Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 7strona oryginału ↗

RODZIMA MOWA — CZYNNIK BUDOWANIA PAŃSTWA

Слово Просвіти, №28 за 2008 рік

Ołeksander SZOKAŁO Dlaczego na Ukrainie po 17 latach państwowej niepodległości język ojczysty rdzennego narodu tytularnego nie stał się czynnikiem narodowego budowania państwa? Dlaczego niepokój ludzi nieobojętnych nie znajduje odpowiedniego rezonansu w szerokich kręgach społecznych? Te i pochodne od nich pytania trzeba stawiać przed całym ukraińskim społeczeństwem. Od razu zaznaczę — nie podzielam patosu, że jeśli na Ukrainie wszyscy nagle zaczną mówić po ukraińsku, nastanie narodowa szczęśliwość. Pod kwestią językową ukryte są głębsze przyczyny naszego społecznego nieładu. Podkreślę dwie główne: postimperialny syndrom w niesamodzielnym ukraińskim środowisku politycznym oraz brak narodowych podstaw prawnych w budowaniu państwa, a także niedostateczna dojrzałość moralna i upadek ducha narodowego postkolonialnego społeczeństwa ukraińskiego. Przede wszystkim wyjaśnijmy istotną różnicę między państwem narodowym a imperium. Państwo narodowe tworzy moralnie dojrzały naród — wolą swojego ducha narodowego dla zapewnienia wysokich dążeń samorozwoju. Duch narodowy kształtuje się w sercu i przejawia się w języku ojczystym. „Duch narodowy jest źródłem prawa i najwyższym ustawodawcą” (P. Jurkewycz). W państwie narodowym wola wspólnoty jest źródłem władzy, a takie państwo jest przeniknięte duchem ludzkości i patriotyzmu. Imperium natomiast samo tworzy swoje zunifikowane społeczeństwo dla zaspokojenia potrzeb władzy, niwelując narodowe cechy zniewolonych narodów, tłumiąc ich rozwój. W imperiach rozkwita amoralizm pasożytującej władzy. A w zdemoralizowanym społeczeństwie, które przystosowuje się do władzy, rozkwitają serwilizm (niewolnicze poddaństwo) i schizofrenia społeczna (myślą jedno, a mówią drugie), a nad obywatelami ciąży totalitaryzm państwa. Ludzi sprawdzić pod kątem moralności jest łatwo: poprzez gadanie i nawoływania ujawniają wewnętrzną istotę w czynach. Dojrzałość moralna i rozwinięcie duchowe społeczeństwa ujawniają się, gdy ludzie są konsekwentni w myślach, słowach i działaniach wolicjonalnych. W społeczeństwie ukraińskim, podobnie jak w polityce, wszystkie problemy, w tym także językowe, mają przyczyny moralne. Problem języka ukraińskiego jest sztucznie podsycany, aby przykryć poważny problem niedostatecznej dojrzałości moralnej społeczeństwa i amoralności władzy, która ignoruje podstawowe potrzeby życiowe i dążenia duchowe ludzi. Czyż ludziom nie jest wszystko jedno, w jakim języku oszukują ich bezsumienni możnowładcy — ojczystym czy obcym? Ale oszuści wiedzą, że w ojczystym łatwiej ludzi oszukiwać, w ojczystym kłamstwo wydaje się słodsze. Tylko prawda jest gorzka, nieprzyjemna. Dla władców problem języka to korzystny temat spekulatywny dla polaryzacji świadomości społecznej, dla utrzymania kontrolowanego chaosu, tak zwanego ręcznego sterowania, które obecnie rozkwita na Ukrainie. Chaos społeczny to świadectwo braku ogólnopaństwowego systemu zarządzania we wszystkich sferach życia społecznego: nie ma programowej idei narodowej, ideologii państwowotwórczej i strategii rozwoju. Zatem na Ukrainie panuje władza antysystemowa — kleptokratyczna (złodziejska) władza, która rozkrada państwo, grabi społeczeństwo, posługując się schematami korupcyjnymi i logokratycznymi (słowobudnymi) metodami manipulacji świadomością społeczną. Powiedziano: oszukują ludzi i grabią kraj. I choćbyśmy nie wiem ile mówili o języku państwowym, w tak przygnębiających warunkach antysystemowości nie jest on w stanie w pełni wykonywać swoich ważnych funkcji społecznych. Językiem państwowym na Ukrainie posługują się głównie jako środkiem formalnej komunikacji, a nie środkiem twórczości duchowo-intelektualnej. Dopiero gdy na Ukrainie zostanie wprowadzony ogólnopaństwowy strategiczny system zarządzania, wtedy język państwowy stanie się potężnym czynnikiem funkcjonowania narodowej przestrzeni kulturowo-informacyjnej i narodowego budowania państwa. Dlatego teraz, w tak zwanym okresie przejściowym, kryzysowym, w interesie Ukrainy ważniejsze jest nie to, w jakim języku wyrażamy swoje myśli, a to, jak i o czym myślimy oraz co robimy. Znam wielu rosyjskojęzycznych patriotów Ukrainy, dla których kwestia języka jest na drugim planie, a na pierwszym — praca w imię Ukrainy. Moralnie dojrzały człowiek może rozmawiać w różnych językach, ale zachowuje w sercu własny narodowy typ duchowy i myśli w języku ojczystym. Za to polityczni szarlatani i otumanieni przez nich prostaczkowie wysuwają kwestię językową na pierwszy plan. Lecz choćby nie wiem jak dwoili się i troili ci obłudni politykierzy, apelując do nas po ukraińsku, naród sądzi ich po czynach. Są oni wyobcowani z narodu i nigdy nie byli oraz nie staną się produktywnym składnikiem narodowej istoty, a pozostają pasożytniczymi tworami nowotworowymi. Nie mają sumienia — wewnętrznego sędziego, duchowego rezultatu moralnej dojrzałości człowieka. A dzięki sumieniu ludzie porozumiewają się ze sobą i stają się narodem. Jak uzdrowić nasz naród, całe ukraińskie społeczeństwo? „…Należy, aby dziecko żyło sercem i działało wolą” — nauczał nasz wielki pedagog K. Uszynski i my dzisiaj musimy się tego uczyć. Innej drogi dla człowieka nie ma. Wtedy i język ojczysty stanie się moralnym, sprawczym czynnikiem naszego życia społecznego i budowania państwa. Musimy moralnie dojrzeć w trójjedni prawdziwego myślenia, rzetelnego wyrażania swoich myśli i sprawiedliwego działania (dobroczynności). Według tego prawa moralnego żył i własnym przykładem pokazywał innym drogę moralnej dojrzałości duchowy orędownik H. Skoworoda. U moralnie dojrzałego, mądrego człowieka rozum słucha serca. Oznacza to, że świadomość i język, które stanowią drugi układ sygnałowy człowieka, muszą podporządkowywać się sumieniu — trzeciemu układowi sygnałowemu, który funkcjonuje w sercu moralnie dojrzałego człowieka. Dla rozumu jest wszystko jedno, co uświadamiać, a dla serca nie jest wszystko jedno, co pojmować. Próżno apelować do bezsercowego rozumu — jest on utylitarnie pragmatyczny i sztywno merkantylny. Rozum bez serca posługuje się każdym językiem, a może obywać się i bez języka. Język — to sprawczy sposób funkcjonowania ludzkiej samoświadomości. Ale język i świadomość etniczna — to nie cel sam w sobie, to uwarunkowane etniczną naturą psychospołeczne narzędzia duchowego rozwoju człowieka (poza etniczną naturą ludzi nie bywa, ludzkość — to tylko abstrakcja). To, że język i świadomość — to nie cel sam w sobie, a środek samorozwoju człowieka, potwierdza fakt, że ludzie mogą rozmawiać w jednym języku, nie rozumiejąc się nawzajem. Dzieje się tak, gdy każdy myśli o swoim, a nie o wspólnym (tak dzieje się obecnie na Ukrainie). Trzeba, aby serca biły w rytm, wtedy i usta będą przemawiać zrozumiałym językiem. Najlepiej ludzie rozumieją się nawzajem, gdy przemawiają mądrością swoich serc. Serce zawiera najsubtelniejsze i najgłębsze uczucia, którymi człowiek jest związany ze światową wszechjednością. Sercem człowiek ciąży ku temu, co ojczyste: rodzinie, rodowi, narodowi, ziemi swojej, Stwórcy. W sercu łączą się człowieczeństwo i patriotyzm. Sercem człowiek kocha i pragnie tego, co duchowe, wieczne. A rozumem kieruje się w materialny, zmienny świat, przystosowuje się do obcych warunków dla złudnej, przemijającej korzyści. Zwróćcie uwagę, ilu u nas na Ukrainie jest obcych i swoich wyobcowanych konformistów, którzy lekceważą wszystko, co nasze, ojczyste. A jeśli nawet rozmawiają po ukraińsku, to nie myślą po ukraińsku, nie działają w interesie ukraińskiego społeczeństwa, państwa ukraińskiego. Język — to nie tylko słowa, to przede wszystkim prawdziwe myślenie i moralna wola mówiącego (stąd staroukraińskie miano języka — wołoda). Kiedy myśl i wola poprzedzają wypowiedź, wtedy język ma moralną siłę. Mało powiedzieć prawdę, należy dokonać sprawiedliwego czynu. W sprawczości języka objawia się zdolność ludzkiej duszy do odczuwania, poznania i woli. Dusza — to program samorozwoju ludzkiej istoty, a wola — sprawczy moralny indywidualny czynnik duchowego rozwoju człowieka i prawo społeczne współdziałania, podstawowe pojęcie ukraińskiego prawa zwyczajowego, mądre postanowienie wiecu ludowego, które łączyło

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn