Strona · s. 10strona oryginału ↗
POCZUCIE CZASU… POCZUCIE GLINY… POCZUCIE ŻYCIA…
Слово Просвіти, №28 за 2011 рік
Styl Halyny Sewruk w ceramice — owa niezwykła plastyczność gliny, która w rękach artystki może zarazem „pretendować” i do drewna, i do metalu, niekiedy nawet szlachetnego, ów wzruszający grotesk, który w dziwny sposób uwypukla świat wewnętrzny jej bohaterów — jest tak wyrazisty i niepowtarzalny, że nigdy nie pomyli się go z żadnym innym. To styl wyłącznie Halyny Sewruk — artystki, która wpisała swoją niezapomnianą — ukraińską — kartę w światową sztukę. Tak, jeden z bardzo odległych w czasie przodków Wasyl Barski (1701—1747) był znanym podróżnikiem, filozofem, mnichem antiocheńskim, starostą soboru Zaśnięcia Matki Bożej w Kijowie; jego brat Iwan (1713—1785) — jednym z założycieli ukraińskiej szkoły barokowej, znanym architektem. Matka przyszłej artystki Iryna Hryhorowycz-Barska — córka znanego adwokata Dmytra Mykołajowycza Hryhorowycza-Barskiego, miała dobre wykształcenie, była osobą o niemałym potencjale duchowym i erudycji, z oddaniem troszczyła się o edukację dzieci. Ojciec Sylwestr Martynowycz był utalentowanym architektem, specjalistą od budowy mostów. Surowy i wymagający, jednak dla córki zawsze był bratnią duszą, wspierał ją we wszystkich twórczych poczynaniach. Później cechy ojca ożyją w licznych pracach ceramicznych artystki, w szczególności w postaci kijowskiego budowniczego Mylonoha. W 1944 roku Halyna Sewruk miała wówczas czternaście lat, Sylwestra Martynowycza zaproszono do pracy w kijowskim „Dipromiście”. W spustoszonym mieście, kiedy zbyt dotkliwy był problem mieszkaniowy, schronieniem dla rodziny stała się jedna z sofijskich cel. Jakby od samego początku Sofia Kijowska wzięła pod opiekę młody talent, aby podzielić się swoimi tajemnicami, budząc wyostrzone poczucie czasu. A jeszcze w tym miejscu, które strzeże pamięci wieków, los podarował dziewczynie szczęśliwe obcowanie z artystyczną rodziną Switłyckich, z którą zapoznała ją ciotka, muzyk i pedagog Marija Łypska. Dalszy los Halyny Sewruk w dużej mierze określiły niezapomniane studia u Hryhorija Switłyckiego, na których doskonały artysta, głęboki znawca światowej sztuki, w warunkach całkowitego ideologicznego zaduchu kształtował artystyczne wolnomyślicielstwo swojej uczennicy. Nauczył ją wielu cennych dla artysty rzeczy: odczuwać kolor, formę, teksturę materii, umiejętności przenikania w głąb rzeczy, wreszcie, zaszczepił w niej śmiałość w artystycznych poszukiwaniach. Wdzięczna pamięć artystki przepełniona jest niezwykłym ciepłem do tej nietuzinkowej osobowości: „To było wchodzenie w świat sztuki, piękna i duchowości. Jasna aura tego sympatycznego i subtelnego estety oczarowywała mnie, utwierdzała w decyzji zostania artystą”. Niezapomniane studia u Hryhorija Petrowycza, nauka w kijowskiej szkole artystycznej z wciąż żywymi tradycjami malarskiego kunsztu Mykoły Muraszki ukształtowały z Halyny Sewruk samowystarczalnego artystę, z ostrym odrzuceniem ideologicznego fałszu. Dlatego instytut artystyczny nie był aż tak ważnym etapem w jej artystycznym i światopoglądowym formowaniu. Natomiast takim etapem stało się obcowanie z bratnimi duszami w dopiero co utworzonym Klubie Twórczej Młodzieży. Bywali tu Wasyl Symonenko, Wasyl Stus, Iwan i Leonida Switłyczni, Bohdan Horyń, Iwan Dziuba, Mychajło Brajczewski, Mykoła Winhranowski, Ałła Horska i inni. „K.T.M.”, czyli Klub Twórczej Młodzieży, — wspomina Halyna Sewruk, — był akademią duchowości, poznania oraz praktycznej działalności pośród ogólnej atmosfery zaduchu stalinowskiego reżimu”. W samym powietrzu Klubu unosiły się idee narodowego odrodzenia. „K.T.M.” był dla twórczej młodzieży niczym studnia dla spragnionych. Pod wpływem wykładów z historii Ukrainy, archeologii, literaturoznawstwa, wyjazdów w miejsca historyczne, dyskusji na tematy społeczno-polityczne młoda artystka zaczęła coraz częściej zastanawiać się nad swoimi korzeniami — dlaczego ona, będąc jednym z ogniw tak sławnego ukraińskiego rodu, nie porozumiewa się w języku ukraińskim. „Nagle otworzyły mi się oczy: jak można być artystą na Ukrainie i nie znać języka ukraińskiego, literatury, historii, swojej sztuki? Wiedziałam, że te dyscypliny ani na uczelniach, ani w szkołach nie były wykładane… Łatwiej było pozostać na starych pozycjach, ale ja już nie mogłam i nie chciałam. Już biegłam do przodu, potykając się i upadając niemal na każdym kroku”. Takimi samymi myślami przejmowała się najbliższa przyjaciółka młodej artystki Ałła Horska. Przyjaciółki umówiły się, że jak najszybciej przejdą na język ukraiński. To była już zupełnie inna Halyna Sewruk. Teraz spragniona szukała w sztuce monumentalnej, do której ciążyła jej dusza, dróg do dawnych ukraińskich tradycji, w szczególności do tradycji bojczukistów, napiętnowanych przez radziecką ideologię. Jej talent do uogólniania i stylizacji przejawił się już we wczesnych pracach mozaikowych, takich jak „Pieśń lasu”, „Lilia”, jednak prawdziwego wzniesienia nabrał w pracach ceramicznych, natchnionych błyskotliwymi wykładami z historii Ukrainy-Rusi Mychajła Brajczewskiego. Artystka z czasem koncentruje swoją uwagę po
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
