Strona · s. 6strona oryginału ↗
DOKUMENTY DOTYCZĄCE ZAKAZU JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO (XVII—XX w.)
Слово Просвіти, №28 за 2011 рік
Zdjęcie Jewhena Buketa. Nina WIRCZENKO, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor NTUU „KPI”, akademik Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy. Kontynuacja. Początek w nr 7, 17—23 lutego 2011 r.
1784 r. Na polecenie Synodu metropolita kijowski nakazał, aby we wszystkich cerkwiach diacy i księża czytali modlitwy i odprawiali mszę świętą „głosem właściwym narzeczu rosyjskiemu”. Synod nakazuje metropolicie kijowskiemu i halickiemu Samuelowi karać studentów i zwalniać z pracy wykładowców Akademii Kijowsko-Mohylańskiej za używanie języka nierosyjskiego. 1784 r. Rozkaz Katarzyny II, aby we wszystkich cerkwiach imperium odprawiać mszę świętą w języku rosyjskim. Język rosyjski wprowadzono we wszystkich szkołach Ukrainy. 1785 r. Synod ponownie nakazuje metropolicie kijowskiemu kontrolować drukarnię ławrską, aby nie było żadnej różnicy z wydaniem moskiewskim, a w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej natychmiast wprowadzić system nauczania, zalegalizowany dla całego imperium. 1789 r. Rozporządzenie Komisji Edukacji Narodowej Sejmu Polskiego o zamknięciu wszystkich ukraińskich placówek oświatowych. W Petersburgu z inicjatywy Katarzyny II wydano „Słownik porównawczy wszystkich języków”, w którym język ukraiński figuruje jako rosyjski, zniekształcony przez polski. 1808 r. Zamknięcie „Studium Ruthenum” — ukraińskiego oddziału Uniwersytetu Lwowskiego. 1817 r. Wprowadzenie języka polskiego we wszystkich szkołach ludowych Wschodniej Galicji. 1833 r. Żołnierze moskiewscy na rozkaz z Petersburga w ciągu jednego dnia skonfiskowali we wszystkich meczetach Krymu dokumenty pisemne, księgi, manuskrypty historyczne w językach tatarskim, tureckim i arabskim, wśród których było wiele materiałów o stosunkach Rusi-Ukrainy z narodami południowymi. Na centralnych placach zapłonęły ogniska. „...W XVIII wieku Dzikie Pola zalała Krym nową falą barbarzyńców... Ci barbarzyńcy to Moskale...” (poeta Maksymilian Wołoszyn). 1834 r. Założenie Uniwersytetu Kijowskiego w celu rusyfikacji „Kraju Południowo-Zachodniego”. 1839 r. Likwidacja Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej na okupowanej przez Rosję Prawobrzeżnej Ukrainie. Setki chrześcijan, wielu księży zostało zabitych, a 593 z nich zesłano na Syberię. Zamiast nich przysłano moskiewskich „batiuszek”, urzędników-nadzorców w sutannach. 1847 r. Rozbicie Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego i rozkaz dla cenzorów, by surowo śledzili ukraińskich pisarzy, „nie dając przewagi miłości do ojczyzny nad miłością do państwa”. 1847—1857 r. Dziesięcioletnia żołnierska katorga z „zakazem malowania i pisania” genialnego poety, malarza i myśliciela Tarasa Szewczenki. A oto co napisał o Tarasie Szewczence „szalony” „rewolucyjny demokrata” W. Bielinski w grudniu 1847 r.: „Zdrowy rozsądek w Szewczence musi widzieć osła, głupca i łajdaka... Ten chachłacki radykał napisał dwa paszkwile — jeden na cara imperatora, drugi — na carycę imperatorową...”. 1853 r. Okaleczono wydanie „Kroniki” Grabianki. 1859 r. Ministerstwo Wyznań i Oświaty Austro-Węgier we Wschodniej Galicji i na Bukowinie zastąpiło alfabet ukraiński łacińskim. 1862 r. Zamknięcie na Naddnieprzu bezpłatnych niedzielnych szkół ukraińskich dla dorosłych. Wstrzymano wydawanie ukraińskiego czasopisma literackiego i naukowo-politycznego „Osnowa”. 1863 r. Cyrkularz ministra spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego P. Wałujewa o zakazie wydawania podręczników, literatury i książek o treści religijnej w języku ukraińskim, którego „nie było, nie ma i być nie może”. 1864 r. Przyjęcie w Rosji Statutu o szkole początkowej, według którego nauczanie ma być prowadzone wyłącznie w języku rosyjskim. Po reformie sądowej 1864 r. do Moskwy wywieziono z terytorium Ukrainy tysiące pudów materiałów archiwalnych. Zgodnie z okólnikiem Ministerstwa Sprawiedliwości z 3 grudnia 1866 r., trafiła tam wielka liczba dokumentów zlikwidowanych instytucji z guberni wołyńskiej, kijowskiej, katerynosławskiej, podolskiej, chersońskiej i czernihowskiej. 1869 r. Wprowadzenie języka polskiego jako urzędowego w placówkach oświaty i administracji Wschodniej Galicji. Ustawa, zgodnie z którą urzędnikom wszystkich resortów w Imperium Rosyjskim przyznawano znaczną dopłatę za rusyfikację. 1870 r. Wyjaśnienie ministra oświaty Rosji D. Tołstoja o tym, że „ostatecznym celem edukacji wszystkich obcoplemieńców, niezaprzeczalnie, powinno być zrusyfikowanie”. 1874 r. W Rosji wprowadzono statut o początkowych szkołach ludowych, w którym potwierdzono, że nauczanie ma być prowadzone tylko w języku rosyjskim. 1876 r. Imperator Aleksander II wydał ukaz emski o zakazie wwożenia do Rosji jakichkolwiek książek i broszur napisanych w „narzeczu małoruskim”, drukowania oryginalnych utworów i tłumaczeń w języku ukraińskim, organizowania przedstawień scenicznych, drukowania ukraińskich tekstów do nut i wykonywania utworów muzycznych w języku ukraińskim. Ukaz o zobowiązaniu do „przyjęcia jako ogólnej zasady”, aby na Ukrainie mianowano nauczycieli-Moskali, a Ukraińców kierowano do pracy nauczycielskiej w okręgach petersburskim, kazańskim i orenburskim. Ta „ogólna zasada” obowiązywała także za władzy radzieckiej — aż do ogłoszenia przez Ukrainę niepodległości w 1991 r. W rezultacie przez ponad 100 lat z Ukrainy w ten sposób wysiedlono kilka milionów ukraińskiej inteligencji, a na Ukrainę „oddelegowano” tyle samo Rosjan. 1876—1880 r. Ukraińskich naukowców i pedagogów M. Drahomanowa, P. Żyteckiego i wielu innych zwolniono z pracy za prace naukowe z zakresu ukrainoznawstwa, a P. Łobodockiego — tylko za przetłumaczenie jednego zdania z Ewangelii na język ukraiński. „Niezwłocznie wysłać z kraju Drahomanowa i Czubinskiego jako niepoprawnych i zdecydowanie szkodliwych w kraju agitatorów... z zakazem wjazdu do guberni południowych i stolic, pod tajny nadzór”. 1881 r. Zakaz nauczania w szkołach ludowych i wygłaszania kazań cerkiewnych w języku ukraińskim. 1884 r. Zakaz Aleksandra III dotyczący ukraińskich przedstawień teatralnych we wszystkich „guberniach małoruskich”. 1888 r. Ukaz Aleksandra III o zakazie używania języka ukraińskiego w urzędach oficjalnych i chrzczenia ukraińskimi imionami. 1889 r. W Kijowie na zjeździe archeologicznym pozwolono czytać referaty we wszystkich językach, oprócz ukraińskiego. 1892 r. Zakaz tłumaczenia książek na język ukraiński z rosyjskiego. 1895 r. Zakaz głównego zarządu ds. druku wydawania ukraińskich książek dla dzieci. 1896 r. B. Hrinczenko w jednym z czasopism pisał: „Ukraińskie wzmianki narodowe, ukraińską historię wyrzucono z czytanek szkolnych... A zamiast historii ukraińskiej wszędzie historia moskiewska wykładana jest tak, jakby była naszemu człowiekowi bliska. A jeszcze jaka historia! Co uderzysz, to wszędzie pochwały i hymny ziemskim bożkom: Pawłowi, Mikołajowi, Katarzynie, Piotrowi: pochwały Suworowom, Korniłowom, Skobielewom i całej rosyjskiej soldatesce! Tutaj wszelkie „wyczyny” niewolniczej wierności”. 1900 r. i kolejne lata. Cenzura usuwa z tekstów takie słowa jak „kozak”, „moskal”, „Ukraina”, „ukraiński”, „Sicz”, „Zaporoże” i inne, które mają ukraińską treść narodowo-symboliczną. 1903 r. Na otwarciu pomnika Iwana Kotlarewskiego w Połtawie zabroniono przemówień w języku ukraińskim. 1905 r. Gabinet ministrów Rosji odrzucił prośbę Uniwersytetu Kijowskiego i Charkowskiego o zniesienie zakazów dotyczących języka ukraińskiego. Rektor Uniwersytetu Kijowskiego odmówił 1400 studentom otwarcia czterech katedr ukrainoznawstwa z ukraińskim językiem wykładowym, oświadczając, że uniwersytet to „instytucja ogólnopaństwowa” i w jego murach nie może być żadnego języka oprócz rosyjskiego. 1905—1912 r. Ministerstwo Oświaty Imperium Rosyjskiego zamknęło 12 prywatnych gimnazjów, zwolniło 32 dyrektorów i 972 nauczycieli, 822 nauczycieli „przeniosło” do innych szkół za próby wprowadzenia w nauczaniu tematyki ukrainoznawczej. 1906 i 1907 r. Zamknięcie „Proświty” w Odessie i Mikołajowie. 1908 r. Cztery lata po uznaniu przez Rosyjską Akademię Nauk języka ukraińskiego jednak za „język”, Senat ogłasza ukraińskojęzyczną działalność kulturalną i oświatową za szkodliwą dla imperium. 1910 r. Zamknięcie na rozkaz rządu Stołypina wszystkich ukraińskich towarzystw kulturalnych, wydawnictw, zakaz czytania wykładów w języku ukraińskim, tworzenia jakichkolwiek nierosyjskich klubów. 1910, 1911, 1914 r. Zamknięcie „Proświty” w Kijowie, Czernihowie, Katerynosławiu (Siczesławiu). 1911 r. Uchwała VII zjazdu szlacheckiego w Moskwie o rosyjskojęzycznej edukacji i niedopuszczalności używania innych języków w placówkach oświatowych Rosji. 1914 r. Zakaz obchodzenia 100-letniego jubileuszu Tarasa Szewczenki; Ukaz Mikołaja II o zakazie całej prasy ukraińskiej (w związku z wybuchem wojny). 1914—1916 r. Kampania rusyfikacji w okupowanej Wschodniej Galicji, zakaz ukraińskiego druku, edukacji, Cerkwi. 1914 r. Notatka służbowa gubernatora połtawskiego von Baggohufwudta do ministra spraw wewnętrznych Imperium Rosyjskiego, która daje najpełniejszy obraz stosunku władzy imperialnej do problemu ukraińskiego na Ukrainie. Te wytyczne obowiązywały za carów, sekretarzy generalnych i faktycznie nie straciły mocy do dziś w „niepodległej” Ukrainie. Do 1917 r. wszystkim urzędnikom na Ukrainie dopłacano 50% do wynagrodzenia za „obrusienie kraju”.
NOTATKA o raporcie gubernatora połtawskiego von Baggovuta do Ministra spraw wewnętrznych w sprawie środków przeciwko narodowi ukraińskiemu. Zatrudniać na stanowiskach nauczycieli w miarę możliwości tylko wielkorusów. Na stanowiska inspektorów i dyrektorów szkół ludowych mianować wyłącznie wielkorusów. Każdego nauczyciela przejawiającego skłonności do ukraińskości natychmiast usuwać. Sporządzić prawdziwą historię ludu małoruskiego, w której wyjaśnić, że „Ukraina” to „obrzeża” (okraina) państwa w dawnych czasach. Ustanowić obowiązkowe wycieczki uczniów wszystkich placówek oświatowych do Moskwy, Niżnego Nowogrodu i innych miejscowości historycznych, ale nie do Kijowa. Całkowicie nie dopuszczać kursów ogólnokształcących dla uczniów. Zwrócić szczególną uwagę na duchowieństwo wiejskie i jego przekonania polityczne. Dziekanów mianować ze szczególną rozwagą. Na czele eparchii stawiać biskupów wyłącznie wielkorusów, przy tym stanowczych i energicznych. Wywrzeć jak najostrzejszą presję na tych spośród księży, którzy są zarażeni ukrainofilstwem. Eparchialnych obserwatorów szkół mianować wyłącznie spośród wielkorusów. Zwrócić szczególną uwagę na seminaria i stawiać na ich czele jako rektorów wyłącznie wielkorusów, usuwając innych. Personel nauczający musi składać się wyłącznie z wielkorusów. Za seminaria trzeba się wziąć i wykorzenić gnieżdżącego się w nich ducha ukraińskości. Niezbędne jest subsydiowanie niektórych gazet w Kijowie, Charkowie, Połtawie, Jekaterynosławiu itd. w celu walki przeciwko Ukraińcom. W gazetach dowodzić tożsamości wielkorusów z Ukraińcami i wyjaśniać, że język małoruski uformował się drogą polonizacji w dawnych czasach języka rosyjskiego. Wyjaśnić, że „ukraina” oznacza obrzeża Polski i Rosji i że nigdy narodu ukraińskiego nie było. Dowodzić niezbędności języka wielkoruskiego jako ogólnopaństwowego i literackiego oraz tego, że małoruski, jako ludowy, nie posiada ani literatury, ani przyszłości. Wszelkimi sposobami wykorzeniać używanie nazw „ukraina”, „ukraiński”. Starać się, aby Żydzi nie przyłączyli się do ruchu ukraińskiego, wysiedlać ich z miejscowości wiejskich, nie tworzyć nowych miasteczek i przeszkadzać we wzroście gospodarczym żydostwa. W ogóle nie dopuszczać na różne stanowiska ludzi, którzy kiedykolwiek, choćby w odległej przeszłości, mieli styczność z elementem ukraińskim. Ciąg dalszy nastąpi.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
