Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

Borys WOŹNICKI: «Kości naszych wielkich przodków są rozsiane po całym świecie. Ukraiński naród powinien mieć panteon swoich geniuszy»

Слово Просвіти, №28 за 2012 рік

Minęło czterdzieści dni, odkąd nie ma wśród nas jednego z takich wielkich Ukraińców — dyrektor Lwowskiej Galerii Sztuki Borys Woźnicki ponad 60 lat swojego życia poświęcił zachowaniu i odrodzeniu narodowych świętości. Śmierć spotkała go w drodze do jednego z zamków. Często spotykał się z dziennikarzami, udzielał licznych wywiadów, mając nadzieję obudzić w społeczeństwie i we władzach nie tylko zainteresowanie, ale i współodczuwanie oraz współuczestnictwo w tej sprawie, której poświęcił życie. Nazywano go aniołem-stróżem historycznego dziedzictwa Ukrainy: według najskromniejszych obliczeń, ten człowiek uratował od zniszczenia, przywrócił z zapomnienia, zachował i odrestaurował około czterdziestu tysięcy zabytków historii i kultury. Nazywano go „rycerzem zapomnianych zamków” — rzeczywiście przypominał zarówno z wyglądu, jak i z charakteru romantycznego, niestrudzonego, nieustraszonego Don Kichota, który codziennie wychodzi na bój z obojętnością i zdradą. Ale w rzeczywistości Borys Woźnicki był bardzo skromny, prosty, a nawet nieśmiały. A nieustępliwość i konsekwencja wyjaśniają się prosto — do samozaparcia kochał swoją Ukrainę i był jej prawdziwym patriotą. Pod koniec kwietnia tego roku dzięki projektowi Ogólnoukraińskiego Funduszu Dziennikarskiego „Poznajmy Ukrainę razem” przedstawiciele mediów wybrali się w podróż po „Złotej podkowie zamków”, które wchodzą w skład Lwowskiej Galerii Sztuki: Podhoreckim, Złoczowskim, Oleskim. Cały dzień był z nami Borys Woźnicki, namiętnie i barwnie opisywał mistrzostwo tych architektonicznych arcydzieł, wspominał zdumiewające fakty z ich historii, smucił się z powodu tego, jak mało uwagi poświęca państwo tym perłom architektury, które mogłyby stać się mekką ukraińskiej turystyki. Pod koniec dnia nawet młodzi chłopcy padali z nóg ze zmęczenia, a Borys Hryhorowycz w swoich 86 latach żwawo pokonywał strome starodawne schody. Jakby przenosząc nas w tamte odległe czasy. Tak się złożyło, że uczestnicy tego press-touru, w istocie, jako ostatni z dziennikarzy słyszeli jego cichy głos, w którym brzmiały nieukrywany ból i żal. Nie za siebie! Jest w pełni wynagrodzony za swoje poświęcenie: Bohater Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, akademik Ukraińskiej Akademii Sztuk, zasłużony pracownik kultury Ukrainy i Polski, doktor Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, honorowy obywatel Lwowa. Ale jego serce bolało za każdy kamień historycznego dziedzictwa, za każdą zniszczoną relikwię. I on na wszystkich szczeblach władzy, nie bojąc się upokorzeń, prosił o pomoc. Nasza rozmowa stała się podstawą tego wywiadu. Natalia HARMASZ „Na restaurację zamku w Podhorcach od sześciu lat nie wydziela się ani kopiejki” — Borysie Hryhorowyczu, eksperci oceniają wartość uratowanych i zebranych przez Pana dzieł sztuki na 17 miliardów euro. Mógłby Pan należeć do najbogatszych ludzi Ukrainy, tymczasem nie ma Pan nawet własnej kolekcji. — Ja i tak jestem najbogatszym człowiekiem! Wszystko, co zebrałem przez pół wieku pracy we Lwowskiej Galerii Sztuki, uważam za swój dorobek, który należy do mojego narodu. A więcej mi nie trzeba. W domu, w swoim mieszkaniu, bywam rzadko — coraz częściej jestem w drodze między zamkami, które wymagają stałej uwagi i udziału. I jeśli trzeba, na przykład, wygrzebać śmieci z rekonstruowanych pomieszczeń, zamieść podwórko — biorę się za to na równi ze wszystkimi i, co najważniejsze, otrzymuję zadowolenie. Jakby wszystkie te zamki, kościoły były moimi dziećmi. Jeśli praca zastanie mnie w drodze, nocuję w jednym z zamków. Jestem wszędzie jak w domu. Ludzie często nie rozumieją, jakimi historycznymi wartościami dysponują, zresztą i pracownicy muzeów nie zawsze potrafią określić prawdziwą wartość rarytasów, ale ja, zapewne, mam nosa do takich rzeczy. Przez swoje życie znalazłem tyle arcydzieł, że żadna prywatna kolekcja nie byłaby w stanie ich pomieścić. W 1967 roku, na przykład, w pewnej starej chacie zobaczyłem u staruszka na ścianie portret cesarza Franciszka Józefa starodawnej roboty. „Po co Pan trzyma ten portret?” — zapytałem go. „A co, on już umarł?” — zdziwił się dziadek. A był jeszcze przypadek, kiedy miejscowy chłopak przyniósł mi dwa gobeliny — jego dziadek przywiózł je jeszcze z czasów wojny austriackiej i przez wszystkie te lata wisiały u babci nad łóżkiem. Chłopak chciał oddać je do muzeum, ale tam nie przyjęli: podarte, mówili. A u mnie nawet ręce się zatrzęsły, jak je zobaczyłem! Zapłaciłem mu z własnej kieszeni po 300 hrywien za każdy, a potem eksperci określili: XVI wiek. Austriacy teraz proponują po 300 000 euro za każdy gobelin, ale one zdobią i będą zdobić zamek w Olesku, w którym zebrano prawdziwe skarby. Swoją drogą, takie gobeliny tkali w XVI wieku tylko mistrzowie Paryża i Brukseli, wplatając w nie złote i srebrne nici, kobiece włosy. Na każdy szło do pół roku żmudnej pracy. — A ile skarbów Pan nie zdążył zebrać i przepadły w niepamięć, nikt nie liczył? — To moja największa boleść. Kiedy widzę, jak palą starodawne drewniane cerkwie, żeby zbudować na ich miejscu nowoczesne świątynie albo coś innego, serce zalewa się krwią. Na Zachodniej Ukrainie spalono już ponad osiemdziesiąt unikalnych cerkwi. Kiedy zawaliła się wieża zamku w Pomorzanach, ludzie w ciągu dwóch dni rozebrali ją na cegły. Z ośmiu zamków położonych w obwodzie lwowskim tylko sześć jest pod dachem, reszta wymaga rekonstrukcji, wszystkie czterdzieści zamków Tarnopolszczyzny jest w ruinach. Kiedy cztery zamki oddano Lwowskiej Galerii Sztuki, całe moje życie zmieniło się w walkę o ich odnowienie. Ale sprawa posuwa się opornie. Na przykład na rekonstrukcję zamku w Podhorcach, zbudowanego w XVII wieku przez Wenecjanina Andre del Aqua, tej perły europejskiej architektury pałacowej, która ustępuje urodą tylko zamkowi królewskiemu w Krakowie, przez ostatnie sześć lat nie wydzielono ani kopiejki środków państwowych. Pomagają mecenasi, przyjeżdżają i pracują w wolnym czasie pracownicy firmy „Coca-Cola”, żołnierze z miejscowej jednostki wojskowej, milicjanci, kozacy. — Mówią, że Piotr I zbudował swój Peterhof właśnie na wzór i podobieństwo zamku w Podhorcach, po tym jak tu przebywał? — To prawda! W 1635 roku hetman... Borys Woźnicki z autorką publikacji Natalią Harmasz. Hetman Stanisław Koniecpolski postanowił zadziwić całą Europę pięknem swojej rezydencji. Budynek i przepiękny ogród pojawiły się w Podhorcach dziesięć lat przed budową Wersalu, był tu hetmański zajazd dla karet, dziwowny park, rozplanowany przez Włochów, teatr pańszczyźniany, na bale zjeżdżali się europejscy monarchowie. Bywał i rosyjski car, którego poraził przepych zamku. Tutaj zgromadzono cudowną galerię obrazów: dzieła Rembrandta, van Dycka, innych znanych malarzy. Jednak po rewolucji czerwonoarmiści wycinali obrazy z ram, zamalowywali je, a na płótnach pisali rewolucyjne hasła. Bardzo wiele cennych przedmiotów wywieźli do Ameryki Południowej ostatni właściciele zamku, a kierownicy sanatorium przeciwgruźliczego, które mieściło się tutaj po wojnie, dopełnili obrazu zniszczeń. Główny lekarz, na przykład, przekształcił unikalny kościół w garaż, a w 1956 roku przez prace spawalnicze wybuchł tu dach. Zamek płonął dwa dni — możecie sobie wyobrazić, co z niego zostało. Te ruiny myśmy otrzymali w 1997 roku. „Ja proponowałem zrobić w podhoreckim zamku państwową rezydencję, nikt nie odpowiedział”. — Borysie Hryhorowyczu, te zamki to nie tylko historyczne i kulturowe dziedzictwo państwa, ale i, można by rzec, jego prestiż, atrakcja dla turystów, a więc i dochód. Czyż nie ma państwowego programu ich odrodzenia? — W tym właśnie rzecz, że środki zbieramy po prostu po groszach, przeważnie od mecenasów. Tymczasem na zakończenie rekonstrukcji zamku w Podhorcach pieniędzy potrzeba w skali państwa nie tak znowu wiele — 50 milionów hrywien. Ostatnio dali niewielką sumę sześć lat temu, żeby zatrzymać osuwanie się klasztoru w przepaść. Więcej nie dają. Tymczasem zainteresowanie obcokrajowców tą europejską perłą sztuki fortyfikacyjnej jest ogromne. Z Białorusi wielu turystów, Polacy przyjeżdżają, wszak tu była letnia rezydencja polskich królów — wstyd przed gośćmi, że pałac jest w takim stanie. A przecież mógłby być nie gorszy od Peterhofu — włoscy ogrodnicy jeszcze przed Wersalem urządzili tu cudowny park z tarasami, fontannami, rozarium. Ja nawet proponowałem zrobić na trzecim piętrze państwową rezydencję, żeby przyjmować tu głowy europejskich państw. Do tego i miejsce jest dogodne, i widoki z góry po prostu cudowne. Niektórzy zarzucali mi, że chcę, niby, podarować zamek urzędnikom, ale główne jest — zachować te narodowe świętości. One powinny dziwić i cieszyć ludzi, przyciągać do nas turystów z całego świata. Jednak na moją propozycję nikt nawet nie odpowiedział. — Mówią, że i duchy tu są? — Sam nie widziałem, ale łowcy duchów przyjeżdżali nawet z Ameryki, kilka nocy tu spędzili i za pomocą specjalnych urządzeń zarejestrowali: siły nadprzyrodzone istnieją! Istnieje nawet legenda o jakiejś „białej damie”, która mieszka w zamku — widziało ją wielu dawnych mieszkańców. I opowiadali, że w pokojach same z siebie zapalały się świece w świecznikach. My chcemy zorganizować ekspozycję fotografii zrobionych przez łowców duchów — będzie bardzo wesoło. — Niepowtarzalny wygląd tego zamku znany jest nawet tym, którzy nigdy tu nie byli… — Tak, ten pałac, zbudowany na wzór średniowiecznych zamków rycerskich, przyciągał wielu reżyserów. Tutaj kręcono filmy „D’Artagnan i trzej muszkieterowie”, „Dzikie polowanie króla Stacha”, Polacy wykorzystywali jego wnętrza do filmu „Pan Wołodyjowski”. Najpierwszy film o Bohdanie Chmielnickim, w którym grał

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn