Strona · s. 6strona oryginału ↗
SPOŁECZEŃSTWO
Слово Просвіти, №28 за 2008 рік
Wywiadu naszej gazecie udziela prezydent Narodowego Stowarzyszenia Ukrainistów, dyrektor Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik Hanna SKRYPNYK. — Hanno Arkadijiwno, zanim opowie Pani o VII Międzynarodowym Kongresie Ukrainistów, proszę krótko o Międzynarodowym i narodowych stowarzyszeniach ukrainistów. — Międzynarodowe stowarzyszenie stworzyła na bazie narodowych na początku lat 90. nasza Akademia Nauk w celu koordynacji pracy badawczej w dziedzinie ukrainistyki na całym świecie. Tak się złożyło, że obiektywną ukrainistykę do rozpadu ZSRR badano za granicą. Tam poruszano wszystkie te problemy, które tutaj były zakazane, w szczególności kwestie Hołodomoru, stosunków narodowych, asymilacji, ucisku języka ukraińskiego w ZSRR. Po ogłoszeniu niepodległości Ukraina zgodnie z logiką przejęła funkcje koordynatora tych badań. Taki Kongres Ukrainistów odbywa się już po raz siódmy. Za każdym razem w Ukrainie, ale w różnych miastach: Kijowie, Charkowie, Odessie, Czerniowcach, Lwowie, Doniecku, Symferopolu. Robimy to świadomie, aby rozwijać ukrainistykę w regionach. W tym roku Kongres odbył się najpierw w Symferopolu, Lwowie, a jego główna część końcowa w stolicy. Postanowiliśmy skoncentrować się na rozpatrzeniu globalnych tematów. Wszak zadaniem ukrainistyki jest wyodrębnienie najbardziej bolesnych problemów życia ukraińskiej społeczności: historycznych i obecnych realiów, stanu oraz osobliwości funkcjonowania kultury, problemów językowych. — Proszę podać przykłady takich tematów. — Do przeprowadzenia posiedzenia na Krymie zaproponowałam temat „Krym w historii i kulturze Ukrainy”. My, naukowcy, po raz kolejny potwierdziliśmy, że Krym jest częścią składową Ukrainy od najdawniejszych czasów. Organicznie wpisywał się on w życie ukraińskiej wspólnoty. Nawet w Chanacie Krymskim Ukraińcy dominowali w strukturze etnicznej ludności, mimo że byli podbitą częścią chanatu. Na kongresie, który odbył się we Lwowie, rozpatrywaliśmy ważny temat ukraińskiej diaspory, jej związków z Ukrainą. — Jaka była główna problematyka posiedzeń kongresu w stolicy? — Historia etniczna, formowanie się narodu ukraińskiego, dzisiejsze realia polityczne — to tematy sekcji historii i politologii. Bardzo ważny temat Hołodomoru rozpatrywano na specjalnej sekcji, a także przy „okrągłym stole”. Szereg „okrągłych stołów” poświęcono obecnym realiom Ukrainy. — Przedstawiciele jakich krajów brali udział w pracach kongresu? — To ponad stu naukowców z Rosji, Włoch, Słowacji, Węgier, USA, Austrii, Polski (największa delegacja), Serbii, Kanady, Wielkiej Brytanii, Bułgarii, Niemiec, Chorwacji, Czech. Razem z ukraińskimi naukowcami ze stolicy i regionów w kongresie wzięło udział prawie 400 osób. Mieliśmy nadzieję, że na tak poważny Międzynarodowy Kongres należycie zareaguje ukraińska władza, ponieważ szereg najbardziej bolesnych problemów za każdym razem omawiają naukowcy-ukrainiści, ale władza pozostaje bezczynna. A my badamy i uzasadniamy konieczność istnienia języka ukraińskiego jako państwowego, prawo narodu do samowystarczalnego bytu, bolesne procesy integracyjne w ciągu 17 lat niepodległości. Dlaczego tak przeciągają niektóre procesy? Wiemy, że ukraińscy emigranci nowej fali w ciągu roku-dwóch opanowują włoski, portugalski, inne języki. A u nas urzędnik państwowy wysokiej rangi nijak nie opanuje języka państwowego. To nonsens z punktu widzenia nauki. Zatem nie tak budują politykę językową i kulturową. — Dziwne, wszak władza powinna być zainteresowana konsolidacją narodu… — A u nas zachodzą nawet procesy dezintegracyjne. Tak, okresowo pojawiają się separatystyczne oświadczenia na wschodzie Ukrainy. A niedawno powstały problemy z tak zwanym rusinstwem. Dni temu odbyła się wszechrusińska konferencja w mieście Mukaczewo, czyli na terytorium Ukrainy, gdzie padły antypaństwowe wezwania do zrewidowania Aktu przyłączenia Zakarpacia do Ukrainy i oddzielenia go od naszego państwa. To wezwania do ruiny państwa, niebezpieczne, antykonstytucyjne. — Władza powinna natychmiast zareagować. — Reakcji nie ma żadnej. Nasi koledzy z Użhorodu biją na alarm: „Pomóżcie. Pozbawiają nas prawa bycia Ukraińcami, narzucając fałszywą tezę o jakimś odrębnym »narodzie rusińskim«”. Spis powszechny z 2001 roku wykazał, że tylko 0,8 procent zakarpackich mieszkańców zapisało się jako Rusini. Szalony nacisk na zakarpackich mieszkańców wywierali księża Patriarchatu Moskiewskiego. — Co mówią naukowcy o takich teoriach, jak rusinstwo? — Ludzie po prostu nie znają naszych badań i nie rozumieją, że Rusini i Ukraińcy to pojęcia tożsame. Bo w XIX wieku Rusinami nazywano Ukraińców od Naddnieprza po Wschodnią Galicję. Na głównej części Ukrainy utwierdził się termin Ukraińcy, ale Zakarpacie i Wschodnia Galicja przez długi czas były oderwane od pozostałej części Ukrainy. I tutaj termin Rusin jako samookreślenie zakonserwował się. Ale to nie oznacza, że zmiana samookreślenia u części ludności powoduje zmianę struktury etnicznej. Ukraińcy pozostają Ukraińcami ze swoimi osobliwościami kultury, języka, które na całym terytorium Ukrainy są identyczne, jedynie z dialektycznymi osobliwościami języka. Ale nie ma żadnego narodu, który nie miałby dialektów, które często zależą od geograficznych, przyrodniczych osobliwości. — A od czego zależy rusyfikacja Wschodniej Ukrainy? — My, etnolodzy, często wyjeżdżaliśmy tam z ekspedycjami naukowymi jeszcze w latach 70. Mogę zaświadczyć, że na wsi ludzie tam mówili wyłącznie w języku ukraińskim. A w latach 70. decyzją KC Kompartii Ukrainy zakazano funkcjonowania ukraińskich szkół na Doniecczyźnie. Dlatego wiejska młodzież zmuszona była porozumiewać się w szkołach po rosyjsku, więc mamy zrusyfikowane pokolenie. Ale to nie oznacza, że nastąpiła zmiana samoświadomości ludności. Dlatego mówienie, że mamy dwie Ukrainy, Wschodnią i Zachodnią, to tylko gra polityków, którzy próbują trzymać pakiet kontrolny akcji nad tym czy innym terytorium. A co do etnicznej istoty tych ziem, jako etnolog stwierdzam, że jest ona ukraińska. To samo dotyczy Zakarpacia: mimo asymilacyjnego nacisku Węgier, Słowacji, Ukraińcy Zakarpacia czują się Ukraińcami. Ale paradoks polega na tym, że właśnie w czasach niepodległości zaktywizowały się siły separatystyczne, które podsycają nasi zagraniczni zachodni sąsiedzi i Moskwa, która jest zainteresowana destabilizacją sytuacji. Niestety, wszystko to dzięki pobłażaniu od wewnątrz. W szczególności dotyczy to Rady Obwodowej Zakarpacia, gdzie najpotężniejszą frakcją jest „Nasza Ukraina”. Oto i ta konferencja w Mukaczewie odbywała się przy wsparciu przedstawicieli władzy, w szczególności stołecznej. — Zakarpackie lobby w klanie stolicy jest dość potężne. — Nasz kongres zmuszony był przyjąć rezolucję z żądaniem do
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
