Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

DLACZEGO NA WSCHODZIE UKRAINY PREZYDENT MA TAK MAŁO ZWOLENNIKÓW

Слово Просвіти, №28 за 2008 рік

Iryna MAHRYCKA, docent Wschodnio-Ukraińskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Wołodymyra Dala, przewodnicząca Ługańskiego oddziału obwodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie. Za bardzo trudną sprawę zabrał się prezydent Wiktor Juszczenko, próbując postawić na należytym poziomie państwowym uznanie Hołodomoru lat 1932—1933 za akt ludobójstwa narodu ukraińskiego oraz upamiętnienie jego ofiar. Za poprzednika, L. Kuczmy, temat Hołodomoru aktualizowano tylko raz w roku. Dzisiaj z ust Wiktora Andrijowycza słyszymy o jego rozwoju niemal codziennie. Mnie niepokoje prezydenta w tej kwestii są całkowicie zrozumiałe, wszak przygotowując do druku książkę „Ocalona pamięć. Hołodomor lat 1932—33 na Ługańszczyźnie: Świadectwa naocznych świadków”, zapisałam i rozszyfrowałam niejedną setkę wspomnień swoich ziomków i na pewno wiem, że bez pamięci historycznej naszemu społeczeństwu nigdy nie uda się wejść na cywilizowaną i demokratyczną drogę rozwoju. Z usłyszanych przeze mnie opowieści świadków Hołodomoru wyłania się przerażający obraz prawdziwego ludobójstwa ukraińskiego chłopstwa, kiedy to przez odebranie przez władze wszystkiego, co jadalne, na Ługańszczyźnie wymierały całe rodziny (były one wtedy liczne, wielodzietne), a nawet wsie. Ludobójstwo, dokonane w formie Hołodomoru, choć było skierowane na zniszczenie tylko części ukraińskich chłopów, miało dla naszego narodu ciężkie genetyczne i niszczące naród skutki. Zważając na trudności naszego obecnego budowania państwa, nasuwa się pytanie: czy ten niszczycielski etnocyd z 1933 roku nie ma charakteru nieodwracalnego dla ukraińskości?.. Rozmawiając z różnymi ludźmi, jako badaczka Hołodomoru interesuję się ich stosunkiem do tego tematu. Bardzo niewielu spotykam swoich zwolenników. To wewnętrznie inteligentny Stefan KOMARNYCKYJ, Wielka Brytania Hołodomor. Teraz mamy dostęp do źródeł archiwalnych, z których można zrozumieć prawdziwe przyczyny głodu na Ukrainie. W sierpniu 1932 roku Stalin napisał do Ł. Kaganowicza: „Najważniejsza teraz jest Ukraina. Sprawy na Ukrainie idą fatalnie. Źle po linii partyjnej. Mówią, że w dwóch obwodach Ukrainy około 50 rejonowych komitetów wypowiedziało się przeciwko planowi skupu zboża, uznając go za nierealny. W innych rejonowych komitetach sprawy, jak twierdzą, nie mają się lepiej…”. Stalin zorganizował głód jako broń przeciwko niezależnemu rozwojowi narodu ukraińskiego z zamiarem umocnienia władzy radzieckiej na Ukrainie. Ukraińscy obrońcy praw człowieka napisali apel w związku z tym, że niektóre „osobistości” w Rosji negują prawdę o Hołodomorze. W apelu nakreślono straszny obraz Hołodomoru na Ukrainie i na Kubaniu, gdzie w 1932 r. wpisywano wsie na „czarne tablice”: otoczonych przez uzbrojonych wojskowych chłopów w ich własnych domach skazano na śmierć głodową. Całe terytorium Ukraińskiej SRR było naszpikowane oddziałami zaporowymi, aby zablokować wyjazd głodujących do sąsiednich rejonów Białorusi i Rosji (dyrektywa KC WKP(b) i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 22.01.1933 r.). Takich środków nigdzie i nigdy w ZSRR nie stosowano. W uchwale KC Kompartii i Rady Komisarzy Ludowych ZSRR z 14.12.1932 r. „O przebiegu skupu zboża na Ukrainie, Północnym Kaukazie i w Zachodnich Obwodach” „problemy” skupu zboża na Ukrainie i na Kubaniu wiązano z „nieprawidłowo prowadzoną” polityką ukrainizacji. Biorąc pod uwagę celowe wywołanie głodu na Ukrainie, musimy mówić prawdę: Hołodomor był jednym z najstraszniejszych ludobójstw w historii ludzkości. Niestety, współczesny rząd brytyjski nie ma chęci uznania Hołodomoru za ludobójstwo. Jego badanie tej kwestii, które otrzymałem od Ministerstwa Spraw Zagranicznych w marcu 2008 r., poraziło głębokim cynizmem brytyjskich wysokich urzędników. W październiku 2006 roku Ambasador Brytanii na Ukrainie zwrócił się do oficjalnego Londynu z prośbą o pomoc w wypracowaniu skonsolidowanego podejścia do kwestii Hołodomoru oraz z propozycją przeprowadzenia badań przez angielskich specjalistów jako pierwszy krok do sformułowania jasnego stanowiska wobec Ukraińców! – to porządni ludzie (wykształceni i nie tylko), obdarzeni moralnością. To także ci, których dotknął sam Hołodomor, oraz ich dzieci i wnuki, którym rodzice i dziadkowie o tym opowiadali. Większość ludzi mało wie o tym wydarzeniu – elementarnie z powodu braku informacji. Być może dlatego wystąpienia Prezydenta dotyczące Hołodomoru odbierane są jako politycznie zaangażowane i momentami nużące. Wśród młodzieży studenckiej, pozbawionej świadomości narodowej i zorientowanej na wartości konsumpcyjne, czasami spotykam ludzi, którzy nie potrafią ukryć swojego psychologicznego dyskomfortu na samo słowo „Hołodomor”. Nauczyła się ukrywać go władza lokalna z prezydenckiej wertykali, gdyż musi ona pozostawać u steru. Ludzie mediów często są dalecy od wszystkiego, co ukraińskie, i przychylni wszystkiemu, co międzynarodowe (rozumiej: „rosyjskie”), albo, nawet jeśli mają odmienne od swoich kolegów zdanie, zmuszeni są pisać i wypowiadać na antenie to, co powiedzą ich gospodarze – rady obwodowe lub rejonowe czy lokalni oligarchowie, w których rękach są te media. W rezultacie takiej pracy lokalnych mediów wszystko, co dotyczy Hołodomoru, z reguły dziennikarze interpretują nie z ukraińskiego, państwowego punktu widzenia, albo całkowicie przemilczają, niweczą. Na prezentację książki „Ocalona pamięć”, która odbyła się w marcu tego roku, zaproszono rzekomo wszystkich ługańskich dziennikarzy. Przyszło bardzo niewielu (oczywiście inni otrzymali od swojego kierownictwa polecenie ignorowania tego wydarzenia). Czterdzieści minut opowiadałam o niełatwej, ale ciekawej pracy nad książką, przytaczałam porażające fakty, dzieliłam się spostrzeżeniami i wnioskami. A w lokalnych gazetach nie znalazłam nawet krótkiej informacji ani o prezentacji, ani o samej książce. Jedna dziennikarka zadawała mi prowokacyjne pytania: „A niech pani udowodni, że to było ludobójstwo!”, ale tak nic o wydarzeniu nie napisała. Za to dwa kanały telewizyjne – LOT i LKT (jeden podporządkowany administracji obwodowej, drugi – radzie obwodowej), jakby się zmówiły, podały na antenie tylko jedną mało znaczącą frazę jednego z mówców. W oczach tych, którzy byli na prezentacji, wyglądało to jak drwina z książki i jej autora. I już zupełnie sarkastyczny stał się komunikat na stronie LOT-u o tym, że ujrzała światło dzienne książka o Hołodomorze na Ługańszczyźnie pod tytułem „Utracona pamięć” (czemu by już nie nazwać jej „Amnezja pamięci”?). Znane są mi przypadki, kiedy dziennikarze gazet – drukowanych organów rad rejonowych, otrzymawszy w prezencie tę książkę, mówili swoim kolegom, że nigdy nie wykorzystają zawartego w niej materiału faktycznego. Natomiast niektóre lokalne gazety uprzejmie udostępniają swoje szpalty autorom pozasłużbowym – tak zwanym „weteranom Wielkiej Wojny Ojczyźnianej”, którzy z całych sił dowodzą, że Hołodomor 1932—33 lat nie był dla Ukraińców ludobójstwem, a z głodu wtedy ucierpiały wszystkie narody Związku Radzieckiego (zaskakująco podobną opinię dzisiaj artykułują rosyjscy politycy i naukowcy). Deputowani rad lokalnych do niedawna ignorowali takie wydarzenia, jak składanie kwiatów pod znakami pamięci ofiar Hołodomoru na Ługańszczyźnie, otwieranie pomników i wystaw poświęconych temu wydarzeniu, nie brali udziału w tematycznych „okrągłych stołach”. Za to z przyjemnością pojawiali się w programach telewizyjnych, gdzie można było wypowiedzieć się z negacją Hołodomoru. Najaktywniejsi deputowani na przekór inicjowanym przez Prezydenta działaniom przeprowadzają własne, całkowicie przeciwne w treści wydarzenia: niedawno deputowany Ługańskiej Rady Miejskiej Arsen Klinczajew i jeszcze kilku aktywistów z Partii Regionów położyli w centrum miasta kamień, gdzie zostanie ustawiony „pomnik ofiar OUN-UPA na Ługańszczyźnie”. Jeśli dla pomnika 75. rocznicy Hołodomoru. Urzędnicy państwowi nie wysłali mi pełnej wersji tego listu, cytując angielską ustawę o dostępie do informacji, zgodnie z którą mają prawo utajniać dane w związku z możliwym pogorszeniem stosunków z innymi państwami. Napisano mi, że podanie pełnej treści listu może zepsuć stosunki z Ukrainą. Analizując badania rządowych ekspertów, mogę powiedzieć, że bardzo ostrożnie zbierali materiały i nie zwrócili uwagi na kluczowe fakty. Ich główny cel polega na tym, że Anglia nie chce uznać Hołodomoru za ludobójstwo. Co więcej, nie przeprowadzono poważnego badania i nie przeanalizowano szczegółów sztucznie stworzonego głodu. Niestety, urzędnicy napisali ofiarom Hołodomoru na Ługańszczyźnie władze lokalne długo nie wydzielały miejsca, to dla tego — nie wątpmy — najlepsze miejsce znajdą bez żadnych zwłok. A kto widział projekt ich pomnika, mówi, że jest on z formy i zamysłu do bólu podobny do przyszłego pomnika ofiarom Hołodomoru, który planują ustawić w Ługańsku (czy to nie jeszcze jeden grymas tych, którzy nie mają ani honoru, ani sumienia, za to udają, że żyją w demokratycznym społeczeństwie obywatelskim?). Jednogłośnie poparli i nawet wyprzedzili swoich obwodowych kolegów rejonowi „regionalni” (właśnie przedstawiciele Partii Regionów ilościowo przeważają wśród deputowanych wszystkich szczebli na Ługańszczyźnie). Tak, w rejonie swatowskim, który podczas Hołodomoru stracił nie mniej niż połowę swoich mieszkańców, już ustawili nie tylko pomnik jego ofiarom, ale i „ofiarom OUN-UPA”: mówią, że jedna swatowianka z komsomolskiego skierowania pojechała po wojnie na Iwano-Frankowszczyznę i tam ją zakatowali „banderowcy”. Ten temat jest bardzo popularny w obwodowych i rejonowych mediach, za to na obiektywne naświetlenie tematu Hołodomoru nałożono tu dotąd tabu. Od niedawna z miejscowymi „regionalnymi” dzieją się dziwne przemiany: z rejonów donoszą, że ich deputowani zaczęli brać udział w wydarzeniach, które inicjuje Prezydent, — w szczególności w otwarciu pomników swoim ziomkom zmarłym śmiercią głodową. Nie myślę, że robią oni to świadomie, z przekonań ideowych, a także „dla odhaczenia”. Wszystkim znana jest surowa dyscyplina partyjna Partii Regionów i w Kijowie pewnie nie tolerowaliby takiej samowoli od współpartyjców. Chyba to „pierwsze jaskółki” — zwiastuny jakichś zmian w Radzie Najwyższej… Opowiadając czytelnikom o stosunku swoich ziomków do tematu Hołodomoru, nie nazwałam jeszcze jednej kategorii. To — przyszli obywatele. Wira Kuleba. „Hołodomór na Ukrainie w latach 1932—1933” kilka obraźliwych słów także o Ukraińcach, na przykład to, że Ukraińcy w diasporze korzystali z Hołodomoru jako „dowodu na śmiercionośny i antyukraiński charakter władzy radzieckiej”. Czytając te słowa, musimy pamiętać, że Ukraińcy w diasporze robili coś dla niewinnych ludzi, którzy umierali, oraz próbowali poruszać kwestię Hołodomoru, aby zatrzymać te straszne wydarzenia — śmierć 8 milionów naszych rodaków. Rządowi badacze zgadzają się z tym, że głód był planem Stalina, ale zaprzeczają „ukraińskiej specyfice” Hołodomoru. Dla mnie jako dla Anglika taki negatywny stosunek angielskiego rządu do Ukraińców jest absolutnie nie do przyjęcia: przez swoją odmowę uznania Hołodomoru stał się pomocnikiem samego Stalina. Tańcząc ze Stalinem na grobach zamordowanych ludzi, urzędnicy zapomnieli o swoich obowiązkach wobec ludzkości. Hołodomór był zbrodnią przeciwko każdemu z nas. Musimy pamiętać prawdę razem, bo nie ma innej drogi. Na Ukrainie latem żyto rozlewa się złotymi falami, usiane makami, niby kroplami czerwonej krwi. Buraki wyrastają zielonymi błyskawicami i maszerują bataliony warzyw. Ten kraj — to ziemia naturalnego bogactwa i żyzności. Ale Hołodomór 1932—1933 roku nie był chimerycznym widmem: zabrał życie milionów niewinnych ludzi. Ukrainy. Niektórzy nauczyciele szkół i liceów, wiedząc osobiście lub przez swoich znajomych o moich badaniach tego tematu, organizują mi spotkania ze swoimi wychowankami. Przeprowadziwszy kilka wykładów, byłam mile zdziwiona tym, z jakim zainteresowaniem dzieci słuchały opowieści. W oczach żadnego dziecka nie zobaczyłam obojętności, nikt nie zaprzeczał Hołodomorowi. Jestem pewna: jeśli ci uczniowie mają nauczycieli, którzy rozumieją, jak ważna dla młodzieży jest pamięć historyczna, to wyrosną z nich prawdziwi obywatele Ukrainy. Razem z tym wątpię, że cała nasza młodzież szkolna za kilka lat stanie się właśnie taka. Przecież w średnich placówkach oświatowych obwodu ługańskiego pracuje obecnie niemało nauczycieli, którzy pod żadnym pozorem nie chcą spojrzeć na naszą historię ukraińskimi oczami i nie dają tego zrobić swoim uczniom. Sztafetę od takich nauczycieli z czasem przejmą wykładowcy uczelni wyższych, którzy mało różnią się od swoich szkolnych kolegów. Jeśli większości ludzi w średnim i starszym wieku już trudno zmieniać swoje poglądy na historię Ukrainy, bo ich światopogląd kształtował się w czasach radzieckich, to niepodległe Państwo Ukraińskie musi dołożyć wszelkich starań, aby obiektywna historia stała się dorobkiem młodego pokolenia Ukraińców. Inaczej samo państwo nie będzie miało przyszłości. Według mojego przekonania, tutaj nie wystarczą same oświadczenia i dekrety Prezydenta oraz niezbyt aktywna praca nowo utworzonego Instytutu Pamięci Narodowej. Tutaj już kto kogo zwycięży: albo reliktowe siły imperialne — spadkobiercy organów represyjnych, które dokonały przeciwko Ukrainie zbrodni lat 1932—33 i które dzisiaj mają silne pozycje we wszystkich państwowych i niepaństwowych strukturach ukraińskich, albo Państwo Ukraińskie, które zdoła w końcu uporządkować i usystematyzować pracę nad problemami pamięci historycznej i dotrzeć z nią przede wszystkim do młodego pokolenia.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn