Strona · s. 6strona oryginału ↗
Przybyła z głębi naszej historii
Слово Просвіти, №28 за 2012 рік
Wiktor TERLECKI, proświcianin, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat nagród im. Ohijenki (2006) oraz im. P. O. Kulisza (2011). Język ukraiński to nie zachcianka teraźniejszości. Głęboko uświadamiając sobie jego przyszłość z głębi wieków, działacze Ukrainy w artykule 10. Konstytucji Ukrainy, uchwalonej na piątej sesji Rady Najwyższej Ukrainy 28 czerwca 1996 roku, stwierdzili: „Językiem państwowym na Ukrainie jest język ukraiński”, i w tymże artykule podkreślili: „Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy”. Musimy przypomnieć także inne ogólne zasady Konstytucji — Ustawy Zasadniczej Ukrainy — wyrażone w tym artykule. Przypomnieć, ponieważ deputowani Rady Najwyższej Ukrainy 3 czerwca 2012 roku w istocie uchwalili w pierwszym czytaniu antykonstytucyjny projekt ustawy ukrainofobów dotyczący języka ukraińskiego. A w tych konstytucyjnych zasadach mądrze stwierdzano, że „na Ukrainie gwarantuje się swobodny rozwój, używanie i ochronę języka rosyjskiego, innych języków mniejszości narodowych Ukrainy”. Czegoż trzeba więcej?! Lecz oto, jak trafnie wyraził się na łamach „Słowa Proświty” Wasyl Owsijenko, „wariazy wewnętrzni i wariazy zewnętrzni”, którzy przybyli władać w naszym państwie, próbują odebrać, zniesławić nasz ojczysty język ukraiński. Gorzkie były karty ukraińskiej przeszłości. Przez wiele czasów bronili ukraińskiego słowa sławni synowie i córki Ukrainy: Taras Szewczenko, Iwan Franko, Borys Hrinczenko, Mychajło Drahomanow, Łesia Ukrainka, Sofija Rusowa, Ołena Teliha i inni. Do nich, do ich głosu przyłączali się też mało znani dziś literaci. Tacy jak, w szczególności, pochodzący z rodziny księdza ze wsi Pohribky w powiecie nowogrodzko-siewierskim guberni czernihowskiej Serhij Wasylowycz Rkłycki (1876—1934). Człowiek wysokiej kultury i wykształcenia (wychowanek gimnazjum w Nowogrodzie Siewierskim, Uniwersytetu Charkowskiego) jakby przez wieki wyczuł w słowach hetmana Ukrainy Iwana Mazepy: „Ej, bracia, pora wiedzieć,/ Że nie wszystkim nam panować./ Nie wszystkim dane wszystko wiedzieć/ I sprawami kierować”, że przyjdą „kierować” współcześni „Kiwałowie—Kolesniczenki”. Ci, którzy będą „kiwać” na język innego państwa — prowadzić antyukraińską działalność na korzyść sąsiedniej Rosji i „kołować” (niszczyć) ukraińskie słowo. Swego czasu Serhij Rkłycki wydał dwie książeczki o wymownych tytułach „Prawda o jazykie Ukrainy” (Hradyzk, 1917) oraz „Dumky ludej nauky pro mowu j naszu mowu” (Kijów, 1926). On, głęboko i szeroko zapoznawszy się z pracami znanych działaczy nauki, kultury i oświaty, działaczy politycznych Ukrainy, Rosji, Europy, świata, przekazał ich myśli swoim czytelnikom. Warto przypomnieć także współczesnym te oceny naszego języka ukraińskiego, jego stanu. Pierwszą z wymienionych książek poświęca tematowi: „Gowor drewnej Kijewskoj Rusi, ważniejszija tieorii proischożdienija ukrainskogo jazyka i obszczij oczerk jego razwitija. Koriennyja osobiennosti jego”. Jako motto do niej S. Rkłycki bierze wers z dumy Pantełejmona Kulisza „Starzec”, poświęconej żonie swojego przyjaciela W. M. Biłozerskiego, Nadiji Ołeksandriwnie, z domu Gen. Wers, w którym wyrażona jest głęboka pewność Kulisza, a i jego samego, co do żywotności języka ukraińskiego: „Będzie żyło nasze słowo, będzie!”. We własnej przedmowie pisze: „Wrednyje isparenija epochi carizma gustym tumanom okutali i wopros ukrainskij, w czastnosti wopros o jazykie na Ukrainie. Eto tuman, skazali by my, podskazannosti, szablona, zataskannosti, tuman bojazni samostojatelnoj mysli, słowom, to gotowoje nasledije absoljutizma Moskowii”. Następnie wspomina wiersz obecnie zapomnianego poety-symbolisty M. H. Filanskiego (1873—1938), przytacza w całości poezję Ołeksandra Olesia „O słowo ridne! Orle skutyj!”. Ostatnie cztery wersy bierze, w istocie, za dewizę całego swojego życia: O, słowo! Bądź mieczem moim! Nie, słońcem stań! W górze się zatrzymaj, Oświeć mój kraj i rozlej się Deszczami chłodnymi nad nim. Przytoczone w książkach Serhija Rkłyckiego odniesienia do prawie czterdziestu osób świadczą o jego wielkiej znajomości prac znanych działaczy różnych krajów na temat języka ukraińskiego. Przedstawimy czytelnikom niektóre z tych wypowiedzi z komentarzem samego Rkłyckiego i w języku druku. Mychajło Maksymowycz: „Jużno-russkij jazyk słożyłsja jeszczo w drewneje wremia (do tatarskogo naszestwija). Prieżdie wsego w ziemle polan, zatem w Czerwiennoj Rusi, no pod wlijanijem reczi Kijewskoj. Wot poczemu recz eta (inaczej ją Maksymowycz nazywa Kijewo-Perejasławskoj) boleje czista, czem recz Sewerskoj Ukrainy, Słobodskoj, Wołyni i Podolii”. Rkłycki dodaje także myśl filologa O. Potebni o istnieniu naszego języka już „w naczele XIII w., do naszestwija tatar”. Akcentuje uwagę na dowodzie rosyjskiego filologa Fiodora Korsza (1843—1915), że „do XIII wieka ukraincy-polane, drewlane i drugije — żyli mieżdu Dnieprom i Karpatami. W XIII w. pod naporem tatar oni otchłynuli na zapad. ...Na wostok jego pierenesli pieriesielency, a pozdniejszaja kolonizacija pridala ukrainskomu jazyku srawnitielnoje odnoobrazije w goworach raznych czastiej Ukrainy”. Przytaczał Rkłycki wypowiedź działacza politycznego Mykoły Bucharina: „Słowo, rzecz, język są połączone ze społeczeństwem nie tylko swoim rozwojem, ale i swoim powstaniem, i jako niezwykle ważne formy ideologii wraz z myśleniem odgrywają wybitną rolę w życiu społeczeństwa”. On (ponadto publicysta) w latach 20. wskazywał na nieukraiński skład KP(b)U jako na przyczynę tego, że na Ukrainie hiperbolizuje się zagrożenie lokalnego nacjonalizmu. W lutym 1937 roku M. Bucharina aresztowano i skazano na rozstrzelanie. Obecnie, widzimy, utworzył się nieukraiński skład władz Ukrainy. Filologowi-slawiście, Słoweńcowi Frantiszkowi Miklosichowi należą następujące słowa: „Język małoruski nauka powinna rozpatrywać jako język samodzielny, a nie jako poddialekt wielkoruskiego”. Niemieckiemu pisarzowi i tłumaczowi Bodenstedtowi takie: „Język ukraiński jest najbardziej melodyjny i najbardziej dźwięczny spośród wszystkich języków słowiańskich… Nigdzie”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
