Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Walentyna IRSZENKO: „Obrońcy zabytków pracują dziś na miarę wyczynu”

Слово Просвіти, №28 за 2012 рік

— Kiedy został utworzony Fundusz imienia Olesia Honczara? Jaki jest jego główny cel i zadania? — Poważni Ukraińcy, społeczeństwo od czasu ogłoszenia niepodległości Ukrainy poruszali kwestię tego, aby odrodzić nasze duchowe dziedzictwo, zwłaszcza obiekty kultowe, które zniszczono za czasów reżimu totalitarnego, podczas wojny itd. Pierwszym głos w obronie naszych skarbów podniósł Ołeś Terentijowycz Honczar. Dwukrotnie zwracał się do kierownictwa państwa, aby podnieść tę kwestię na szczebel państwowy. W szczególności opiekował się Soborem Michajłowskim o Złotych Kopułach. Zaraz po ogłoszeniu niepodległości Ukrainy utworzył Fundusz odtworzenia soboru, któremu przewodniczył. W maju 1995 roku Ołeś Honczar zwracał się w sprawie Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach do Prezydenta Ukrainy Ł. D. Kuczmy. Pisał, że odtworzenie zabytku będzie pokutą za nasze grzechy przed potomkami, dla których powinniśmy byli zachować tę perłę XII wieku. Władza zareagowała na apel. Bardzo sprzyjał temu Petro Tymofijowycz Tronko. Przez około czterdzieści lat obaj — frontowcy, romantycy, Ukraińcy — ramię w ramię bronili ukraińskiej kultury. 9 grudnia 1995 roku wydano Ukaz Prezydenta „O środkach dotyczących odtworzenia wybitnych zabytków historii i kultury Ukrainy”, poczynając od Monasteru Michajłowskiego o Złotych Kopułach i Soboru Uspieńskiego Ławry Kijowsko-Pieczerskiej. Ale Ołeś Terentijowycz o tym już się nie dowiedział. Dlatego odrodzony Sobór Michajłowski o Złotych Kopułach, szewczenkowska świętość — Cerkiew Narodzenia Pańskiego na Podolu, Sobór Uspieński — to niegasnące świeczki pamięci o tym, co zrobił Ołeś Honczar dla Ukrainy, jej kultury. Tym samym Ukazem Prezydenta został utworzony Fundusz odtworzenia wybitnych zabytków, któremu, zważając na prośby społeczeństwa, nadano imię Olesia Honczara. Przewodniczył mu, zgodnie z Ukazem, akademik NAN Ukrainy Petro Tymofijowycz Tronko. I do ostatniego dnia swojego ziemskiego życia był on przewodniczącym zarządu Funduszu. A teraz na przewodniczącego jednogłośnie wybrano następcę Petra Tymofijowycza w sprawie ochrony i propagandy dziedzictwa kulturowego, wnuka Iwana Franki — Rolanda Tarasowycza Frankę. Testament, który ogłosił Ołeś Terentijowycz: „Sobory dusz swoich chrońcie!”, stał się mottem Funduszu i staramy się kontynuować jego dzieło, chroniąc nasze dziedzictwo kulturowe. — Jakie były pierwsze wielkie sprawy, zrealizowane przy udziale Funduszu? — Od 1996 roku zaczęliśmy finansować odtworzenie wybitnych zabytków. Opracowano program państwowy, zapoczątkowany wyżej wspomnianym Ukazem, dotyczący wykazu zabytków, które wymagają pierwszoplanowego odtworzenia. Wtedy jeszcze istniała komisja przy Prezydencie Ukrainy, której również przewodniczył Petro Tymofijowycz Tronko. W zbiórce środków brała udział nie tylko Ukraina, ale i ukraińska diaspora, która praktycznie sfinansowała odtworzenie Monasteru Michajłowskiego o Złotych Kopułach. Pierwszym cudzoziemcem-twórcą państwa, który został laureatem Najwyższego wyróżnienia Funduszu „Berehynia”, został obywatel USA o. Stefan Posacki w 1999 roku. Przekazywał znaczne sumy na odtworzenie monasteru. Bardzo dużo pomogła nam i moralnie, i materialnie obywatelka USA p. Sofia Moraczewska-Temnycka, która zgodnie z testamentem malarki Ludmyły Morozowej przekazała jej spuściznę Kijowowi (obrazy, porcelanę, ikony dla Soboru i pieniądze na odtworzenie fresku Dymitra Sołuńskiego). Przekazaliśmy ikony do Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach, a inne rzeczy do Muzeum Historii m. Kijowa, tam je restaurowano i eksponują je. Kosztem środków, które nadal napływają na depozyty, odtwarzamy wybitne zabytki, które zostały włączone do wyżej wspomnianego programu państwowego. Chociaż, z nieznanych nam przyczyn, sam program anulował Gabinet Ministrów w marcu 2007 roku, mimo że do jego opracowania byli zaangażowani najlepsi architekci-profesjonaliści. Teraz podjęliśmy decyzję zwrócić się do Gabinetu Ministrów Ukrainy z propozycją wznowienia tego programu państwowego. Co to nam daje? Jeśli KMU przyjmie tę decyzję, to pozwoli nam „na równi” rozmawiać z władzą na miejscach, włączać ją do współfinansowania programu państwowego. A teraz, niestety, robimy to tylko na osobiste prośby. — W wykazie wybitnych zabytków historii i kultury, które przewidywano odtworzyć, jest 56 obiektów. Jak formował się ten wykaz? — Brano pod uwagę pewne kryteria doboru: żeby zabytek był wybitną perłą nie tylko ukraińskiej kultury, ale i znaczenia światowego, żeby były fotografie lub pomiary, przez które można by go zobaczyć. Nie tak, jak Cerkiew Dziesięcinna, której nikt nie widział i nie wie, jak wyglądała. Przecież fundamenty, które po niej zostały, są ważniejsze niż odtworzenie nieznanego obiektu. Więc kiedy układano ten program państwowy, do niego wpisano tylko 56 zabytków: 55 na Ukrainie i jedną kapliczkę nad mogiłą hetmana Petra Doroszenki we wsi Jaropolec w obwodzie moskiewskim Federacji Rosyjskiej. Co prawda, ukraińska diaspora w Rosji już odbudowała ten zabytek samodzielnie. Jeszcze kiedy państwo nie zdecydowało się, Fundusz za własne środki rozpoczął te prace, zwłaszcza projektowe, archeologiczne. Finansowaliśmy pracę Instytutu Archeologii, który przeprowadził badania całego terytorium Ławry Peczerskiej, każdego jej budyneczku. Państwo dopiero z czasem przyłączyło się do projektów odrodzenia zabytków. Wiele sił w odtworzenie zabytków Kijowa włożył ówczesny mer stolicy Ołeksandr Omelczenko. W 1999 roku otrzymał od nas najwyższe wyróżnienie Fundacji — „Berehynię”. — Już po raz drugi wspomniała Pani o najwyższym wyróżnieniu Ogólnoukraińskiej fundacji im. Olesia Honczara. Kto jeszcze jest laureatem? — Prezydent Ukrainy Ł. Kuczma, za to, że przyłączył się do sprawy odrodzenia zabytków. Była to pierwsza nagroda dla Prezydenta Ukrainy w imieniu Fundacji (1998). Bardzo wiele zrobił dla akumulacji środków ówczesny prezes Narodowego Banku Ukrainy, współprezes Fundacji Wiktor Juszczenko, który otrzymał wyróżnienie tego samego roku. Petro Trońko za swój nieoceniony wkład w rozwój i popularyzację dziedzictwa kulturowego (2000); Narodowy Bank Ukrainy nagrodzony za finansową pomoc Fundacji (2003); Państwowa Służba Celna, z którą współpracowaliśmy, przekazywała nam rarytasy o znaczeniu narodowym, odebrane przemytnikom. — Do jakich projektów jeszcze jest przychylna Fundacja? — Naszym głównym celem jest finansowanie zabytków zgodnie z rejestrem anulowanego programu państwowego. Ta lista pozostaje dla nas bodźcem do działania. Powiedzmy, Sobór Trójcy Świętej w Jahotynie już pokryto kopułami i czas zaczynać wewnętrzne prace wykończeniowe. Obecnie opiekujemy się unikalną dla Ukrainy twierdzą naskalną Tustań we wsi Urycz w rejonie skolskim obwodu lwowskiego. Niedawno dzięki naszej pomocy odtworzono armatę kozacką, która strzela kamieniami na bardzo duże odległości. We Lwowie jest cerkiew Świętego Ducha, sformalizowano dokumenty, dokonano pomiarów gruntów, choć powoli, ale sprawa posuwa się naprzód. Na ostatnim posiedzeniu zarządu utworzono radę nadzorczą przy Soborze Trójcy Świętej w Nowomoskowsku w obwodzie dniepropetrowskim. Na renowację tego zabytku już wydzielono środki i będziemy nadzorować ich wykorzystanie. Także sfinansowaliśmy odbudowę Soboru Katedralnego Zaśnięcia Matki Bożej w Połtawie. W ciągu ostatnich pięciu lat finansujemy cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej we wsi Luteńka w rejonie łubieńskim w obwodzie połtawskim. Niestety, nikt więcej (ani państwo, ani przedsiębiorcy) nie przyłącza się do jej odrodzenia. Dziś w porządku dziennym jest zespół pałacowo-parkowy z 1890 roku we wsi Szariwka w rejonie bohoduchowskim obwodu charkowskiego. Tam mieścił się poradnia przeciwgruźlicza, dlatego terytorium parku i pałac były podporządkowane Ministerstwu Zdrowia. Długo prowadziliśmy korespondencję w sprawie wykwaterowania placówki medycznej i przekształcenia zabytku w muzeum. Dwa lata temu szpital wykwaterowano i obecnie trwa przekazywanie obiektu z bilansu Ministerstwa Zdrowia na bilans Ministerstwa Kultury. Ale już teraz wydzielamy środki na remont budowli parkowych. Odtworzono Sobór św. Włodzimierza w Chersonezie. Odtworzenie Soboru Przemienienia Pańskiego w Odessie finansują mieszkańcy miasta. Obecnie prowadzimy rozmowy z przedstawicielami cerkwi Przemienienia Pańskiego UCP KP, którzy uświęcali otwarcie ulicy Olesia Honczara w Łucku, o przekazaniu im kilku rarytasowych ikon, które przechowujemy. — Fundacja istnieje dzięki składkom sponsorskim. Jak udaje się Pani znajdować darczyńców w naszym kraju? — Niestety, poszukiwanie sponsorów to sprawa bardzo trudna. Nasi biznesmeni nie rozumieją, że wkład „Odtwórzmy świętości Ukrainy!” — to hasło organizacji, która nie ma odpowiedników w naszym państwie. Stworzona z inicjatywy Olesia Honczara i nazwana jego imieniem, Ogólnoukraińska fundacja odtworzenia wybitnych zabytków dziedzictwa historyczno-architektonicznego prowadzi wielką pracę w zakresie zbierania składek na odrodzenie utraconych pereł ukraińskiej kultury, zwracanie narodowi jego skarbów artystycznych, zajmuje się działalnością oświatową. O osiągnięciach i perspektywach Fundacji rozmawiamy z jej dyrektorem wykonawczym Wałentyną Mychajliwną Irszenko.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn