Strona · s. 14strona oryginału ↗
Worek śmiechu Petra Towstuchy
Слово Просвіти, №28 за 2011 рік
przypadającą na jubileusz autora, choć o tym w książce nic nie powiedziano) – „Torba śmiechu. Bajki, humoreski, wesołe historie dla dorosłych i dzieci” (Sumy, WWP „Mrija-1” sp. z o.o., 2010). Jej treść w pełni odpowiada rozbudowanemu tytułowi. Znajdziemy tu ciekawe spostrzeżenia, „zaczerpnięte” z życiowych sytuacji, trafne charakterystyki i wręcz skrzydlate powiedzenia w duchu Kwitki-Osnowianenki, pamiętacie: „Oczy widziały, co kupowały, to jedzcie, choćby wam oczy wylazły!”. A u Petra Towstuchy natrafiamy na antytezę: „Lepiej bym z głodu zdechł, niż zjadł ten hot-dog!”. Ten sam temat uzupełnia opowieść o tym, jak „Do stolicy przybyła Pani Pronia ze wsi…”. Ogólnie rzecz biorąc, utwory Petra Towstuchy to jakby wesołe, niewymyślne szkice z natury, przefiltrowane przez obrazowy pryzmat ironicznego obserwatora. Przeważnie są wierszowane, ale i prozy nie unika. Takie sobie scenki obyczajowe. Można je jednak traktować także jako typowe, lecz niepożądane zjawisko społeczne. A przecież nie gniewnymi inwektywami, lecz cichym jękiem bólu duszy przesiąknięta jest liryka obywatelska na czasie, gdy poeta-satyryk z żalem zwraca się do cierpiącej Ukrainy z retorycznymi pytaniami: Jak twoje dzieci-ludziska na wolności? Czy udało się pozbyć jarzma? Żyzne ziemie orają swobodnie w polu? Czy plecy zginają za darmo dla pana?
Śpiewają pieśni, piją czystą źródlaną wodę? Mówią swobodnie czy jak ktoś kazał? Czy wszystkich starannie sprawdzają na duszy? Czy dzielą na „swoich” i na „chochłów”?
Moim zdaniem Petro Tovstuha, choć (zapewne nie bez podstaw) uważa się za satyryka, w duszy jest liryku. Może trochę drwiący, gderliwy, ale liryk (jak zresztą prawie wszyscy satyrycy — wiem to z własnego doświadczenia!). W jego ironicznych wierszach rzuca się w oczy dobroć uczuć:
Czemu miejski skwer nie jest bajką —
Są tu marzenia i miłość,
Ćwierkanie słowików, pieszczota
I cisza wiekowych dąbrów…
Petro Tovstuha jest niezwykłym mistrzem w rozweselaniu dzieci zabawnymi kalamburami, w których wszystko jest całkowicie poplątane. I jest przekonany, że „Dziecięce żarty warto czytać”. Właśnie tak nazywa się jeden z działów „Torby śmiechu”. Zebrano tam przeważnie krótkie wierszowane humoreski i uśmieszki, zbudowane na nieoczekiwanych paradoksach.
Osobnym cyklem Tovstuha proponuje własny wariant „Wesołego abecadła”, nad którym, według słów jego kolegi z literacko-artystycznego zrzeszenia „Zwenyhora” Mykoły Kriuczkowa, pracował cały rok. A to bardzo niełatwa, wręcz żmudna praca. Jak wiadomo, do gatunku „abecadłowego” przykładało rękę wielu pisarzy dziecięcych i niezupełnie dziecięcych — od Hanny Czubacz po Ołeha Czornohuza — i żaden z nich, w gruncie rzeczy, nie osiągnął stylistycznej doskonałości. Wiem to, bo gdy byłem redaktorem „Wesołego abecadła” O. Czornohuza, musiałem ponownie przeczytać utwory o podobnej tematyce wielu innych autorów. Teraz uważnie przeczytałem też wierszyki z „Abecadła” Tovstuhy, poświęcone każdej literze ukraińskiego alfabetu, i jako redaktor-specjalista w tym gatunku mogę stwierdzić, że autorowi wiele się udało osiągnąć, ale do pełnej doskonałości cyklu rok pracy wyraźnie mu zapewne nie wystarczył: trzeba było jeszcze trochę pogrzebać w słownikowej otchłani. Oto, dajmy na to, jedna z najudatniejszych ilustracji tekstowych — do drugiej litery w kolejności:
Przy białej brzózce Babak budował będę.
Borsuczek gdzieś blisko blisko
Z Bobrami hulał.
Zgodnie z założeniem, każde słowo w tym miejscu miało się zaczynać od litery „B”. Jednak postawione zadanie nie zostało w pełni wykonane (wplecione zbędne — gdzieś i z). Ponadto akcent pierwszego słowa w drugim wersie zakłóca rytm całej czterowierszowej strofy.
Zatem Petro Wołodymyrowicz z Hłuchowskim Kozackim Kurenem ma jeszcze nad czym pracować i w zenicie wieku twórczo doskonalić się na pierwszej linii walki przeciwko moskiewskiej inwazji językowej, bo naprawdę: czyj język, tego i państwo. A doskonaleniu, jak mówią, granic nie ma.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
