Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №28 за 2009 рік

16 s. · 26 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 28 (509), 16—22 lipca 2009 TWÓRCZE ZWIĄZKI NA GRANICY ISTNIENIA

Mychajło Słaboszpyćkyj Gorące miraże toczyły się po stepie tak, jakby wiatr przeszył przestrzeń. Pług poruszył mogiłę i wywrócił kępy ziół, a pożółkła czaszka pokazała zęby. Sypnęła się skowronkowa gleba spod nieba prosto w grobową jamę, i ty, przerażony, zdrętwiałeś na bezludziu, gdy zajrzałeś w czarną orkę… Paweł Mowczan. „Zaorany grób”. POLEMICZNE NOTATKI WASYLA TRUBAJA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

«BIEŻUCZU MYĆ BERY W MAJBUTNIJ CZAS…» Znanemu ukraińskiemu poecie, publicyście, działaczowi społecznemu, laureatowi Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, przewodniczącemu WUT „Proświta” Pawłowi Mowczanowi — 70. Witamy jubilata i życzymy mu mnogaja lita! Esej Myhajła Słabosznyckiego — o istocie jubilata.

„Nate!” — powiedział tytułem swojego pierwszego tomiku poetyckiego dwudziestoczteroletni Paweł Mowczan w 1963 roku. W czasach, gdy wzburzone społeczeństwo żyło gorącą wiarą w swoje moralne oczyszczenie i demokratyzację. W czasach, gdy w literaturze pojawili się utalentowani młodzi ludzie, którzy nie chcieli żyć i pisać tak, jak faworyzowani przez państwo ówcześni siwowłosi mistrzowie. Już wystrzeliły swoimi debiutanckimi książkami W. Symonenko, I. Dracz, M. Winhranowski, B. Olijnyk, W. Korotycz, już była Ina Kostenko i D. Pawłyczko. Już zaczęto mówić o szestydziesiątnykach, z jednej strony jako o nadziei poezji, a z drugiej — jako o niebezpieczeństwie dla socrealizmu, ponieważ w tych poetach zobaczono nie po prostu jakichś literackich frondeurów i nawet nie estetycznych dysydentów, lecz „trojańskie konie” wrogiej ideologii. Poetów zaczęto konsekwentnie wychowywać i przewychowywać. W pedagogicznym arsenale wychowawców były bat i piernik. Ale wydawało się, że nic nie zdoła zatrzymać procesu „oczyszczania palet” i uszlachetniania poetyckich partytur. „Pierwsi odważni” spośród nowych poetów jakby pełnili rolę swoistego katalizatora — po nich zapłonęły nazwiska W. Bazylewskiego, B. Niecherdy, Iryny Żylenko, P. Skuncia, L. Tałałaja, R. Trietiakowa, W. Huzwy. Już pojawiły się pierwsze publikacje Wasyla Stusa, Tarasa Melnyczuka, Ihora Kalynca. Już niektórzy mastodonty socrealizmu wzywali gromy i pioruny na głowy bezczelnych młodzieńców, którzy, widzicie, pozwalają sobie nie stawiać ich ani za grosz, a także pisać nie tak, jak się przyjęło, lecz — widzicie! — jak im się podoba. A w tym gronie buntowniczych neofitów był również on, Paweł Mowczan, którego cienkie „Nate!” było jedną z najbardziej obiecujących książek, ponieważ obok porywu na kothurny à la Wozniesienski wyraźnie słychać było w niej własne intonacje — już dziś, czytając ponownie zbiorek, wyłapujesz w nim coś niepowtarzalnie „mowczanowskiego”. Literackiego odrodzenia rozmiaru lat dwudziestych na Ukrainie na początku szestydziesiątych nie nastąpiło — uderzyły surowe ideologiczne przymrozki. Ten fenomen, który wyrastał na oczach, został po prostu zdeptany. Jedni poeci znaleźli się pod surowym cenzuralnym prasą, drudzy — na listach niepewnych, trzeci zamilkli i nie spełnili się. Mowczanowi udało się przez długi czas żyć poza Ukrainą, co w znacznym stopniu uchroniło go przed naszymi rodzimymi strażnikami porządku — nie doświadczył ostracyzmu. Bo nie mniejszym czynnikiem było też i to, że, jak się mówi, nie mozolił oczu tutejszym władcom, nie figurował w różnych skandalach. Najpierw student Instytutu Literackiego, a potem słuchacz Wyższych Kursów Reżyserów i Scenarzystów Filmowych w Moskwie cierpliwie przesiadywał w bibliotekach — i nie minęło to bez śladu: na Ukrainę powrócił dojrzały intelektualista, który dawno udzielił sobie odpowiedzi na wiele pytań, które nieuchronnie pojawiają się przed ludźmi piszącymi i którzy bardzo odpowiedzialnie podchodzą do swoich pism. Ważny w twórczej biografii Mowczana jest moment, który charakteryzuje go jako twórczą indywidualność. Mieszkał w stolicy imperium, gdzie rzeczywiście istniało bogate życie literackie. Prawodawcy poetyckich mód — tacy jak półfrondeurzy Achmadulina, Wozniesienski, Jewtuszenko, a także popularni poeci Jurij Kuzniecow, Oleg Czuchoncew, Wiktor Sosnora, Hlib Horbowski, Ałeksandr Kuszner, którzy mieli adoratorów, naśladowców i epigonów, wywierali wielki wpływ na słabsze indywidualności twórcze, zmuszając niejedną z nich do bycia, jak słonecznik, permanentnie zapatrzoną w swoją stronę; słabsi często mimowolnie, podświadomie wzorowali się na literackich liderach i autorytetach, stawali się ich stylistycznym odbiciem. Były u Mowczana również aktywne kontakty twórcze z wybitnymi poetami ówczesnych republik (Justinas Marcinkiavičius, Mustaj Karim, Ojar Vaciētis, Māris Čaklais — tych, których on wiele tłumaczył. Oczywiście, wszystko to nie mogło nie wpływać na niego, jednak wytrzymał i zachował indywidualność. Gwiezdne literackie środowisko jedynie jeszcze bardziej oszlifowało jego talent. Co ciekawe, byli to poeci innych szkół wersyfikacyjnych i upodobań. Być może właśnie dzięki temu zainteresowali go. Bo wchodząc w inną stylistykę i inną orkiestrację wiersza, Mowczan mimowolnie sprawdzał niezawodność własnych twórczych drogowskazów, testował swoją zdolność przemawiania cudzym głosem, nie tracąc przy tym swoich rejestrów. Umberto Eco podkreśla, że przekład literacki — to pragnienie powiedzenia innym językiem nie tego samego, co w oryginale (co praktycznie jest niemożliwe), lecz niemal tego samego (w idealnym wypadku). Miał on także przekłady prozy. I — tak wymagających stylistów, jak Walentin Raspucin i Grant Matewosjan. Tak, u niego wiele jest od nich wszystkich, nieprzypadkowo istnieje teoria: aby napisać jedną wybitną książkę, trzeba przeczytać całą bibliotekę, a jednak w nim najwięcej jest od niego samego, od Pawła Mowczana. U niego nie było przedłużającej się mutacji głosu. Zatem miał on już „młody styl” (termin Wiktora Jerofiejewa) i wytrwale szukał własnego miejsca w kulturze. Potężnej, intelektualnie chłonnej indywidualności było ciasno tylko w poezji. Interesowało go kino, pisał scenariusze i krytykę filmową, był aktywnym krytykiem artystycznym i literackim. Z czasem ramy intelektualnych zainteresowań znacznie się rozszerzyły: historia narodowych tradycji i wierzeń, filozofia języka, narodowa mentalność oraz wiele innych rzeczy, które składają się na historię i fenomen kultury Ukraińców. Wszystko to zostanie skoncentrowanie wyrażone w jego książce „Witoki”. Pociągał go taki gatunek, jak esej, będący najwyższym pilotażem prozy intelektualnej. Mowczan dał jego naprawdę jaskrawe wzory. Zakończenie na str. 8—10 OPISZNIAŃSKIE KUMANCI SZKOŁA POCZĄTKUJĄCYCH TEATR JEDWABNEJ CHUSTKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ZWYCIĘSTWO POD KONOTOPEM

Zwycięstwo pod Konotopem to jasna karta ukraińskiej historii. I powinniśmy upamiętniać nie tylko daty naszych klęsk (Baturyn, Beresteczko, Beresteczko), ale także zwycięstw. Podkreślił to po raz kolejny Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, który wziął udział w uroczystościach z okazji 350-lecia bitwy pod Konotopem i wezwał do pamiętania o sławnych zwycięstwach ukraińskiego oręża. W uroczystościach wzięli udział Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Filaret, przedstawiciele duchowieństwa, kozactwa, wielu organizacji społecznych, w szczególności towarzystwa „Proświta”, tysiące ludzi z całej Ukrainy. Podczas uroczystości głowa państwa złożyła kwiaty pod pomnikiem hetmana Iwana Wyhowskiego we wsi Szapowaliwka, wzniesionym w miejscu, gdzie toczyła się bitwa. Pomnik hetmana ustawiono w skwerze w centralnej części wsi. Wykonano go ze środków budżetu rejonowego, rzeźbiarz J. Medwid, architekt W. Bykow. Na cokole zamocowano metalową tabliczkę w formie gramoty z wizerunkiem atrybutów hetmańskich: metalowego kutego herbu oraz buławy z napisem: „Iwan Wyhowski — hetman Ukrainy”. W centrum wsi Prezydent złożył kwiaty pod pomnikiem żołnierzy poległych podczas II wojny światowej. Wiktor Juszczenko wziął również udział w odsłonięciu znaku pamiątkowego na cześć 350-lecia zwycięstwa w bitwie pod Konotopem. Znak znajduje się przy wjeździe do wsi Szapowaliwka. Jest to kompozycja artystyczna z kozackich szabel rozcinających tarczę. Symbolizuje ona zwycięstwo kozackiego oręża nad przeciwnikami. Znak wraz z położoną po przeciwnej stronie autostrady kaplicą memorialną, zbudowaną na 350-lecie zwycięstwa w bitwie pod Konotopem, stanowi jednolity zespół architektoniczny. Na pomniku napisano: „Tutaj kuła się sława ukraińskiego oręża! Ustanowiono na cześć 350. rocznicy sławnego zwycięstwa wojsk hetmana Iwana Wyhowskiego w bitwie pod Konotopem”. Autorzy pomnika — rzeźbiarze Mykoła i Bohdan Mazurowie, architekt Wołodymyr Bykow. Znak wzniesiono ze środków sponsorskich. Podczas obchodów sławnego jubileuszu Wiktor Juszczenko wziął udział w poświęceniu krzyży nowo wybudowanej kozackiej cerkwi Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy. Znajduje się ona w historycznym centrum miasta, niedaleko pozostałości twierdzy konotopskiej, która jeszcze przed zwycięską bitwą wytrzymała ponad dwumiesięczne oblężenie wojsk moskiewskich. I to dało Ukraińska kultura narodowa znajduje się obecnie w stanie krytycznym. Przestrzeń kulturową państwa zalał globalizacyjny surogat i kosmopolityczna tandeta. Międzynarodowe inicjatywy i programy państwowe dotyczące ekologii rozwoju kulturalno-artystycznego niestety nie są u nas realizowane. Jednym z czynnych czynników postępu narodowego jest wolna twórcza działalność artystów i wszelkie wsparcie ich przez państwo. Obecnie, pomimo ustaw przyjętych przez Radę Najwyższą Ukrainy, dekretów Prezydenta Ukrainy oraz uchwał Rządu, istnieje niemało zagrożeń dla istnienia i rozwoju ukraińskiej kultury narodowej i sztuki. Nawet Kijów jako odwieczny forpoczt i wzorzec etnicznej odrębności, potężny w przeszłości awangard ogólnopaństwowego postępu, nie posiada miejskiej konstruktywnej polityki kulturalnej, w szczególności kompleksowego programu rozwoju kulturalnego stolicy. W takich warunkach narodowe związki twórcze stają się ważnym czynnikiem prowadzenia polityki kulturalnej Ukrainy, czynnym pomocnikiem i partnerem organów państwowych zarówno centralnych, jak i lokalnych władz, pozostają niemal jedynymi fachowymi potężnymi ośrodkami, które próbują przeciwstawiać się procesom degradacji i upadku kultury i sztuki. Jednak dziś związki znajdują się na granicy istnienia ze względu na ograniczone finansowanie i problemy z lokalami, kilkukrotnie zawyżoną opłatą za dzierżawę ziemi. Niezależnie od deklarowanego wsparcia działalności związków twórczych na szczeblu państwowym, organy władzy lokalnej (a władze kijowskie w szczególności) często nie sprzyjają zapewnieniu należytej ochrony prawnej i socjalnej pracowników twórczych, tworzeniu warunków dla działalności narodowych związków twórczych i ich lokalnych oddziałów. Do Rady Narodowej napływają liczne apele artystów, w których wyrażana jest trwoga i zaniepokojenie tym, jaka duchowa przyszłość czeka państwo ukraińskie i nasz naród. Wyrażamy „nie” dla niszczenia wielotysiącletniej kultury wielkiego europejskiego narodu! I dlatego w celu przeprowadzenia radykalnych zmian w sferze polityki kulturalnej Ukrainy, dla zapobieżenia systemowemu nieodwracalnemu kryzysowi w tej decydującej dla państwa sferze, a także dla należytego wykonania Ustawy Ukrainy „O profesjonalnych pracownikach twórczych i związkach twórczych”, dekretów Prezydenta Ukrainy, uchwał Rządu Ukrainy prosimy o podjęcie niezwłocznych działań w celu wsparcia działalności narodowych związków twórczych oraz ich lokalnych organizacji i oddziałów, a mianowicie: 1. Zapewnić przeprowadzenie wspólnego posiedzenia Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony oraz kolegium Rady Narodowej ds. kultury i duchowości na temat „Bezpieczeństwo kulturowe Ukrainy”. 2. Wnieść poprawki do Ustawy Ukrainy „O profesjonalnych pracownikach twórczych i związkach twórczych” w zakresie wzmocnienia ochrony mienia, zabezpieczenia emerytalnego ich członków. 2’. Zwrócić Narodowemu Związkowi Działaczy Teatralnych Ukrainy jego lokal przy ul. Jarosławiw Wał 14 (420 m3), a także rozwiązać problem finansowania Domu Weteranów Sceny im. N. Użwij. możność hetmanowi Wyhowskiemu zebrania znacznych sił do decydującej bitwy. „Przykład bitwy pod Konotopem sprzed 350 lat uczy nas jednego: jeśli żyjemy w sercu z ukraińską ideą, zwyciężamy” — powiedział Prezydent w słowie powitalnym z okazji otwarcia cerkwi. Budowę świątyni rozpoczęto pod koniec lipca 2008 roku. Zamawiający — parafia Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego. Budowę prowadzą za środki humanitarnej pomocy cerkwi świętego Andrzeja przy wsparciu finansowym ukraińskiej diaspory stanu Illinois (USA). Autor projektu — architekt Heorhij Rohożyn (m. Kijów), według którego projektów zbudowano prawie 50 cerkwi w różnych obwodach Ukrainy, w szczególności w mieście Baturyn. H. Rohożyn — kierownik twórczej pracowni architektonicznej przy Związku Architektów Ukrainy. Współautorzy projektu — Jakiw Leonow i Witalij Łuczko. * * * Ogólnoukraiński festiwal „Kozacki rodowód” tradycyjnie przeprowadzany jest we wsi Szapowaliwka w rejonie konotopskim, w miejscu działań wojennych między kozakami hetmana Iwana Wyhowskiego a wojskami moskiewskimi. Aktywny udział w przeprowadzeniu festiwalu biorą także proświcianie. Od 2006 roku festiwal po raz pierwszy przeprowadzono jako ogólnoukraiński. Co roku gromadzi on 15—18 tysięcy uczestników i gości. Uczestnicy wydarzenia — zespoły twórcze Ukrainy, mistrzowie sztuki dekoracyjno-użytkowej. Program święta obejmuje program kulturalno-artystyczny „Świątynia kozackiego rodowodu”, panichidę za poległych w bitwie pod Konotopem, wystawę sztuki dekoracyjno-użytkowej „Od dawności do współczesności”, wystawę kozackich kureni, konferencję naukowo-teoretyczną „Bitwa pod Konotopem — spojrzenie przez wieki”. Prezydent Ukrainy odwiedził festiwal, w szczególności „kozackie miasteczko”, położone na centralnym placu Szapowaliwki. Dla jego stworzenia rejony obwodu sumskiego wystawiły 19 kureni, które odtwarzały życie codzienne i tradycje epoki kozackiej. W kureniach znajdowały się wyroby sztuki dekoracyjno-użytkowej, koło garncarskie, krosno tkackie. Obok kureni amatorskie zespoły twórcze wykonywały pieśni epickie i historyczne, dumy, odtwarzały tradycje, obrzędy i zwyczaje okresu epoki kozackiej. Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy zapewniło działanie obozu kozackiego, kuźni, gdzie demonstrowano proces wyrobu kozackich szabel, a także przeprowadzenie kozackich rozrywek, w szczególności teatru konnego, kaskaderów, a ponadto siedmiu kureni, gdzie mistrzowie sztuki z różnych regionów Ukrainy prowadzili warsztaty. Zaprezentowano również wystawę wzorów broni kozackiej: szable, pistolety, armaty i inne. Uroczystości na ziemi konotopskiej stały się wyrazistym przejawem dążenia Ukraińców do wolności, gotowości do obrony swojego niepodległego państwa. Przygotował Petro ANTONENKO Zdjęcie z oficjalnej strony Prezydenta Ukrainy. To było jedno z najsławniejszych zwycięstw ukraińskiego oręża. Apogeum wojny ukraińsko-rosyjskiej lat 1658—1659, długo przemilczanej w naszej cierpiącej historii, wojny, która wybuchła wkrótce po ugodzie perejasławskiej. Przecież już następca Bohdana Chmielnickiego — hetman Iwan Wyhowski faktycznie zerwał tę ugodę, zobaczywszy, co ona niesie Ukrainie. Równo pół wieku przed Iwanem Mazepą Wyhowski również podjął próbę przywrócenia niepodległości kozackiego państwa ukraińskiego. Skutkiem była agresja militarna Moskwy przeciwko Ukrainie. Bitwa pod Konotopem stała się pogromem agresorów. Niestety, z powodu braku jedności wśród naszej elity to zwycięstwo nie doprowadziło do utwierdzenia naszego niepodległego państwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

PUTIN — UCZEŃ Z DWÓJAMI?!

3. Wprowadzić od 2010 roku celowy długoterminowy program państwowy wspierania działalności krajowych związków twórczych na Ukrainie. 4. Opracować kompleksowy program rozwoju kulturalno-artystycznego Kijowa jako stolicy państwa. 5. Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej: przekazać na bilans Krajowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy budynek pod adresem ul. Rejtarska 27-A, pozostawiając go we własności komunalnej wspólnoty kijowskiej; przekazać na własność państwową pomieszczenia przy ul. Puszkinskiej 32, A, A (gdzie mieszczą się Krajowy Związek Kompozytorów Ukrainy, Kijowska Organizacja NZKU oraz Krajowy Ogólnoukraiński Związek Muzyczny), ul. Włodzimierskiej 23-W (pomieszczenia Krajowego Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa, wyremontowane kosztem budżetu państwowego), ul. Worowskiego 20 (budynek Akademii Sztuk Ukrainy, odrestaurowany, wyremontowany i eksploatowany z budżetu państwowego). 6. Organom lokalnej władzy wykonawczej ustalić ulgowy podatek od ziemi, wysokość opłat za usługi komunalne dla krajowych związków twórczych zrównać z placówkami kultury. 7. Zatwierdzić dla związków twórczych i pracowników twórczych ulgowe stawki czynszu za korzystanie z mienia własności komunalnej. Członkowie Krajowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy: J. Szewczenko, J. Stankowycz, A. Czebykin, P. Mowczan, W. Czepełyk, O. Repećkyj, K. Stecenko, B. Omecynśkyj, L. Taniuk, S. Trymbacz 9 lipca 2009 r. Ołeh FOMUSZKIN, przewodniczący Krymskiej Organizacji UNP Putin uparcie przekręca dane statystyczne oficjalnego ukraińskiego spisu powszechnego z 2001 roku. Nasuwa się myśl, że ma problemy z arytmetyką. Przypomnijmy stenogram jego zeszłorocznego wystąpienia na Radzie Rosja—NATO w Bukareszcie: “Ale na Ukrainie — tam jedna trzecia to w ogóle etniczni Rosjanie. Z czterdziestu pięciu milionów ludzi, według oficjalnego spisu, tylko siedemnaście milionów to Rosjanie. Są regiony, gdzie w całości mieszka tylko ludność rosyjska, powiedzmy, na Krymie. 90 % — to Rosjanie. ...Południe Ukrainy całkowicie, tam są tylko sami Rosjanie”. Taka putinowska niedorzeczność wywołała swego czasu burzliwą reakcję ukraińskich polityków. Jednak uderza jego upór, który ma kontynuację w tym roku. Tak, 7 lipca, podczas spotkania z prezydentem USA Barackiem Obamą Putin znów podkreślił wyjątkową ważność Ukrainy dla rosyjskiej polityki, ponieważ mieszka tam 17 mln Rosjan (?!). Znowu przypomnijmy Putinowi, że ogólnoukraiński spis ludności z 2001 roku odnotował na Ukrainie 8 mln 334,1 tys. Rosjan i 37 mln 541,7 tys. Ukraińców. Kłamliwa putinowska informacja o obecności na Krymie 90 % Rosjan oburzyła mieszkańców półwyspu. Na Krymie, według danych ogólnoukraińskiego spisu ludności z 2001 roku, mieszka 58,3 % Rosjan. Putinowi, w imię dobrych stosunków z Ukrainą, należałoby pomyśleć, jak zapewnić warunki Ukraińcom w Rosji do zdobywania wykształcenia w języku ojczystym i do swobodnego rozwoju narodowego. Ukraina jako suwerenne państwo o wiele pewniej zapewnia prawa mniejszości narodowych, w szczególności w kwestii językowej, niż sama Rosja.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

APEL

Do Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki, Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy W. Łytwyna, Premier Ukrainy Ju. Tymoszenko, od Narodowej Rady ds. Kultury i Duchowości przy Prezydencie Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Historyczno-krajoznawcza konferencja naukowa, poświęcona 160. rocznicy urodzin Ołeny Pcziłki oraz 60. rocznicy powstania Literacko-Pamięciowego Muzeum Łesi Ukrainki w Kołodnie, zgromadziła na Wołyniu badaczy życia i twórczości rodziny Kosaczów z niemal całej Ukrainy. Nadija HUMENIUK, pisarka, m. Łuck. Kompleks literacko-pamięciowy w Kołodnie, do którego obecnie przyjeżdżają ludzie ze wszystkich zakątków planety, zaczynał się od jedynej ekspozycji, umieszczonej w wyremontowanym po wojnie Białym domku posiadłości Kosaczów. Jego otwarcie 60 lat temu zbiegło się ze stuleciem urodzin Ołeny Pcziłki. Ale nawet imię tej fenomenalnej kobiety, gospodyni „szlacheckiego gniazda”, która wychowała w nim sześcioro dzieci, nie wybrzmiało podczas ówczesnych uroczystości. W to trudno uwierzyć. Ale tak było — wszystko w duchu tamtych czasów. Wyrazistą osobowość, patriotkę, niestrudzoną działaczkę kulturalną i społeczną, pisarkę, tłumaczkę, krytyczkę, publicystkę, etnografkę, folklorystkę, redaktorkę i wydawczynię, której całe życie było wyrazem najwyższej miłości do rodzinnego kraju, stalinowski system wpisał na czarne listy „ukraińskich burżuazyjnych nacjonalistów”, a zatem — do „wrogów ludu”. Co więcej: przeciwstawiono ją własnej córce, z całych sił rozdmuchiwano komunistyczny mit o rozbieżności ich poglądów, a nawet osobistej niechęci. Zresztą i po epoce stalinowskiej imię Ołeny Pcziłki uparcie przemilczano. Szczególnie surowe tabu nałożono na strony jej życia związane z wystąpieniami przeciwko uciskowi narodowemu i rusyfikacji, propagowaniem prawdziwej historii Ukrainy. Długi i cierniowy był powrót matki Łesi Ukrainki do Ukrainy, którą kochała ponad wszystko. — Nasi pracownicy nawet wtedy, w tamtych dusznych latach, łamali tabu dotyczące postaci Ołeny Pcziłki — mówi kierowniczka muzeum, zasłużona pracownica kultury Ukrainy Wira Komziuk, która już trzy dekady opiekuje się posiadłością Kosaczów. — Po prostu nie mogliśmy o niej nie mówić. Na początku lat 60. XX wieku na terenie posiadłości zaczął działać Szary, ojcowski domek. Właśnie w nim Olha Petriwna Kosacz organizowała święta, na które zapraszała gości, dzieci recytowały wiersze, kolędowały, śpiewały, pokazywały gościom przedstawienia. W 1980 roku obok dwóch domów pamięci otwarto nowo wybudowany budynek w miejsce zrujnowanego, w którym mieszkała rodzina (został on zrekonstruowany i przybliżony do oryginału już w latach niepodległości). Tutaj zebrano wiele dokumentów i materiałów, które świadczą o tym, jak ogromny wpływ miała Ołena Pcziłka na wychowanie i kształtowanie światopoglądu swoich dzieci, na uformowanie genialnej córki Łesi, jaki niepodważalny autorytet miała ona zarówno w rodzinie, jak i wśród miejscowych mieszkańców, jak wiele zrobiła, aby ta posiadłość w niewielkiej poleskiej wsi z czterema dziesiątkami dymnych chat stała się narodowym centrum kulturalno-oświatowym, do którego z całej Ukrainy przyjeżdżali znani ludzie tamtych czasów — literaci, artyści, kompozytorzy, naukowcy. Mur zakazów wokół imienia Ołeny Pcziłki na Wołyniu został zburzony w przełomowym 1989 roku. A wieczór jej pamięci, który przeprowadziła wtedy w Łuckim Domu Ludowym „Proświta” patriotycznie nastawiona inteligencja twórcza, stał się impulsem do prac poszukiwawczych i zbierania materiałów o jej życiu i twórczości. Na 150. rocznicę Ołeny Pcziłki w obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej, która od 1991 roku nosi imię wybitnej działaczki, odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Ołena Pcziłka i Wołyń”. I oto kolejna taka ogólnoukraińska konferencja, przyурочена już do 160. rocznicy urodzin Ołeny Pcziłki oraz 60. rocznicy powstania Literacko-Pamięciowego Muzeum Łesi Ukrainki w Kołodnie. Zbiór naukowy „Przeszłość i teraźniejszość Wołynia i Polesia. Ołena Pcziłka i rodzina Kosaczów w historii elity intelektualnej Ukrainy i Wołynia” z materiałami jej uczestników, uporządkowany przez głównego organizatora, generatora i prowadzącego to zebranie, dyrektora Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego, zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Anatolija Syluka, świadczy: poszukiwania badaczy nie ustawały, odnaleziono wiele mało znanych faktów. W 1881 roku Ołena Pcziłka woziła swoje starsze dzieci, Mychajła, Łesię i Olhę, z Łucka do wsi Czekno słuchać wiosenek i hajiwek. Ale dlaczego właśnie do Czekna, a nie do jednej z bliższych Łuckowi wsi? Okazuje się, że dlatego, iż kilka godzin jazdy konnym powozem od Czekna znajduje się pole bitwy pod Beresteczkiem. Właśnie tam matka wiozła dzieci, aby po wiosenkach i hajiwkach mogły „posłuchać lamentu wiatru nad bohaterami-kozakami, poległymi za wolną wolę na polu bitwy pod Beresteczkiem”. Głębokie analizy zaproponowali naukowcy z Kijowa Wołodymyr Pohrebennyk („Artystyczne przyswojenie twórczości ludowej w poezji realistów (na materiale twórczości Ołeny Pcziłki, M. Staryckiego, I. Manżury oraz Panasa Myrnego)”) i Hanna Kozaczuk („Cechy idiostylu Ołeny Pcziłki”), lwowianie Olha Mykuła („Problem wzajemnego związku folkloru i literatury w „małej” prozie Ołeny Pcziłki”) oraz Iryna Smohorżewśka („Postać Ołeny Pcziłki jako fenomen ukraińskiej duchowości”), łuccy badacze Hennadij Bondarenko („Rodzina Kosaczów w wołynioznawstwie”) i Natali Puszkar („Nie umrze poezja, nie zginie”). Swiatosław KARPENKO, m. Nowogród Wołyński, obwód żytomierski. W Nowogrodzie Wołyńskim, w pomieszczeniu szkoły muzycznej, zebrała się niedawno spora grupa twórczych ludzi, aby uczcić pamięć dziecięcej pisarki, działaczki społecznej Ołeny Pcziłki. Zebranie otworzyła kierownik literacko-artystycznego muzeum Łesi Ukrainki Wira Rymśka. Opowiedziała ona o drodze życiowej rodziny Kosaczów w Nowogrodzie Wołyńskim. Wiele z zamierzonego zrealizowano właśnie tutaj, w dawnym Zwiaglu, gdzie rodzina Kosaczów przeżyła 12 lat. Tutaj urodziło się ich troje starszych dzieci: Mychajło, Łesia, Olha. Troje młodszych — Oksana, Mykoła, Izydora — urodziło się w Kołodnie, dokąd z czasem przeprowadziła się rodzina. Swojemu ukraińskiemu wychowaniu dzieci Kosaczów zawdzięczają właśnie matce. Olha Kosacz-Krywyniuk wspominała: „Ojciec nasz nie czynił żadnych przeszkód przeciwko temu, że matka wychowywała wszystkie dzieci na Ukraińców, że nasza rodzina była niemal jedyną rodziną inteligencką, która była czysto ukraińska… W rodzinie nie używano innego języka poza ukraińskim”. Ołena Pcziłka była przede wszystkim matką — troskliwą, czułą. Narodowo świadomie wychowywała sześcioro dzieci. I to wtedy, gdy carski imperialny rząd oficjalnie zabronił języka ukraińskiego, drukowania ukraińskich książek, prowadzenia jakichkolwiek publicznych imprez w języku ojczystym. Właśnie od matki przyszła miłość do rodzinnego kraju i narodu w serce wielkiej poetki, córki nie tylko Kosaczów, ale i całej Ukrainy — Łesi Ukrainki. Uczestnicy zebrania mówili o Ołenie Pcziłce jako o dziecięcej pisarce, zbieraczce twórczości ludowo-pieśniarskiej, wydawczyni, działaczce społecznej. Referat wygłosiła kandydatka nauk pedagogicznych, docent Żytomierskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. I. Franki Ludmyła Bondarczuk. Jedną z pieśni ludowych, zapisanych przez Ołenę... Podczas teatralizowanej wycieczki twórczość ducha…”). Styl naukowy, a zarazem wysokie napięcie emocjonalne cechują artykuł badaczki rodziny Kosaczów, Ałły Dyby, „Rozbite zwierciadło: Losy rodziny Kosaczów po śmierci Łesi Ukrainki”. Wiele ciekawych faktów ujawnił w swoim referacie najmłodszy uczestnik konferencji, uczeń starszych klas z Hadziacza Serhij Powisenko („Zasady wychowania narodowego młodzieży Olgi Petriwny Drahomanowej-Kosacz (okres hadziacki)”). Nie sposób wymienić wszystkich tematów wyłożonych na trzystu stronach solidnego zbioru naukowego i omówionych podczas posiedzenia plenarnego konferencji. Ponieważ w pracach konferencji wzięli udział przedstawiciele wszystkich miejscowości, w których mieszkała Ołena Pcziłka (z Hadziacza, gdzie się urodziła, do Łucka po raz pierwszy przyjechała delegacja), mozaikowe cząstki badań regionalnych złożyły się na gęste i całościowe płótno pełnego poświęcenia losu jubilatki. Pierwszy dzień konferencji upłynął w Łucku, w Obwodowej Uniwersalnej Bibliotece Naukowej imienia Ołeny Pcziłki. Tutaj zaprezentowano książkę Hryhorija Awrachowa „Łesia Ukrainka: problemy tekstologii i historii druku (do dwunastotomowego wydania utworów 1975—1979)”, która ujrzała światło dzienne w łuckim wydawnictwie „Twerdynia”. W czasach radzieckich ta praca badacza życia i twórczości Ołeny Pcziłki oraz Łesi Ukrainki mogła zasilić jedynie ukraiński samizdat. Przebywając na Wołyniu, świętej pamięci Hryhorij Awrachow zapisał, aby właśnie tutaj została wreszcie wydana ta jego wielostronicowa książka. I oto jego testament został wypełniony. Uczestnicy konferencji zapoznali się z wystawą „Studia ze Wschodu” ze zbiorów Jałtańskiego Państwowego Muzeum Historyczno-Literackiego, która jest eksponowana w Wołyńskim Muzeum Krajoznawczym. Kontynuacja konferencji następnego dnia — w Kołodnie. W muzeum literacko-pamięciowym przeprowadzono teatralizowaną wycieczkę „Nie darmo zwano ją Pcziłką — od Boga pracownica”. Brzmiały pieśni, zapisane w swoim czasie przez Łesię Ukrainkę, w wykonaniu ludowej śpiewaczki Tetiany Wydnyk z Bilyna oraz miejscowych uczniów. Własne wiersze przeczytali poeci Nina Horyk, Nadija Humeniuk, Wasyl Hej oraz Petro Hoć. A w Białym domku Łesi Ukrainki wszystkich oczarowały dźwięki fortepianu Łesi — w ubiegłym roku, dzięki wsparciu artystki ludowej Ukrainy Natalii Swyrydenko i finansowaniu władz wołyńskich, instrument, który tak długo milczał, został odrestaurowany przez kijowskich mistrzów. Wtedy, podczas święta poetyckiego „Pieśń Łesi”, pani Natalia dała pierwszy koncert na przywróconym do życia instrumencie. I oto znana pianistka znów przyjechała ze stolicy, aby wykonać ulubione melodie Kosaczów. Ołeś Honczar w dzienniku 29 grudnia 1992 roku zapisał: „Ukraina ma wielki dług wobec Ołeny Pcziłki. Prawie nic nie zrobiono dla uwiecznienia jej pamięci. Czy jest w Kijowie choć ulica jej imienia? A powinien stać pomnik jej jako obrazowi Ukraińskiej Kobiety”. Pomnik Ołeny Pcziłki wkrótce stanie w Łucku. Nad wizerunkiem matki Łesi Ukrainki pracuje kijowski rzeźbiarz Mykoła Obeziuk. Jak wybrzmiało na konferencji, wizerunek już istnieje. Pozostało go wcielić w materiał i ustawić obok Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej. Do tego potrzebne są środki, których zbieraniem zajmują się obecnie wołyniacy. Pszczołą we wsi Żaborycia od dziewczynki Kateryny, zaśpiewała Ałewtyna Niukało. Kolorowy dziecięcy zespół „Ordana” uczniów szkoły muzycznej wykonał pieśni kupałowe. Słowo o starszym bracie Łesi Ukrainki Mychajle, literacie, uczonym, wygłosiła aspirantka Natalia Lutko. Urodził się on w domu, w którym obecnie mieści się szkoła muzyczna; obecnie na szkolnej ścianie zainstalowano tablicę pamiątkową. Swoje słowo o Matce i pisarce wygłosili: pisarka dziecięca Marija Ponomarenko, mer miasta Mykoła Boroweć, przewodniczący rady rejonowej Wiktor Honczaruk, przewodniczący obwodowego oddziału towarzystwa „Proświta” Swiatosław Wasylczuk. Pomiędzy wystąpieniami ze sceny brzmiały wiersze, romanse, pieśni, ulubione w rodzinie Kosaczów, oraz „Wołyńskie wspomnienia” — wiersz-wspomnienie, którym żegnała się Ołena Pcziłka ze Zwiahielem przed przeprowadzką rodziny do Kołodna. „My, rodacy sławnej rodziny Kosaczów, jesteśmy dumni, że chodzimy ulicami, którymi chodzili Kosaczowie; kochamy swoje miasto, swój kraj, wierzymy w jego szczęśliwą przyszłość, o czym marzyła także Ołena Pcziłka ze swoimi dziećmi” — powiedziała na zakończenie Wira Rymśka. Wira Komziuk, kierownik muzeum-posiadłości Łesi Ukrainki w Kołodnie, przyjmuje gratulacje od dyrektora Wołyńskiego Muzeum Krajoznawczego Anatolija Syluka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

UPODOBAŁ SOBIE ŻURAW DO BABCINYCH KONOPI Czym jest żywy język użytkowy: literacko-książkowy czy surżyk?

ZAPRASZAMY DO POLEMIKI Wasyl TRUBAJ, wieś Chalepe, obwód kijowski. Wiem, że poruszam temat niezwykle bolesny i publikując swoje przemyślenia na temat żywego języka ukraińskiego, który większość językoznawców uparcie nazywa surżykiem (bo surżyk, według mojego przekonania, to coś nieco innego niż to, o czym będzie mowa dalej), jestem świadomy tego, że ściągnę na swoją głowę „przekleństwa” uczonych lingwistów, ale ktoś przecież musi o tym powiedzieć. Boli obserwować, jak mimo głośnego, niekończącego się i pustego gadania o najmelodyjniejszym na świecie kalinowym i słowiczym języku ukraińskim, jest on uparcie, nieustannie i nieuchronnie wypierany ze wszystkich sfer życia, począwszy od ulic, sklepów, placówek oświatowych, sportu, medycyny, gazet i telewizji, a kończąc na instytutach naukowych, komputerach, wysokich technologiach… Cóż jednak mówić o wysokich technologiach, kiedy ludzie na wsiach — a wieś, jak wiadomo, od wieków była forpocztą języka, jego strażnikiem i źródłem — nawet młodzież dzisiaj zaczęła wstydzić się rozmawiać po ukraińsku, bo wypowiedziawszy słowo „poniaw” czy „nada”, natychmiast zostaniesz oskarżony o surżykizację i wyśmiany przez profesorów-językowców. Czyż nie jest to jedną z przyczyn obumierania żywego, użytkowego języka ukraińskiego i zastępowania go dialektem moskiewskim? Mówię o żywym, bo urzędowy, oficjalny, literacko-książkowy jeszcze istnieje, ale czy długi jego wiek? Kiedy ludzie przestają posługiwać się ojczystym językiem w życiu codziennym, to żadnymi środkami go nie zachowasz: los takiego języka jest niepocieszający. W naszą świadomość na wieki wniknął kompleks niższości i pod jego naciskiem nawet czołowi ukraińscy językoznawcy wiele z tego, co jest naszym, starodawnym, ojczystym, szybko i bezmyślnie zaliczają do surżyku, do kalki z rosyjskiego i poddają hańbieniu. Na przykład słowo „rodyteli”. Głębinowe nasze ukraińskie słowo, wskazujące na ojca i matkę, którzy cię zrodzili, z czyjegoś kaprysu nazwano „rusycyzmem” (poprawniej byłoby nazywać „rosjanizmem”, na co wskazywał jeszcze Iwan Franko) i całkowicie wykorzeniono z języka literackiego. Tak, zresztą, jak słowo „wremja”, choć jest ono wpisane do słowników. Więc wypiera powoli z języka potocznego wszechogarniające „lyche wremja” „lychoju hodynoju”, i zamiast „rodyteli” musimy mówić „batky”, jakbyśmy byli zrodzeni przez dwóch ojców, a nie przez ojca i matkę… Dlaczego tak boimy się tego rusycyzmu (czytaj: rosjanizmu), tej kalki z rosyjskiego? Niech Rosjanie boją się kalki z ukraińskiego, bo przeważająca większość słów w ich języku to jednak nasza, ukraińska, albo staroruska (co też jest ukraińskie, bo ukradł nam Piotr I trzysta lat temu nazwę „Ruś”), albo jeszcze dawniejsza — trypolska. My zaś doskonale wiemy, że mamy dziesiątki tysięcy lat, a oni ledwie tysiąc. Więc kto kogo powinien się bać? Ale broń Boże, żeby ktoś pomyślał, że piszę to w obronie surżyku. Ja go tak samo nienawidzę, jak i wszyscy inni, którzy czują się Ukraińcami. Po prostu chce się, żebyśmy choć w tej kwestii przezwyciężyli w sobie tę zakorzenioną niższość i zamiast obronnej, pasywnej polityki językowej zajęli agresywną, zamiast wiecznego opłakiwania oraz ciągłych zaklęć, że nasz język jest najlepszy, przeszli wreszcie do ataku i odzyskali ojczyste, kluczowe słowa, które podarowaliśmy innym językom. Bo jeśli my i dalej będziemy pokornie oddawać wszystkie językowe perły Rosjanom czy komukolwiek innemu (zajrzyjcie do starych, a i nowszych też, słowników etymologicznych języka ukraińskiego — takie wrażenie, jakbyśmy byli najmłodszą nacją na świecie, prawie wszystkie słowa, którymi się posługujemy, okazuje się, zostały przez nas zapożyczone jeśli nie w Rosji, to we Francji, jeśli nie w Niemczech, to w Polsce), to wkrótce zostaną Ukraińcy ze swoim językiem jak z oskubanym kurczakiem. Rosjanie zaś, na przykład, spokojniutko wypatroszą wszystko, co w ich opinii jest użyteczne i korzystne, i nikt nawet nie pomyśli zająknąć się, że to kalka z ukraińskiego. Czytam jakoś w „Silśkich wistiach” artykuł nauczyciela, który radzi nowo powstałemu naszemu państwu wziąć na uzbrojenie czysty język literacki ukraiński, „wypracowany do doskonałości i wyszlifowany do blasku przez naukowców-filologów, redaktorów, pisarzy i partyjną kontrolę”. Czyż nie prawda, rodzi się wątpliwość: zamiast wziąć za podstawę żywy język ludowy, zaleca się nam wyszlifować go do blasku przez naukowców, zrafinować, wykastrować, odciąć życiodajne źródła… Ci ludzie, którzy kiedyś tworzyli język, i którzy, nawiasem mówiąc, tworzą go i teraz, nie mieli żadnego wykształcenia filologicznego, nie znali żadnych reguł lingwistycznych, oni po prostu żyli i komunikowali się prawdziwym, ludowym, pradziadowskim językiem, czasem wchłaniali obcojęzyczne słowa, weryfikowali je i zostawiali, jeśli odpowiadały potrzebom, czasem wynajdowali nowe lub nadawali inne znaczenia oraz odcienie już znanym, i od tego język był bogaty, smaczny, świeży, zdrowy, on iskrzył, strumieniował żywymi potokami. Języka nie można przegotować i trzymać zakonserwowanego w trzylitrowym słoju. On tam skwaśnieje. Język to rzeka, ona płynie, dokąd jej się podoba, a jeśli na jej drodze uczeni budują tamy, niszczą źródła lub próbują skierować w inne koryto, ona albo zadusi się w błocie, albo przerwie te tamy. Obecnie, niestety, nie mamy żadnej państwowej polityki językowej — tylko histeryczne krzyki „ratujcie!” albo zażumione samozombowanie: „nasz język kalinowy!” Już tak przegadaliśmy ten temat, że nie wywołuje on u ludzi żadnej reakcji. I dlaczegoś zawsze ganimy lud: on, powiadają, nie chce uczyć się pięknego, czystego języka ukraińskiego. I dlaczegoś zawsze stawiamy na przeciwległych brzegach język literacki i język ludu, żywy, potoczny, tak jakby to były jakieś wrogie strony. I dlaczegoś zawsze próbujemy „podciągnąć” prosty lud do języka „poprawnego”. A kto powiedział, że on jest taki już poprawny, ten zatwierdzony w gabinetach i wpisany do słowników? Ludzi nikt i nigdy nie zmusi mówić przegotowanym językiem, i im bardziej będziemy ich zmuszać to robić, tym bardziej będą się od niego odżegnywać. Proces tworzenia języka musi być odwrotny: nie uczyć lud, a uczyć się od niego, nie narzucać ludziom wyselekcjonowanych, wysuszonych i przemielonych na żarnach instytutów językowych słów i zwrotów, odrzucając wszystko, co nie przechodzi przez pseudonaukowe sito, a wsłuchiwać się w prostych ludzi-twórców języka i nie bać się zalegalizować, zatwierdzić, wnosić do słowników ten język, którym od wieków gadali, gadają i będą gadać nasi ludzie! Bo ludzie mówią — „nada”. „Meni nada schodyty do ławky”. To „nada” oraz jeszcze dziesiątek-drugi podobnych słów wywołują u naszych redaktorów i uczonych-językoznawców dosłownie gorączkę, drgawki, czerwoną wysypkę na całym ciele. I jakżeż oni tylko nie nazywają tych biednych słów — i pokracznymi, i surżykiem, i językowym śmieciem, i najważniejszym oskarżeniem — rusycyzmem, kalką z rosyjskiego… „Kalka z rosyjskiego” — to jak wyrok osławionej „trójki”, po nim — rozstrzał! A ludzie mówią „nada!” I niech wybaczą mi wszyscy redaktorzy razem z profesorami wzięci, ale Rosjanie nie mówią „prynadywa diwczyna”. Nie ma u nich takiego wyrażenia. A prynadywa ona dlaczego? Bo ona meni nada! W języku rosyjskim nie ma słowa „prynada”. A Ukraińcy nią prynadżujut rybu, bo ona rybi nada. Rosjanie nie mają takich słów, jak „ponadywsia”, „unadywsia”. A czego, powiedzcie mi, „unadywsia żurawel do babynych konopel”? Chyba przez to samo, że one mu bardzo nada, te konopie! To czyjeż ono, słowo „nada”? Rosyjskie czy ukraińskie? I kto od kogo je zapożyczył? Dlaczego język ukraiński ma takie słowo jak „poniatia”, dlaczego mówimy „poniatijnyj aparat mowy”, „ja ne maju poniatia”, „jakyj ty poniatływyj”, a oto od jednordzennego i ojczystego słowa „poniaw” odżegnujemy się? Prości wieśniacy nie kończyli wyższych uczelni, ale oni w podświadomości, gdzieś tą jeszcze daleką pamięcią genową pomniat te dawne, ojczyste, bliskie im słowa. (Tak-tak, właśnie „pomniat”, a nie „pamjatajut”, bo dlaczegoż wtedy „pomianuty nezłym tychym słowom”, „pomynky”, „pomynalni dni”, a nie „pamjatnuty”, „pamjatalky”, „pamjatalni dni”). Dlaczego negujemy słowo „krysza”? Czego niemieckie „dach” stało się nam bliższe, aniżeli ojczysta „krysza”? Dlaczego pochodne, jednordzenne od niego: „kryty”, „pokriwla”, „pokrowytel”, „krewnyj”, „kryszka”, „nakryszka”, „pokrowa” — to ukraińskie słowa, a „krysza” — kalka z rosyjskiego? Po co próbujemy wepchnąć język w łoże prokrustowe, ciągle odcinając to głowę, to nogi, bo on się w nim nie mieści? Po co obcinamy te pędy, które czynią go elastycznym, barwnym, luksusowym? Wszystkie te słowa od jednego rdzenia — „krow”. Krysza — to budowla, pod którą zbierali się, żyli ludzie bliscy po krwi, krewni ludzie, krewniacy. To dlaczego nasz język nie może mieć i „kryszi”, i „dachu”, jeśli już tak bliskim nam stał się „dach”? „U chati protikaje dach”, ale „Zibrałysia pid ridnoju krysheju”. Dlaczego nie używać i „czas”, i „hodyna”, i „wremja”? „U ti daleki wremena”, „kotra hodyna?”, „wraniśnij czas”. Czyż język od tego coś straci? Myślę, że tylko zyska! Albo jeszcze oto: niech spróbuje student jakiejś uczelni (a i w ogóle jakikolwiek uczeń jakiejkolwiek szkoły) napisać: „Pożar zabraw uweś urożaj”, albo „My oba chodyły kupatysia”, albo „U nebi letyt samołot”, albo „Ja wczora jizdyw u horod”, — nauczyciel, jeśli on jest gorliwym stróżem czystości języka, od razu poprawi „pożar” na „pożezhu”, „samołot” — na „litak”, „oba” — na „oby dwa”, „horod” — na „misto”. A jeśli ty będziesz dowodził (tak-tak, właśnie dowodził, bo można kazaty, a można jeszcze i dowodyty, ale w języku ukraińskim istnieje jeszcze i słowo „dowodyty” i jego też używają w tym kontekście), że Franko pisał: „Chom twoji oczi siajut tym żarom, szczo to zapaliuje serce po-żarom”, czy że Małyszko spokojnie używał w poezji „samołoty”, czy że u Pawłyczka: „Oba na połotni, w dushi mojij oba”, czy że Skoworoda mówił: „wsiakomu horodu nraw i prawa”, i że horod — to nic innego, jak ogrodzony teren, go obohorodyły, przez to on i „horod” — to tobie nauczyciel-purytanin-stróż odpowie, że toż Franko, toż Małyszko, toż Pawłyczko i toż Skoworoda, a to — ty. I wszystko. I to będą jego najpoważniejsze i najbardziej przekonujące argumenty. A jeszcze okazuje się, w języku ukraińskim nie ma słowa „krasyty”. Chłopak mówi: „Ja wczora prokrasyw worota”. Chłopakowi powinno być wstyd, bo on powiedział surżykiem. Chłopakowi i rzeczywiście robi się wstyd, kiedy mu o tym mówią prosto w oczy, i wtedy on posyła ten język daleko i mówi: „Ja wczora krasit worota”. I normalnie! I wtedy występujemy z wysokich trybun i tłuczemy tego biednego chłopaka, że on nie kocha i nie szanuje słowiczego języka. A niech spróbują ornitolodzy-znawcy śpiewu zabronić słowikowi śpiewać choć jedno kolano! To dlaczego, powiedzcie, nie wrócić do języka ukraińskiego słowa „krasyty”? Prawda, ono tam istnieje i bez pozwolenia, jak i wszystkie inne wyżej wymienione słowa, ale dlaczego ich nie zalegalizować? Czego Ukraińcy mają używać obcego „farbuwaty” i odmówić sobie ojczystego „krasyty”? Niech zostają jako synonimy oba — i „farbuwaty”, i „krasyty”. Krasyty — to przecież czynić pięknym, krasnym, upiększać. Czyż to obce słowa? I jakże wtedy być Ukraińcom ze swoimi odwiecznymi, jak świat, kraszankami? A jak wy patrzycie na to, że w języku ukraińskim jest słowo „toskno”, a „tosky” nie ma. My bez zastrzeżeń możemy pisać, że na duszy u człowieka toskno, czyli smutno, tęsknie, tęskliwie, ale spróbujcie napisać, że na was napadła śmiertelna toska. Zabiją jak mamuta! „Toska” — to rosjanizm. Więc i napada na ludzi toska od takiego uczonego spojrzenia na język ukraiński. Widzę, na przykład, logikę w tym, że kiedy w języku są słowa „stojaty”, „stijło”, „stojanka”, to jest i „postawyty”. „Postaw na stil kuchla”. Wtedy dlaczego: „łoże”, „liahaty”, „leżbysze”, „liżko”, ale — „pokłady”? Gdzie logika? Może z naukowego punktu widzenia uczeni i dowiodą, że jednak trzeba mówić „pokłady”, a nie „położi”, ale ciotka i tak będzie mówić: „Położi na stil chlibynu i chaj tam leżyt”. I wy myślicie ciotkę przeuczać? Jej dowody są logiczniejsze, prawdziwsze, prostsze. Ona czuje język sercem, a nie rozumem. U niej we krwi żyją pradziadowskie geny językowe. To może jednak pouczyć się od ciotki, a nie uczyć ją? A „cep”? „Ocepenity” — można, a „cep” — zabronione! Tak samo — „potom”. „Dwa tyżni stojala speka, a potom pryjszła prochołoda” — to używać się pozwala. Ale, Boże uchowaj od „potom”. I tak dalej, i tak dalej… Język nie może być połowiczny, obcięty, on wtedy jest ułomny, niepełnowartościowy, jeśli ma jednordzenne pochodne od jakiegoś głównego słowa, a samo słowo neguje, to tutaj coś nie tak, to tutaj ktoś pochodził, potuptał, przystrzygł, wykastrował… A po co? A po prostu, żeby odróżniać się od rosyjskiego, żeby nie być podobnym do sąsiadów. Ależ nie można odżegnywać się od swojego tylko dlatego, że używają go inni. To bezsensowne. To to samo, co odżegnać się od naszej pradawnej pogańskiej swargi tylko dlatego, że nią, kiedyś przekształconą w swastykę, posłużył się Hitler. My zabieramy się do wymyślania jakiegoś „drototiaha” zamiast „lifta”, „helikoptera” zamiast „wertołota”, „pyłosmoka” zamiast „pyłososa” (wtedy już i „smoktawka” zamiast „sosky”), byle tylko ono nie było podobne do rosyjskiego, choć ono nie jest rosyjskie też, ależ tam tak mówią, a dlatego my powinniśmy jakoś inaczej. Jednym słowem: „Niech gorzej, byle inaczej”. Ale Pan z nim, nikt przecież nie zaprzecza, niechby były i „pyłosmoky” z „helikopterami”, ależ dajcie żyć i „pyłososu” z „wertołotem”. To nie, „rusycyzmy” — zniszczyć! I to jak plaga jakaś, jak moda. Bardzo szanowany przeze mnie Światosław Karawanski, który odrodził i odradza mnóstwo dawno zapomnianych ukraińskich słów i ciągle gani nas za zaniedbaną ukraińską pisownię, i którego w żaden sposób nie można podejrzewać o „rafinowanie” języka, i ten złapał się na ten haczyk — zamiast słowa „poduszka” z akcentem na „u”, Ołena Burkowśka. “Nieskończoność prób” Zdjęcie z Pierwszego międzynarodowego salonu fotograficznego “Światło i Cień—2009” przekazane przez Wasyla Pyłypjuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

polecam nam akcentować je na pierwszej sylabie, na „o”, uzasadniając to tym, że tak mówi się na Połtawszczyźnie. Ale wydaje mi się, że pan Swiatosław kręci, główną przyczyną, znów przecież, jest to, by nie było tak jak w Rosji. Bo gdzież wtedy logika, skoro poduszka to coś, co kładziemy „pod uszko”, a czym jest „poduszka” z akcentem na „o”? Myślicie, że ta bieda zaczęła się niedawno? Ach, ach! U nas zawsze kradziono język, wykrzywiano go, obmawiano, my zawsze traciliśmy swoje złote słowa i nigdy nie walczyliśmy o nie, nie odbijaliśmy ich od obcych. Przypomnijcie sobie, że chrześcijanie i ich bizantyjscy popi, przybywszy do nas, zrobili z naszych wiedźm mądrych matek — uczynili je czarownicami, a z wołchwów, którzy czertili, zapisywali wiedzę — czortów, a w nasze słowo „pozorysze”, czyli „widowisko” (od „zority”, „widzieć”), którym nasi przodkowie określali piękne kupalskie gry, wložyli treść czegoś sprośnego, nieprzyzwoitego. I tak dalej, i tak dalej… Bez wątpienia to wymyślanie wszelkich językowych wykrętów, byle tylko „z dala od Moskwy”, ta połowiczność, gdy trzy jednorodzinne słowa wolno używać, a czwarte z jakiegoś powodu jest suržykiem — wszystko to sprawia trudności w posługiwaniu się językiem, i to, moim zdaniem, jest jedną z przyczyn, dla których młodzież przedkłada rosyjski — tam jest prościej, tam nie trzeba się martwić, że „kryszka” mówić wolno, a „kryszy” nie, że Kyryło Kożum’jaka istnieje, a kożanej kurtki być nie może, tam nie trzeba męczyć mózgu, by zrozumieć, dlaczego robić ładnym — to nie „krasyty kraskoju”, lecz „farbuwaty farboju”… Więc wybierają rosyjski: choć źle, niedoskonale będziesz nim mówić, lecz przynajmniej nikt cię nie wyśmieje i nie będzie wytykał suržyku. A proces rusyfikacji tymczasem nabiera coraz większego rozpędu, narasta lawinowo, co z kolei prowadzi do zmniejszenia literatury ukraińskojęzycznej, estrady, prasy, kina. I nie tylko dlatego, że czytać staje się nikomu, ale także dlatego, że pisarzowi trudno zabrać się za powieść, a reżyserowi za film o ukraińskim sporcie, na przykład o piłkarzach czy bokserach, którzy mówiliby po ukraińsku. Śmiesznie by to wyglądało, prawda? Wiemy przecież, że cały wielki sport w Ukrainie jest rosyjskojęzyczny. Równie ryzykownie byłoby napisać powieść o wybitnym ukraińskim chirurgu, w której ten mówiłby po ukraińsku. Bo nikt by takiej powieści nie czytał. Przecież wiemy, że to kłamstwo — on po ukraińsku nie mówi. I nie trzeba nas oszukiwać! Czyż więc nie nadeszła pora, by przestać usypiać siebie mantrami: „nasz język kalinowy!”, i zamiast („lepiej było, lepiej było nie chodzić, lepiej było, lepiej było nie kochać…”) szukać jakichś radykalnych rozwiązań dla jego utwierdzenia? Być może powrót niesprawiedliwie „rozstrzelanych” pod zarzutem „rusyzmu” rodzimych słów, sporządzenie specjalnych słowników tego, co nagle zabrano, zbrukano, ukradziono innym językom, stanie się początkiem zbliżenia czystego języka literackiego z językiem ludowym, co jest gwarancją jego żywotności. Nie jest ich wcale tak wiele, jak widzimy, tych słów, które wywołują niesmak u niektórych uczonych i redaktorów, ortodoksów kalinowo-słowiczej mowy, którzy swoją miłością do ojczystego języka (nie biorę w cudzysłów „miłości”, bo oni go naprawdę kochają… choć dziwną miłością) nieświadomie wyrządzają mu ogromną szkodę. Myślę, że jeśli zwrócimy do ojczystego łona utracone słowa, nasz język tylko się wzbogaci. Jest on, choć brzmi to banalnie, organizmem żywym, a każde słowo to te drobne korzonki, którymi żywi się wielkie drzewo. Im więcej ich zostanie obciętych, tym szybciej ono uschnie. Oczywiście, wszystko powyższe nie oznacza, że musimy uciekać się do skrajności i obwieszać to drzewo wszelakim niepotrzebnym balastem, zagranicznymi blaszkami lub właśnie prawdziwymi rosjanizmami, które dziś sterczą wszędzie jak ścierń na źle zaoranym polu. Oczywiście podejście do tej kwestii musi być wyważone, naprawdę naukowe, badawcze, byśmy nie wsiali w język plew. Kiedyś, jeszcze w połowie XIX wieku, Hryhorij Kwitka-Osnowjanenko pisał: „Kiedy młodzi pisarze ukraińscy zmężnieją, to dowiodą, że język moskiewski jest jedynie dzikim gwarą, porównując go z językiem ukraińskim. Kiedy wyciągną z języka moskiewskiego wszystko, co ukraińskie, to najzaciętszy moskiewski szowinista będzie zmuszony uznać żałosną nędzę i niższość moskiewskiej gwary wobec języka ukraińskiego”. Czyż więc nie nadeszła pora, by nasi pisarze i naukowcy wreszcie zmężnieli? Bo jeśli nadal będziemy tak pokornie rozdawać to, co najdroższe, jeśli świadomie czy nieświadomie będziemy nadal rafinować nasz język, wykastrowywać go, wypłukiwać, zubożać, odwadniać, to, nie daj Boże, doczekamy się, że i on rzeczywiście wyschnie na placek z krowiego nawozu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

W IMIENIU BUDOWNICZEGO SOBORU UKRAIŃSKIEJ DUSZY

Olesia KOWALCZUK, zasłużona nauczycielka Ukrainy „Kto nie ma świętości, czyja dusza nie jest wypełniona poczuciem obowiązku i honoru, pamięci i miłości — ten zdolny jest do wszystkiego, przed niczym się nie zatrzyma. Pustka duszy — to stan nie neutralny, jak niektórym się wydaje. Próżnia duszy — ona też zdolna jest do działania, przy czym w większości niszczycielskiego…” To — Ołes Honczar. To on tak odzywa się do nas ze swojego „Brzegu miłości”… Nie wsłuchać się dzisiaj, na tle neocynicznego sabatu w dziedzinie moralności i kultury, w niepokojące słowa niestrudzonego obrońcy soborów ludzkich dusz to po prostu grzech. W świąteczny lipcowy dzień, rozświetlony imieniem Jana Chrzciciela i szczodrym kupałskim słońcem, w Łucku odbyła się uroczysta ceremonia z okazji nadania jednej z jego nowych ulic imienia Ołesia Honczara. Zeszło się niemało wielbicieli twórczości wybitnego mistrza słowa i działacza społecznego i można z pewnością powiedzieć, że ich radość podzielało wielu ludzi. Bo przecież na Wołyniu Ołesia Honczara szczególnie szanują i kochają. Właśnie na takim własnym odczuciu podkreślała żona pisarza Walentyna Honczar, która pokonała niemałą drogę, aby pokłonić się i społeczności, i władzom miasta Łucka, z czyjej inicjatywy podjęto decyzję o wpisaniu sławnego imienia w miejscową toponimikę. On jest tutaj swój, jak i w całej Ukrainie, przez niezłomną akcentację na ogólnoludzkich, narodowych wartościach, szacunek do których zakorzeniony jest w naszym kraju od wieków. Walentyna Daniłiwna wyznała w szczególności, że ciepłem, otrzymanym na spotkaniu z wołynianami w czerwcowe dni dalekiego już 1981 roku we wsi Kołodieżno, uświęconym duchem rodziny Kosaczów, jest ogrzana do dziś. Więc nie przyjechać nie mogła. Gazeta „Radiańska Wołyń” (teraz „Wołyń nowa”) na czele z ówczesnym jej redaktorem naczelnym Polikarpem Szafetą rozwinęła akcję „Przeczytajmy książkę razem” i rozpoczęła ją od dedykacji powieści Ołesia Honczara „Twoja zorza”. Prowadząca rubrykę, obecnie zasłużona dziennikarka Ukrainy Anastasija Fiłatenko, sama zakochana w słowie Honczara, ledwie nadążała porządkować odzewy, a faktycznie obszerne artykuły czytelników. Dziwiła się, sama rodem z Kijowszczyzny, temu przenikliwemu zrozumieniu przez wołynian problemów Wielkiej Ukrainy lat 30. i nawet dopytywała autorów listów, czy nie mają geograficznie odpowiednich rodowych korzeni. Nie, takich nie znaleziono — dawała o sobie znać ukraińska jedność, soborowość, związek (nawiasem mówiąc, jedno z ulubionych słów Ołesia Honczara), organiczne połączenie duchem. I kiedy już ułożył się cały album materiałów czytelniczych o „Twojej zorzy”, zawitał na Wołyń sam autor z żoną. Towarzyszyło wysokiemu gościowi obwodowe kierownictwo kompartyjne, uważnie pilnując, aby nie stało się coś nieprzewidzianego, aby nie przemęczyli gościa wystąpieniami emocjonalnie nastawieni wielbiciele. A on, mimo takiej troski, zachęcał do komunikacji i prosił nie przerywać mówcom (wdzięcznie pamiętam, że dotyczyło to i mnie). W Kołodieżnie nierzadko bywają liczne zgromadzenia, jednak takiego napływu, jak wtedy, na spotkaniu z Ołesiem Honczarem, potem już nie zdarzało się. Lecz powróćmy do wydarzenia, które zgromadziło łucczan dzisiaj. Otworzył uroczyste widowisko jeden ze starców ukraińskiej literatury na Wołyniu Petro Mach, którego w swoim czasie wziął pod ochronę Ołes Honczar (Piotra prześladowano z powodu pogrzebu matki według obrzędu chrześcijańskiego). Z zachwytem mówił o znaczeniu stworzonego przez pisarza dla kształtowania światopoglądu mer miasta Bohdan Szyba, obszernie komentował dorobek artystyczny i postawę obywatelską pobratymca znany pisarz, dyrektor wydawnictwa „Weselka” Jarema Hojan. Głęboko osobistym odbiorem spuścizny mistrza dzieliła się z obecnymi przewodnicząca Wołyńskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poetka Nina Horyk. Podkreślali wagę wydarzenia redaktor naczelny „Wołyni nowej” Stepan Saczuk, dyrektor Wołyńskiej obwodowej biblioteki naukowej im. Ołeny Pcziłki Ludmyła Stasiuk, wydawca książek Dmytro Hołowenko i inni. I myślało się o roli samego wydarzenia i o miejscu Ołesia Honczara w duchowym świecie współczesnych uczniów, którzy powinni czuć się adresatami jasnego przesłania Honczara: „A ja napiszę Ukrainie, słońcu jej i stepom”. Zakończyli ceremonię duchowni z Łuckiego soboru katedralnego Świętej Trójcy UCP Patriarchatu Kijowskiego specjalnym molebnem przy budynku, na którym przymocowano tabliczkę z napisem „Ulica im. Ołesia Honczara”. I oto już złożono kwiaty, zdjęli oblężenie wokół Walentyny Daniłiwny dziennikarze i przyjemnie widzieć, jak szczerze daruje ona przywiezione książki wołyńskim bibliotekom, jakby nie czując zmęczenia, bo oczy świecą młodo, szczęśliwie. Zrozumiałe, że promieniują one nie po prostu pociechą żony, a przede wszystkim duchowej wspólniczki, pomocnicy budowniczego ukraińskiego Soboru. Wszak dopiero co założono jeszcze jeden kamień w majestatyczną budowlę, postawiono jeszcze jedną zaporę niszczycielskiemu działaniu niepamięci, nieodpowiedzialności, bezczci. roku Anatolij Pałamarenko — artysta estrady Kijowskiej filharmonii państwowej (obecnie Narodowa filharmonia Ukrainy). W jego wykonaniu brzmią utwory Iwana Neczuja-Łewyckiego, Mykoły Hohola, Ostapa Wyszni, Liny Kostenko, Iwana Dracza, Borysa Olijnyka, Stepana Olijnyka, Pawła Hłazowego. Anatolij Pałamarenko — niedościgniony wykonawca utworów Tarasa Szewczenki. Jak zaznacza artysta, będzie pracował z „Kobziarzem”, dopóki będzie żył, będzie wznosił się do Szewczenki cały czas. Tak, autorski cykl wykładów profesora Anatolija Pałamarenki w Narodowym uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki, Narodowym uniwersytecie pedagogicznym imienia M. P. Drahomanowa oraz Narodowej akademii muzycznej Ukrainy imienia Piotra Czajkowskiego opiera się właśnie na słowie Szewczenki. A jeszcze Anatolij Nestorowycz razem z Nelą Danyłenko prowadzą codzienną audycję „Los Tarasa. Dzień po dniu” na falach 3 kanału Ukraińskiego radia. Ten megaprojekt zapoczątkowano 14 lipca 2008 roku. Codziennie wielomilionowa publiczność słucha opowieści o Wielkim Kobziarzu, w których podstawie są dokumenty, wspomnienia współczesnych. W każdej audycji nieodmiennie brzmią fragmenty utworów Tarasa Szewczenki. Szczerze witamy Anatolija Nestorowycza Pałamarenkę z jubileuszem, życzymy kozackiego zdrowia, nowych twórczych osiągnięć. Z ekskluzywnym wywiadem Bohatera Ukrainy A. N. Pałamarenki czytelnicy zapoznają się w następnym numerze „SP”. Walentyna Daniłiwna Honczar podczas uroczystości w Łucku. Występuje mer miasta

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

WEJŚCIE „ZNAKOWEJ POSTACI”

Oksana CZYSTA Słuchaczom Radia „Kultura” dobrze znany jest program informacyjno-muzyczny „Znakowa postać”, który każdego ranka o 8:05 nadawany jest na żywo. Wraz z wieczornym programem „Na przecięciu myśli” tworzy on podstawę radiowego dnia. Program „Znakowa postać”, jako jeden z kluczowych projektów kanału artystycznego, został zapoczątkowany w 2003 roku. Autorem pomysłu jest wiceprezes Narodowej Spółki Radiowej Ukrainy, dyrektor Dyrekcji Programów Artystycznych Leontij Daćenko. W audycjach biorą udział przedstawiciele ukraińskiej kultury, nauki i sztuki, odbywa się interaktywna rozmowa ze słuchaczami. Tematy rozmów zawsze związane są z procesami kulturalnymi w Ukrainie i na świecie. Jak uważa zastępczyni dyrektora kanału „Kultura”, jedna z pierwszych prowadzących programu „Znakowa postać” Nela Danyłenko, celem projektu jest stworzenie dobrego porannego nastroju, wzbogacanie słuchaczy perłami ukraińskiego i zagranicznego dziedzictwa duchowego, dawanie możliwości rozmowy z gośćmi studia, z których każdy jest znakową postacią. Są to Jewhen Swerstiuk, Nadija Switłyczna, Mykoła Horbal, Jewhen Pronjuk, Jurij Szczerbak, Kyryło Stecenko, Ihor Żuk, Taras Kompanicz̈enko, Maria Matios i wielu innych. Moim zdaniem znakowymi postaciami projektu są także stali prowadzący — Ljubow Hołota, Lesia Woronina, Halina Dacziuk, Natalia Wołotkiewycz, Wasyl Szandro. Są to wysoko profesjonalni dziennikarze, ludzie, którzy utalentowanie realizują się w różnych dziedzinach ukraińskiej kultury. Jeśli los ukraińskiej kultury narodowej nie jest Wam obojętny, przyłączcie się do szczerej rozmowy, zadajcie pytania gościom studia i otrzymajcie ładunek pozytywnych wrażeń na cały dzień! NIEPRZEWYŻSZONY MISTRZ SŁOWA 12 lipca 2009 roku gościem studia programu na żywo „Znakowa postać” w „Radiu Ukraina «Kultura»” był narodowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody im. Szewczenki, kawaler Orderu „Za zasługi” III stopnia Anatolij Paławarenko. Tego dnia Anatolij Nestorowycz obchodził 70-lecie urodzin. Główny temat rozmowy, którą przeprowadziła dziennikarka Nelia Daniłenko, — „Kiedy ze słowem pracuje mistrz”. Anatolij Paławarenko — uznany mistrz artystycznego słowa. Zaczynał jako aktor teatru dramatycznego (Chmielnicki Teatr im. Pietrowskiego), cieszył się niezmiennym powodzeniem u widzów. Od 1962

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oksana ŻURBA, osiedle typu miejskiego Nowa Uszyca, obwód chmielnicki. Dawno już nie ma panów, wszechmocnych carów i hetmanów. Zapewne społeczeństwo zapomniało już o dawnym sposobie i stylu życia, przyzwyczajeniach swojego narodu, alternatywą stały się nowoczesne technologie XXI wieku. Teraz ludziom chce się czytać ciekawe gazety informacyjne, kolorowe czasopisma, nowe książki z intrygującymi fabułami. Prawie co piąty mieszkaniec planety zna Internet, który stał się wygodnym środkiem przechowywania i przekazywania informacji. Ale niestety prawie nikt już nie wspomina czasów, kiedy chronologię utrwalano na papierze, a teksty pisano ręcznie. Choć nie! Słowo „nikt” jest tu nie na miejscu. Odnalazłam osobę, która obecnie — tak jak dwadzieścia lat temu — tworzy rękopiśmienną księgę („pisze lata”) o rodzinnej wsi, jej historii. To Halina Petriwna Turiak — dyrektor Szkoły Ogólnokształcącej I—II stopnia w Chrebtijowie, która znajduje się w rejonie nowouszyckim obwodu chmielnickiego. Dowiedziałam się o niesamowitych faktach z życia wsi Chrebtijów, która wyróżnia się niezwykle atrakcyjną przyrodą: malownicze wzgórza i zalesione zbocza, szerokie i hojne w plony pola, zielone doliny i kwitnące sady, bystra rzeka Dniestr, która niesie pamięć o sławnych czasach naszej przeszłości. Dla miejscowych wieśniaków to piękno już dawno stało się niemal legendą, a dla mnie — odkryciem, które dało impuls i nadzieję na lepsze, mimo że od urodzenia mieszkam w prowincjonalnym miasteczku Nowa Uszyca na Podolu. O co chodzi? Okazuje się, że i moja mała ojczyzna zrodziła wybitnego działacza współczesności, który rozsławił Ukrainę i siebie na cały świat — to urzędujący prezes Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Borys Jewhenowycz Paton oraz jego ojciec, znany architekt Jewhen Oskarowycz Paton. Według podań rodzinę Patonów przesiedlił rosyjski car Piotr I czy to z Holandii, czy to z Francji. Wychodźcy z tej rodziny byli znanymi ludźmi: Petro Iwanowycz Paton — generał, senator Imperium Rosyjskiego; jego syn Oskar Petrowycz Paton — rosyjski konsul w Nicei. Oskar Paton miał siedmioro dzieci — pięciu synów i dwie córki. Po pewnym czasie kupił ziemię w podolskiej wsi Chrebtijów od miejscowego pana Sabańskiego i zbudował piękny majątek. Oskar Petrowycz tęsknił za ojczyzną. Wychowywał dzieci demokratycznie, po europejsku, surowo i inteligentnie, przyuczał do pracy, nauki. Wszystkie dzieci znały po kilka języków obcych, w rodzinie rozmawiano głównie po rosyjsku. Po śmierci Oskara Petrowycza w 1909 roku majątek ten przeszedł na własność młodszego syna Mychajła Oskarowycza Patona. Według podań był to niezwykle dobry, hojny i życzliwy pan. Początkowo zbudował kamienną kaplicę obok majątku swojego ojca w Chrebtijowie. Za żonę wziął bratanicę barona Pawła Mestmachera, Ołeksandrę Wiktoriwnę. Ale z Mestmacherem Mychajła Oskarowycza łączyły nie tylko więzy rodzinne — razem w 1908 roku założyli szkołę rzemieślniczą w Nowej Uszycy (obecnie technikum mechanizacji i rolnictwa), zbudowali szpital ziemski, inwestowali środki w rozwój teatru i budowę dróg. Nie szczędził Mychajło Paton również środków na poprawę życia wieśniaków, dlatego za własne pieniądze zbudował we wsi szkołę, brał udział w budowie świątyni. Pomagał mu mistrz-architekt Mykoła Antonowycz. „Ziemianin Paton polubił Mykołę za „złote” ręce i za wiedzę. Dobrze budował pańskie majątki, cerkwie, szkoły. Ziemianin uważał, że Antonowycz ukończył instytut budowlany, ale twórczości i architektury Mykołę nauczyło życie. Był pracowity i bystry, oczywiście trochę się uczył, ale wyższego wykształcenia nie miał. Za wielkie zdolności architektoniczne i za człowieczeństwo ziemianin Paton wydzielił Antonowyczowi w centrum wsi dwie dziesięciny ziemi pod budowę domu. Mychajło Oskarowycz również postanowił zbudować szkołę w Chrebtijowie dla wieśniaków. W 1833 roku naprzeciwko domu Antonowyczów pojawił się budynek z dużymi jasnymi klasami i mieszkaniem dla nauczyciela. „We wsi nie było cerkwi, dlatego jeszcze w 1864 roku przy udziale mieszkańców zbudowano świątynię ku czci świętego Archanioła Michała. Na budowę cerkwi rodzina Antonowyczów wydzieliła ze swojej działki ziemi 0,25 dziesięciny” — cytuję za rękopiśmienną księgą. „Pawło Semenowycz Mudryk pracował u Patonów w kwiaciarni. Opowiadał, że kwiaciarnię umieszczono w osobnym pomieszczeniu — była to duża i przestronna sala, ale ściany nie kamienne, a szklane (później, Piwniczne pomieszczenie majątku już za czasów radzieckich, dobudowano je). Tam przez rok uprawiano egzotyczne kwiaty. Takich, zapewne, nigdzie nie było — tylko tutaj. A kiedy do Patonów przyjeżdżali goście, tych kwiatów nie ścinano — wykopywano je i sadzono w doniczki, potem rozstawiano przy ścianach z kolumnami (tak wyglądała sala, gdzie przyjmowano gości)” — wspomina córka Pawła Siemionowicza, Maria). Pan, jak przekazują ludzie, bardzo lubił pracować na ziemi, w pasiece, w ogrodzie, był zapalonym wędkarzem i myśliwym. Człowiek dobry, hojnie płacił za pracę wieśniakom, pomagał biednym, zwłaszcza wielodzietnym rodzinom. „Mojemu dziadkowi pan wydzielił ziemię przy Dniestrze. Nie żałował niczego dla wieśniaków. Dziadek potem zbudował na tych ziemiach trzy domy. Niestety, jeden z nich spłonął od uderzenia pioruna. Byłem jeszcze mały, ale pamiętam ten pożar… A resztę domów już zatopił Dniestr… Ależ jaka pamięć — sam pan podarował dziadkowi ziemię za jego sumienną pracę. Tak, Paton naprawdę cenił swoich ludzi” — precyzuje Petro Pawłowycz Mudryk. W Chrebtijowie starzy i młodzi, z opowieści swoich rodziców i dziadków, szczerymi słowami wspominają Mychajła Ośkarowycza: „Pan był bardzo miłosiernym człowiekiem. Często przed świętami przynosił prezenty dzieciom — różne paski, a nawet czapki. A ludziom, żeby pomóc materialnie, dawał słomę, drewno, zapewniał chleb i paszę dla bydła. Pani Ołeksandra nie mogła przejechać obok dzieci, nie dając im cukierków. Nie wychodziła z bryczki i nie dawała cukierków prosto do rąk, a całymi garściami rzucała je, a dzieci już potem zbierały” — ze słów Semena Mudryka (dziadka Marii Pawliwny, który również pracował w majątku). Żona — Ołeksandra Paton — miała wykształcenie medyczne. Kiedy zwracali się do niej chorzy wieśniacy, nigdy nikomu nie odmawiała. Z jej inicjatywy w Nowej Uszycy wyposażono dom porodowy, który, nawiasem mówiąc, częściowo funkcjonuje i teraz. Ale, niestety, nastały czasy, kiedy panów zabijano, ich ziemie zabierano, mienie rozkradano. Przyszła rewolucja proletariacka 1917 roku… Patonowie zmuszeni byli wyjechać z majątku i udać się do Nowej Uszycy, gdzie czekał na nich nowy dom przy ulicy Starej Pocztowej. Rodzina długo wahała się, dokąd się udać: czy do Nowej Uszycy, czy do Kijowa, do rodzonego brata Mychajła, Jewhena. Ale los zdecydował za nich sam. Zaraz po przeprowadzce w 1919 roku, dosłownie po kilku tygodniach, całą rodzinę rozstrzelali rabusie. Mychajło po ciężkich ranach zmarł w szpitalu po czterech dniach. Pochowano go na cmentarzu w Nowej Uszycy. Przykro, ale nie udało mi się znaleźć rodzinnego grobowca Patonów ani w moim mieście powiatowym, ani w Chrebtijowie (rezultat działań komunistycznych wandali). Prawda, po zbrodni w nowym domu Patonów pozostała przy życiu pokojówka Kateryna Matirko, która przeprowadziła się razem z panem do Nowej Uszycy (wtedy miała 15—16 lat). Wszystko widziała, ale niczym nie mogła zaradzić. Dziewczynie cudem udało się uratować: dopóki rabusie rozstrzeliwali gospodarza, jego żonę, kucharza i sekretarza, ona otworzyła okno, ale sama schowała się pod łóżko. Rabusie pomyśleli, że Kateryna uciekła. Jednak pokojówka tak bardzo się wtedy przestraszyła, że straciła wzrok. A tymczasem pałac w Chrebtijowie pozostał pusty, bo gospodarze pospiesznie opuścili go na pastwę losu, nawet nie zabierając fotografii. Niektóre swoje rzeczy przed wyjazdem pan rozdawał ludziom. „Miał wspaniałą laskę, z którą Paton prawie się nie rozstawał. Początkowo Mychajło Ośkarowycz podarował ją Antonowi Kryżewskiemu — to był nasz ogrodnik — wspomina Pawło Mudryk. Ale ten później podarował laskę mnie, mówiąc, że jestem sprytniejszy i zasługuję na taki prezent. Długie lata ta laska była ze mną. Ale kiedy już pracowałem na farmie, ktoś ją ukradł. Szkoda, bo była naprawdę cenna dla mnie. Gdybyście tylko widzieli ją! Ręczna robota, rzeźba w szlachetnym drewnie. Pan opowiadał, że przywiózł ją z Francji. Słowem, antykwariat”. „Dawny wygląd pańskiego majątku dobrze opisano w książce „Historia wsi Chrebtijów”, która przechowywana jest w miejscowej szkole — kontynuuje dyrektor szkoły Halyna Pawliwna. — W centrum wsi usytuowany jest majątek ze wszystkimi udogodnieniami gospodarczymi. Dom z pańskimi komnatami i salą dla gości zbudowany jest na górze nad głębokim jarem, na dnie którego płynęła rzeka, a teraz wody Dniestru utworzyły głęboką zatokę. Z tej strony, od wschodu, dom miał dwa piętra. W piwnicznych pomieszczeniach była winiarnia, przechowalnia warzyw, studnia ze smaczną wodą, łaźnia osobno dla panów i dla wieśniaków. Centralne kolumnowe wejście było od zachodu, przed nim duży trawnik o okrągłym kształcie z Kolumnowa sala siedziby Patonów różnymi dekoracyjnymi krzewami i drzewami. Wokół wybrukowana szeroka aleja, którą można było przejeżdżać faetonem, zaprzężonym w czwórkę kłusaków. Do dziś prześwituje „od bramy”, czyli od wjazdu do pańskiego dworu z centralnej ulicy wsi równa jak strzała, obsadzona niegdyś wiekowymi drzewami droga, która wpadała w okrągły trawnik, a przez drzewa oraz pięknie uporządkowane krzewy i klomby bielał kolumnami i ścianami pański dom. Z obu stron budynku — wyjścia z drewnianymi tarasami. Od strony wjazdu dom był parterowy. Górne piętro wewnątrz było zbudowane z wielkim smakiem, z wieloma pokojami. W lewym skrzydle znajdowały się kuchnia, jadalnia, sypialnie z parkietową podłogą, kolumnami. Na prawo od centralnego wejścia i prosto były, najwyraźniej, gabinet roboczy, biblioteka i inne pokoje do przyjmowania odwiedzających i gości. Od strony wsi Kurażyn, czyli od jaru (od wschodu) pański dom był dwupiętrowy, w kształcie litery „P”, gdzie pomiędzy jego skrzydłami był otwarty balkon-galeria z kolumnami. Wokół trawnika symetrycznie usytuowane były budynki dla czeladzi i warsztaty, różne komórki i specjalnie przeznaczona dla kwiatów oranżeria, dwie duże komory oraz stajnia dla pańskich koni. Obok domu na kilkanaście dziesięcin rozciągał się ogród. Mychajło Paton sam dbał o niego razem z żoną”. Od dzieciństwa „łaskawy pan” był przyuczony do wszelkiej wiejskiej pracy, nie stronił od roboty, lubił dokładność i schludność. Miał duże gospodarstwo, a praca przy ziemi sprawiała mu przyjemność. Oto co napisano w tej książce: „Gospodarstwo ziemiańskie było naturalne, to znaczy, przede wszystkim, wszystko niezbędne do konsumpcji produkowali miejscowi mieszkańcy, choć, wydaje się, nie mogło obejść się bez rozwoju i kontaktów handlowych. Bezpośrednio w pańskim dworze były piekarnia, mleczarnia, sklep, a dalej droga krzyżowała się z centralną wiejską ulicą i szła nieco na zachód, gdzie po pół kilometra znajdowało się ziemiańskie gospodarstwo: kuźnia, ślusarz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...stolarnia. Przy majątku znajdowały się budynki dla specjalistów, spory staw, a także olejarnia, młyn, klepisko do młócenia z silnikiem parowym i młocarnią. Dalej droga biegła między fermami: stajnie, obory, owczarnie, chlewnie, fermy drobiu… I wszystko to tworzyły pracowite ręce chłopów, zdolności budowniczego Antonowicza i troskliwego gospodarza Michaiła Oskarowicza Patona”. Część zabudowań dworskiej posiadłości zachowała się do dziś, w tym także główny dom. W tej siedzibie w czasach władzy radzieckiej przez długi czas mieścili się wiejska rada, zarząd kołchozu, wiejski klub i biblioteka, punkt medyczny oraz inne wiejskie instytucje. Dopóki dom użytkowali ludzie, „żył”, a teraz, ku wielkiemu żalowi, — ginie. Dziś to straszny widok — dachu prawie nie ma (choć kilka lat temu pokryto go blachą, którą ufundował B. J. Paton), ściany pokryła pleśń, domu nie widać wśród krzaków… Widać tylko dworską stajnię, którą w swoim czasie radzieccy przywódcy zaadaptowali na sklep. Jest jeszcze studnia, ale wody tam już nie ma; stoi też łaźnia, a dokładniej to, co z niej zostało. Wszystkie budynki rozebrano — każdy brał, co chciał: komuś potrzebny był kamień, komuś drewno, a komuś dodawał otuchy sam fakt kradzieży — przyniósł do domu, może kiedyś się przyda. Ziemie po śmierci pana przeszły na własność kołchozu „Czerwony sad”. Już za niepodległej Ukrainy chłopi chcieli rozebrać na działki blisko trzech hektarów. Ale władze im odmówiły, mówiąc, że te ziemie są zabytkiem historycznym Państwa Ukraińskiego. Ale skoro znano wartość budynku Patona, dlaczego władze nic nie zrobiły dla jego należytego zachowania? Znamienne i smutne, że obecnie nikt z rodziny Patonów tu już nie przyjeżdża. Jedynie Borys Jewhenowicz przeznaczał pewne środki na odnowienie budynku, ale nie przyniosło to zauważalnego rezultatu. Od dawna w dworskiej studni nie ma wody; cerkiew, zbudowaną przez pana wspólnie z miejscowym architektem Mykołą Antonowiczem, zburzono już w 1936 roku — w przededniu wielkiego ukraińskiego terroru. Kaplicy przy grobie Oskara Petrowicza Patona również od dawna nie ma… I dziś, niestety, nie możemy oddać należnej czci praojcowskiemu rodowi Patonów. Trudno ustalić, kto obecnie jest właścicielem tych ziem. Mieszkańcy wsi opowiadają, że kupował je pewien wysoki urzędnik z Chmielnickiego, potem zainteresował się ziemią ktoś z Kijowa, ale, niestety, wszystko to prawdopodobnie odbywało się w innym celu i wcale nie wiązało się z odbudową i restauracją majątku. Rzecz w tym, że malownicza przyroda i dogodne położenie Chrebtijewa przyciągają tu wczasowiczów, bo to ekologicznie czysta okolica, dziewiczy krajobraz naturalny, cichy, spokojny zakątek. Tu, na Podolu, wzrastał Jewhen Oskarowicz Paton, młodszy brat Michaiła Patona — w przyszłości wybitny uczony, inżynier, organizator, twórca nowych kierunków naukowych. Stał się jednym z najbardziej wykwalifikowanych specjalistów w dziedzinie budowy mostów (stworzył około 30 projektów mostów, z których wiele jest unikalnych). Zaczął rozwijać nową gałąź techniki — spawanie elektryczne metali, a jego syn doskonale kontynuował dzieło ojca, dowodząc, że Ukraina zdolna jest do wielkich osiągnięć i ma prawo zająć poczesne miejsce w światowej nauce. …Dziwne wrażenie towarzyszyło mi po wyprawie do patonowskich źródeł: z jednej strony — pewne niemieckie ziemiaństwo demokratycznego typu, pracowici Europejczycy na ukraińskim Podolu, którzy żyli wsią i dla wsi, jak dla ojczystej ziemi. A co zrobili dla jej współczesnej sławy potomkowie rodu Patonów w okresie ukraińskiej niepodległości?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

IRYNA SARDAREVA — UKRAIŃSKA WRÓŻKA W SOFII

W centrum Sofii, stolicy Bułgarii, znajduje się ciekawe miejsce. Nazywa się „Dom Kapeluszy”. Można tu zobaczyć kapelusze na każdy gust i w każdym wieku, dla najbardziej wybrednych pań i panienek. Właścicielka salonu i główna projektantka — pani Iryna Sardareva — przypomina dobrą wróżkę z bajki o Kopciuszku, która lekkim ruchem czarodziejskiej różdżki zmienia zwykłą kobietę w księżniczkę lub królową. W ciasnym pomieszczeniu, wypełnionym najróżniejszymi nakryciami głowy, naprawdę panuje jakaś bajkowa atmosfera. Ale najciekawsze jest to, że Iryna Sardareva jest Ukrainką. Oprócz głównego zajęcia swojego życia — projektowania odzieży — zajmuje się także aktywną pracą społeczną: kieruje organizacją „Matka Ukraina”, która zrzesza wielu Ukraińców w Bułgarii. Miałam wspaniałą okazję odwiedzić „Dom Kapeluszy” i porozmawiać z Iryną Sardarevą. I nie tylko o modzie… — Pani Iryno, proszę opowiedzieć o sobie. Gdzie Pani się urodziła i jak trafiła Pani do Bułgarii? — Moi rodzice (nazwisko ojca — Czerwjak) przez długi czas przebywali na zesłaniu na Syberii. Kiedy wrócili na Ukrainę, osiedlili się w Kijowie. Tam się urodziłam, tam minęły moje dziecięce i młodzieńcze lata. W Bułgarii mieszkam już trzydzieści lat. Mój mąż jest Bułgarem, bardzo pomaga mi w mojej niełatwej pracy, zawsze mnie wspiera. — Jak długo istnieje Pani salon „Dom Kapeluszy”? — Już dwanaście lat. — Gdzie przeprowadza Pani swoje wystawy i pokazy? — Pokazy moich modeli odbywają się głównie za granicą — w Paryżu, Tokio, we Włoszech. Bułgaria to mały kraj, zaledwie siedem milionów mieszkańców, dlatego tutaj bardzo trudno realizować swoje wyroby. — A Ukraina? — Na Ukrainie również bywam, ale rzadko. Szczególnie teraz, w czasie kryzysu, ukraińskie kobiety, niestety, nie myślą o kapeluszach. — Zauważyłam, że w Pani salonie są nie tylko kapelusze… — Tak, od niedawna zaczęłam zajmować się także odzieżą damską. Zrobiłam już kilka kolekcji sezonowych, które również prezentowałam za granicą — głównie w Japonii. Jednak priorytet nadal nadaję nakryciom głowy. — Jak Pani się reklamuje? — Nie gonię za sławą czy rozgłosem własnego nazwiska. Przez tyle lat pracy zdążyłam się już wystarczająco zarekomendować i stworzyć krąg stałych klientek. Iryna Sardareva, „Dom Kapeluszy”. Najważniejsze dla mnie jest to, aby ludzie nosili odzież, którą robię z wielką miłością. Uśmiechnięta i szczęśliwa kobieta, która idzie ulicą, ubrana w suknię czy kapelusz z mojego salonu — to dla mnie najlepsza reklama. — Pani Iryno, a co skłoniło Panią do zajęcia się pracą społeczną? — W Sofii mieszka bardzo wielu Ukraińców. Wśród nich są ciekawe osobowości — artyści, muzycy, poeci, twórcy ludowi, naukowcy, biznesmeni. Żeby się nie pogubić, pracując każdy w pojedynkę, zjednoczyliśmy się w społeczność, która nazywa się „Matka Ukraina”. Tak łatwiej robić pożyteczne rzeczy dla wzmocnienia ukraińsko-bułgarskich więzi historycznych i kulturowych. Kiedy uczyłam się w Kijowie, pamiętam, na zajęciach z historii na uniwersytecie toczyły się spory, czy Ukraina ma prawo do własnej historii. W końcu wyszedł podręcznik do historii Ukrainy o objętości… 50 stron. Niestety, przez tę agresywną radziecką propagandę w większości Bułgarów wciąż pozostało zniekształcone wyobrażenie o Ukrainie. Robimy wszystko, co możliwe, aby zburzyć radzieckie mity i pokazać, że w rzeczywistości Ukraińcy, tak jak Bułgarzy, są jednym z najstarszych narodów, który ma unikalne wiekowe tradycje, bogatą kulturę i długą historię. — Ale przecież Pani kapelusze wymagają tak wiele czasu i sił! Jak Pani wszystko nadąża? — Oczywiście, praca w salonie zabiera większą część mojego czasu, ponieważ żyję tym, to moje powołanie, mój świat, w którym zawsze jest mi radośnie i przytulnie. Niestety, nasza organizacja nie spotyka się zbyt często. Wcześniej, kiedy przy salonie miałam własną niewielką kawiarnię, spotykaliśmy się tam. A teraz — głównie wtedy, gdy świętujemy jakieś ukraińskie święta, czcimy pamięć poległych podczas Hołodomoru i wojen Ukraińców, stawiamy pomniki i znaki pamięci, organizujemy wystawy, wieczory twórcze. Nasza organizacja bardzo ściśle współpracuje z Ambasadą Ukrainy w Bułgarii, która zawsze chętnie wspiera nasze inicjatywy i pomaga przeprowadzać wydarzenia. — A jakie wydarzenia przeprowadzała Pani w Sofii niedawno? — Całkiem niedawno staraniami ukraińskiej społeczności i Ambasady Ukrainy w centrum Sofii, na placu Odrodzenia, został postawiony niezwykle wykwintny pomnik Tarasa Szewczenki autorstwa rzeźbiarza A. Hrecianiuka. Został również postawiony znak pamięci — kamień z napisem — w tym miejscu, gdzie przez ponad rok mieszkała Łesia Ukrainka i gdzie napisała znaną na cały świat „Pieśń leśną”. Niestety, dom, w którym mieszkała ukraińska poetka, nie zachował się. — O tym, że Łesia Ukrainka napisała „Pieśń leśną” właśnie w Sofii, na Ukrainie prawie nie wiedzą. — Wiele jeszcze nie wiemy. Wiele jeszcze przed nami do odkrycia i pokazania światu. Po tak jasnej rozmowie z ukraińską Bułgarką (nawiasem mówiąc, pani Iryna mówi po bułgarsku bez akcentu) poprosiłam swojego bułgarskiego kolegę poetę Dymitra Christowa, aby zaprowadził mnie na plac Odrodzenia, gdzie stoi pomnik Kobziarza. To prawdziwe dzieło sztuki, wykonane i postawione z niekłamaną miłością i wielkim szacunkiem dla Ukrainy. Przy pomniku spotkaliśmy już nie pierwszej młodości małżeństwo Bułgarów — uważnie czytali napisy i z zachwytem oglądali wizerunek ukraińskiego Proroka. — Czy mają Państwo jakiś związek z Ukrainą? — zapytał ich Dymitr. — Nie — odpowiedział mężczyzna — jesteśmy rdzennymi Bułgarami, ale bardzo kochamy Ukrainę i poetę Tarasa Szewczenkę. A kiedy dowiedział się, że jestem Ukrainką, radośnie uścisnął mi dłoń i, uroniwszy ledwo zauważalną łzę wzruszenia, zaśpiewał pieśń do słów Kobziarza „Ryknie i jęknie Dniepr szeroki” — w oryginale, w języku ukraińskim. I pomyślałam: czy każdy Ukrainiec na Ukrainie potrafiłby tak?.. Rozmawiała Anna BAHRYNA Zdjęcia autorki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

«CHWILĘ BIEŻĄCĄ BIERZ W PRZYSZŁY CZAS…»

Ciąg dalszy. Początek na str. 1. Jego „Kora”, która ukazała się pięć lat po „Nate!”, niosła w sobie echo tego napiętego życia duchowego i intelektualnego, którym żył w tamtym czasie młody poeta. Jeśli debiutancka książka to przede wszystkim „żywioł okrucieństwa, teatralności”, który „organicznie łączy się w matrycach tekstowych z publicystycznymi wybuchami, intencjami bezpośredniego nazywania” (Ołeksandr Chomenko), co istniało u autora wraz z dążeniem do zgłębiania wartościowo-ontologicznych fundamentów naracji, to już w „Korze” Mowczan zademonstrował swoją niechęć do podążania śladami szistdesiatnykiw, całkowicie odrzucając ich efektowny „kosmizm” i zawrotną patetyczność. Staje się mu całkowicie obca pozorna aktualizacja społeczności, która obecna jest w utworach migotaniem etykiet — jego społeczność jest głęboko ukryta, rzec można, przygodna w bytowo ważnych rozmyślaniach poety. Przy pomniku T. Szewczenki w Kijowie. 1993 r. Nie wiadomo, czy była to świadoma twórcza postawa obdarzonego darem samoobserwacji i samoanalizy Mowczana, który mógł sam wyraźnie odczuć, że, według słów jego wnikliwego interpretatora I. Dziuby, znalazł się przed zagrożeniem przemawiania w przestrzeni już wygadanej przez liderów szistdesiatnykiw, czy był to organiczny samorozwój jego talentu, ale już w „Korze” stawał się tym Mowczanem, którego znamy. Oto Mowczan okresu „Kory”. Wiersz „Ptasie imię”: Wypukła uwodzicielskość linii płynących wzburzone ciało za chwilę udźwiękowi; i noc rozkoszy, spożyta powoli, rozpuści się w piersiach kropelką soli. Od łona gorącego dłonie odetchną, unosząc się w górę na lot łabędzi, i wytną w powietrzu osiągnięte formy, by słodycz płynną przeżyć powtórnie. Pochmurne wino spuchnie w żyłach, kiedy ostygnie i wspomnienie odpłynie, i pamięć twoja, jak błękit opustoszały, ściemnieje, zachowawszy imię ptasie. Tutaj mamy właśnie „mowczanowski” rysunek stroficzny, jego swoistą partyturę leksykalną, a jeszcze — co najważniejsze — jego czujne wpatrywanie się w księgę przyrody, gdzie czyta on tajemną treść. Obecność człowieka w świecie, nie werbalny, a duchowy dialog człowieka i przyrody, ich ukryty przed powierzchownym spojrzeniem związek, wzajemne oddziaływanie, wzajemne przedłużenie człowieka i przyrody — wszystko to ówczesny (i nie tylko ówczesny, ale i dzisiejszy, wzbogacony jeszcze innymi motywami) Mowczan — poeta szczególnego stereoskopowego spojrzenia na świat. To jego poetycka filozofia czy — dokładniej mówiąc — naturfilozofia. Fragment wiersza „Jednoczy nas woda”, napisanego w 1977 roku: I dopełnia las twoją mowę sobą, i wynosi wzrok wysokością natarczywych drzew. Nie obojętnością, nie, a jednoczy pragnienie miłością z twoimi ustami usta szczerych źródeł. Oko w oko — i nurza się wzrok w otchłań, i od oddechu faluje w głąb odbita chwila, i korzeniami cieniutkimi woda w tobie wyrasta dzisiaj, aby zamkniętą krew z wiecznym nurtem swoim połączyć. Wydawałoby się, paradoksalna sytuacja. Znając cały ten ogrom specyficznej lektury, który opanował Mowczan, rozumiesz, że jest on jednym z naszych „najbardziej oczytanych” poetów. (I to, w końcu, łatwo zilustrować wieloma intelektualnymi realiami, skojarzeniami i aluzjami w jego utworach). A jednocześnie jest on zasadniczo, polemicznie „uziemionym” poetą, czasem sprozaizowanym, całkowicie obojętnym na tradycyjne poetyzmy. Można tylko zgadywać: Mowczan znalazł swój styl intuicyjnie czy świadomie wybrał i wypracował go, jak, powiedzmy, Paul Valéry. W każdym razie, czytając po kolei jego wiersze z różnych lat, zauważasz, jak uporczywie i konsekwentnie „obciążał” słowo, gromadząc w nim łoskot lub głuchy huk spółgłosek, jak, zdaje się, do granic możliwości obciążał je gęstą metaforyką. Przy tej okazji osobno trzeba powiedzieć o poecie i to. Mógłby z pełnym prawem powtórzyć, odnosząc to do swojej praktyki, znane słowa Mychajła Draj-Chmary o słowach „pijanych, jeszcze pełnodźwięcznych”, „które w głębi bezdennej przeleżały głuche wieki”. U Mowczana to znacznie więcej niż kolekcjonerska pasja. Jego stosunek do słowa to więcej niż profesjonalna adoracja. Słowo — to jego religia. W czasach, gdy nasi ideolodzy walczyli z tak zwanymi petlurowskimi (był rejestr i takich leksemów!) słowami, z przestarzałymi (jak to bezapelacyjnie twierdzono w słownikach), z dialektalnymi, które tak bezlitośnie wypleniali z tekstów redaktorzy, gdy te słowa doznawały takich samych surowych represji, jak i ludzie w znanych czasach, Mowczan przywracał takie słowa do literatury. Myśląc o tym momencie jego praktyki twórczej, przypominasz sobie znane słowa Hylwika: „Ja słowu uśmiecham się, // ja kocham, kiedy to się zaczyna…” To jakby porywający, artystycznie natchniony szamański rytuał. W jego wierszach jest wiele kolorowych językowych rarytasów, z których każdy już sam w sobie jest poezją, wszędzie brzmią też bezpośrednio jego oryginalne neologizmy. Są one naprawdę organiczne, nie ma na nich piętna wymuszoności. Oto niektóre z nich: „ściemnione liście”, „zwiastuny dnia”, „gniazda okrągłości”, „czarnej nocy nawał”, „brzękliwa struna”, „korzeń pełzająco ścielił się”, „samoruchome chmury”, „nurzająca głębia”, „dźwięczne, rozchylone”, „w smutek”, „odgłosy”, „nieskalaność”, „nieistnienie lodowate”, „paluszek”, „płodonośne”, „wypłakał”. Bez takiej słowotwórczości Mowczana w poezji po prostu nie sposób sobie wyobrazić. W tym wśród współczesnych trudno znaleźć dla niego równego konkurenta, tak jak trudno nazwać poetę o równie rozmaitej partyturze leksykalnej. Chyba że wspomni się Tyczynę z jego lekkoskrzydłowym „jabłoniowokwietnie” czy „wiatru wiatrowanie” oraz Wasyla Barkę — również niestrudzonego kowala neologizmów. Lepki, mięsisty wers Mowczana, nasycony niekrzykliwymi aliteracjami, wymyślnie orkiestrowany, od razu świadczy w nim o poecie posiadającym drogocenne poczucie miary (wtedy tak popularna w poezji była wszelka „pirotechnika”, po snobistycznemu akcentowana technika wierszopisarska; często wiersz składał się tylko z poetyckiego kunsztu, za którym ziała pustka); w jego wierszach, jak to właściwe w micie artystycznym, naraz żyją różne czasy, co nadaje jego poezji uniwersalizmu i „kosmizmu”. Tylko ten „kosmizm”, publicystycznie deklarowany u innych autorów, u Mowczana organicznie obecny jest we wszystkim, czego dotyka słowo Mowczana: w zielu, w kamieniu, w glinie, w strzesze rodzinnej chaty, w głosie ptaka, w niemowaniu horyzontu, w goryczy popiołu, w biciu ludzkiego serca, w cudzie ludzkiego głosu. (Potem pojawią się książki jego eseistyki „Język — zjawisko kosmiczne” oraz „Źródła”, które staną się jego swoistymi autokomentarzami; raczej nie stawiał sobie tego za cel — tam, gdzie kończył jako poeta, zaczynał jako eseista i publicysta, podchwytując sam od siebie ideę czy obrazowy motyw; takie zlanie się w jedno Mowczana-poety i Mowczana-eseisty — to jeszcze jedno świadectwo zdumiewającej całości jego twórczej natury). W siedemdziesiątym roku napisany został jego wiersz „Z gliny ulepieni”, który wydaje mi się na swój sposób etapowym w ówczesnej poezji Mowczana: Masz możliwość jeszcze i raną się stać. I dotknięte ciało językami ogni godnie zniesie wszystkie męki wysokie… Lecz póki w kamieniu iskry jeszcze śpią, prędzej wyciskaj z niego soki, i mury rozrzucaj, i wieże zburz, i wyłuskaj dojrzały bruk, żeby czas rozstąpił się wszerz-w głąb, żeby łatwo było wyrastać, jak ziarnu, nogami dotknąwszy podłogi. Zatem glina i kamień — to jedne z narożnych obrazów w jego poetyckim światopoglądzie, tak samo ulubione u Mowczana obrazy, jak i pamięć, głos, światło, cisza, drzewo, ziele, próg, okno. Pyta on: dlaczegoż my, którzy „z gliny powstaliśmy przez sita gęste// starannie przesianej trzykrotnie;// dlaczegoż my kamieniami, niby w zapomnieniu,// swoje podpieramy wielkości?” I dalej: …Bezmiar dla wzroku, i cóż tu mierzyć? Trawa to przygnie, to odetchnie, i w sercu twoim taka nieogarniętość, jakby stała się stooką glina. Na oślep dusza spłoszona pędzi na horyzont, na horyzont, na horyzont… Nie kruszy się glina na glinianą chwilę, i gliniana tkanka najwyższej próby. Za przebiegiem tego działania z tak konsekwentną akcentacją na jego realności — głęboka archetypowa treść, której kondensacja jest tutaj doprawdy niezwykle wysoka. Swoją drogą, w czasie pisania „Z gliny ulepieni” Mowczan przygotował do druku zbiór „Zielone znaki trawy”, który został „zarżnięty” właśnie z powodów ideowych — aż nadto podejrzanym był dla redaktorów, cenzorów i ideologicznych nadzorców ten Mowczan, u którego „jedna trawina sterczy na pół świata” (tę oburzoną frazę w tamtych czasach wypisałem z jednej recenzji na rękopis Mowczana). Zamiast pisać o nowych budowach komunizmu, kołchozach, sowchozach i fabrykach, wszystko coś takiego podejrzanego wymyśla, że trudno się wczytać, żeby złapać go — jak złodzieja! — za rękę: kramola. Dobrze pamiętam, że Mowczan był bardzo niepożądanym autorem w „Literackiej Ukrainie”. Pracowałem wtedy w niej jako kierownik działu krytyki, wszystko to działo się na moich oczach. Ówczesny zastępca redaktora, który zaczynał swój dzień od wizyty w KC partii, nazywał Mowczana marginesem na ideowych manowcach. Podejrzewaliśmy, że takie sformułowanie wyniósł z kierowniczych partyjnych gabinetów. Sam poeta, obracając się spojrzeniem pamięci w tamte lata, pisał, że wtedy „trzeba było szukać-dobierać odpowiedni język, aby nie zboczyć na fałszywe optymistyczne deklaracje, na pionierską retorykę. I… wytwarzał się metajęzyk. Metafora stawała się wielopiętrowa, treść chowała się za kulisami tropów, wiersz komplikował się, cięższał… A tymczasem ówcześni redaktorzy wymagali prostoty i liczyli, ile razy powtarzało się słowo „smutek”, a „czarne” zmieniali na „białe”, „troskę” na „radość”, „noc” na „dzień” itd. Wymagano optymizmu”. A optymizmu u Mowczana, jak i u niektórych innych poetów, nie było. I epoka im podarować go nie mogła. Raczej — przeciwnie. Poszukajmy w już wspomnianym wierszu „Z gliny ulepieni…” choćby aluzji do optymizmu czy tego, czego oczekiwali władcy od państwowych pisarzy. Nic takiego nie ma. Zamiast tego — symboliczne działanie, które każdy może odczytywać na swój sposób: Lecz kamień nagle spadł z wysokości, przeszył się ogień w wodzie, niby żmija; ty ból poczułeś, rozdwoiły się światy, i kruszy się wszystko, czego nie weźmiesz w ręce. Lecz kamień wziąłeś, on rósł na oczach, co chwila wypuklał się mocą dłoni i każdym kryształem na głos krzyczał: — Ja — kamień, ja — kamień z niebieskiego łona. Człowiek i czas, wieczność, rutyna, która spada na ludzkie życie, zamieniając wszystko w proch, w bezśladność, w nicość (jeden z często używanych u Mowczana jego słowotworów) — takie apokaliptyczne wizje rozbłyskują w wierszach Mowczana. Oczywiście, egzystencjalna rozpacz Mowczana, jego zwątpienia, niepokoje były wyraźnie nie w unisono z „atakującymi rytmami” ówczesnej poezji. A do tego jeszcze jego demonstracyjna niechęć do pogodzenia się z ówczesną hierarchią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

hierarchią literackich cnót; przez wszystkie te lata nie zdradził swojego nonkonformizmu. Nie na jednym plenum, kiedy przychodziła kolej po recytowaniu osiągnięć mówić o niezdrowych czy przykrych zjawiskach w ukraińskiej poezji radzieckiej, mówiono o zamgleniu treści u Mowczana, o dziwnym i nadmiernie zarchaizowanym, jak na gust i smak tych ekspertów, słowniku Mowczana i w ogóle o jego jakiejś zupełnie odrębnej drodze w literaturze, w której całkowicie ignoruje ogólne tendencje i tradycje. Oczywiście, te wiersze po prostu wypadały wtedy z kontekstu ukraińskiej poezji radzieckiej. (Cytuję znowu z wiersza “Z gliny ulepieni…”): Jestem twardzią, jestem mocą, osłoną twoją, podnoś mnie wyżej w górę, gdzie otwór ognisty w niebie zieje i płomień bucha przejrzysty… Pod nogi ja kamień ciężki położyłem, on rósł, a ja malałem co chwila. On mnóstwem ssawek krople ciepła wysysał ze mnie nienasycenie. Autor ciekawej posłowia do książki poezji Mowczana, która ukazała się w “Bibliotece Komitetu Szewczenkowskiego” (Centrum Wydawnicze “Proświta”, 2008), Ołeksandr Chomenko Kwiaty od Ukraińców Sachalinu. 1983 r. pisze o “ehu barokowego “kosmicznego pesymizmu” w wierszach Mowczana oraz o tym, że właśnie jego można nazwać “witalistą” w systemie współrzędnych kulturowych M. Chwylowego i jego “waplitianskiej” plejady, jednak Mowczanowi głęboko obcy jest ów industrialny entuzjazm, właściwy ówczesnym “witalistom”; zresztą nie tylko im, w tym z nimi skutecznie rywalizowali też “nowogeneracyjni”, kierowani przez ekscentrycznego “króla futurorperii” Mychajła Semenkę (nawiasem mówiąc, oto kto wydaje się Mowczanowi organicznie daleki i obcy!). “Nadepnąwszy na gardło” jakiemukolwiek aluzji do patosu (czasami wydaje się on niezniszczalnym rudymentem ukraińskiej poezji), Mowczan zachowuje w sobie, niczym swoistą sztafetę, ową ontologiczną, witalistyczną głębię swojego słowa, ciągłe trzymanie przez autora w polu swojego widzenia nieogarnionego w czasie i przestrzeni ukraińskiego kosmosu. Komunistyczni ideolodzy wymagali od radzieckich pisarzy ludowości. Czy tak zwanej ludowości. Swojego wariantu ludowości. “Oczywiście, była to ludowość, zrozumiała właśnie dla narodu radzieckiego, ludowość z “drewnianym” językiem okaleczonych słowników, ludowość z obowiązkowym oficjalnym optymizmem i płaską zrozumiałością… Ludowość, której zadaniem było pogrzebać pod warstwą pseudoetnografizmu wszystkie linie siłowe kultury narodowej, które łączyły ją z Europą”, — pisze w posłowiu do “Wybranych utworów” Mowczana O. Chomenko, który rozpatruje poezję Mowczana w nurcie bardzo aktualnych naszych problemów. Chomenko nie “rozciąga” obserwowanego na wszystkie strony — Mowczan jest rzeczywiście jedną z tych niewielu postaci, które łatwo poddają się analizie właśnie w tym nurcie, ponieważ właśnie on z jego niewyczerpaną energią estetycznego oporu wobec wszystkich destrukcyjnych procesów, które wyznaczały politykę państwową w dziedzinie literatury, zawsze był tym, kim był na początku. Jego nie oswojono, a dlatego też nie faworyzowano, on nie zrespektował się, nie stał się radzieckim literackim mieszczaninem. Wiersz z dalekiego 1971 roku. Okresu, kiedy terror ideologiczny wypalał w literaturze wszystko estetycznie pełnokrwiste. W popiele białym, w ruinach białego królestwa, niczym pogorzelcy, drzewa sczerniałe stoją, i pijany idzie, po kolei wita się: “Zdrastie”, — częstując szczodrze kołaczami drzewa z rzędu. On dojdzie do chaty, której dawno nie ma, i znajdzie w popiele niebieski hartowany nóż, i niebieskie wędzidła, które pozostały z uprzęży, ogniem wygięty zgasły lemiesz… Ten wiersz — o podróży lirycznego bohatera po pogorzelisku pamięci. O tym, jak skąś z dalekich lat go woła daleki głos (to, nawiasem mówiąc, jeden z czysto “mowczanowskich” motywów). O tym, jak przez cmentarną niebytność dolatuje do bohatera jego imię i skąś z głębi przeżytego napływa poranne okno, “i światło leży na podłodze, niczym płótno”. Jednym słowem, to jawa tego, co, mówiąc słowami Łesi Ukrainki, “w sercu nie umiera”. Tego, co trzyma na świecie ukraińskiego człowieka w jego duchowych współrzędnych. Daleki głos, który nazwał lirycznego bohatera po imieniu, w wierszu napływa jakby z jakiegoś marzenia, z półjawy czy też ze snu. Ale autor koryguje czytelniczą percepcję i wychodzi poza ten psychologiczny szczegół. Mówi o osobistym, subiektywnym i o społecznym (to ogólnie nieczęsto bywa u Mowczana, który odrzuca społeczną empirykę i dydaktykę czy moralizowanie — on jest poetą innego składu i ładu), mówi też o obiektywnym — tym, co było wpisane w los “pod znakiem kołchozu”: E nie, nie przyśniło się… Niczym trucizna, zapłakało się imię w uszy przez sen, i własne życie już wydawało się usłyszanym, i cisza była, jak tęgi winogron… Dlaczegoż ja drżę przed smugą światła, i zasłonę ruchomą odsunąć boję się, niczym przeciąg chłodny, który wieje z tamtego świata, wszedł był w ciebie i krwią zgęstniał… I światło zatrzymało się w drodze do ciebie: blade, płócienne — na strzępy choć krój, i słońce utknęło w popiele nieba, jak w pamięci sennej: kołchoz i lemiesz… Polemika w Radzie Najwyższej. 1998 r. Czytanie “Wybranych poezji” — to możliwość objęcia wzrokiem osobliwości niemal całej twórczej biografii Pawła Mowczana, zrozumienia tego, co wydaje się jej najważniejszymi cechami i dominantami. Ciekawe, że od czasu “Kory” estetyka i poetyka Mowczana nie doznały jakichś rażących zmian. Mógł zwiększać obciążenie myślowe w wierszach, mógł obciążać wers, mógł nagle błysnąć impresjonistyczną wyrazistością (“Trzeźwa jasność letniego rysunku// na chłód wskazuje i nieświeżość dnia…”. “Podwójny obraz ptaka na wodzie// ukołysywał nasyconą trwogę…”, “Światło na ziemię leje się bez wstrzymania,// Boża przejmuje świat łaska…”, “Falą niebo zachwiało się,// wschodniości chmury zbiegały w dół…”, “Falę ciepła obmacuje ptak,// linię dnia wyrysowuje ptak…”), gdzie stawał się niezwykle przejrzysty i jasny, nawet — aż beztrwożny, jednak dominują wciąż te same motywy trwogi, bezkompromisowe pytania do siebie, do czasu, do pamięci; i znowu idą obciążone, ciężkie, napełnione ukrytą energią myśli wersy (“Ty — wspomnienie sam sobie i przypomnienie o przyszłości.// Znalazłeś ty żyłę światła w otchłaniach rodowych…”, “Ta cisza, — niczym płacz dziecięcy wśród nocy:// wybucha, płonie, podczerniona ogniem…”, “O święto śniegów wszechwidzących, lustrzanych,// głuchych, spowijających, twardych i sypkich…”, “Napełnił się spokojem, stłumiwszy pragnienie,// zobaczył przez płomień horyzont ostatni raz…”, “Tak szeroko i swobodnie jeszcze nie było nigdy:// dla siebie ciszę tworzyło żytnie pole…”, “To tłuczone szkło błyszczy na wierzbach, miodem mytych,// i paciorki światła ściekają z pajęczyn…”). Mowczan umyślnie niszczy eufonię, on — nie jest pieśniowy, nie jest zabawny; jego Pegaz — ciężkokopytny, jak u Bażana, Małaniuka czy Olżycza. Mowczan zgrupowuje w wersie jak najwięcej spółgłosek, aby nie było tak zwyczajnego w naszym wierszopisarstwie brzęku i dzwonienia. Jeśli jego wiersze nazywać muzyką, to jest to muzyka bardzo ponura – na wzór „Złota Renu” czy „Zmierzchu bogów” Richarda Wagnera. Jeśli zaś to malarstwo, to Goya, Hieronim Bosch czy Salvador Dalí. Ta ponurość, ten niepokój są nie do zniesienia nawet dla samego lirycznego bohatera, pragnie on uciec od nich, pragnie przekonać siebie, że w rzeczywistości wszystko jest zupełnie nie tak, jak mu się wydaje. W rzeczywistości są powody, by się rozweselić i cieszyć życiem. Oto w wierszu „Rudimenty pamięci” mówi: Powodów aż nadto, by radować się: srebrzysty brzeg, murem niebo-morze… Ale, mówiąc słowami Ołeksy Włyźki, „chciał lecieć – i uwiązł na kominie”: lecz w pluskach fal smutną słyszę miedź i widzę popiół na wiatrach przejrzystych… Ten wewnętrzny wzrok – silniejszy od niego, męczy się takim nieproszonym dla siebie darem – widzieć to, czego nie widzą inni. Dla innych – srebrzysty brzeg, morze, błękit, zniewalające pluski fal; dla niego zaś – na stole trumna i „w przyczółek puka ptak-wróżbita…” – wszystko to wypływa z jego przejrzystej pamięci, której niczym nie zagłuszyć. Po co skupienie źrenic, i pamięć ta lepka tobie po co? Zamkniesz oczy – zaraz grupa mniszek, jak muł przez palce, występuje z pęknięć… Niewolnik ty, niewolnik, choć mniemałeś, choć myślałeś, że zapomniałeś wszystkie żale, lecz o smutku przypomina woda, co solą cienko osiada w ustach… Życie twoje, zatrute niegdyś, oczyścić się nie może i dotąd. Stań prosto w twarz i w siebie nie patrz; śpiewa fala, słyszysz czy szlocha… Ma on tak wiele wierszy (czy nie każdy drugi-trzeci) z tych, które krytycy nazywają programowymi. Tych, w których autor, zdaje się, wyraził swój konceptualnie najważniejszy motyw. To, co wchłonęło istotę jego etyki i estetyki. Oczywiście, takie wrażenie powstaje z samego charakteru uniwersalności jego poezji. Tutaj można długo wyliczać te wiersze („Imiona”, „Z gliny ulepieni…”, „Pytania”, „Pamięć rodu”, „Przecinając Syrię”, poemat „Potop”…) A spośród nich „Strony jednego pola” – niby podróż przez stulecia ukraińskiej historii. (Przypominam, że Mowczan – nie jest poetą narracyjnym, on nie opowiada, nie informuje; on przeżywa i zmusza do przeżywania). Przenikliwa ziemia, zadrapana, jak rana, na każdy sztych łopaty rozpaczliwie krzyczy: przewracam pole ja, bo pragnę przejrzeć, kim pisane i jak wykrzyknikowe słowo „żyć!” Do kości dokopałem się, do skorup krwawych, do złotych blaszek, do spróchniałego miecza, do kamienia, którym zabity był jeszcze Abel, – niby otwór w głąb – czernieje on w oczach… To czytanie ukraińskiej czarnoziemi, podróż historią cywilizacji w ogóle i biografią naszego narodu w szczególności. Mowczan, nie rezygnując ze swojej zwykłej narracji, podpowiada czytelnikowi bezpośrednio, wprost te trudne do przekazania w poezji rzeczy, które zapisano w ukraińskiej księdze bytu. Zakończenie na str. 10 Lubow Hołota i Pawło Mowczan na debiucie Oksany Czubachiwny (pierwsza z lewej). Sklep „Poezja”. 1985 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu ««CHWILĘ BIEŻĄCĄ BIERZ W PRZYSZŁY CZAS…»», s. 8

«BIERZ BIEŻĄCĄ CHWILĘ W PRZYSZŁY CZAS…»

Zakończenie. Początek na str. 1, 8, 9 I każda warstwa ziemi — zapomniana już strona: tę radło kamienne skorodowało niegdyś, a tę — rozłożysty róg pisał pośpiesznie i stromo, a tę oto — dołkowała zarubiniecka włócznia… Tutaj głęboka historyczno-kulturologiczna warstwa poezji Mowczana wyszła na powierzchnię. Krok po kroku prowadzi autor czytelnika schodami w głębokie podziemie wieków. Tam, niczym litery z księgi rodu, powstają przed duchowym wzrokiem przedmioty, które archeolodzy nazywają zabytkami kultury materialnej. Z nich nietrudno wyczytać dramatyczną feerię o naszym człowieku na naszej ziemi. O jego działaniach i zmaganiach. O wszystkich tych kręgach piekła, na które skazywała go okrutna historia. Wycieczka się kończy. Z tyłu — „biała kropka soli”, „racic pieczęć”, „popiół z ogniska”, „krzyżowy dropia ślad”, „skrzepy krwi”, „czyjś szkielet rozcięty”, „mazy zardzewiałych kos”, „zastygłe odłamki łez”, „pokręcone żelazo”, które „rdzą wycieka, aż żółkną chwasty”… Trzeba złapać oddech, uspokoić serce. I… I, proponuje autor, „prędzej, póki jeszcze nie za późno,// topolę posadź i książkę zamknij”, ponieważ zabłąkani w historię mogą zostać tam bez powrotu, a my mamy obowiązek żyć dzisiaj, wziąwszy na siebie wszystkie niepokoje współczesnego świata, a zarazem — i odpowiedzialność za naszą historię. Innego wyboru po prostu nie ma. Tego chce od nas historia. Taki, według Mowczana, jest jej imperatyw. On przez długi czas milczał. Wydawałoby się, że poetę Mowczana całkowicie zastąpił działacz społeczny i polityk Mowczan. Chodziły nawet słuchy, że wziął z poezją nieodwołalny rozwód. Ta „niemota” była spowodowana czy to kryzysem twórczym, czy długotrwałym przewartościowaniem wartości. I — oto nowe poezje. Słowo po długim milczeniu. Bardzo często takie powroty są niezwykle smutne i żałosne, jak spóźnione małżeństwa siwowłosych, zmęczonych życiem ludzi. Tyle razy zdarzało się czytać te galaretowate słowa, odczuwać beznadziejne „zmęczenie formy” i, jak to mówią, nieuzbrojonym okiem widzieć skarykaturowanie, autoparodiowanie, inercję oraz degradację stylu. A tutaj — wyjątek od niemal reguły. Nina HNATIUK Zdjęcie Ksenii HADYSZEWEJ W najbardziej prestiżowej sali Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy — bibliotece kolegium Pawła Hałahana — otwarto wystawę książkową „Ja sam przeszedłem przez siebie” z okazji 70-lecia znanego ukraińskiego poety, laure- Tutaj wrażenie, że poeta „osiągnął swój wzrost i siłę”. Rozumiem tych, którzy, przeczytawszy te wiersze, mogą nawet twierdzić: Mowczan dzisiaj — na szczególnym twórczym wzniesieniu i silny jak nigdy, choć nie będę się z nimi zgadzał. Takie superlatywy mogą być uwarunkowane długimi latami rozłąki z poetą Pawłem Mowczanem, a także wyrazistością i swoistością utworów, z którymi powraca on do czytelnika. Bezsprzecznie: Mowczan zachował siebie i swój poziom. On od razu jest rozpoznawany w każdym wersie. To samo pulsowanie niepokojącej myśli. Ten sam, do granic ciężki od metafor i surowych oraz twardych, niczym kamienie, słów wers. (Nawiasem mówiąc, kamień — to też jeden z ulubionych obrazowych symboli jego poezji na wszystkich etapach twórczej biografii). Zdołał uniknąć i jeszcze jednego niebezpieczeństwa, które często czyha na poetów i prozaików w późnym okresie ich twórczej biografii — samostylizacji, która, niczym symptom niespodziewanej choroby, pojawia się u tych, którzy mieli własny niepowtarzalny styl, ale z różnych przyczyn nagle zaczęli produkować autoklisze. To bardzo dobrze, że autor datuje wiersze. Wpatrując się w daty, rozumiesz: „niemota” Mowczana była niepełna. On — nie drukował, ale — pisał. Oto, powiedzmy, wiersz z 1993 roku: Nadmuchy sine na skórkach śliwkowych, na pajęczynie wyschnięty okrągławy listek, słonecznik-zwieszony cały suchobrewy, i w chwaście przerzedzonym — ojcowski kij… Wszystko wciąż przejmujące i wszystko podsumowująco-jesienne, ata Nagrody Szewczenkowskiej, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana. Zbiory wierszy z różnych lat, trzytomowy wybór utworów, jednotom z serii „Laureaci Szewczenkowscy”, książki przekładów, publicystyki, badań literaturoznawczych, czasopisma z publikacjami jubilata i artykułami o jego życiu i twórczości. W witrynach — materiały o działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, którego sternikiem jest Paweł Mowczan, produkcja wydawnicza Centrum Wydawniczego „Proświta”. Szczególną uwagę odwiedzających muzeum, a są to pisarze i dziennikarze, młodzi literaci, nauczyciele, kandydaci na studia, goście stolicy, przyciągają fotografie z archiwum pisarza. Na nich utrwalone są różnorodne chwile życia jakby przeczytana powieść dawno: jakby rozkładał się czas samosiewny żytnim snopem oraz lnianym płótnem… Tam i cep, i miarka, i czerpak chwytny, tam występują oblicza na jasnym płótnie: i, co nie wspomnienie, to radosna męka, jakby kazali ze wszystkim rozstać się mnie… To — ten sam Mowczan, którego znamy. Chyba że znacznie bardziej elegijny i eufoniczny. Ale to nie oznacza, że zmienił rejestry. On — jest różny, strofika i rytmika jego zależne są od nastrojów. On zagłębia się myślą w czas, próbuje pojąć ten zagadkowy fenomen. W wierszach niejednokrotnie pojawia się obraz biegu czasu, leksem „czas” raz po raz figuruje w jego wierszach („jakby rozkładał się czas samosiewny…”, „zagęszcza się czas…”, „wątpliwy czas…”, „W lustrzanym czasie odliczanie na odwrót…”, „rozwarstwiony czas, przeszyty żwirem…”, „zdrobniały czas”, „i różny czas — dwudzielny…”, „nie ma czasu już…”, „żeby nikt nie był nieprzejawiony TWÓJ czas…”). Jest w tym rozumieniu charakterystyczny dla niego wiersz „Nasycaj wzrok błękitem i ciepłem…”, napisany w 1993 roku. On pisze o tym przerażającym, co nam niesie przyszły czas. On przypomina sobie i czytelnikowi: dbaj o każ- Pawła Mowczana. Na jednej z fotografii widzimy działacza społecznego w okresie wywalczania niepodległości Ukrainy, w 1990 roku, obok Ł. Łukjanenki, J. Badzia. Na innych fotografiach poeta z kolegami po piórze Mykołą Rudenką, Stepanem Sapelakiem, Bohdanem Rubczakiem. A oto zdjęcie, zrobione przeze mnie podczas wystawy mistrzów ludowych w tym muzeum: Przyjazd patriarchy Mścisława (Skrypnyka). 1992 r. dą chwilę, o każdy oddech, bo nadejdzie czas, kiedy tego dla ciebie nie będzie, tak jak ciebie nie będzie. W końcu, u Mowczana jest to wyrażone nie w gatunku moralitetu. Tam wszystko — głębsze i bardziej dramatyczne. Interpretacja, z reguły, schematyzuje czy też w ogóle zabija poetycką treść. Zwłaszcza u takiego „niecytowalnego” poety, jak Mowczan. „Niecytowalnego” przez jego obrazową wielowarstwowość i przez brak u niego publicystycznie „obnażonych” wersów. Pożegnalnym śpiewem swój nasycaj słuch pszczelim bzyczeniem, świergotem liści, na chwilę zatrzymaj chmur nieustanny ruch, w gniazda gromu uważnie się wpatrz. Błękit wchłaniaj oczami na zapas, ostatnią zieleń w lustrach lecących, i, niczym sprężynę, sam siebie nakręcaj. I pluskiem fal nasycaj się do syta, aby obwalających grzmotów nie słyszeć, zatrzymaj krokiem niepewną twardź, bo sunie z gór wszystkożerna mroczność. Różowy miąższ brzoskwiniowych chmur w sobie chowa czarne jądra gromu. Czytając Mowczana, znowu i znowu widzisz, że ma on rzeczywiście czysto swoje, czysto osobne miejsce w ukraińskiej literaturze. Jak już powiedziano, on jest bardzo podobny tylko do samego siebie. Poeta Mowczan jest współbrzmiący z kulturologiem i publicystą Mowczanem. I jak nie powiedzieć przy tej okazji: dzięki Bogu, że polityka nie „zjadła” poety Pawła Mowczana. To też wiele mówi o osobliwości jego talentu. Talentu silnego i pewnego w swojej racji. Mychajło SŁABOSZPYCKYJ W całości esej M. Słaboszpyckiego zostanie wydrukowany w czasopiśmie „Kyjiw” na twarzach Pawła Mowczana, Lubow Hołoty, Wasyla Portjaka i Dmytra Stusa — natchnienie, radość, światło wysokiego uduchowienia. Wystawa książek, poświęcona owocnej działalności społecznej i twórczości Pawła Mowczana, potrwa przez miesiąc. Macie więc okazję dzięki niej głębiej poznać twórczość tego mistrza słowa. Literackie kozactwo: Pawło Mowczan w kręgu pobratymców, uczestników święta szewczenkowskiego. 1998 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Mykoła Dmytrenko, doktor nauk filologicznych, pisarz; Switłana Pruhło, pracownik służby informacyjnej Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznym. Zdjęcie Mykoły Dmytrenki. Opiszne — stare kozackie miasteczko w rejonie zińkowskim obwodu połtawskiego — jeden z najpotężniejszych i najsławniejszych ośrodków kulturowej odrębności Ukraińców, światowej sławy stolica ukraińskiego garncarstwa. Przez ostatnie trzy tysiąclecia na tym terenie intensywnie rozwijało się garncarstwo. Na początku XX wieku pracowało tam około 1000 garncarzy, których wyroby eksponowano na wystawach różnych kontynentów. Ceramika opiszniańska to swoisty etniczny symbol ukraińskiej kultury, światowa marka artystyczna. To właśnie Opiszne stało się miejscem pielgrzymek historyków i archeologów, bukowińczyka Iwana Honczara, artystów i filmowców, poetów i etnografów, działaczy kultury i nauki, urzędników państwowych. Tutaj pragną dotrzeć turyści ze wszystkich zakątków Ukrainy i innych krajów. Przecież w tym cichym, malowniczym miasteczku nad brzegiem Worskli usytuował się prawdziwy Olimp ukraińskiej kultury — Narodowe Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa. Jest to unikalna placówka, która nie ma odpowiedników w całej Europie. Przejdźcie się po jego terenie: tutaj codziennie rozbrzmiewają ukraińskie pieśni, pracownicy muzeum witają zwiedzających w strojach narodowych. Wzdłuż alei znajduje się zadziwiająca galeria rzeźby monumentalnej — dorobek ludowych mistrzów garncarstwa i artystów ceramików ze wszystkich historyczno-etnograficznych regionów Ukrainy. Uwagę przyciąga piec, który każdego ranka rozpala garncarz, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej imienia Iwana Neczuja-Łewyckiego, Mykoła Poszywajło. Tutaj znajduje się galeria portretów-paneli czołowych artystów ceramików i garncarzy Ukrainy. Imponuje wielka kolekcja misek z różnych regionów Ukrainy, prawdziwy ukraiński kredens na naczynia, na którym zaprezentowano różnorodne naczynia użytkowe. W żadnym innym ośrodku garncarskim Ukrainy nie można znaleźć tyle fachowej literatury ceramologicznej, co w Opisznym: przy muzeum funkcjonuje Garncarska Książnica Ukrainy — republikańska specjalistyczna biblioteka zajmująca się problematyką ukraińskiego i światowego garncarstwa (prawie 100 tysięcy jednostek). Tutaj można nabyć unikalne wydawnictwa ceramologiczne i krajoznawcze jedynego na Ukrainie miasteczkowego wydawnictwa naukowego „Ukraińskie Krajoznawstwo”. Ale najważniejsze — zobaczyć samego maestro sztuki garncarskiej Mykołę Poszywajłę przy pracy. Przecież kiedy w zręcznych rękach szara gliniana grudka, obracając się na kole garncarskim, po chwili nabiera kształtu, czujesz promieniowanie od tego człowieka szczególną energią tworzenia i aurą szczęścia, mimowolnie zaczynasz wierzyć w czary. Z mistrzem pracuje malarka, która uczy zwiedzających wyprowadzać ornamenty na wyrobie garncarskim. Można nie tylko zobaczyć, ale i spróbować samemu pogarncarzyć i pomalować. A jeszcze na wycieczkowiczów czeka cała seria ciekawych, różnorodnych konkursów i quizów: „Młody konserwator”, „Zgadnij naczynie”, „Najlepszy gliniany wyrób”, „Najoryginalniejszy ornament” i inne. Najbardziej erudytni otrzymają nagrody. Ponadto w strukturze muzeum-rezerwatu działają pierwsze na Ukrainie muzea-zagrody pamięci garncarki Ołeksandry Seliuczenko i garncarskiej rodziny Poszywajłów, które również można odwiedzić i zapoznać się z twórczością znanych mistrzów. Tylko w Opisznym do dziś zachowała się unikalna garncarska budowla produkcyjna — budynek dawnego Opiszniańskiego garncarskiego punktu szkoleniowo-pokazowego gubernstwa połtawskiego, wzniesiony w 1916 roku według projektu sławnego ukraińskiego architekta Wasyla Kryczewskiego. Nie trzeba jechać do Londynu, Paryża czy Rzymu — przyjeżdżajcie do rodzinnego, prawdziwego ukraińskiego Opisznego, a nie będziecie rozczarowani, gdyż przytulne miasteczko garncarskie podaruje wam zachwyt i wiele niezapomnianych wrażeń. Od 29 czerwca do 5 lipca 2009 roku Ministerstwo Kultury i Turystyki Ukrainy, Narodowe Muzeum-Rezerwat Ukraińskiego Garncarstwa w Opisznym, Państwowa specjalistyczna szkoła artystyczna z internatem I—III stopnia „Kolegium Sztuk w Opisznym”, Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, Lwowska Narodowa Akademia Sztuk Pięknych, Lwowski Państwowy Koledż Sztuki Dekoracyjnej i Użytkowej imienia Iwana Trusza, Narodowa Akademia Nauk Ukrainy, Instytut Etnologii NAN Ukrainy, Instytut Ceramologii — oddział Instytutu Etnologii NAN Ukrainy, Ukraińskie Towarzystwo Ceramiczne, Połtawska Obwodowa Administracja Państwowa, Zarząd Kultury i Turystyki Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, Połtawska Rada Obwodowa, Opiszniańska Rada Osiedlowa przeprowadziły Pierwszy tydzień narodowego ruchu garncarskiego „Zdwyh—2009”. W jego ramach odbyły się następujące wydarzenia: III Międzynarodowy młodzieżowy festiwal garncarski, Międzynarodowe sympozjum naukowe „Garncarska stolica Ukrainy w historii i kulturze świata”, Międzynarodowy festiwal-jarmark artystyczny „Garncarski Wszechświat na Ukrainie—2009”, Narodowa wystawa-konkurs ceramiki artystycznej „Kerampik w Opisznym” oraz tradycyjne święto — Narodowy dzień garncarza. III Międzynarodowy festiwal młodzieżowy odbywał się na bazie Państwowej specjalistycznej szkoły artystycznej z internatem I—III stopnia „Kolegium Sztuk w Opisznym”. Celem festiwalu jest zachęcenie uczniów i młodzieży do zajmowania się garncarstwem oraz do studiowania historyczno-artystycznych osiągnięć garncarstwa; rozwój tradycji garncarskich, popularyzacja młodzieżowej twórczości artystycznej. Ceremonia oficjalnego otwarcia odbyła się 30 czerwca. Aby wziąć udział w festiwalu, do stolicy ukraińskiego garncarstwa przybyli goście z różnych regionów Ukrainy, a także Federacji Rosyjskiej, Mołdawii, Białorusi. Uczestników i gości festiwalu powitali: przewodniczący osiedla Ołeh Kużym; minister kultury i turystyki Ukrainy Wasyl Wowkun; dyrektor Instytutu Ceramologii, oddziału Instytutu Etnologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, doktor nauk o sztuce Ołeś Poszywajło; przewodniczący Opiszniańskiego oddziału mistrzów sztuki ludowej Hryhorij Hryń; garncarz, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Wasyl Omelianenko, inni mistrzowie oraz młode talenty. Uczestnicy festiwalu pracowali w trzech nominacjach: „Sztuki plastyczne”; „Ceramika”; „Inne rodzaje sztuki dekoracyjno-użytkowej” (haft, snycerstwo, tkactwo, malarstwo). Od 1 do 4 lipca na bazie Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszni odbyło się Międzynarodowe Sympozjum Naukowe „Garncarska stolica Ukrainy w historii i kulturze świata”. Na posiedzeniach poruszano problemy w czterech kierunkach: 1) „Oryginalna historia i kultura Opiszni (VI tysiąclecie p.n.e. — początek XXI wieku)”: historia badań i współczesny stan wiedzy naukowej o garncarskiej stolicy Ukrainy; unikalne bogactwa naturalne Opiszni; zabytki archeologiczne Opiszni i okolic, miejscowe toponimy i hydronimy; powstanie i rozwój kozackiego miasta; urodzeni w Opiszni: działacz cerkiewny arcybiskup Kyryło (Laszewecki), rodzina Majstrenków; historia Opiszni XIX—XX wieku; współczesny stan i perspektywy rozwoju Opiszni; 2) „Znane na całym świecie garncarstwo Opiszni”: rozwój garncarstwa na terenie i w okolicach od najdawniejszych czasów do dziś, historia badań i współczesny stan garncarstwa Opiszni; twórczość słynnych opiszniańskich garncarzy i malarek, kicz w opiszniańskim garncarstwie; wpływ garncarstwa Opiszni na ośrodki garncarskie Ukrainy i innych krajów; problemy zachowania dziedzictwa garncarskiego Opiszni; szkolnictwo garncarskie; kolekcje ceramiki Opiszni na Ukrainie i w innych krajach świata; 3) „Ukraińskie studia ceramologiczne”: kolekcje ceramiki na Ukrainie, kwestie rozwoju garncarstwa Ukrainy od epoki eneolitu do XVIII wieku, współczesne metody badań ceramologicznych; 4) „Studenckie i uczniowskie studia naukowe”: uzbrojenie z V wieku p.n.e. z kurhanu cmentarzyska „Hejewi mohyły”; życiorys znanej opiszniańskiej rodziny Majstrenków; twórczość garncarza Ołeksandra Szkurpeły; semantyka tradycyjnej opiszniańskiej zabawki; cechy artystyczne misek z Opiszni i Postaw-Muky. Udział w sympozjum wzięli ceramolodzy, historycy, archeolodzy, etnolodzy, krajoznawcy, muzealnicy, kulturoznawcy, językoznawcy, artyści, wykładowcy artystycznych placówek oświatowych, studenci wyższych uczelni, uczniowie starszych klas szkół średnich z Opiszni, Kijowa, Charkowa, Lwowa, Symferopola, Połtawy, Czernihowa, Doniecka, Kosowa, Szyszak, Kotelwy, Krakowa (Polska), Sankt Petersburga, Sudży, Kurczatowa (Federacja Rosyjska). Wśród uczestników było trzech doktorów, 19 kandydatów nauk. W pierwszym tygodniu narodowego ruchu garncarskiego w Opiszni „Zdwyh—2009” odbył się Międzynarodowy Festiwal-Jarmark Sztuki „Garncarski wszechświat na Ukrainie — 2009”. Jego uczestnikami zostali mistrzowie ze wszystkich zakątków naszego kraju. Zademonstrowali oni zadziwiające wyroby z gliny, tekstyliów, drewna i tym podobne. W galerii sztuki Centrum Rozwoju Kultury Duchowej Narodowego Muzeum-Rezerwatu Ukraińskiego Garncarstwa w Opiszni eksponowana jest Narodowa Wystawa-Konkurs Ceramiki Artystycznej „Kerampik w Opiszni”, której celem jest wykrycie i pokazanie współczesnych osiągnięć ukraińskich mistrzów ludowych garncarzy i artystów-ceramików, najlepszych dzieł w dziedzinie ceramiki artystycznej lat 2008—2009, popularyzacja twórczości artystów oraz ich dzieł. W wystawie-konkursie wzięło udział ponad pół setki artystów: garncarzy, artystów-ceramików, rzeźbiarzy, studentów artystycznych placówek oświatowych z obwodów donieckiego, zakarpackiego, iwanofrankiwskiego, kijowskiego, lwowskiego, odeskiego, połtawskiego, charkowskiego, czerkaskiego. Większość uczestników wystawy-konkursu to najwybitniejsi ukraińscy artyści ceramiki końca XX—początku XXI wieku, zwycięzcy licznych narodowych, międzynarodowych konkursów ceramiki, których dzieła są dumą wielu kolekcji muzealnych i galeryjnych. Wyroby garncarzy, egzemplarze kolekcjonerskie można było nabyć, co też uczynił minister kultury i turystyki Wasyl Wowkun przy akompaniamencie współczesnej miejscowej pieśni: Opiszniańskie kumańce barwne i dziwne. Wyciągajcie portfele — nie żałujcie hrywny! A pan minister podkreślił również znaczący wkład mistrzów i naukowców Opiszni w rozwój ukraińskiej kultury i nauki, podniesienie jej międzynarodowego wizerunku. Opiszniański patriarcha garncarstwa Mychajło Ostrianyj przy pracy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— Jest Pani zawodowym językoznawcą. Zaznacza się to również w Pani poezji. Czy nie czyni to jej bardziej suchą? — Język ukraiński jest tak bogaty, że grzechem byłoby nie wykorzystywać go w pełnej sile. Nie uważam języka swoich utworów za sztuczny, wszystkie słowa, które tworzą moje wiersze, używam w codziennym życiu i w żadnym wypadku nie chcę z nich rezygnować tylko dlatego, że nie należą do ogólnoużytkowych, a są jedynymi świadkami smutku — świecami. Tytuł zbioru wyjaśniłabym inaczej: wiersze to moje sanktuarium, może nawet modlitwy duszy, które powierzam czytelnikowi. Słowu zaś „lalka” nie należy nadawać szczególnego znaczenia. Być może ta rzecz zostaje przy dziewczynce, dziewczynie, kobiecie przez całe życie — jako własna zabawka, z pomocą której najpierw uczysz się żyć jako dorosły, żeby potem, po latach, znalazłszy ją gdzieś w szafie, myśleć: nauczyłam się? Czy nie nauczyłam się? — Mieszka Pani w niewielkim mieście, pracuje w szkole. Jak Pani myśli, czy Pani poezja byłaby inna, gdyby mieszkała Pani w dużym mieście, wykładała na uczelni? — Mieszkam niedaleko Łucka. Moje życie twórcze jest związane z tym miastem. Wykładam język i literaturę ukraińską w wiejskiej szkole, ale wcale nie odbieram tego jako swego rodzaju „piętna” — „jesteś ze wsi”. Czy to istotne, gdzie kto wyrósł — wśród „smukłych wieżowców” czy tam, „gdzie trawy gonią w pokosy”? Piękno można dostrzec wszędzie, byle tylko mieć taką zdolność. W mojej poezji, w szczególności tej, która wchodzi do zbioru „Sanktuarium woskowej lalki”, temat wsi rzeczywiście nie jest ostatni, bo jak można nie zwrócić uwagi na „pole, które jeszcze nie układało snopów”, „długie nogi rzeki”, „lipy, rozczochrane wiatrem”? A poza tym, prawdopodobnie daje o sobie znać również to, że pod wpływem okoliczności rodzinnych, kiedy miałam zaledwie rok, mama powierzyła moje wychowanie osiemdziesięcioletnim prababci i pradziadkowi — wiejskim ludziom, deportowanym Ukraińcom z Chełmszczyzny. Jednocześnie podobają mi się duże miasta — kocham Kijów, bywałam w Paryżu, Wiedniu, Pradze, Budapeszcie. liryczną filigranowością; chata, wieś — to nie czysto ukraińska sfery pojęć; to abstrakcyjne nie-miasto, które powstało jeszcze w czasach antyku w utworach Plauta i Wergiliusza, a później, w szczególności, w poezji Kleista, Heinego i wielu innych autorów. Jedność z Naturą, z Panem, który krąży wokół chaty, — czyż nie jest to główny motyw utworów poetki. Poezja Tetiany Bondar, na pierwszy rzut oka bardzo prosta, w rzeczywistości jest wielowarstwowa. Bardzo ciekawie do słów; trzeba się nieźle postarać, żeby znaleźć makabryczne w jej jasnych, ciepłych wierszach. To poezja chaty, wypełnionej panteonem rzeczy-idoli: tutaj i kawa, i radio, i zegar, i świerszcz, i koty, i szyba (przez nią zaglądają-patrzą księżyc i gwiazdy). W wierszach Tetiany zaciera się granica między Bogiem a panteistycznym światopoglądem autorki: „wierzchem na chmurze // uwodziłam Jaryłę”, „strząsnąć wiosnę // Demeter na biedronki”, „nie jestem heretyczką // czasami przygłuszam modlitwę // w zgodzie ze sobą”. Tworzą się jedno-Bóg i poli-Bóg. Rzeczy, zjawiska, żywioły stają się żywe, włączają się do wieloelementowego obrazu chaty. Chata wznosi się pośrodku wsi, która przeciwstawia się „asfaltowemu samobójstwu” miasta: „zwiędła dusza // pod paznokciami miasta // nadzianego na piętra // nogi sobie // na wieś proszą się”. Głęboka znajomość autorki z ludowymi zwyczajami łączy się z metaforą deszcz podobny do czarnulki która o północy mamrocze wierszami pieści filiżankę z kawą i razem z radiem ścieli pościel muzyką muzą * * * wiosna nasiedziła przebiśniegami strumieniami rozchichotała się z dachów sople powygarniała łykami rozlanego śniegu będzie poić ziemię * * * toczyła się nocka czarno-białymi snami gwiazdy zmęczone do domu spadały krzyże na rozstajach przed trumnami pozowały samochody reflektorami potrącały ciemność na trasie życie-śmierć pączków co z gałęzi zerwały się podwórko gdzie w chowanego bawiłam się schowało się już przede mną i nawet nie zapytało czy urosłam * * * oczy zanoszą żałosne za horyzontem pagórki obskubują drzewa składają w aleje milcząco trzymają niebo a on wróci w maju spienią się od razu kasztany ja do chaty wniosę łzy i błyskawicą przyświecę w pokoju Rozmawiał Iwan RIABCZIJ szarpią się słowa ścinają się odmiany przypadki od niezgrabności głupieje rym mruczy deszcz na posag fantazji * * * Bezlicy anioł ratował się w moich snach. Prosił o łyk kwiatu paproci, błagał odpiłować mu skrzydła, no choć jedno, a jeszcze… płakał. Cieniem samolotu teraz się stał. Wczoraj zdjęli nimb i wdeptali w ziemię. Hej, aniele, oddasz się piekłu. Oto polatają rogate marzenia!.. Poruszam się oddechem po twarzach niemych. Z lewej strony — ręka, z prawej — skrzydło. A ja nie jestem leworęczna, ale i latać — nie wolno! Wzbiłabym się. Niech tam. Byle nie zdejmowali… z sufitu. Ty — jednoskrzydły, ja — jednolubna. Tak i idziemy… razem — po kwiat paproci.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

TETIANA BONDAR: „O CZYM SZEPCZĄ KONSTELACJE Z PTAKAMI”

Wołyń to kraina poetów. Wspomnijmy Łesię Ukrainkę i Ołenę Pczilkę. Z współczesnych — Wasyl Slapczuk, Nina Horyk, Josyp Struciuk. A do tego — cały szereg młodych i zdolnych: Wiktorija Łytwak, Oksana Hunder, Ołena Paszczuk. Szczególne miejsce zajmuje oryginalna poetka Tetiana Bondar, która wydała tylko jeden tomik — „Sanktuarium woskowej lalki”. Szczęśliwy autor, którego pismo czytelnik rozpoznaje od razu. Jestem przekonany: wiersze Tetiany odróżnię z niewielkim marginesem błędu spośród utworów innych poetów. Jej język jest lapidarny, nie ma w nim zbędnych słów. Czego wart jest wiersz-obrazek: „chciałam wyprać // skrzydła drzewom // a liście // między krokami się plączą // zawracają do domu // przygotowuję się do wyryju”. Wprawdzie przygotowania do Wyryju (czyli motyw Śmierci) nie są właściwe poezji Tetiany Bondar. Jest ona przeciwna, antytetyczna wobec ponurej poetyki, na przykład, Switłany Żo- * * * droga w moje sny spisana twoimi krokami bierz swoje oczy i przechodź do mnie żyć wymościmy gniazdko w najprzytulniejszym kawałku planety-ot takie ono szczęście na wyścigi lepić marzenia z żarliwych wyznań pod jedną ulewą dotykać chmury w skrawkach deszczu na asfalcie co wieczór nabijać niebu gwiazdy na czole i nikomu nie mówić o czym szepczą konstelacje z ptakami * * * szkoda, lecz niebo wpadnie w kałużę zmyją się farby z drzew chaty w pełni księżyc położy się spać gwiazdy uciekły przestraszone bardzo zaciąga noc i ciebie nieśmiało jej błyskawice włosy spaliły… ręka sama szuka siekiery żeby odrąbać znudzone ciało świtu kroki skrzypią z całej siły byle do niego podsunąć się bliżej niech noc-cygankę ogrzeje strych dokąd my we dwoje ciepła nanosiliśmy * * * od jesieni czmychnęło lato pora naprawiać chmury skoncentrowana dłubię w niebie wielką-wielką dziurę po co pozwólcie się przedstawić liderować, powiedzmy, poetyce pór roku: „rozeźlonej” Wiosny, która grzecznie puka w szybę; łaskawej zadartej Jesieni, której kawałkiem być „smacznie”; Zimy, kiedy śniegi nad ziemią „garbato” warczą; naśmiewczego Lata, które soli duszę „zdradliwymi deszczami”. Do zbioru włączono kilka wierszy prozą, które pozwalają dostrzec pewien prozatorski potencjał u poetki; ostatecznie jest ona bardzo bliska innej poetce, która stała się wspaniałą prozaiczką — Marii Matios. — Tetiano, czy można zaliczać Panią do grona tak zwanego dyskursu feministycznego współczesnej ukraińskiej poezji? I czy w ogóle słusznie jest mówić o osobnym nurcie kobiecym? — Nie wnikam w szczegóły podziału współczesnej ukraińskiej poezji na męską i kobiecą. Jeśli w wierszu jest poezja, to czy ma znaczenie, kto go napisał — mężczyzna czy kobieta? ludzie do Boga wpychają duszę * * * wypłaczcie mnie śladami wiernego bociana który nawleka niebo na skrzydła podciągając czas do ostatniej kołyski * * * będę pisać wiersze deszczem na bruku albo mżawką będę podmalowywać siniaki ulicom potknęły się oczy o szybę * * * o świcie wypasałam gwiazdy żeby choć na chwilę zatrzymać nocne motyle na kudłatym do śmiechu niebie zatrzymać czas pośród rozchylonych ust poranka i z kaca łyknąć jeszcze łyk tego co najdroższe * * * kroki wokół własnej osi on nakapywał świecą kiedy było ciemno stał w miejscu okna obracał pod wiatr według zegarka wyznaczał narodzenie drzewa nabawiwszy się prosił się na ręce do mamy oto tobie synu góry porosły naprzeciw chaty nich. A to, że jestem ukraińskim filologiem, zobowiązuje do myślenia i pisania po swojemu. — Tytuł Pani zbioru — „Sanktuarium woskowej lalki”. Jej liryczna bohaterka jest poza wiekiem: jest i małą dziewczynką, która wciąż bawi się zabawkami, i zakochaną dziewczyną, i dojrzałą kobietą, która rozmyśla o macierzyństwie. Dlaczego więc na okładkę wyniesiono właśnie lalkę? — Tytuł zbioru zaproponował Josyp Struciuk, w tamtym czasie kierownik litstudio „Lesyn kadub”, do którego należę. Jego opinia i teraz jest dla mnie najważniejsza, bo właśnie jemu zawdzięczam ukształtowanie się jako poety. Rozszyfruję obraz prosto: woskowa lalka — to świeca, sanktuarium — cerkiew. Obraz „wyjęto” z wiersza, który został napisany po śmierci mojej babci. Pamiętam, zbyt poruszyło mnie pożegnanie w cerkwi z bliską osobą, uświadomienie sobie tego, że widzisz ją wos-tutaj polej żeby trzymały się progu-bo wokół twojej osi świeca cichnie matka się starzeje tylko góry stoją piersiami ciebie od śmierci zasłaniają * * * pod płotem babci Haniski wskrzesiły bociany chutor przyczęściły bezzębną Jagę rodziną tataraku na pierzyny ponadzierały a ona święta i pożółkła ręce w rosę wyciera niebo zaklina do komina a bocianiątkom figi pokazuje żeby podolankom do chaty nie prowadziły * * * dokąd podziać się ludziom — drzewom zwisają korzenie w królestwo Hadesa i skrzydła ptaków strzępią niebo żeby opuścić je w rzeki na przełaj do aniołów poszliby lecz ścieżki odleciały w trawę niegoloną drzewa puszczają ledwie słyszalne krzyki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zdjęcia Ksenii Hładyszewej przedstawiają historie różnych chłopaków, po czym dziewczęca widownia wybiera młodzieńca, który w ich opinii jest najciekawszy. Otóż: tak się wciągnęłam, że zaczęłam sama przed sobą udowadniać, dlaczego bardziej imponuje mi chłopak-liryk niż punk. Wieczorem oglądałam „Comedy Club”. Dla mnie prawie wszystkie programy rozrywkowe tego typu niewiele się od siebie różnią: „Śmiech bez reguł” (TET), „Klub walki” (K1), „Bla-bla-show” (TET) — chyba tylko uczestnikami-humorystami, poziomem brutalności i liczbą żartów „poniżej pasa”. W tej kohorcie programów rozrywkowych osobno zawsze istniał „KWN”. Oto gdzie utalentowana młodzież może rozwinąć skrzydła! To prawdziwy zastrzyk kreatywności, nieprzeciętne poczucie humoru, bystrość. Oprócz „KWN”, pokazać swoje zdolności i osiągnąć popularność można dzięki projektom „Fabryka gwiazd” (Nowyj kanał), „Tańczą wszyscy!” oraz „Ukraina ma talent!” (STB), „Karaoke na majdanie” („1+1”), „Bitwa ekstrasensów — dzieci” (STB), „Hit gotow” (M1). DZIEŃ TRZECI. KRYTYCZNY Zaczęłam oglądać „Dom-2” na kanale telewizyjnym TET. Przez całą godzinę rozmyślałam, dlaczego Serhij porzucił Ołenę, która jednocześnie spotykała się z Kyryłem i Ołehem, który poza perymetrem ma żonę, która potajemnie żyje z Oksaną itd. I wszyscy ci ludzie na czele z dwiema Ksuszami — Sobczak i Borodiną — desperacko budują miłość w projekcie. Chyba już czas na świeże powietrze, bo zrozumieć, jak ten projekt istnieje w telewizji pięć lat z rzędu, jest bardzo trudno. Postanowiłam nie zabijać swojego mózgu do końca i włączyłam kanał „City”, gdzie zaczął się program „Anioły i demony”. Takie audycje o życiu towarzyskim („Kuluary” — „Kijów”, „Kroniki towarzyskie” — „Tonis”, „Patrz” — TET, „Życie towarzyskie” — „1+1”, „Atutowy people” M1; „Ekskluzyw”, „Showmania”, „Gwiezdne dramaty” — Nowyj; „Atutowe życie”, „Nie uwierzysz!” — ICTV) też można zaliczyć do młodzieżowych. Wszak życie bogatych, sławnych i odnoszących sukcesy zawsze wabi. Któż nie chce należeć do grona tak zwanych „celebrytów” — żyć w świetle reflektorów, odpędzać się od paparazzi, rozdawać autografy? Was to nie obchodzi?! Jak mawiał Stanisławski: „Nie wierzę!” Nie ma nic złego w tym, że chcecie osiągnąć wyżyny w życiu. Najważniejsze — nie stracić ludzkiej twarzy i zasad moralnych, jak stało się z niektórymi uczestnikami tych glamurowych programów. Obserwując podróże Kati Osadczej (prowadzącej program „Życie towarzyskie” na kanale „1+1”), ja, nie wychodząc z łóżka, byłam w Paryżu na pokazie mody Paco Rabanne’a i na otwarciu glamurowej restauracji w Kijowie. I nie spostrzegłam, jak zakończyło się moje trzydniowe badanie. ZAMIAST EPILOGU Taki telewizyjny maraton nie poszedł na marne. Oto do czego doszłam: w ekonomii istnieje prawo, że popyt kształtuje podaż. Więc jeśli my, młode pokolenie, będziemy „filtrować” to, co oglądamy, to będziemy mieli możliwość sami kształtować w naszej telewizyjnej kuchni takie menu, od którego nie będzie mdliło. Przyznam, z metaforami trochę przesadziłam. Ale myślę, że sens jest zrozumiały. A co było później? Po dobrowolnym trzydniowym uwięzieniu szybko zadzwoniłam do przyjaciółki i wprosiłam się w gości. I jak myślicie, co robiłyśmy? Nie uwierzycie! Oglądałyśmy show „Ukraina ma talent!” i żywo dyskutowałyśmy o uczestnikach. Więc chcemy tego czy nie, telewizja niezawodnie weszła w nasze codzienne życie. Pozostaje dodać: „Przyjemnego oglądania!” przejawami diagnozy: czy znaleźli „Ranietki” nową perkusistkę; jak odbyła się prezentacja nowego klipu Ani Lorak w „Ministerstwie premier” na M1; ile punktów postawił Ilja Reznik duetowi Zary i Dmitrija Piewcowa w show „Dwie gwiazdy” na kanale telewizyjnym „Ukraina”; w jakim kostiumie udzielał wywiadu prowadzący „Showmanię” Dmytro Koladenko w programie „Anioły i demony” na kanale „City”; czy pojechali Mariczka i Anton do Egiptu ze skecz-show „Fajna Jukrajna”? Nie otrzymując odpowiedzi na te pytania, pacjent stawał się nerwowy i zły. Lecz powoli zaczęły go interesować też inne rzeczy. Aby odwrócić uwagę od ciągłej chęci oglądania telewizora, młodzieniec wziął się za naukę (sesja nie za górami!), zaczął malować i uprawiać sport. Bardzo pomogły też spotkania z przyjaciółmi. I choroba ustąpiła. Chłopaka zaczęło przyciągać prawdziwe życie z przygodami, ciekawymi znajomościami i nowymi pasjami. Znudziło mu się oglądanie cudzego życia, które całodobowo miga na błękitnym ekranie. Teraz, jeśli włącza telewizor, to po to, żeby obejrzeć film, wiadomości czy program poznawczy. A przyjaciołom swoim mówi: „Życie jest zbyt krótkie, żeby tracić je na oglądanie cudzego życia!”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Spojrzenie przeciętnego młodego człowieka na współczesną telewizję młodzieżową

Na szali ważna sprawa! Dziś ja, absolwentka jednej ze stołecznych uczelni, otrzymałam pierwsze zadanie redakcyjne: zbadać kwestię, jak czuje się człowiek, który ogląda programy młodzieżowe i poprzez nie komunikuje się z otaczającym światem. Możesz mówić tylko o tym, co odczułeś na własnej skórze. Więc na trzy dni zapomniałam o przyjaciołach i znajomych, wyłączyłam telefon i „wpatrzyłam się” w błękitny ekran. Co z tego wyszło — czytajcie dalej. DZIEŃ PIERWSZY. NIC NIE ZAPOWIADAŁO KŁOPOTÓW… Z historii dziennikarstwa wiem, że w Związku Radzieckim dla edukacji i wychowania młodych widzów na kanałach tworzono specjalne redakcje, których pracownicy przygotowywali do emisji programy „Młody pionier”, „Do 16 i starsi”, „Karuzela”, „12. piętro”, „Budzik”. W naszych czasach te tradycje zostały utracone. Jednak coś udało mi się „wyłowić”. Najpierw postanowiłam użyć „ciężkiej artylerii” — uderzyć w intelekt. Oczywiście, na pierwszym miejscu — program Tiny Kandelaki „Najmądrzejszy” (dotąd ukraińskich widzów uczyły teleturnieje „LG-Ewryka” oraz „Brain-ring”). W mniej niż dwie godziny dowiedziałam się mnóstwo pożytecznych i ciekawych rzeczy, zachwycając się niezrównaną prowadzącą oraz zdolnościami umysłowymi uczestników. Czasami nawet pojawiał się kompleks niższości. Ale nie upadałam na duchu: dopóki istnieją dokumentalne projekty poznawcze („W poszukiwaniu prawdy”, „Zasady życia”, „Równoległy świat”) na STB, młodzież ma skąd czerpać wiedzę. Dopóki ostatecznie nie zagotował się mózg po „Najmądrzejszym”, postanowiłam trochę się zrelaksować. Więc wybrałam kanał muzyczny „M1”. Ledwo włączyłam, a uszy wypełnił nieprzerwany potok piosenek (dobrze, że piszę, bo na głos nazwać to piosenkami byłoby wstyd): o chirurgu plastycznym, silikonowych mózgach i implantach z ust lalkowatych piosenkarek. Szukałam ratunku, przeglądając teledyski czołowych zagranicznych wykonawców i niektórych ukraińskich „gwiazd” tak zwanego pierwszego szeregu: Ani Olga Sołohub urodziła się 9 września 1988 roku w mieście Mała Wyska w obwodzie kirowohradzkim. Tego lata ukończyła z wyróżnieniem czwarty rok Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki na specjalności „Dziennikarz telewizyjny i radiowy oraz prowadzący programy”. Ma już za sobą biografię zawodową: pracowała jako artystka baletu II kategorii w Teatrze Plastycznym na Peczersku w Kijowie, gdzie grała główną bohaterkę Doroteę w spektaklu „Jestem szalona?!” (reżyseria Wiry Miszniowej). Pasjonuje się tańcami towarzyskimi, ludowymi, współczesnymi, orientalnymi. Obecnie jest administratorem w klubie nocnym „Maksimum”. Pisze artykuły publicystyczne, wiersze, eseje, opowiadania. Lubi czytać, oglądać filmy historyczne, zbierać informacje o ukraińskich tradycjach, życiu codziennym i obyczajach. Redakcja „Słowa Proświty” zaprosiła Olgę Sołohub do współpracy: pisania do działu tygodnika „Młody kraj” o tych stronach życia młodzieżowego, które dla ludzi w średnim wieku czy starszych są zamknięte. Czy dorośli ludzie zawsze są sprawiedliwi wobec młodzieży, narzekając na lekkomyślność, słabostkowość, płytkość myślenia? Czy rzeczywiście tak jest? Czy łatwo być młodym? Czym i jak żyją ci, którzy mają od 17 do 25 lat? O tym będzie mowa w serii reportaży Olgi Sołohub, od dziś — korespondentki niezależnej „Słowa Proświty”. Lorak, Tiny Karol, Iryny Biłyk. Przekonałam się, że to również kwestia gustu. O, zaczęło się młodzieżowe trash-show „Chipsy. Chicks. Lawandos”! Dwoje przedstawicieli dorastającego pokolenia, Żenia i Tania (tak, nie pomyliłam się, właśnie takim imieniem obdarzają siebie oboje prowadzący — i chłopak, i dziewczyna) otwarcie omawiają problemy i zainteresowania współczesnej młodzieży. Młodych i bezkompleksowych interesują: seks (w dziennej emisji „keks”), imprezy i pieniądze. Tematy do programów wybierają sami widzowie poprzez głosowanie SMS. Miałam „szczęście” obejrzeć dyskusję na temat: „Czego ci brakuje w seksie?”. Ogromnego wysiłku kosztowała walka z pragnieniem przełączenia kanału, gdy słuchałam bezsensownych komentarzy prowadzących, przesyconych slangowymi słowami w rodzaju „blin”, „fignia”, „kumarit”, a także opowieści o wizytach w toalecie ze wszystkimi pikantnymi i niestosownymi szczegółami. Ucieszyły mnie dwie rubryki: w pierwszej ze zwykłego mundurka szkolnego projektant tworzy stylową i ładną rzecz (od razu spróbowałam ze swoim kostiumem biznesowym); w drugiej „Active Time” mowa jest o współczesnych pasjach młodzieży: ekstremalnych sportach i wypoczynku (o niektórych z nich słyszałam po raz pierwszy). Po drugim obejrzeniu tego programu telewizyjnego do mojego słownika niepostrzeżenie przeniknęły słowa „klewo”, „czuwak”, „batwa”. Gdybym w porę nie przerwała tego badania, to w moim dzienniku, oprócz tych słów i jeszcze trzech dziesiątek pochodnych, raczej nie przeczytalibyście nic mądrego. Kolejny program, który przykuł moją uwagę, to „Jeen Time” na Nowym Kanale. Choć to raczej minutowe zapowiedzi do młodzieżowych seriali „Hannah Montana” i „Przyjaciele”. Seriali nie będę ruszać, bo przy ich różnorodności nie starczyłoby mi miejsca, żeby wszystko scharakteryzować. Prowadząca program Dasza Kołomijec łatwo pozycjonuje podanie materiału: właśnie przyszedłeś ze szkoły czy uniwersytetu, więc zrelaksuj się, zjedz coś smacznego, obejrzyj lekki serialik. Wesoło i ciekawie! Uwaga! Uwaga! Uwaga! Planetę szerzy się zagrażająca epidemia. Nie, to nie ptasia czy świńska grypa! Wirus może zaatakować każdego, do grupy ryzyka należą dzieci i młodzież, u których jeszcze nie do końca uformowana jest psychika i osłabiona odporność. Źródłem i czynnikiem wywołującym jest najzwyklejszy telewizor, a dokładniej — programy, które transmitują całodobowo. Objawy wykryć łatwo: jeśli w ciągu miesiąca człowiek nie wychodzi z domu, rozwalił się w fotelu przed telewizorem z kanapką w jednej ręce, a pilotem w drugiej — to sygnał biedy. Jeszcze gorzej, gdy zainfekowany zaczyna bezmyślnie przełączać kanały, przyjmując słuchowymi i wzrokowymi receptorami nie tylko filmy i audycje, ale i nieskończone seriale z powtórkami i reklamami. Prawie beznadziejny przypadek, gdy człowiek nie wyobraża sobie istnienia bez „Domu-2” i „Złotej dziesiątki teledysków Mychajła Popławskiego”. 23 czerwca 2009 roku do pogotowia młodzieżowego wpłynęło wezwanie. Leczenia potrzebował młodzieniec siedemnastoletni. Wirus telemanii zaatakował go trzy miesiące temu. Całą drogę, dopóki go wieźli... Dopóki z „Jeen Time” wspominałam lata szkolne, nadszedł wieczór. I wtedy prawie ze wszystkich kanałów telewizyjnych sympatyczne dziewczyny i chłopcy na wyścigi zaczęli zapraszać do gry w quizy: „Deszcz pieniędzy” (ICTV), „Minuty pieniędzy” (TRK „Ukraina”), „Tele-szansa” („Kijów”). W dzień wszelkimi sposobami starałam się unikać tych programów, ale w nocy nie ma przed nimi ucieczki. Zaczęła zakradać się myśl: „Ludzie, ratujcie! Czyżby ziemię zaatakowały klony?!”. Prowadzący paplają o kupie pieniędzy, które możecie wygrać, odgadując słowo czy obrazek na zdjęciu. I kiedy obserwujesz, jak cały kraj przez godzinę bezskutecznie próbuje ułożyć słowo z czterech liter, zaczynasz wątpić w intelektualny rozwój populacji. Aby naprawić sytuację, bez zastanowienia wybrałam numer, przeczuwając, że stanę się bogatsza o tysiąc hrywien. Dzwoniłam, dopóki nie odkryłam, że mój rachunek telefoniczny „zubożał” o trzydzieści hrywien. Słodcy Sasze i Wasie narzucają nam loterie, na które my z przyjemnością „dajemy się nabrać”. Zmartwiona, natrafiłam na jeszcze bardziej bezsensowne programy, które proponują dowiedzieć się o przyszłości: „Znaki losu” („Tonis”), „Dowiedz się o swojej przyszłości” (TET). Tutaj postanowiłam nie ryzykować i zaoszczędzić pieniądze na telefonie komórkowym. Moim zdaniem program „Indigo” w Pierwszym Narodowym to najlepszy przykład audycji młodzieżowej. Naturalnie dowcipni prowadzący (Alina Suhojako), ciekawe reportaże o nauce, zainteresowaniach i wypoczynku młodzieży, konkursy. Obejrzawszy jeden odcinek, postanowiłam koniecznie odwiedzić wystawę kotów, zająć się ogrodnictwem i wysłać zdjęcie siostry na konkurs absolwentów. Ten program przypomniał mi „Młodzieżową Służbę Telewizyjną”, którą do niedawna transmitowano na kanale telewizyjnym „Kijów”. Była ona przewodnikiem dla studentów stolicy. Kiedy oglądałam program „Puzzle”, zaczęłam mówić na głos. Wyjaśnię: w studiu zbierają się dziewczyny, poddają pod ich osąd dwa listy w szybkiej, chłopak śpiewał piosenki z serialu „Ranetki” i pytał pracowników medycznych, czy Alona Wodonaewa wróci do „Dom-2”. Lekarzom stało się jasne: wirus zakorzenił się bardzo głęboko. Więc natychmiast przepisali leczenie: spacery na świeżym powietrzu, książki, muzyka, kontakt z bliskimi i przyjaciółmi. Najważniejsze — jak najdalej od telewizora! Pierwszego wieczoru u pacjenta doszło do załamania nerwowego, ponieważ nie dowiedział się, czy duet gimnastyków „Artwan” przeszedł do finału show „Ukraina ma talent!” na kanale „STB”. W nocy atak się powtórzył: chory żądał, by dać mu telefon, aby poznać swój horoskop. Jak się okazało, był on także fanem programu „Dowiedz się o swojej przyszłości” na kanale TET. Lekarzom udało się uspokoić chorego… klockami z literami, z których układał słowa. Ten nawyk pojawił się, odkąd zaczął oglądać teleturnieje pieniężne, które transmitują w dziennej i nocnej ramówce. Trzeciego dnia pobytu w szpitalu młodzieniec zaczął się komunikować. Ze słów „cziksy”, „blin”, „pofig” stało się jasne, że chłopak był zwolennikiem trash-show „Cziksy. Czipsy. Lawandos” oraz „Comedy Club”. Tematy, które go interesowały, były jedynie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Nina HNATIUK Zdjęcie autora Jakie teatry znacie? Operowy, operetkowy, muzyczno-dramatyczny, lalkowy... A okazuje się, że jest jeszcze i „teatr w ogrodzie”. Osiem lat temu stworzyła go zasłużona dziennikarka Ukrainy, laureatka Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej im. Jewhena Hucała, prowadząca program telewizyjny Winnickiej Obwodowej Państwowej Kompanii Radiowo-Telewizyjnej Hanna Sekret. Ta utalentowana, inicjatywna kobieta urodziła się we wsi Prawyliwka w rejonie oratowskim, na pograniczu z rejonem tetijowskim obwodu kijowskiego. Przyroda tu jest wspaniała, sama prosi się o wiersze, piosenki, ekrany telewizorów. Właśnie w tych stronach urodził się Jewhen Hucało, który wspaniale odtworzył zarówno piękno ziemi, jak i charaktery podolan w swoich utworach. Otóż kiedy sąsiadka matki we wsi sprzedawała chatę, Hanna Wasyliwna nie żałowała trzech tysięcy hrywien ze swoich nie tak znowu hojnych dziennikarskich honorariów i postanowiła na tym obejściu stworzyć teatr. Przy urządzaniu „teatru w ogrodzie” pomagali nie tylko krewni, ale także mecenasi — dyrektor „Winnicyaagrolasu”, wielki miłośnik literatury i sztuki Myhajło Wdowcow, dyrektor „Winnicyalasu” Anatolij Bondar, inni dobrodzieje. Wspólnymi siłami zrobiono scenę, ławy, bramę i ogrodzenie, wybudowano cztery izby z ciosanego drewna, w których — kolekcje ręczników, haftowanych koszul, weret, nalawników, glinianej zastawy. Na ścianach — pożółkłe fotografie, z których spoglądają oczami ziomków minione czasy… Jest tu też izba z kominkiem, kuchnia, gdzie gotuje się aromatyczne barszcze nie tylko z fasolą i grzybami, ale także z żartami, przysłowiami, piosenkami. Hanna Sekret w świecie sztuki zasłynęła nie tylko telereportażami o działaczach literatury i sztuki, ludziach o niezwykłych losach, lecz także plenerami malarzy, „Lipcowymi posiadówkami”, kiedy pod gwiaździstym niebem w „teatrze w ogrodzie” zbiera się po półtora tysiąca widzów z Winnicczyzny i Kijowszczyzny, aby posłuchać znanych artystów estrady, zespołów folklorystycznych, mistrzów humoru. Hanna Wasyliwna sama też świetnie czyta humoreski Pawła Hłazowego i miejscowych autorów. A może najjaśniejszym triumfem ducha narodowego, piękna i tajemnicy ludowych obrzędów i obyczajów, ciągłości pokoleń stał się festiwal artystyczny „Ternowa chustka”, zainicjowany przez znaną poetkę, zasłużoną działaczkę sztuki Ukrainy Hannę Czubacz przy wsparciu władz obwodowych i rejonowych, Winnickiego Międzynarodowego Zrzeszenia Ziomkostw (przewodniczący Witalij Bezносiuk, dyrektor wykonawczy Ołeksandr Szpak), Centrum Twórczości Ludowej obwodowego zarządu kultury (dyrektor Tetiana Cwihun). Ganna Czubacz z młodymi śpiewakami „Teatr na podwórku” jest przyozdobiony ternowymi chustami — wiszą w izbach, na żerdziach, nimi ozdobione jest nie tylko całe podwórze, ale, zdaje się, i całe niebo: białe, kremowe, różowe, czerwone, czarne, usiane obfitymi kwiatami, one swoimi skrzydłami wysoko wzniosły się w niebo, przymocowane na specjalnych słupach i drutach. Dlatego powstawało wrażenie, że każdy z uczestników świątecznego wydarzenia trafił do legendy, bajki, matczynej piosenki z dzieciństwa. Poetyckim wstępem festiwalu stała się piosenka „Ternowa chustka”, wiersz i muzykę stworzyła Ganna Czubacz. Zabrzmiała ona w znakomitym wykonaniu duetu „Gorlica” — zasłużonych artystek Ukrainy Wiry Halusko i Ireny Zachark. Chustka ternowa, matczyny język Znów przypomną sercu o tym: W rodzinnym kraju słońcem miłości Nawet kłujący tarnina kwitnie. Chustka ternowa, Matczyny język — Wszystko z miłości, Wszystko z miłości. Chustkę, chustę, Żółtą i niebieską, Dziś nosi Cała Ukraina. Serdecznie witali mieszkańcy Prawiłówki, Jakimiwki, Starego Żywotowa i innych wsi, które przybyły na święto, dziecięcy folklorystyczny zespół „Kwiat paproci” ze wsi Sobołówka w rejonie teplickim. Kierowniczka zespołu, dyrektorka szkoły muzycznej Ludmiła Mazurenko jest dumna z tego, że jej wychowanka Mar'jana Tanasijenko śpiewa dziś w znakomitym chórze imienia H. Wierʹowka. Dziewczynki i chłopcy często występują w staroświeckich strojach, które przeszły w spadku od poprzednich pokoleń. Na przykład chusta Mar'jany Koszelnykowej — jeszcze od prababci, jedwabna, biała, z frędzlami. Pradziadek, zakochawszy się w prababci, gdy byli jeszcze młodzi, oddał za tę chustę sześć wołów w zaręczynach. Jakżeby można jej nie chronić?! Haftiarka i folklorystka z Winnicy Halina Danyluk przygotowywała się do tego festiwalu cały rok. Gościom haftowała pamiątkowe chusteczki, a sobie — chustę niezwykłej urody: cudowne kwiaty, wyhaftowane zręcznymi rękami tej kobiety, zdają się wchłonąć całe złoto słońca, cały przytulny nastrój ciepłych letnich wieczorów, cały urok młodości i mądrą tajemnicę dojrzałości. Gdyby ustanowiono nagrody za najpiękniejszą chustę, Halina Iwaniwna bez wątpienia wyszłaby zwyciężczynią. Pracownica naukowa Oratowskiego Muzeum Krajoznawczego Jewdokija Kołosenko wspomina, że nawet w głodnych latach powojennego dzieciństwa śpiewały we trzy z mamą. I choć na froncie zginął tata, to głosy siostry Niny i mamy Domki Martyniwny niosły w świat nie tylko tęsknotę, żal, ale i nadzieję na lepsze. Dlatego pani Jewhenija sześć lat temu postanowiła założyć zespół folklorystyczny „Berehynia”. Pracownicy medyczni Ludmyła Łoboda, Zinaida Panasiuk, nauczycielki-emerytki Nina Tolubaj, Hanna Bułaiwśka i inne śpiewaczki ludowe występowały na wielu festiwalach i konkursach, mają dyplomy i podziękowania. Ciekawy program przywieźli na festiwal amatorscy artyści z rejonu iłłińeckiego, gdzie kierownikiem wydziału kultury od wielu lat pracuje utalentowany reżyser i wykonawca Mykoła Romanow. Zespół folklorystyczny „Chutirśki Molodyci” zachwycił widownię pod gołym niebem dźwięcznymi głosami i barwnym strojem. Jasnej pamięci najdroższej osoby poświęciła swoją autorską piosenkę „Mamina chustka” Ludmyła Lewczenko. Witały ją gorąco zarówno młodzi, jak i starsi miłośnicy sztuki ludowej. Występując na festiwalu, zastępczyni przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Ljubow Spirydonowa, kierowniczka obwodowego wydziału kultury, zasłużona artystka Ukrainy Maryja Skrypnyk, dyrektorka obwodowego Centrum Twórczości Ludowej Tetiana Cwihun, uśmiechnięte, urodziwe, również w cierniowych chustach, mówiły o tym, że nadszedł czas, by przywrócić do naszego zurbanizowanego życia wiele ludowych symboli, a wśród nich — cierniową chustę. Tu nawet kolor ma gli- Gospodyni święta Hanna Sekret występuje w roli... Czerwony to kolor męstwa i władzy, żółty bogactwa, biały czystości, nietkniętości i nadziei. Ten festiwal jest daniną miłości dla matki, dla kobiety, dla jednego z ulubionych atrybutów kobiecego stroju – chusty-berehyni. Rodaków powitali: przewodniczący Oratowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Petro Pokorniuk, przewodniczący rejonowej rady Anatolij Opaluk, przewodnicząca obwodowej państwowej telewizji i radia Ljubow Kowalenko. Podziękowali wszystkim za miłość do Ukrainy, ojczystej ziemi, i podkreślili: dopóki w naszych izbach na widoku będą wyszywane ręczniki, wycinanki, cierniowe chusty, dopóty będzie istniała genetyczna pamięć, dopóty będzie Ukraina. Trzeba wszystko robić, by zachować nasze wsie nie tylko jako wytwórców mleka i mięsa, zboża i warzyw, ale także jako ośrodki duchowe, gdzie od dziada pradziada, od babci prababci do potomków przekazywane są umiejętności tkania, haftowania, sztuka plecenia z wikliny, rzeźbiarstwa i garncarstwa. To wszystko nie tylko zdobi nasze życie codzienne, ale też świadczy o tym, że naród ukraiński jest wysoko utalentowany; żadna cierniowa dola nie zdołała zgasić jego pragnienia piękna, zdolności do zręcznego i pięknego urządzania domu nawet w najskromniejszych warunkach. Przyjmując kwiaty i życzenia, Hanna Czubacz przyznała, że pomysł literacko-artystycznego festiwalu „Cierniowa chusta” zrodził się jeszcze w 1991 roku, kiedy wywalczaliśmy upragnioną wolność. Ojciec poetki był skrzypkiem, w rodzinie lubiano śpiewać. A ten festiwal to najlepsza pamięć o drogich ludziach. Podobne święto odbyło się już w rodzinnym rejonie poetki – w Murowanych Kuryliwcach – i w obwodowym teatrze muzyczno-dramatycznym. Ale tutaj, na podwórku, gdzie rosną orzech i jesion, barwinek i lubczyk, gdzie dziesiątkami chust przystrojono nie tylko drzewa i płoty, lecz także samo niebo, to wyjątkowe święto dla duszy. Chcemy serdecznie podziękować Hannie Sekret i jej rodzinie za mistrzowskie wcielenie tego projektu w życie. To wielkie szczęście – być wśród bliskich ludzi i tworzyć dla nich! Wysoki kunszt zawodowy, prawdziwe perły ludowej twórczości zaprezentowali widzom Anatolij Drahaniuk z Murowanych Kuryliwiec i Andrij Błahodyr z Niemirowa, zespół „Kumasieńki” z Kalinówki, trio wokalne Hajsyńskiego Rejonowego Domu Kultury, ludowy amatorski zespół Stepankiwskiego wiejskiego domu kultury rejonu piszczańskiego, trio „Malwy” z Krzyżopola, zespół folklorystyczny z Byrliwki rejonu berszadzkiego, ludowy amatorski zespół „Harmonia” z rejonu tomaszpilskiego, a także inni wykonawcy. Słuchaczy oczarowały piękne piosenki młodej piosenkarki z Kijowa Natalii Pawy, Ludmyły Najmyt z Winnicy, Raisy Poszczar z Oratowa, Zoi Krasuliak z Czerniowiec. Poruszająca była opowieść poetki z Winnicy, zasłużonej pracownicy kultury Ukrainy Walentyny Storożuk. Czarna chusta, którą trzymała w rękach, ma ponad pół wieku. Jej matka Nina Kindratiwna była dojarką, brat mamy Wołodymyr – dojarzem na tej samej fermie kołchozowej. Pewnego roku z okazji 8 Marca władze rejonowe nagrodziły brata… cierniową chustą. Długo wyśmiewały go wiejskie dziewczyny. Lecz gdy Wala wychodziła za mąż, wujek podarował jej tę chustę, i ona przechowuje ją jak rodzinną relikwię. Główną atrakcją festiwalu była prezentacja ludowych strojów z kolekcji Oratowskiego Rejonowego Muzeum Krajoznawczego. Chusty i koszule, spódnice i kamizelki, zapaski i płachty, które nosiły nasze prababcie jeszcze w dwóch poprzednich stuleciach, zaprezentowały wiejskie piękności z Jakimiwki, Czownowycy, Nowożywotowa i innych wsi rejonu. Jaka harmonia barw, doskonałość linii, subtelny smak ówczesnych wiejskich krawcowych! Taki pokaz ludowych strojów należałoby zorganizować także w Pałacu „Ukraina” 2 października podczas twórczego sprawozdania mistrzów sztuki i ludowych zespołów Winnicczyzny. Na moich ramionach kwitła różami duża cierniowa chusta, kupiona prawie u schyłku życia. A z mikrofonów popłynęły głosy męskiego kwartetu wokalnego z Tywriwa: Ej, z naszej chwały nie róbcie zabawy, Ej, z naszego ducha nie lepcie makuchy… I rzeczywiście, powinniśmy być dumni nie tylko z hojności ukraińskich czarnoziemów, bogactw rzek i gór, ale także z siły ducha, żylastości rąk, niewiędnącego piękna dusz i myśli naszych ludzi… I dziś, gdy przodkowie i sam Bóg dali nam wolność, niepodległość, najwyższy Boży dar – być gospodarzami na ojczystej ziemi, wszystkie nasze siły, wiedzę, doświadczenie i wolę powinniśmy skierować na to, by w centrum Europy powstała wymarzona przez wiele pokoleń, bogata i kwitnąca państwo – Ukraina. Nie w cierniowym wianku męczennicy, lecz w cierniowej chuście szczęścia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

ŚPIEWAJĄCE WOJSKO UKRAIŃSKIE

Promieniście lśnią złotem pagony, Pieśń płynie ponad placem musztry. To wybijają krok potężne bataliony, Miedź orkiestry wzywa marszem bojowym. Dmytro Akimow O zespole pieśni i tańca Sił Zbrojnych Ukrainy — tym wojskowym zespole artystycznym opowiada jego kierownik artystyczny i główny dyrygent Dmytro Antoniuk: — Zespół został stworzony 9 stycznia 1939 roku na rozkaz Klima Woroszyłowa, ludowego komisarza obrony Związku Radzieckiego. Przeszedł on burzliwymi drogami drugiej wojny światowej, był na siedmiu frontach i dał ponad trzy tysiące koncertów w latach wojny. I doczekał zwycięstwa koncertem 3 maja 1945 roku w Berlinie, pod Bramą Brandenburską. W latach wojny w zespole pracowali znani artyści, muzycy, kompozytorzy, poeci: Jewhen Dołmatowski, Mychajło Fradkin, Pawło Wirski, Tarapunka i Sztepsel, Ołeksandr Sehal, główny baletmistrz teatru operetki, który niedawno obchodził 90-lecie, oraz wielu innych wybitnych działaczy kultury i sztuki. W latach powojennych w zespole pracowali najlepsi artyści różnych pokoleń: Kostiantyn Ohniewoj, Iwan Karabyć, Jurij Zdorenko, Taras Petrynenko, Witalij i Switłana Biłonoszkowie, Pawło Zibrow, Wołodymyr Hryszko. To tygiel, przez który przeszło wielu znanych muzyków. Dzisiaj zespół podtrzymuje najlepsze tradycje, które zostały założone 70 lat temu i ma bardzo wysoki ranking w kraju. Jest popularny wśród ludności wszystkich regionów Ukrainy. Tak, w 2005 i 2007 roku balet zespołu zdobywał pierwsze nagrody na ogólnoukraińskim konkursie Pawła Wirskiego. W 2005 roku otrzymał „Markę roku” w nominacji „Uznanie społeczne”, został nagrodzony honorowym wyróżnieniem — Dyplomem Rady Najwyższej za znaczący wkład w rozwój kultury i duchowości naszego kraju, posiada tytuł zasłużonego zespołu Ukrainy. Z okazji 70-lecia nadano mu honorowy tytuł „zespołu akademickiego”. Całą naszą działalnością wspieramy wielkie tradycje pieśniarskie naszego narodu. Zachowujemy to historyczne dziedzictwo muzyczne, które do nas dotarło — pieśni kozackie, pieśni Strzelców Siczowych, ukraińskie pieśni ludowe, muzykę duchową. Kilka lat temu nasz chór odśpiewał pełną liturgię wielkanocną w Soborze Katedralnym Przemienienia Pańskiego w Białej Cerkwi (w tym mieście znajduje się garnizon wojskowy). Śpiewaliśmy w języku cerkiewnosłowiańskim. Opanowanie takiego repertuaru nie było proste i przez cztery miesiące przygotowywaliśmy się do czterech godzin liturgii. Paleta zespołu jest różnorodna, od muzyki duchowej po jazz-rock z grupami hard-rockowymi. Tak, w dniach szewczenkowskich w maju na placu w Kirowohradzie mieliśmy koncert z grupą rockową „Sad”, do słów Szewczenki wykonywana była rock-opera „Losie, gdzie jesteś?”. Nie stronimy od różnych gatunków, aby zarówno młodzież, jak i ludzie starsi przychodzili na nasze koncerty. Przygotowujemy także różnorodne programy tematyczne — od świątecznych po wydarzenia poświęcone uczczeniu pamięci Bohaterów Krut. W zeszłym roku w Dzień Niepodległości bardzo uroczyście wraz z nami prezentował pieśń „Flaga Ukrainy” Ołeksandr Ponomariow. W wielu wydarzeniach rządowych stale zaangażowany jest nasz chór, orkiestra i balet. — Jaki jest skład zespołu? — Prawie 150 osób. Uważa się nas za pracowników Sił Zbrojnych Ukrainy, choć większość naszych wykonawców nie posiada wykształcenia wojskowego, lecz wyższe wykształcenie konserwatoryjne i choreograficzne. Nosimy mundur jako kostium koncertowy. To organizuje, dyscyplinuje i pracuje na pozytywny wizerunek państwa. Jeździmy do garnizonów na koncerty, szkolenia poligonowe i często słyszymy: „Dopóki istnieje taki zespół, żyje i armia”. Naszym obowiązkiem jest zapewnienie rozrywki żołnierzom, oficerom i ich rodzinom. Bywamy w „Desnie”, Wasylkowie, Białej Cerkwi, wielu garnizonach, do których mamy możliwość dojechać, bo niestety obecnie zależy to od dostępności benzyny. I oczywiście wydarzenia państwowe, takie jak Dzień Obrońcy Ojczyzny, Dzień Zwycięstwa, Dzień Niepodległości itp. nie odbywają się bez nas, zazwyczaj występujemy albo w prologu, albo na zakończenie koncertu. — Dmytro Żanowyczu, jak długo kieruje Pan zespołem? — Siedem lat. Wcześniej przez osiem lat pracowałem jako kierownik artystyczny Orkiestry Ministerstwa Obrony. — Często bywacie za granicą? Które wyjazdy wywarły na Panu największe wrażenie? — Jeździliśmy bardzo dużo. Ciekawe były wyjazdy do Chin. Objechaliśmy wszystkie południowe prowincje — od Szanghaju do Nankinu. Występowaliśmy w Wielkim Teatrze w Szanghaju w 2007 roku — „Oriental Art Center”, który zbudowany jest w kształcie gigantycznego motyla i posiada wiele sal. Swoją drogą, sale są tam bardzo duże, nasz Pałac „Ukraina” w porównaniu z nimi wygląda jak wiejski klub. Chińczycy z zachwytem nas przyjmowali, zwłaszcza pieśni z czasów drugiej wojny światowej oraz ukraińskie pieśni ludowe i tańce. W zeszłym roku byliśmy w Turcji, występowaliśmy w Stambule, byliśmy także w Kiszyniowie, gdzie nasza orkiestra grała na Międzynarodowym konkursie „Pieśń pokoju”. Zaproszeń jest wiele. W tym roku zrezygnowaliśmy z 23 koncertów we Francji, ponieważ pracowaliśmy przy teleprojekcie „Tańczę dla ciebie”. Planujemy kontynuować pracę w tym show. Po pierwsze, robi się to dla pomocy dzieciom. Po drugie, w czasach kryzysu jest to możliwość wsparcia zespołu, zarobienia na sprzęt, kostiumy, instrumenty muzyczne. W końcu żyjemy na samofinansowaniu, a zarobione na koncertach pieniądze wydajemy na nasze „środki produkcji”. Od armii otrzymujemy jedynie minimalne finansowanie. — Proszę opowiedzieć o współczesnych autorach, z którymi współpracujecie. — Owocnie współpracujemy z Dmytrem Pawłyczką, z kompozytorami Wołodymyrem Hubą, Wadymem Kryszczenką, Ołeksandrem Złotnykiem, Jewhenem Puchłankiem, współpracowaliśmy z nieżyjącym już Ołeksandrem Biłaszem. To ludzie, którzy piszą o Ukrainie, o armii. Zwracając się do tych tematów, przeważnie śpiewamy o tym, co widzimy w naszych marzeniach. Na przykład stworzyliśmy oryginalną suitę „Kozackie podróże, czyli jak Kozacy Europę przespiewali”. Wzięliśmy klasyczne fragmenty oper, operetek i „przesypaliśmy” je popularnymi ukraińskimi pieśniami. Jest to jeden ze sposobów na przyciągnięcie współczesnej młodzieży do opery. Chcę zaznaczyć, że muzyka patriotyczna jest niekomercyjna. Nie da się na niej zarobić. Ale jestem dumny, że nasz zespół niesie ludziom ducha miłości do ojczystej ziemi, pragnienie jej obrony i walki o nią. Armii już prawie nie ma, a oto pieśń, która niesie wojskowy patos, jest żywa. Dla nas ważne jest, aby tym duchem przejęła się młodzież, która obecnie pragnie czegoś innego — wyjechać za granicę, zarobić pieniądze. Ale są też wyjątki. Oto słowa poety Anatolija Drahomyrećkiego z pieśni, do której muzykę napisałem ja i którą wykonuje nasz zespół: Łabędzia kalinowa ziemio, W polu topole smukłe. Silniejszymi i wyższymi stali się Tarasowie i Bohdanowie twoi. — Czy w zespole jest dużo młodzieży? — Tak, niemało. Tina Karol do dziś jest w naszym składzie. Oksana Kozuń, utalentowana poetka i kompozytorka, która przyjechała z Łucka; Inna Bordiuh, solistka, która ma bardzo silny głos, Chrystyna Ochitwa. Nasze dziewczyny często są zapraszane do znanych projektów telewizyjnych: „Jaka to melodia?”, „Tańczę dla ciebie” itp. Młodzież chętnie idzie do orkiestry, do zespołu. O twórcze relacje z Zespołem Pieśni i Tańca Sił Zbrojnych zapytaliśmy znanego poetę Dmytra Pawłyczka: — Ten zespół odwiedzam bardzo często, chodzę na ich koncerty. Kocham ich, bo mają chór, który śpiewa pieśni strzeleckie, kozackie, siczowe, pieśni żołnierzy UPA, i moje pieśni też. Napisałem 15 pieśni dla ukraińskiej armii. Kiedy zagłosowaliśmy w Radzie Najwyższej za Niepodległością, to zaśpiewaliśmy „Oj, u łuzi czerwona kałyna”, pieśń Bohdana Chmielnickiego. Na wszystkich etapach istnienia Ukrainy pieśń była jak państwowotwórczy zbiór energii. My z pieśni narodziliśmy się jako naród. I nie umarliśmy jako naród dzięki pieśni. Dopóki jest pieśń, dopóki śpiewa ten zespół — Ukraina żyje. Tutaj jest prawdziwe ministerstwo obrony. Do tych słów poety nie ma nic do dodania, poza jego tekstem pieśni „Nie smućcie się” do muzyki Ołeksandra Biłasza: Gwar po dolinie, Gdzie gwardziści idą, Gra rodzima broń, Lśni wolna droga! Hej, tam chłopcy, mamo, Śniadzi, jak miedź. Jak pójdę do wojska, Nie smućcie się! Nie smućcie się za mną, Nie ronić łez. Na kozackim polu Urodziłem się i wzrosłem. Wołają mnie, mamo, Głosy stuleci. Jak pójdę do wojska, Nie smućcie się! Wstała Ukraina Wolna od kajdan, Mojego rodu wola, Mojego rodu krew. Do przyjęcia, mamo, Pobłogosławcie. Jak pójdę do wojska, Nie smućcie się! Rozmawiała Ludmyła ILJENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

chących, burmistrz Stepan Tokarski, zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Ihor Ostrowski, naczelnik wydziału Państwowego Komitetu ds. Ziemi w rejonie Natalia Makar. Podsumowania pracy konferencji i „okrągłego stołu” dokonał dyrektor rezerwatu Wasyl Zoryk. Jak podkreślano w wystąpieniach, obecnie naukowcy, krajoznawcy, władze lokalne oraz mieszkańcy miasta powinni pamiętać o historycznym i architektoniczno-artystycznym znaczeniu naszego zespołu zamkowego i zadbać o racjonalny stan jego wykorzystania. W rezolucji, którą przyjęli uczestnicy konferencji, mowa jest o stworzeniu w zamku nowych, atrakcyjnych dla zwiedzających stref: przystosowaniu przejść piwnicznych do trasy wycieczkowej, stworzeniu miejsc na kempingi (kompleks mobilno-hotelowy), a także dla różnorodnych jarmarków i widowisk teatralnych. Pracownicy naukowi Państwowego Historyczno-Architektonicznego Rezerwatu mają sporządzić wykaz źródeł archiwalnych i opublikowanych dotyczących historii zamku, wyznaczyć granice jego strefy ochronnej, ustanawiając ograniczający reżim korzystania z terenu. Mowa jest także o ścisłej współpracy z instytutem „Ukrzachidprojektrestawracja” oraz organizacjami podwykonawczymi, które prowadzą renowację zamku. Wydarzenie z okazji obchodów 455. rocznicy budowy zamku zakończyło się wycieczką po jego terenie. Z wielkim zainteresowaniem obecni oglądali nowe eksponaty wykopane w piwnicach zamku, w szczególności odrestaurowaną figurę kobiety (rzeźba J. Pfistera z kaplicy), którą odtwarzała polska studentka Marta Dacyna. Przez ponad cztery stulecia czas i ludzie zniszczyli zamek, zaznaczali uczestnicy wydarzeń, ale my musimy dołożyć wszelkich starań, aby go odrodzić. Obecnie rezerwat stara się przywrócić zamkowi Sieniawskich utracone oblicze, tchnąć w jego mury nowe życie. To przywróci dawną sławę Brzeżanom — dumnemu i szlachetnemu miastu. Związku więźniów politycznych i represjonowanych Ukrainy, przewodniczący zarządu Bractwa OUN-UPA „Łysoń” Orest Humeniuk, naczelnik wydziału urbanistyki i ochrony zabytków oraz nadzoru budowlanego obwodu Jarosław Pele- W Sewastopolu odbywa się tradycyjny festiwal twórczości ludowej „Czarnomorska fala”, zapoczątkowany 10 lat temu w celu rozwoju i popularyzacji ukraińskiej kultury wśród mieszkańców miasta. 18 i 19 lipca w centrum Sewastopola na letniej estradzie odbędą się koncerty z udziałem zwycięzców drugiego etapu festiwalu, poświęconego Dniu Sił Morskich Ukrainy. Zespoły twórcze i soliści, którzy chcą wziąć udział w trzecim etapie (14—24 sierpnia), mogą zgłaszać się do prezes festiwalu Tamary Masłowej pod numerem telefonu 8(0692) 24-03-69. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Serhij KLYMKO 279-49-47 Wydział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Wydział korekty Ołena Szułha 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 EGmail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301228 Nakład w lipcu — 27 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywny. na 3 miesiące — 12,36 hrywny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAMEK W BEREŻANACH:

Tetiana BUDAR, m. Bereżany, obwód tarnopolski Jedną z najjaśniejszych wizytówek Bereżan jest kompleks zamku Syniawskich. Obecnie jest to główny zabytek o znaczeniu państwowym Państwowego historyczno-architektonicznego rezerwatu w naszym kraju. Z okazji 455. rocznicy budowy zamku na bazie PHAR odbyły się uroczystości. Święto rozpoczęło się od specjalnego stempla pocztowego na kopercie „Zamek w Bereżanach”. Wzięli w nim udział naukowcy, pracownicy poczty i filateliści. Specjalny stempel przybili zastępcy dyrektora Tarnopolskiej dyrekcji „Ukrposzty” Ihor Serdiuk, Walentyna Udycz, kierowniczka centrum łączności pocztowej nr 3 Switłana Łaszkiewycz, kierownik Bereżańskiego oddziału łączności Oleh Łehkyj oraz inni. W sali wystawowej PHAR otwarto wystawę artystyczną „Zamek: przez pamięć przegląda wspomnienie”. Prezentowano tu oryginalne obrazy i fotografie artystów fotografików: Mykoły Bezdilnego, Ołeha Szupla­ka, Jurija Dudyka, Ljubomyra Kuziaka, Ljubow Baj, Ziny Tokarskiej, Halyny Doroszu, Lidii Mykulyszyn. Wystawę uzupełniał makiet zamku, wykonany przez naszego rodaka Wasyla Kardasza. Nawiasem mówiąc, obecni mogli również zobaczyć dyplom młodzieńca za udział w wystawie-jarmarku prac dziecięcych „ART-terapia” przedstawicielstwa ONZ na Ukrainie, z oryginalnym napisem: „Za wkład w piękno świata i uśmiech, który nam Pan ofiarował”. Odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Zamek w Bereżanach w działalności ochrony zabytków: historia, teraźniejszość, perspektywy”. Z referatami wystąpili dyrektor PHAR Wasyl Zoryk, jego zastępca ds. pracy naukowej Bohdan Tychyj, kierownik działu naukowo-badawczego Wołodymyr Paraciij, pracownik naukowy Oksana Hurska, sekretarz naukowy Nadija Wołynec, kierownik sekcji Katedry Dyscyplin Humanistycznych Bereżańskiego Instytutu Agrotechnicznego Zinowij Migocki, starszy pracownik naukowy Muzeum Krajoznawczego Natalia Bojko, starszy pracownik naukowy Muzeum Książki Olga Bodnar, dyplomantka Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych Marta Dacyna (Polska), dyrektor ZAT „Lwów-restauracja” Wołodymyr Paszczak. Żywo przebiegał „okrągły stół” pod hasłem „Bereżański zespół zamkowy: planowane, programowane i przewidywalne perspektywy”. Ciekawe myśli wygłaszali zastępca dyrektora ds. naukowych Lwowskiej Galerii Sztuki Wołodymyr Pszyk, restaurator i kolekcjoner ze Lwowa Andrij Zachark-Olijnyk, deputowany Rady Miejskiej w Bereżanach, przewodniczący rady powiatowej organizacji społecznej – klastra turystyki wiejskiej „Malownicza Bereżańszczyzna”, RO „Rodzinne miasto” Wołodymyr Jakymiw, przewodnicząca rady społecznej przy Obwodowej Państwowej Inspekcji Ekologicznej Halina Procziw, autor makiety zamku, przewodniczący rady Bereżańskich Artystów Zinowij Migocki, przewodniczący okręgowego oddziału

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN Redaktor prowadzący Ljubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Ljubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwsza zastępczyni redaktora prowadzącego Ninа HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora prowadzącego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora prowadzącego ds. produkcyjnych Nataliја SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn