Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 11strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

«Я щас ли вий від спіл ку вань з Ва ми»

Слово Просвіти, №28 за 2012 рік

dobrzechne i twarze mierstwa — ich rzeczywiście wystarcza — w naszych czasach i w naszych warunkach. Gorzko i strasznie, kiedy podobne ma tendencję do rozszerzania swoich horyzontów. Możliwe, że we wszystkim, co działo się dookoła mnie w związku z “Bereznewym snigom”, nie wszędzie byłem wystarczająco mądrym i umiarkowanym. Nie we wszystkim, pewnie, byłem i prawy. Lecz gdybym dzisiaj zabierał się za “Bereznewyj snih” w porządku jego tworzenia, napisałbym tylko tak, jak już napisałem. Życie i nabyty doświadczenie dowiodły: Kałamari żywe i kałamarzyny tyle, że dosyć. Prawda, to “dobro” objawia siebie w różnych przejawach i widach. Nie wiem, co mnie czeka jeszcze. Na list-kłopotanie, który był posłany za poradą F. D. O. P. J. Szelescie razem ze artykułem “Pershowymir — żyttia”, nie otrzymałem żadnej odpowiedzi. Dzisiaj zajęty pracą twórczą. Powoli, powoli wciągam się znowu w poważną robotę i to mnie cieszy. Rad jestem, że zachowałem przy wszystkich kostno-mózgowych prawleniach, którym poddawałem się, zdolność odczuwać, myśleć i pragnąć. Przy okazji opowiem Wam więcej, aniżeli daje możliwość na to list. List napisałem Wam po tym, kiedy dowiedziałem się, że P. A. Z. dzwonił na Zakarpacie do naszej pisarskiej organizacji ze zdziwieniem z powodu orgzmian. Szczerze życzę Wam szczęścia i dobra. Całuję ręce Walentynie Daniłównie. Wasz I. Czendej 1 czerwca 1972 r. Użhorod Drogi Olesiu Terentijowyczu! Szczerze dziękuję Wam za pamięć oraz dobre życzenia. Ja zawsze ważyłem sobie Wasze niezwykle czułe, uważne i szczere nastawienie. Rad jestem, że miałem szczęście w życiu komunikować się z Wami, znać Was z tych rozmów, które jednoczą serca i wzbogacają. Spodziewam się, że przed nami jeszcze wiele światłego i pięknego. Byłbym szczęśliwy, gdybyście z drużyną zawitali w dogodny dla Was czas na Zakarpacie. W naszej chacie witali byśmy Was z szeroko rozpostartymi objęciami, a potem zrobilibyśmy podróż po Zakarpaciu. Byłoby ciekawie (nieczytelne)! Tym bardziej, że niczyich łask nie potrzebowalibyście — sam ja siedziałbym za kierownicą maszyny. Otoż z Kijowa Wam nie trzeba by jechać własnym transportem. Do nas moglibyście samolotem dotrzeć. Pomyślcie nad tym i przyjmijcie nasze zaproszenie, jako szczerość i miłość do Was. Szczerze Wasz. I. Czendej Drogi Olesiu Terentijowyczu! Pod koniec roku w rodzinnym dla mnie Dubowym na Wierchowinie otwiera się nowa dziesięciolatka na tysiąc uczniów. Dla osiedla, dla szkolniaków oraz pedkolektywu nowosiedle stanie się wielkim i radosnym świętem. Znając warunki starej szkoły, jej ciemne nieprzywitne klasy, nowobudowa wzrusza i mnie. Do kulturalnego wydarzenia w Dubowym będzie przyjemnie dodać jeszcze jedną radość — podarować szkole książki naszych pisarzy-współczesników z ich autografami i słowami życzliwej dedykacji. Te książki złożą złoty fundusz biblioteki, obecność zaś ich w szkole i osiedlu będzie miała wielkie emocjonalne, wychowawcze i pamiętne znaczenie dla współczesników i przyszłych. Ukłonnie proszę Was na mój adres w Użhorodzie nadesłać to i tyle, co i ile uważacie najbardziej dogodnym — wszystko przyniesie wielką radość. Do własnych dobrych spodziewań dodaję zachwyconą radość licznych ziomków-szkolniaków oraz ich wdzięczność Wam. Ze swoją rodziną życzę wszystkiego tylko pięknego i światłego dla Was jak w upływającym, tak i następnym 1977 roku. Szczerze i serdecznie I. Czendej Użhorod, 27 listopada 1976 r. 30.XII. 1976 r. Użhorod Drogi Olesiu Terentijowyczu! Sfrustrowany i przyjemnie wrażony Waszą szczodrością, serdecznie dziękuję za rzeczywiście cudowny podarunek dla mojej rodzinnej wsi. Książki, które nadesłaliście do Użhorodu, będą uroczyście przekazane szkole w Dubowym. Przyjemnie mi, że prawie każdy, do kogo ja zwróciłem się z prośbą nadesłać szkole do nowosiedla książkę, odgłosnął się. Dzisiaj mam dobrą zbiórkę książek, już i myślę rozpoczęte dzieło kontynuować, tym bardziej, że biblioteczka ta stała się pamiętną i niepowtarzalną. Rad jestem, że pisarze odgłosnęli się książkami nie pojedynczymi, a w większości kilkoma, z powitalnymi napisami. Co o sobie? Dużo męczyłem się, biedowałem, doznawałem nędzy, ale i pracowałem. Nie czułem biedności, która przyszłaby do duszy, albo serca nawet wtedy, kiedy byłem pozbawiony możliwości i zupełnie elementarnej — kupić pożądaną książkę czy płytę. Sądzę, że nieporządki powoli spłyną w niebyt ostatecznie. Nadsyłając Wam list na listówkach A. Kocki, chciałbym zaciekawić Was pragnieniem poznania się z naszymi malarzami na Zakarpaciu bliżej, pobyć w pracowniach choćby niektórych, A. Kocka — kolorysta z wysoką kulturą pisma, mistrzowsko dokładną. Człowiekiem on też jest ciekawym. Bardzo szczodrym jest talent F. F. Manajła, A. Kaszszaja, W. Mykyty, A. Dunczaka, W. Kontraszowycza — co nie artysta, to światomysłowy i bogaty. Kiedy wypadnie możliwość pobyć na Zakarpaciu, znajomość z malarzami okaże się dla Was wzruszającym, radosnym. Wreszcie przyszła i do nas, w Użhorod, zima, wszędzie czarownie bajkowo. Pod ten zimowy nastrój noworoczny ja szczerze całuję ręce Waszej gospodyni Walentynie Daniłównie, Was ściskam i życzę Wam wszystkiego tylko światłego i radosnego. Niech 1977 przychodzi błogosławionym i szczodrym na dobro. Zdrowia Wam, chacie zaś Waszej — miłych i pożądanych gości! Szczerze Wasz zawsze, z wysoką do Was szacunkiem i miłością stałą I. Czendej Drogi Olesiu Terentijowyczu! Cieszę się, że mogę przesłać Panu swoje „Swalawskie spotkania”. Zawsze odczuwałem nie tylko Pana życzliwość, ale i zainteresowanie, niepokój, wsparcie. Teraz myślę o tym ze szczególnym wzruszeniem i wdzięcznością. Zdaje się, że sprawy powoli układają się. W dniu wyborów do rad miejscowych zostałem wybrany na deputowanego do Rady Miejskiej w Użhorodzie. Po wygnaniu to już coś. Na początku lipca wysłałem rękopis powieści do „Weselki”. W lipcu-sierpniu będę siedział nad korektą rękopisu po recenzencie dla „Radianśkiego pysmennyka”. Wiem o Pana dawnych zamiarach odwiedzenia Zakarpacia. Naprawdę dobrze byłoby, gdyby pojawiła się dla Pana możliwość odwiedzenia naszego kraju. Lato jest czarowne, jesień, zapewne, będzie bogata i hojna. Nie raz myślę o swojej niedotrzymanej obietnicy przywiezienia Panu do Konczy-Zaspy gałązek malin. Naprawdę dobra odmiana — tego lata na naszej działce zbieraliśmy i zbieraliśmy. Sądzę, że jednak nadarzy się dogodna okazność rozszerzenia roślinności w Pana ogrodzie działkowym. A jak chciałoby się trafić w taką porę, kiedy można by i popracować w nim fizycznie! Całuję ręce Walentyny Daniłowny, życzę Panu z rodziną dobrego lata i wszystkiego, co najprzyjemniejsze, szczerze. Wasz I. Czendej. Użhorod, 12 lipca 1977 r. 22.VIII.1977 r. Użhorod. Wielce Szanowny Olesiu Terentijowyczu! Szczerze dziękuję Panu za list i hojność w nastawieniu! Cieszę się z wieści, że lada chwila będzie Pan niedaleko od naszego kraju. Jednak mam nadzieję, że nadarzy się dobra okazja i zajrzy Pan do Użhorodu. Nie pozbawiajcie nas przyjemności i możliwości powitania Was w naszym domu na Wysokiej! Będziemy mieć nadzieję i czekać. Przy tym, gdyby Pan z wyprzedzeniem dał znać o dniu przybycia do Użhorodu, osobiście byłbym Panu zobowiązany. Mój domowy telefon w Użhorodzie 3-29-49, z Truskawca zadzwonić, zdaje się, nie jest trudno. Całuję ręce Walentyny Daniłowny. Zdrowia Panu hojnego! Wasz I. Czendej. Głęboko szanowny Olesiu Terentijowyczu! Szczerze wdzięczny Panu za „Twoją zorzę”, która została łaskawie przysłana w przeddzień Nowego Roku. Książkę już przeczytaliśmy z wielką nową radością za Pana jeszcze przed egzemplarzem z autografem. Serdecznie Pana zdrowimy z dalszym osiągnięciem, życzymy krzepkości, tego wysokiego nastroju, przy którym dobrze się żyje i dobrze pracuje. Ukłonne pozdrowienia ślę (i ślemy!) Walentynie Daniłownie. Pewne poruszenia są i u nas w pracy. Po ledwie dziesięciu latach przerwy w możliwości publikowania napisanego wreszcie zapalono zielone światełko i podniesiono zaporę. W 1977 wyszedł zbiór reportaży „Swalawskie spotkania”, w 1979 „Ciepły deszcz” w „RP” i „Baśń białego szronu” w „Karpatach”, a oto nowa książka znowu w „Karpatach” — „Kryniczna woda”. Książkę tę ważę się Panu i przesłać. Gdyby Pan znalazł odrobinę czasu i przebiegł oczami „Owada w bursztynie”, byłbym rad. W utworze starałem się zahaczyć problem, którego prawie nie dotykają krytycy literaccy — problem bezduchowości i grafomanii, wstrętnego dorobkiewiczostwa w literackim cechu. Mamy na Zakarpaciu zmiany organizacyjne. Przyszedł do pracy nowy sekretarz obkomu — Bandrowski H. J. ze Lwowa. Zmiana, prawdopodobnie, nadeszła wtedy, kiedy dalej już nie było gdzie, choć osobiście mnie już zupełnie nie przeszkadzał i poprzedni. Z latami przyszło doświadczenie i głębsze zrozumienie, a co to jest literat, jak z nim być, i do Ju. W. I. W następnym roku „Dnipro” zamierza wydać mój dwutomnik. W lutym zawiozę rękopis do Kijowa. Odezwę się koniecznie do Pana. Jeśli będę miał możliwość uścisnąć Pana rękę, będę rad. Wszystkiego, wszystkiego Panu najbłogosławieńszego. A przede wszystkim zdrowia Panu niezawodnego! Szczerze Wasz I. Czendej. Użhorod, 27 stycznia 1981 r. 7.I.1984 r. Użhorod. Drogi Olesiu Terentijowyczu! Spóźniłem się z powinszowaniami na Nowy Rok — zamęczyła mnie bieda w domu, niemoc, nie raz wpadając w rozpacz przy niedyspozycji syna Mychajła… Lecz przyjmijcie choć teraz mój pokłon do Was, do Waszej, tak drogiej mojemu sercu, chaty. Szczęścia Wam, powodzenia, a przede wszystkim zdrowia — to zaiste nieocenionego skarbu. Całuję ręce Walentyny Daniłowny. Wasz zawsze I. Czendej. Szanowny Olesiu Terentijowyczu! Z Nowym Rokiem Was! Niech 1986 będzie szczęśliwy, radosny, w zdrowiu! Hojnie dobra rodzinie Waszej! I niech każdy Wasz krok błogosławi się wszędzie i we wszystkim! Szczerze, szczerze I. Czendej. Użhorod, 30 grudnia 1985 r. P. S. Dawno, zdaje się, tak dawno nie spotykałem się z Wami i nie widziałem Was. A tak chce się choćby krótko porozmawiać z Wami, pamiętając nie tylko o Waszym ciągłym zajęciu, ale i o cenie Waszego czasu. A mnie przez ostatnie lata wiodło się niełatwo. Prace twórcze, oczywiście, poszły gładko po zapaleniu zielonego światełka. Nowe wydania z napisanego w latach, kiedy nie wydawałem się (takich lat było aż 9), zostały przyjęte dobrze. Jak często myślę, że tak robiłem całkiem słusznie, nie zaniedbując pracy nad słowem w lata posuchy… Na nie młode plecy „włożyłem” sobie jeszcze jedno ciężkie brzemię. W zeszłym roku wzięliśmy się za przebudowę domu w Użhorodzie — zapewne pamiętacie naszą posiadłość na bliskiej od centrum miasta okolicy ze starym domem. Przebudowywać byłem zmuszony. Dawny dom jeszcze zdatny był, aby w nim dożył swój wiek ja. Ale umierać w starociu już nie mógłbym. Dwoje dzieci, pewność w tym, że posiadłość — na niej przeżyto od 1949 roku — byłaby po mnie obowiązkowo zajęta, dzieci z niej wygoniono by, zmusiła najpierw gromadzić materiały budowlane, potem już i brać się za przebudowę. Przy tym dla dwóch rodzin. Obecnie budynek na miejscu dawnego wzniesiono nowy. Z cegły, na pierwszorzędnym fundamencie z ciosanego granitu, z zachowaniem pewnych elementów architektonicznych starego, w zakarpackim stylu, z wysokim stromym dachem pod dachówką… Krótko: dom miałby jeszcze i jeszcze przypominać po mnie górala, który coś chciał i czegoś pragnął nie tylko przy robocie nad słowem. Budować skrajnie ciężko. To, co można było uczynić za tysiąc karbowańców jeszcze temu 5-6 lat, obecnie chce całych trzy-cztery. Robotnik stał się kapryśny, karmić go trzeba tak, jak karmią na świątynnym święcie gości, przy tym ciągle z alkoholem. Wyobraźcie sobie, kiedy trzeba trzykrotnie sadzać za stół 20-25 osób przez długi czas. Jeśli na czas początku budownictwa (marzec 1984 r.) ja miałem materiałów budowlanych na posiadłości na 17-20 tysięcy (tylko uczyniwszy zapas i warto było brać się za robotę), nieco więcej dla prowadzenia robót, obecnie ja dłużnik. Ale wielkiej biedy nie ma. Pomieszczenia piwniczne, pierwsze piętro otynkowane, doprowadzona elektryka, zrobione okna i drzwi. Już-już przystąpimy do prac sanitarnych oraz ogrzewania. Gdzieś latem wprowadzimy się w jakąś część domu dla zamieszkania. Obecnie tłoczymy się w jednym pokoju, mamy kuchnię i owe usługi bytowe, bez których nie obejść się. I przy tych warunkach ja pracowałem nad słowem. Ledwie nie pięć lat oddano powieści „Skrzyp kołyski”. Powieść ma wyjść w 1986 roku (trzeci kwartał) w „Karpatach”. Dla wydawców recenzował rękopis dwukrotnie K. P. Wołyński. W styczniu, zapewne, zaczyna się praca z redaktorem. Wydaje mi się, że żadnemu utworowi ja nie oddałem tyle wewnętrznej energii, jak właśnie temu. Co wyjdzie, zobaczymy. Zimę 1985—1986 siedzę nad nową książką opowiadań. Spodziewam się gdzieś wczesną wiosną podać „RP” w głównym, z takim celowaniem, że potem jeszcze doda się. W 1984 ledwie-ledwie coś pisałem w prozie, kiedy nie mówić o dziennikowych zapisach pod hasłem Ciąg dalszy na str. 12

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn