Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Stolica ukraińskiego hellenizmu

Слово Просвіти, №28 за 2007 рік

Miasto Mariupol zostało założone w 1778 r. u ujścia rzeki Kalmius do Morza Azowskiego. Wcześniej były to ziemie zaporoskiego zimowiska Domachy. Znaczną część ludności tego miasta stanowią Grecy, którzy pod koniec XVIII wieku przesiedlili się tu z Krymu. Greki Mariupola i okolicznych wsi mówią dialektem rumejskim nowogreckiego języka. W latach 20. XX wieku mariupolscy Grecy mieli szkoły, w których uczono się ich dialektu i literackiego języka nowogreckiego, rozwijali własną kulturę. Jednak w niesławnych latach 30. grecka inteligencja, w tym zwłaszcza nauczyciele, doznała represji. Szkoły zamknięto, maszyny do pisania z greckimi literami wyrzucono do morza, kontakty z historyczną ojczyzną zakazano. Aby w jakiś sposób wspomóc zachowanie greckiej duchowości ludności, w latach 50. XX wieku profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, światowej sławy hellenista Andrij Biłecki stworzył dla dialektu rumejskiego alfabet na podstawie cyrylicy, którym przez kilka dziesięcioleci posługiwali się rumejscy poeci, prozaicy i tłumacze. Studenci Kijowskiego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki pod kierunkiem A. Biłeckiego i T. Czernyszowej organizowali wyprawy do rumejskich wsi Doniecczyzny w celu badania miejscowego folkloru, historii oraz osobliwości rumejskich gwar. ...ki swoim korzeniem sięgają głębin historii. Te związki były bliższe niż stosunki Greków z innymi narodami, zwłaszcza na gruncie językowym. Powszechnie wiadomo, że język grecki stał się źródłem wzbogacenia leksykalnego wielu języków świata, jednak w języku ukraińskim istnieją takie grecyzmy, których nie ma w żadnym innym języku: lewada, liman, patериця, trojanda, chalepa i inne. W języku ukraińskim i nowogreckim istnieje cała seria paralelnych utworów leksykalnych, frazeologicznych i gramatycznych, nieobecnych w innych językach, genetycznie bliższych ukraińskiemu. Wszystko to spowodowały ścisłe związki między naszymi narodami na długiej drodze historycznej. Już w VII–VI wieku p.n.e. na terenie dzisiejszej Ukrainy założono pierwsze greckie osady, z których jedną z najsłynniejszych była Olbia — wielkie miasto-państwo na prawym brzegu Liman Bugu. Szczególnie ożywione stały się stosunki między Rusią Kijowską a Bizancjum po chrzcie Rusi w latach 988–989, za panowania Włodzimierza. Wiadomo, że wielka księżna kijowska Olga w 957 roku odwiedziła Konstantynopol i jako pierwsza z przedstawicieli kijowskiej władzy książęcej przyjęła chrześcijaństwo. Stosunki między Kijowem a Konstantynopolem nie ograniczały się do poziomu oficjalnego, lecz miały również wymiar rodzinny. Książę Włodzimierz Swiatosławowicz był żonaty z siostrą cesarza bizantyjskiego Bazylego II, Anną. Książę Włodzimierz Monomach, według przekazu, otrzymał słynną czapkę monomacha jako dar od swojego dziadka ze strony matki, cesarza bizantyjskiego Konstantyna Monomacha. Kijowska księżniczka Eupraksja-Dobrodija, wnuczka Włodzimierza Monomacha, w 1122 roku wyszła za mąż za bizantyjskiego carewicza Aleksego, przyjmując imię Zoja. Można powiedzieć, że związki między przodkami dzisiejszych Ukraińców a Grekami nigdy nie ustawały. Nie mogąc znieść tureckiej samowoli po upadku Konstantynopola, wiele greckich rodzin szukało schronienia na ziemiach ukraińskich. Pozostając Grekami, jednocześnie stawali się godnymi obywatelami swojej nowej ojczyzny. Wnieśli cenny wkład w ukraińską gospodarkę, kulturę, sprawy wojskowe, w dziedzinę oświaty i duchowości. W ogólnonarodowej wojnie wyzwoleńczej narodu ukraińskiego pod wodzą Bohdana Chmielnickiego brali udział także Grecy, zwłaszcza jako dyplomaci. Z wyspy Zakynthos do Ukrainy przeniósł się Wasyl Kapnist, który później został dowódcą pięciu pułków Słobódzkiej Ukrainy. Jego syn Wasyl Kapnist (młodszy, 1756–1823) — poeta, dramaturg, wybitny ukraiński działacz kulturalny oraz społeczno-polityczny. Na znak protestu przeciwko zniesieniu państwowej autonomii Ukrainy napisał na początku lat 80. XVIII wieku utwór „Oda do niewolnictwa”. W 1788 roku W. Kapnist sporządził projekt odnowienia kozackich pułków na Ukrainie. Znaczny wkład w rozwój ukraińskiej nauki i kultury wniósł również inny znany przedstawiciel greckiego rodu Mykoła Arkas (1853–1909) — ukraiński kompozytor, autor zapisów i opracowań ukraińskich pieśni ludowych i romansów, opery „Katarzyna” na podstawie poematu o tym samym tytule Tarasa Szewczenki. Był to pierwszy utwór muzyczny na motywy szewczenkowskie. M. Arkas jest też autorem badania „Historia Ukrainy-Rusi”. W Cesarstwie Rosyjskim, zarówno za czasów carskich, jak i bolszewickich, M. Arkasa uważano za ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalistę. Ukrainiec greckiego pochodzenia Wasyl Karazin (1773–1842) — założyciel Uniwersytetu Charkowskiego oraz pierwszej w Europie stacji meteorologicznej. Otworzył pierwszą na Ukrainie szkołę dla chłopów. Oficjalnie jego szlachetna działalność nie została należycie uhonorowana za życia, lecz sam W. Karazin mówił: „Błogosławiony już stokrotnie, że przypadek dał mi możliwość uczynienia choćby najmniejszego dobra mojej drogiej Ukrainie”. Matka wybitnego uczonego XX wieku, akademika Włodzimierza Wernadskiego, pierwszego prezydenta Ukraińskiej Akademii Nauk, Hanna pochodziła z rodu kijowskich Greków Konstantynowiczów. Wielu zepsuł nastrój wystąpienie po rosyjsku na konferencji Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Ukrainy w Republice Greckiej W. Cybucha. Wiem, że w ambasadach Ukrainy bardzo nie wszyscy posługują się językiem ukraińskim, jakby nadal reprezentowali nie niepodległe Państwo Ukraińskie, lecz jedną z kolonii Imperium Rosyjskiego. Zapewne ludzie odpowiedzialni za mianowanie pracowników ukraińskich ambasad, a przede wszystkim Nadzwyczajnych i Pełnomocnych Ambasadorów, powinni dobierać kadry bardziej odpowiedzialnie, bo inaczej świat jeszcze długo będzie postrzegał nas przez pryzmat Rosji. Na zakończenie ogólnie dobrze przeprowadzonej konferencji studenci i wykładowcy uniwersytetu zaprezentowali wspaniały koncert ukraińsko-grecki w miejskim teatrze dramatycznym. Co roku bywam na Uniwersytecie Państwowym Humanitarnym w Mariupolu — biorę udział w konferencjach, olimpiadach, czytam wykłady, przewodniczę Państwowej Komisji Egzaminacyjnej. Jeżdżę z przyjemnością, bo za każdym razem utwierdzam się w przekonaniu: Doniecczyzna to ziemia ukraińska.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn