Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

ZAROŚNIĘTE ŚCIEŻKI TURYSTYKI…

Слово Просвіти, №28 за 2007 рік

ani wymogom ekspozycji muzealnej, ani potrzebom pracy naukowej. Co tu mówić o rozszerzeniu ekspozycji. A potrzeba i możliwość istnieją. Oto odezwał się z Moskwy najbliższy krewny Dowżenki, jego rodzeństwo stryjeczne, Taras Dudko. Z wielkimi trudnościami i za niemałe pieniądze udało mu się nabyć bezcenne dowżenkowskie relikwie, niektóre jego rzeczy osobiste. To osobna i smutna historia — los spuścizny artysty, los jego archiwum. Wszystko pozostało jego wdowie Julii Sołncewej, która miała skomplikowane relacje z Ukrainą. Nie udało się otworzyć muzeum Dowżenki w Moskwie, gdzie można by jakoś zebrać jego spuściznę. Dlatego dokumenty, relikwie zostały rozproszone, jeśli nie powiedzieć prościej — rozgrabione przez bliskich Sołncewej po jej śmierci. Gdzie, w jakich kolekcjach są teraz? Problemem pozostaje także badanie archiwum artysty. W ubiegłym roku minęło należne zgodnie z prawem 50 lat od dnia jego śmierci, kiedy badaczom powinien być otwarty wolny dostęp do archiwum. Ale Moskwa do dziś wszystko trzyma w sekrecie. A jeszcze tylko marzeniem pozostają nadzieje rodaków Dowżenki, że jego rodzinne miasto stanie się miejscem ogólnoukraińskich imprez filmowych i festiwali. Tak samo „zawisła” kwestia przeniesienia szczątków Ołeksandra Petrowycza do Sosnyci czy Kijowa. I wreszcie taki szczegół. Na świecie może są setki ulic Dowżenki. Ale jest jedna, ta, gdzie się urodził i dorastał. A tabliczki z nazwą ulicy do dziś są rosyjskojęzyczne. N a s t ę p n y punkt trasy — rejon koropski. To już dobre 150 kilometrów na północ od Czernihowa. Kozacki kraj z bogatą historią. Niewielka wieś Wyszeńki, malowniczo rozrzucona na wysokim brzegu Desny, znana jest ze wspaniałego zabytku architektury — pałacu hrabiego feldmarszałka Rumiancewa-Zadunajskiego. Wielki pałac z wieżami i wysokimi iglicami, jak bajkowy zamek, góruje nad Desną. Lecz wrażenie mocno psuje się, gdy od brzegu rzeki podchodzi się do samych murów pałacu. Jest w żałosnym stanie. Wszystko przecieka, sypie się i wali. Przez dziesięciolecia czasów radzieckich były tu i placówki lecznicze, i dziecięce. Obecnie w użytkowaniu jest tylko część pałacu, w której mieści się stołówka przyległego dziecięcego obozu wypoczynkowego. Pałac, który formalnie jest pod zarządem państwa, praktycznie jest niczyj. Czeka albo na całkowitą ruinę, albo na przekazanie go w użytkowanie „twardym” i bogatym, którzy już budują swoje posiadłości całkiem blisko, na brzegu Desny. Kilkupiętrowe, rozmiarem niemal jak pałac feldmarszałka i hrabiego. A obok, akurat między nową posiadłością a starym pałacem, kopią jezioro przyposiadłościowe. Przykro patrzeć na ruiny również dlatego, że wszystko to — w włościach Leonida Drugiego, naszego niedawnego wieloletniego Prezydenta. To jego strony, niedaleko — rodzinny rejon nowogrodzko-siewierski. Jak i koropski, wchodzi w skład okręgu wyborczego, z którego aż 8 lat deputował w parlamencie znany kuczmiwsta. Który, oprócz innych rzeczy, obiecywał odrodzić i Wyszeńki, i unikalny pałac, i nie mniej piękną cerkiew XVIII wieku niedaleko. Ta ogromna jak na poleskie odludzie świątynia, wzniesiona w stylu rosyjskiego klasycyzmu, obdarta, jak i pałac. Świątynia jest czynna, Patriarchatu Moskiewskiego. I przyszło na myśl: czy tak bardzo trzeba budować nowe świątynie, odmodlając czy wybielając pieniądze, kiedy w takim zaniedbaniu są dawne świętości? Na Koropszczyźnie czekają nas jeszcze dwa zabytki — ciekawe i zaniedbane. Monaster św. Mikołaja w Rychłach był jedną z trzech największych twierdz prawosławia na północy Lewobrzeża w dobie kozackiej. Opiekowany przez ukraińskich hetmanów, ten monaster zachwycał rozmachem. 23 budowle: świątynie, cele, biblioteka, budynki gospodarcze, setki dziesięcin ziemi, ogromny sad z pasieką. I wszystko to władza bolszewicka zaczęła niszczyć, palić i kruszyć na początku lat 20. Setki mnichów, księży, posłuszników monasteru zostało rozproszonych po świecie, wielu rozstrzelano. Wszystko rozgrabiono i zrujnowano. Gdyby historię niszczenia świętości przez bezbożną władzę choć trochę uświadamiali sobie dzisiejsi wierzący, raczej nie głosowaliby dalej na ideowych potomków komunobandytów. Jednak monaster, odrodzony po 84 latach ruiny, monaster założony przy najaktywniejszym wsparciu hetmana Ukrainy, władza przekazała tak zwanemu „UKP” Patriarchatu Moskiewskiego. Zatem w przyszłych trasach turystycznych powinna być i ta świętość ukraińskiego prawosławia. Wreszcie o Mezynie. To to samo, co Trypillia, tylko o tysiące lat starsze. Słynne stanowisko człowieka pierwotnego. Badają je już dobre sto lat. Ale znowu trzeba mówić o niedopasowaniu wybitnego zabytku ogólnoukraińskiej skali i realiów rejonowej głuszy. Koropczanie coś próbują zaprezentować w muzeum rejonowym, nawet zasymulować na zepsutym magnetofonie dźwięki muzyki sprzed 15 tysięcy lat. Ale czy w sile muzeum rejonowego, struktury biednego rejonowego wydziału kultury, pokazać MEZYN? Jak i jego filii — muzeum w samym Mezynie, które też odwiedziłem. To muzeum mieści się w stuletnim domu szlacheckim. Stworzone ponad 40 lat temu przez żarliwego entuzjastę Mezyna Wasyla Jelysejowycza Kurylenka, który oddał badaniom prawie 60 lat. On dzisiaj jest dyrektorem muzeum. Ale czy wszystko może trzymać się na barkach tego 77-letniego człowieka? Zwłaszcza nadpoważne badania naukowe i ich wyniki, wnioski? A wnioski te bywają czasem bardzo nieoczekiwane i dość sporne. Na przykład wzory na kościach, które zrobione są w Mezynie i które symbolizują rzekomo pewne dane astronomiczne, są o 10 tysięcy lat starsze od zrobionych w Starożytnej Grecji. Albo twierdzenie, że właśnie w Mezynie 7 tysięcy lat temu wynaleziono notację muzyczną i zapisano pierwsze nuty. Wierzę, święcie wierzę. Chciałoby się tylko, żeby było to poparte poważnymi badaniami naukowymi. Tak samo, jak i w ekspozycjach muzealnych wszystko musi być wyważone co do kropki. A chaotyczna mieszanka skorup, kości i metalu, wysypana na samorobnych stojakach Muzeum Mezyńskiego, jakoś nie zachwyca. Jak i samowary przemieszane z kośćmi, jak obłupane rosyjskojęzyczne napisy, jak i stojak z portretem Piotra I i jego hasłem „wo sławu rosijskogo orużija”. Uważam, że każdy skorup w ekspozycji muzealnej powinien być wyraźnie zidentyfikowany, datowany, a dopiero wtedy eksponowany. Żebyśmy wiedzieli, że to nie wykopany w gliniance garnek z sąsiedniego obejścia. Swoją drogą, o wykopaliskach. Dyrektor, Wasyl Jelysejowycz, ma nawet licencję na ich prowadzenie. Ale myślę, że tutaj powinny pracować potężne ekspedycje naukowe, przecież archeologia to nie samowolka, a cała nauka. Zamiast tego wokół stanowisk mezyńskich kręcą się wszyscy, komu się podoba. Kto co kopie, dokąd wywozi, gdzie to wypłynie? Można jeszcze dodać, że i samo nędzne muzeum już kilka razy okradano. Dla Luwru czy Muzeum Brytyjskiego? Dla kolekcji oligarchów? …W letnim rozkwicie buja wspaniała przyroda Kraju Siewierskiego. Liczne zabytki ukraińskiej historii i kultury Nadśnia, święte miejsca i nieadeptane, niechodzone ścieżki. A do jakiegoś kamienia w Holandii czy Anglii wiozą i wiozą turystów. Kiedy my pozbieramy swoje rozrzucone kamienie?..

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn