Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

„Współczesność”: droga do uniwersalności

Слово Просвіти, №28 за 2008 рік

„Gdyby zazdrość nie była tak obrzydliwym uczuciem, powiedziałbym, że zazdroszczę Polakom tylko jednego: że właśnie ukazuje się 50. numer „Kultury”. Jestem przekonany, że Ukraińcy są w stanie stworzyć czasopismo nie gorszego poziomu niż „Kultura” czy rosyjski „Nowyj Żurnał”. Ale przecież nasza przeklęta nędza! Trzeba też dodać, że choć na emigracji jest wielu wysoko wykształconych ukraińskich intelektualistów, to są słabo zorganizowani i rozproszeni, a nasze polityczne i społeczne kręgi organizacyjne należycie nie rozumieją tych „zbytków”, jak na przykład czasopismo na wysokim, niepopularyzatorskim poziomie…” To fragment listu ukraińskiego historyka-emigranta Iwana Łysiaka-Rudnyckiego do redaktora naczelnego znakomitego polskiego pisma „Kultura” Jerzego Giedroycia, datowanego na rok 1951. Do ukazania się pierwszego numeru nie mniej znakomitej „Współczesności” pozostawało jeszcze prawie 10 lat. Nie będziemy prowadzić jałowej dyskusji o tym, czyje czasopismo na obczyźnie miało większy rezonans. Owszem, są podstawy, by sądzić, że wydanie ukraińskie było obciążone poważniejszymi problemami niż „Kultura”. Stopień redakcyjnej swobody w „Współczesności” był ograniczony. Świadczą o tym trzy „redaktorstwa” Iwana Koszeliwca – jednej z najważniejszych postaci ukraińskiego emigracyjnego życia intelektualnego. Publicysta, tłumacz, krytyk literacki, kierował „Współczesnością” w latach 1961–1967, 1976–1978 i 1983–1984. Właśnie bez Ceremonialny nacisk politycznych patronów (dwójkarzy) doprowadził w 1967 roku do zwolnienia Koszeliwca. Niestety, także na progu XXI wieku słowa Łysiaka-Rudnyckiego nie straciły swojej gorzkiej wymowy. Kręgi społeczne nadal uważają czasopismo o nie popularyzatorskim poziomie za „zbytek”. Jednak nadzieja umiera ostatnia. «Suczasność», która jeszcze niedawno ledwo wegetowała, wziął pod swoją opiekę Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. Czasopismo jakby zmieniło oblicze: nad jego „fasadą” popracował malarz, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki Ołeksandr Iwachnenko. Tylko ci, co dostali po głowie, wiedzą, że zastrzyki finansowe, a raczej nowa okładka, nie są gwarancją odrodzenia tradycji wysokiego napięcia społeczno-analitycznego. …Przeglądając świeże numery «Suczasności», uświadamiasz sobie, że czasopismo nie tyle jest w procesie „docierania” swojego zespołu, ile w bolesnym poszukiwaniu pokoleniowej określoności. «Suczasność», jak dwulicowy Janus, jednocześnie dąży do świeżej krwi i mocnego doświadczenia. „…Dziś często mówimy o okrucieństwie rewolucji — francuskiej, rosyjskiej, irańskiej itd. Ale zapominamy przypomnieć, że tej okrutności poprzedzała i ją wywołała inna okrutność — okrutność tych, którzy nie mieli społecznego wstydu i społecznej odpowiedzialności. Dehumanizacja praktycznej etyki społecznej pobudza dehumanizację kultury i sztuki — pojawiają się w nich zjawiska i style ukierunkowane na zaspokajanie prymitywnych gustów nowych panów nowego życia…” Dla mnie artykuł „Od marginalności do uniwersalności” Iwana Dziuby w odnowionej «Suczasności» świadczy o kilku różnorodnych momentach. Po pierwsze, jego autor stoi poza po-

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn