Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

TO, CO JEST WIECZNE

Слово Просвіти, №28 за 2011 рік

Nikt nie zaprzeczy: każde nasze miasto, miasteczko i wieś zasługuje na to, by mieć książkę o sobie. Jednak, niestety, nie każde tego doczekuje. Niedawno usłyszałam, że wieś o barwnej nazwie Krzywe Kolano (na Czerkaszczyźnie) ma już nie tylko książkę o sobie, lecz własną encyklopedię wiejską: udało się to miejscowym entuzjastom i to wspaniale, bo w tej encyklopedii zapisane są minione wieki i pokolenia, które wyświadczą potomkom dobro… Natalka POKŁAD, członek NSPU «KOLI B MENI KHOCH MALENKI KRYLTSIA…» Kijowskie przedsiębiorstwo prywatne „Wierieszczynski” w pewnym stopniu zaryzykowało, wydając książkę zatytułowaną „Wielkanoc w Romanówce”, która niedawno została zaprezentowana w ramach Pierwszego Międzynarodowego Jarmarku „Książkowy Arsenał”. Trzeba jednak powiedzieć, że wydano ją niezwykle wykwintnie, z wielkim smakiem i miłością — toteż mamy naprawdę unikatową rzecz zarówno pod względem formy, jak i treści. Ilustrowana książka starymi fotografiami, dobranymi przez niezapomnianego Iwana Makarowycza Honczara do jego albumu „Ukraina i Ukraińcy” — tomy „Kijowszczyzna Prawobrzeżna” i „Wołyń” (udostępnił je obecnie wydawnictwu NCNK „Muzeum Iwana Honczara”), a także fotografiami z rodzinnego archiwum Demirskich i widokami samej Romanówki. Zatem jako dzieło artystyczne to wydanie bez wątpienia stanie się popularne, a co do jego treści, to już teraz można z pewnością przewidzieć, że powstanie o nim jeszcze niejedno opracowanie. Autorką tej cudownej książki jest Hanna Kuzmiwna Demirska (1882—1952), prosta wieśniaczka ze wsi Romanówka. Tak, tak, właśnie z tej Romanówki, która należała do Tadeusza Rylskiego i w której urodził się nasz poeta-klasyk Maksym Tadejowycz Rylski. Książka ma charakter dokumentalny i ustami dziewięcioletniej żywej, ruchliwej, wesołej dziewczynki opowiada o jasnym (białym) tygodniu przedwielkanocnym 1889 roku: jak go przeżyto nie tylko w licznej chłopskiej rodzinie samej autorki, lecz także w całej wsi Romanówce, jak wspólnie przygotowywano się do fatalnego święta i jak potem uroczyście je powitano. Dzień po dniu, od poranka Wielkiej Soboty do wieczora Wielkanocy, z jaskrawymi opisami przyrody, wydarzeń, z komentarzami do nich, dialogami itd. Dlatego zupełnie nietrudno określić gatunek tego utworu: czy to rzeczywiście folklorystyczne wydanie naukowe (redaktorka Julia Patlań nazwała je „tekstem artystycznym2memoratem”), czy też jednak doskonały utwór literacki — na wzór najlepszych ludowych opowieści Marka Wowczka, tyle że napisany (i w końcu tak wydrukowany) soczystą gwarą miejscową. Przed nami staje cały kosmos życia ludowego Ukraińców — z jego tradycyjnym, barwnym obyczajem, z romantycznymi wierzeniami i przesądami, magią leczniczą, kuchnią, strojem, pedagogiką, normami moralnymi, kulturalnymi zwyczajami i tradycjami, pieśniami i zabawami itd. I dlatego czytelnik XXI wieku, czytając zaczarowany strona po stronie, po prostu delektuje się doskonałym przebiegiem tego wydarzenia, w którym jest wszystko, także dostatecznie humoru; z nostalgią przeżywa idylliczno-piękny obraz przeszłości (tak chciała autorka, wybierając do swojego przedstawienia właśnie ten okres życia ludowego). Zatem to wydanie, bez cienia przesady, — naprawdę doskonały podręcznik z ukraińskiego ludoznawstwa, i to w tak pięknym artystycznym „opakowaniu”, a ponieważ większość naszych ludowych tradycji dziś, niestety, jest zniszczona i zapomniana, to dokumentalne świadectwa autorki stają się po prostu bezcenne. Tekst ciekawie czytać z różnych punktów widzenia: na przykład z punktu widzenia pedagogiki — jak dzieci wychowywała codzienna praca, przykład rodziców i krewnych, a także sąsiadów; z punktu widzenia ekologii: jak od wczesnej wiosny wszyscy chłopi chodzili boso, a przez cały rok jedli zdrowe naturalne jedzenie „domowej produkcji”, głównie warzywa i owoce; z punktu widzenia etyki: obok Ukraińców w Romanówce żyły inne narodowości (zwłaszcza Żydzi i Polacy), toteż w utworze przekazano stosunek chłopów do nich — i przyczynę takiego stosunku. A z jaką miłością, jak trafnie i pięknie opisana jest otaczająca przyroda, jak bliska jest człowiekowi, jego wrażliwej i otwartej duszy, i jak go wspiera… „Jakie czary, jaka przeprzedziwna uroda, jaka wszechuspokajająca prostota, jak lekko, radośnie na duszy! Oto nad ścieżką czereśnia całkiem rozkwitła, przez jej kwiaty gęsto wyglądają malutkie, jeszcze jasnozielone listeczki, ta czereśnia podobna jest do tej dziewczyny, która pięknie ubrana na Wielkdzień w białym wianku, w wstążkach i w wyszywanej koszuli, w błyszczącym korali, w zielonej spódnicy, w czerwonym pasie. Ach, jak wszystko pachnie, jaką ja stałam się lekką! Gdybym miała choć małe skrzydełka, to bym poleciała wysoko-wysoko w górę, a potem spuściła się aż do samego słoneczka i ucałowałabym je…” I każdego czytelnika po prostu zachwyca i urzeka barwny, soczysty, pachnący i wyjątkowo bogaty język! Jest on jak woda ze studni, gdzie bije pulsując cudowne żywodajne źródło. Na każdy dzień tego białego tygodnia od wieków był rozpisany harmonogram: kiedy piekło się paschę, kiedy zabijano świnie, zdobiono chatę, przygotowywano krasanki… A przecież w wiejskim gospodarstwie było pełno wszelakiej codziennej wiosennej roboty; oczywiście dorosłym — jedno, a dziewięcioletniej córce mama powierza również niemało, i ta ze wszystkim radośnie sobie radzi, choć się sprzeciwia: „Rozgniewałam się i zaczęłam krzyczeć: »Mamo, po co wy mi tyle roboty nakazaliście, a Malance nic nie ma, tylko jednego Wania pilnuje i z nim się bawi?« Matka powiedziała: »To przez to, że jesteś od Malanki starsza o dwa lata, tobie już poszedł dziewiąty rok, a Malance siódmy rok, za dwa lata i Malanka będzie tę robotę robić, co i ty«”. I tyle, jak się okazuje, wtedy zdążało się zrobić w ciągu dnia! Toteż jak nie uwierzyć staruszce

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn