. I tu swoje stanowcze słowo powinien powiedzieć Prezydent. Jerzy FILIPCZUK, doktor nauk pedagogicznych, profesor Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy: — Podczas „okrągłego stołu” dzieci i studenci szczerze, wzruszająco recytowali wiersze o ukraińskim języku. I to dobra lekcja dla niektórych osób państwowych: nasza młodzież kocha język ojczysty, chce go studiować i doskonalić swoją wiedzę. Rozumieją, że język to nie tylko środek porozumiewania się, ale także czynnik konsolidacji narodu ukraińskiego. Czynnik postępu, a nawet jego bezpieczeństwa. Chciałbym zwrócić uwagę także na artykuł 3 Konstytucji Ukrainy, w którym mowa o tym, że człowiek, jego honor i godność są najwyższą wartością społeczną. Prawa i wolności człowieka oraz ich gwarancje określają treść i kierunek działalności państwa. Utwierdzenie i zapewnienie praw i wolności człowieka jest głównym obowiązkiem państwa. Zatem gdy tysiące ukraińskich dzieci na Krymie, na Donbasie i w innych obwodach Ukrainy nie mają możliwości uczyć się w przedszkolu i w szkole w języku państwowym, gdy ludzie nie mogą kupić literatury po ukraińsku, jest to naruszenie praw i wolności obywateli. Artykuł 11 Ustawy Zasadniczej stwierdza, że państwo sprzyja konsolidacji i rozwojowi narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury. Niestety, w wielu przypadkach te słowa pozostają zwykłą deklaracją. W artykule 53 Konstytucji Ukrainy mowa jest o tym, że każdy ma prawo do edukacji, jej dostępności i bezpłatności. Nie jest tajemnicą, że u nas w sferze oświaty jest wiele problemów: zdarzają się przypadki, że studenci kierują sprawy do sądu, ponieważ nie mają możliwości nauki w języku ojczystym. Konstytucja Ukrainy, przyjęta w 1996 roku, była wielkim osiągnięciem ukraińskiej demokracji, na cały świat ogłosiliśmy wytyczne społeczne, do których ma dążyć państwo ukraińskie. I dziś trzeba wypełniać je konkretną treścią. Niektórzy gorącogłowi zaczęli przepisywać Konstytucję, zmieniać ją. To niebezpieczna choroba polityków. W rezultacie możemy stracić nawet te deklaratywne artykuły, które mamy. Żadne urzędy ani organy państwowe nie mogą zmieniać ustroju konstytucyjnego w Ukrainie. Jedynym źródłem władzy jest naród. Gdybym miał coś zmieniać lub uzupełniać, to w artykule 1 Ustawy Zasadniczej obok określeń państwa — suwerenne, niepodległe, społeczne, prawne — dodałbym jeszcze — narodowe. Kiedy 11 lat temu walczyliśmy o Konstytucję i ją przyjmowaliśmy, spodziewaliśmy się, że wraz z jej przyjęciem pozbędziemy się kryzysów politycznych i społecznych. Ale tak się nie stało. Żaden z kierowników państwa nie uczynił należytego kroku w stronę kultury. Politycy nie dotrzymali swoich obietnic. Kultura jest finansowana według zasady resztkowej. Jeśli na przykład we Francji na wsparcie kultury wydaje się rocznie 16% narodowego produktu brutto, to w Ukrainie – zaledwie 4%. Także środki przeznaczone w budżecie na wsparcie krajowego wydawnictwa książek i rozwój języka ukraińskiego nie są wykorzystywane w pełni. Tylko 1 z 20 książek wydanych u nas jest po ukraińsku. Taki stan rzeczy w wydawnictwach książkowych należy rozpatrywać nie w „Proświcie” czy Związku Pisarzy, lecz w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego. I jeszcze jeden rażący fakt. Kiedy w Domu Ukraińskim z okazji pierwszych 100 dni nowej demokratycznej władzy zebrali się politycy i działacze społeczni, my z P. Mowczanem zauważyliśmy, że nie ma ani jednej kamery telewizyjnej. Dzwonimy do krajowej telewizji, stamtąd odpowiadają: „Rozmowa o kulturze? To nie jest program z wysoką oglądalnością”. Chciałbym, abyśmy wybrali taką władzę, zbudowali takie państwo, ukształtowali taką ukraińską wspólnotę, w której kwestie języka i kultury zawsze byłyby w centrum uwagi społeczeństwa, gdzie talent każdego człowieka byłby należycie doceniany. Larysa MASENKO, doktor nauk filologicznych, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”: — Chciałabym kontynuować myśl, że temat rozłamu Ukrainy, narzucony wyborami 2004 roku, jest podtrzymywany i powielany przez wiele mediów. Na przykład gazeta „Donieckij Kriaż”. Jak można publikować materiały z projektami rozpadu Ukrainy? Albo otwarte antyukraińskie wypady „Krymskiej prawdy”. Dlatego naszym głównym zadaniem jest wygrać wybory, wprowadzić do Parlamentu jak najwięcej przedstawicieli demokratycznego skrzydła, którzy będą bronić państwowości języka ukraińskiego, dbać o należyte finansowanie kultury narodowej, oświaty. Antyukraińskie siły za pośrednictwem prasy, radia, telewizji wywierają presję na świadomość mas, uruchamiają różne warianty rozpadu jednej, soborowej Ukrainy: federalizację, podział na dwa państwa według kryterium językowego. Uruchomiono nawet specjalną metodę poszukiwania wrogów: nr 1 — W. Juszczenko, nr 2 — J. Tymoszenko, nr 3 — ukraińska prasa. Podczas wyborów prezydenckich W. Juszczenko wielokrotnie powtarzał, że na Ukrainie nie będą zamykane rosyjskie szkoły. Być może było to strategiczne posunięcie, aby w regionach za nim głosowali wyborcy rosyjskojęzyczni. Ale powtarzał to zbyt często. Uważam to za błąd. I wyszło odwrotnie: po wyborach zlikwidowano ukraińskie klasy i szkoły w Doniecku, Artiomowsku i innych miastach. Obserwujemy pełną blokadę ukraińskiej prasy, książki, radia, telewizji. Ludzi straszy się przymusową ukrainizacją. Trzeba cierpliwie dowodzić, że język ukraiński jest i powinien pozostać jedynym językiem państwowym na Ukrainie. Ale nie oznacza to, że ingerujemy w życie prywatne ludzi, zakazujemy posługiwania się w codziennym życiu językiem ojczystym przez mniejszości narodowe. Wysoka kultura człowieka polega właśnie na szacunku dla każdego języka, zwłaszcza państwowego. I trzeba chronić i bronić kultury ukraińskiej, ludowych obyczajów. Poprzez kulturę masową należy kształtować duchowy świat młodzieży. Bo sytuacja jest bardzo niepokojąca: według wyników sondażu w Doniecku 7–8 procent młodzieży odmówiło języka ukraińskiego jako ojczystego. I to są etniczni Ukraińcy. Dlatego wszystkie wysiłki trzeba skierować na pracę z ludźmi — poprzez gazety, radio, telewizję,

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn