Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №28 за 2019 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 31 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 28 (1028), 11—17 lipca 2019 Pawło Mowczan: Kosmos i Słowo, „i gwiezdna — w duszy — substancja...”

Jak każda wielka postać, Pawło Mowczan to cały wielowymiarowy Wszechświat, wciąż niedostatecznie zrozumiany jako zjawisko, które łączy Historię, Współczesność i Perspektywę. Jego wszechstronna działalność jako poety, kulturoznawcy, publicysty, działacza społeczno-politycznego i organizatora w najszerszym sensie pracy oświatowej wymaga interpretacji z punktu widzenia zarówno tworzenia, jak i zarządzania współczesną kulturą ukraińską. Umiejętność łączenia zmysłowego pojmowania Uniwersum za pomocą natchnionego słowa i ciągłe trzymanie wrażliwej ręki na pulsie ukraińskiej teraźniejszości, która krok po kroku tworzy historię, to jedna z rzadkich cech prawdziwego Mistrza. Jurij MOSENKIS, Dmytro CZYSTIAK, Kijowski Uniwersytet Narodowy im. T. Szewczenki, Europejska Akademia Nauk, Sztuk i Literatury w Paryżu Poetycka Odyseja Pawła Mowczana trwa ponad pół wieku i ma swój ciernisty, ale szczęśliwy los. I chociaż w czasie teraźniejszym, zdobywszy zasłużone uznanie, nie ma ona należytego rozpowszechnienia wśród masowego czytelnika, nazwiska znaczące uważnie śledziły i subtelnie interpretowały różnorodne oblicza talentu (ale też wytrwałej pracy) autora, któremu przyszło nie tylko przechodzić przez zwodnicze sidła czasu, ale i wznosić się dzięki pogłębianiu i rozszerzaniu doświadczenia duchowego (a zatem i estetycznego) — na ten horyzont, z którego przejaśnia się nie tylko w świecie materialnym, ale i w porywach duszy, przez które przebijają ślady i znaki innych wymiarów. Znamienne, że Iwan Dziuba w przedmowie do zbioru poety „Sól” (2013), nakreślając jego twórcze „wspinanie się na górę”, w finałowej puencie nieprzypadkowo wspominał o wpływach liryki filozoficznej Szewczenki, a mianowicie o „umiejętności mówienia o wiecznych pytaniach bytu językiem samego bytu”. Warto jednak zauważyć, że takie „mówienie”, „zaklinanie” i „nazywanie” jest całkowicie organiczne dla pewnej tradycji sztuki poetyckiej, która i dziś, choć przytłumiona wierszami nurtu narracyjnego, przebija się w kulturze ukraińskiej. Badacze systemów mitologicznych wywodzą najdawniejsze formy sztuki poetyckiej ze świętego obrzędu, kiedy następował kontakt z bytami duchowymi. „Mówienie” jawiło się wtedy jako część szerszego magicznego rytuału z udziałem innych praktyk rytualnych, które miały kierować uczestników ku „mistycznej partycypacji” (L. Lévy-Bruhl) ze światem sakralnym, powracać do „czasu początków” (M. Eliade), kiedy ludzka dusza pozostawała w bezpośrednim związku z tym, co teraz jest już zaświatowe. I jeśli w liryce antycznej zachowywała się jeszcze wyraźna struktura rytmiczno-melodyczna z nieodzownym akompaniamentem muzycznym, to stopniowo w rozwoju poezji jej rudymenty zniknęły, a wraz z popularyzacją struktur wiersza wolnego przeniesiono akcent z poziomu formalno-fonicznego na obrazowo-sensowy poziom tworzenia zamiast ich harmonizacji, chociaż właśnie zachowanie praw harmonijnej struktury jawi się jako jedno z podstawowych praw sztuki kosmotwórczej. Zauważmy, że „werslibryzacja” i „rozmywanie struktur fonicznych” poezji pod wpływem przede wszystkim tradycji amerykańskiej i europejskiej nie zyskały światowego rozgłosu — wystarczy zapoznać się ze współczesnymi kulturami poetyckimi arabską, turecką, indyjską (a także północnosłowiańską), a jeszcze zwrócić uwagę na popularyzację nurtów alternatywnych w rodzaju slam-poezji (chociaż w niej właśnie składnika filozoficzno-estetycznego prawie zawsze brakuje). Na szczęście twórczość Pawła Mowczana uniknęła zgubnych modnych nurtów „poezji narracyjnej”: Bo nagle pęknie, niby powrósło, ograniczająca rozum blisko ziemna, i błysnie w oczach łza niebieska, i gwiezdna — w duszy — substancja. („Skrzydłem balkonu wzniesiony w górę...”, 1988) Zresztą inaczej być nie mogło: już sam dorobek translatorski autora (a w nim, nawiasem mówiąc, do tej pory niewydane w osobnym zbiorze — i klasyków tureckich, filozofów i mistyków Machtumkuli z Nasimi, i wielkie grono poetów słowiańskich) świadczy, że oprócz ukraińskiego „mówienia”, poeta wchłonął i ekstatyczną tradycję sufizmu, i etykę tekstów koranicznych, i mistykę żydowską, i egzystencjalne przeżycia czarnogórskich i rosyjskich szestidiesiatników (nie na darmo jego utwory tłumaczył przyszły laureat Nagrody Nobla Josif Brodski). Uniknął poeta jeszcze innych pokus — rozpuszczenia się w licznych wpływach, nadmiernego abstrahowania w zabawowo-intelektualnej ekwilibrystyce, wysławiania postępu lub regresu społecznego czy materialnego, moralizatorskiego zamknięcia w wyjątkowej tradycji religijnej, a także nadmiernego zachwytu etnografizmem, historiografizmem, nacjocentryzmem i innymi -izmami, którym na imię — Legion. Wystarczy zapoznać się z liryczno-kulturoznawczo-metafizycznymi szkicami Pawła Mowczana „Źródła” (które powinny być przetłumaczone na świecie jak najszerzej, gdyż stanowią istotne rozważania nad duchowym dziedzictwem Ukrainy), aby upewnić się co do harmonizacyjnego potencjału doświadczenia kultury ukraińskiej, który przyjął on za etyczny i estetyczny punkt odniesienia w swojej twórczości artystycznej i społecznej. Albowiem mimo całej różnokierunkowości, twórczość ta jest skrystalizowana wokół dwóch magistralnych idei — to Kosmos i Słowo w mentalnej syntezie. Z jednej strony to bezgraniczny Wszechświat, który reprezentuje się w świątyniach trypolskich i wzorach na ceramice, obrazach przedchrześcijańskich bóstw spersonifikowanej Przyrody i chrześcijańskich ideach sakralnych. Z drugiej strony to Logos w całej jego starogreckiej wieloznaczności, który łączy archaiczno-symboliczną pieśń ukraińską z wedyjską mantrą, starotestamentowe słowo jako środek tworzenia świata z nowotestamentowym Słowem Bożym, Prawo z Łaską. Zakończenie na str. 3 15 lipca 2019 roku obchodzimy 80-lecie znanego polityka i działacza społecznego, poety i tłumacza, scenarzysty filmowego i publicysty Pawła MOWCZANA. Bieżący numer „Słowa Proświty” poświęcony jest tym hipostazom jubilata. Z rosy i wody, drogi Pawle Mychajłowyczu, wielu i błogich lat!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

„Przyjrzyj się uważniej swojemu odbiciu…”

Georgij FILIPCZUK Bywa, że nadchodzi chwila, gdy warto spróbować zmierzyć przebyte — przestrzeń i czas własnego bytu, począwszy od swoich odległych i do końca niezgłębionych początków, zapisanych w pamięci swego Rodu i Narodu. Ta droga własnego życiowego kosmosu, utkana z najbardziej nieoczekiwanych i niepojętych materii oraz irracjonalnych wrażliwości, wypełnionych pięknem, szczęściem, melodyką, natchnieniem, jak i trwogami, nieprawdami i skrzywdzonymi losami, z pewnością będzie przesycona ludźmi. W twojej wyobraźni może nawet wzburzać się energia czynów i myśli prawie 8 miliardów żyjących ziemian oraz ponad 50 milionów tej świadomej wspólnoty, która niegdyś strzegła, tworzyła, kochała, walczyła, podtrzymując ród. Każdy z nas w tej różnorodności indywidualnych cech, stykając się z prozą życia, nieustannie przebywa wśród ludzi. Jedni spotykają się na skrzyżowaniach twoich życiowych dróg, inni — na poboczu. Są z tobą nieustannie w szerokim zakresie postrzegania świata — od sedna emocjonalności aż po obojętność spustoszonej duszy. Przechodząc sobie drogi, zakochując się, ucząc się, broniąc się, przebywamy w żywiole nieustannych wzajemnych relacji, chociaż taki stan nie zawsze daje gwarancję poczucia braku deficytu ludzkiej komunikacji. Istotnie, człowiek jest istotą społeczną, pisał Arystoteles. Nawet najskrytsze odosobnienie, w którym od czasu do czasu pojawia się potrzeba u wielu natur (nie tylko twórczych i kreatywnych), jest przypadkową nieprzypadkowością, której istota polega na ugaszeniu pragnienia tego, co zobaczone, przeżyte, odczute, zachwycające lub znienawidzone przedmiotu uwagi. Kiedy rodzi się idea, buduje się myśl, powstaje arcydzieło sztuki czy racjonalna rzecz, myślalnie i niewidzialnie, w społeczeństwie czy przyrodzie, z nami przebywa Człowiek. Człowieczeństwo obecne jest zawsze, nawet w głuchej samotności. Bo ono, ta niewidzialna, ale oczywista materia, kształtuje atmosferę życia i ducha tego świata. Jest wmontowane w najróżnorodniejsze formy bytu, dźwięki, barwy, normy moralne, ideały, dążenia, pragnienia świadomej substancji, która funkcjonuje w modelu „Człowiek—Człowiek”, odpowiadającym kulturze i nieodczytanym przez nikogo (oprócz Wszechmogącego!). Ten zagadkowy co do treści, jakościowych i ilościowych wymiarów, formy obramowania ruch browniański ludzkich relacji buduje sensy dla „żywych i nienarodzonych”. Bo twoje świtowe przebudzenie i wieczorna spowiedź czy pokuta za zrobione, dokonane i „porobione”, za dzień, który minął, i za dzień jutrzejszy, unoszą się w myślach, planach, emocjach związanych z ludźmi. Od powodzenia, celów, możliwości przyszłych spotkań i interakcji często będzie zależała twoja droga. U każdego jest ona własna. Dla jednych — niezauważalna, niezrozumiała, w cierniach i przeszkodach, dla „szczęśliwszych” — w chwale, sukcesach, usłana różami. Jednak z natury ludzie są podobni, ponieważ każdy z nas od początku świadomego wejścia w świat pragnie, marzy o szczęśliwym losie, dobru, szczęściu, zwycięstwie, miłości, cielesnej czy innej przyjemności, bezchmurności gamy uczuć. Wszystkiego nie sposób wymienić. Ile ludzi, tyle marzeń i dróg. Jak bardzo pragnie się, aby na twojej drodze spotykali się dobrzy i szlachetni. Bo wtedy pojawia się więcej szans na twoje „uczłowieczenie”, nadziei na „mądrzenie się”, zwłaszcza sercem. To są szczęśliwe przypadki, gdy „inny” jest dla ciebie pomocny, pomagając w nauce „chodzenia” lub z przestrogą przypominając, że nadmiernie szybki bieg (donikąd) uczyni cię życiowo smutnym. A jeszcze bardziej, gdy poszczęściło się spotkać Osobowości, które są przykładem do naśladowania, wyznające jedyną wielką zasadę pedagogiczną — „rób, jak Ja”, która zdolna jest kształtować i samodoskonalić człowieka, naród, społeczeństwo. Bo ludźmi się nie rodzi, powiedział znany humanista E. Rotterdamski, oni są wychowywani. Tacy nauczyciele są jak sztandary. Stoją na straży, nie pozwalając niszczyć dusz, osobistej, narodowej, państwowej godności obywatela, wyznaczając dla narodu wartościowe punkty orientacyjne, wartości, które powstrzymują ludzi przed pokusą „modlenia się do obcych bogów”. Tymi rozczochranymi myślami staram się zbliżyć nie do prawdy o własnej interpretacji jakichś ogólnoludzkich sentencji, lecz do czegoś bardziej znaczącego i złożonego — Słowa, Światopoglądu, obywatelskiego i twórczego Czynu Pawła Mowczana. Naprawdę, kim on jest? Formalnie — znany Poeta i Humanista. A także — budziciel, nauczyciel, twórca i artysta, polityk i mąż stanu. Ukraiński. Czasem trudno ocenić filozoficzność jego poezji i poetyckość filozofii ukraińskiego serca, jednak bezwzględnie należy zawsze wyróżniać we wszystkim jego twórczym życiu misję budowania narodu i państwa. Paweł Mowczan był i pozostaje jednym z godnych mężów pierwszego narodowego powołania, którzy odbudowywali utraconą ukraińską państwowość, kulturę narodową, ojczystą ukraińską mowę, historyczną pamięć stratowaną przez najeźdźców i „swoich” mankurtów. Wielkie znaczenie społeczne miało „światopoglądowe odczucie Mowczana” przez co najmniej ostatnie cztery dziesięciolecia dla procesów budowania państwa. Wkraczał talentem, po obywatelsku odważnie, w głębie historii swego Narodu, Świata, stawiając sobie za cel godne utwierdzenie ukraińskości w współczesnej globalnej przestrzeni. Powiem o Mowczanie jego własnymi słowami, choć przeznaczonymi do zrozumienia innych sensów i warstw semantycznych ludzkiej istoty. Mowczan — to Głos śpiewaka słowa, dzwonnica najwyższej duchowej liturgii, świątynia w Słowie, które, zgodnie z tradycją, w ukraińskim krajobrazie stawiano na wzniesieniach, aby głos dzwonów był słyszalny dla ludzi i świata. Ten Głos nadal, chwała Bogu!, z nie mniejszą siłą rozbrzmiewa po Ukrainie także dziś, w czasach nowych wyzwań i zagrożeń, rosyjskiej i kolaboracyjnej agresji, w okresie kolejnych prób odnarodowienia ukraińskości, jej demograficznej i społecznej tragedii, która znów, jak w XIX—XX wieku, szuka lepszego losu poza granicami ojczyzny. Dotyka on w swoich wielogatunkowych publicznych wystąpieniach, twórczych dorobkach, książkach i zbiorach poetyckich, w telewizyjnych i radiowych debatach najczulszych stron ukraińskiej duszy, zagląda w głębokie skrytki ukraińskości, przypominając wielkim i małym wieczne Szewczenkowskie pytanie-przestrogę: „Kimże my?.. Czyimi synami? Jakich ojców? Kim? Za co skuci?..”. Lecz wizja Pawła Mowczana nie służy zadowoleniu z rzeczywistości ani prostemu przyjęciu naszej historii, czasem bardzo tragicznej, by znaleźć swoje należne miejsce w przestrzeni kosmogonicznej. Jego głos, logos, emocja energii narodowej, które w nim są zakodowane przez naturę, brzmią przede wszystkim dla świadków dnia dzisiejszego poprzez odwołanie się do wielkich przodków, których ideały i wartości on „tłumaczy” na współczesny język ukraińskiej rzeczywistości. Potwierdzeniem tego są unikatowe projekty „Proświty”, które realizuje on w zakresie tematyki ukraińskiej bohaterszczyzny narodowej. W szczególności uznanie w Ukrainie i poza jej granicami zdobyła seria edukacyjnych popularnonaukowych filmów (wraz z partią „Patriot”) o wymownym tytule „Od Światosława do Niebiańskiej Setki”. Światosław, Sahajdaczny, Bohun, Sirko, Wyhowski, Mazepa, Orlik — imiona, wokół których kształtuje się narodowo-patriotyczny paradygmat współczesnej polityki kulturalno-oświatowej. Historyczność i filozoficzność myślenia, adekwatność reakcji na ukraiński świat, jaskrawa wrażliwość w prezentowanych sensach, obrazach i formach, intelektualizm w ocenach zjawisk, procesów i perspektyw globalnych i narodowych oraz, co najważniejsze, nigdy niewłaściwa dla jego charakteru obojętność wobec sprawy ukraińskiej — cechy, którymi z jego niepowtarzalnej indywidualności wykuwa się Rycerz Ducha, Słowa i Czynu. W jego rękach, emocjach, twórczej i kreatywnej dramaturgii Oświatowca historia narodowa, kultura, ojczysta mowa, którą (według Potebni) gorliwie i troskliwie otacza się swój Naród, nabierają szczególnych sakralnych wymiarów wartości. Są one, jak stwierdza się w jego autorskim „Odgłosie”, za nami, przed nami i w nas, i z nami… Reaguje na kłamstwo i półprawdę. Wydaje się, że wszystkie główne 9 uczuć i prawie trzy setki ich pastelowych emocjonalnych odcieni są jednocześnie obecne w tym młodzieńczym zapale nieco siwowłosego i mądrego Mowczana. Czasem zastanawiam się — dlaczego wierzą mu i tak zainteresowanie go słuchają, za nim i do niego idą ludzie, zgodni, nawet gdy bardzo spere- Pawło Mowczan i Heorhij Filipczuk zaliczają się do jego współpracowników, pobratymców i przyjaciół z kręgu działaczy oświatowych. Najwyraźniej przyciąga mnie przede wszystkim jego naturalność, bo znając jego charakter od ponad trzech dziesięcioleci, widzę, że zawsze reaguje boleśnie na cudzy ból, a na radość – z zachwytem, solidarnie i uniesieniem. Imponuje mi w nim jedna cecha, być może mało zauważalna dla innych. Nigdy nie stara się być destylowanie poprawny. Za to jest normalny, i w tym tkwi jego ludzki urok. Spojrzenie Mowczana przypomina blask oczu młodego konia w słońcu. Ma zawsze otwartą przyłbicę i dzwoniące zbroje. Dlatego jest prawdziwy. Prawda Mowczana jest bardzo niewygodna. Być może właśnie za to tak dokuczają mu wrogowie, bez których świat nie jest światem, przeciwnicy polityczni, którzy nie zaliczają go do swojego aktywu, i władcy, bo nie jest nauczony służyć, z sarkazmem odnosząc się do „polityków-kelnerów”, którzy dziękują sami sobie za zdradę Ukrainy. Widocznie nie dopasowano go, bo i sam nie próbował. Chociaż nasze życie społeczne zawiera wiele dowodów na to, że nawet bardzo wielkie talenty znajdowały wygodne przystanie, dopasowując swoje „ja” do koniunktury czasu, wymieniając sprawę ukraińską na nieukraińską potrawę. Zmieniono jedną literę, a jaki kłopot od „warstwy przewodniej” spada na głowę ludu. Ogólne utożsamiono z prywatnym, a „stawek, młynek i wiśniowy sadek” stał się najwyższą miarą dla „służących”. Nie byłaby to bieda, gdyby postępowaniem rządziła nędza, lecz gdy rządzi zdrada, targowanie się i hańba. Szczególnie wtedy, gdy takimi stają się przewodnicy, „pierwszy szereg”, zapraszający ludzi, by lecieli na fałszywe światło. Kiedyś przyznałem się Pawłowi, że „nie nadążam” za takimi szybkimi, pochlebnymi i nadskakującymi. Cóż, taka wola Boża. Powiedziano, aby wyodrębnić to, co znaczące. Mowczan, wyrosły z głębi ukraińskiego czarnoziemu, ziemi nieokiełznanej przez nikogo, gdzie zapach Kolijiwszczyzny wciąż wrze wśród ludzi jak ostatnia nadzieja, przyswoił sobie inną zasadę życia, swoistą pedagogikę moralną, zawartą w Piśmie Świętym. Przecież tam powiedziano, że tylko za twój czyn będzie zapłata na twojej drodze. Bo jeśli postanowisz siać skąpo, skąpo też będziesz żął. Jeszcze w tamtych odległych czasach, jako dwudziestopięcioletni młodzieniec, Pawło napisze swoje „Dydaktyczne” (1964 r.), w którym bardzo dojrzale, etycznie i odpowiedzialnie postrzega się sens życia: Żyj, troskliwie mnożąc dobro, Twoje życie — to przedłużona lekcja. Nadejdzie termin, by na wszystko dać odpowiedź: Czego nauczył cię ten biały świat? Wydaje się, że Paweł Mowczan, przyswoiwszy wielki kontynent światowej i narodowej kultury, filozofii, literatury, zawsze starał się dawać odpowiedź — przed swoją rodziną, narodem, przeszłością i teraźniejszością, przyszłością. Jakby dokonywał codziennego plebiscytu (według Renana) przed samym sobą, dowodząc, że ludzkość jest piękna tym, iż mówi różnymi językami, a ludzie są różni, bo język określa charakter ich myśli, światopoglądu, kolorytu ich bytu. Bardzo chciałbym powiedzieć jedną, być może kontrowersyjną rzecz. W swojej najważniejszej misji obrońcy i twórcy języka ukraińskiego Mowczan jest jednym z chwalebnych przedstawicieli „konsekwentnego nacjonalizmu”, którego podwaliny kładli zarówno H. Skoworoda, jak i O. Potebnia, i T. Szewczenko. Bo co właściwie może zachować, zjednoczyć Naród — to język. Jest on jedyną cechą i warunkiem jego istnienia. Tylko wtedy, jak pisał Skoworoda, taki naród może stać się „nieruchomą masą”. Ponieważ nie mesjanizm i wybraństwo narodu — mesjasze według Dostojewskiego — będą strzec Świata, lecz ideał pojednania cywilizacji z kulturowym i konsekwentnym nacjonalizmem, opartym na myślach humanisty Potebni „o nierównej równości”, który broni nie tylko własnego „Ja”, ale i prawa do różnorodności kultur i języków zgodnie z odwiecznym prawem Natury. Bo świat „każdego” obdarzony jest szczególnym postrzeganiem. Otacza go jego melodyka, język, tradycja kulturowa, duchowe ramy. „Jaki jesteś, takim widzisz” — pisał wybitny szwedzki uczony, mistyk i filozof E. Swedenborg, którego idee Paweł Mowczan często „tłumaczy” na ukraiński ład. Bo wspólnoty ludzkie złożone są z osobliwych znaków i dźwięków, i każda ma swój alfabet i melodię. Temu wewnętrznemu światu już w XVIII w., na zorzy tworzenia państw narodowych, Swedenborg nadał najwyższy status, nie ograniczając go, lecz rozszerzając go w trzech znaczeniach: ziemskim, duchowym i niebiańskim. Właśnie w tej widzialnej i niewidzialnej kosmogonicznej przestrzeni Wszechświata Mowczan szuka gniazda życia dla Ukrainy. Sprężyste, romantyczno-realne i filozoficzne spojrzenie zawarte jest w jego poezji, książkach, refleksjach i wystąpieniach publicznych, w działalności twórczej i społeczno-politycznej. Energia i sztuka „Być!, a nie mieć” (według E. Fromma) określa jego światopoglądową i behawioralną normę życia, do którego podchodzi z czcią. Przywołuję wiersz-wyznanie „Ja…”, napisany w 2004 roku: Życie rozległe jak święto, aż mrużysz oczy od jasności… Po co dopełniać rysunek wyszczerbionym kolorem ciemności, jeśli ten dzień — dar życia — przyjmij z wdzięcznością… Przyjmij, drogi Przyjacielu, i naszą szczerą wdzięczność. Za Twoją Miłość i Pracę. Dla Ukrainy! Niech Twoje makowe „Ja” zawsze rozkrzewia się na ukraińskiej niwie i w ukraińskiej Duszy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Pawło Mowczan: Kosmos i Słowo, „i gwiezdna — w duszy — substancja...”

Zakończenie. Początek na str. 1. Przedstawiając wspólny francuski przekład Dmytra Czystiaka i Nicole Laurent-Catrice wybranych wierszy „Srebrna krew” Pawła Mowczana po jego wyborze, wraz z niezapomnianym Jurijem Bohuckim, na członka rzeczywistego Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury w Paryżu na prezentacji w wydawnictwie „L’Harmattan” w styczniu tego roku, Kawaler Orderu Legii Honorowej, Sekretarz Generalny EANSL Nicole Lemaire D’Agaggio zauważyła, że właśnie dzięki lirycznemu odczuwaniu świata poeta przepuszcza przez strukturę duszy znaki wymiarów duchowych, utrwalonych w świecie kultury, i wciela je w twórczą materię wiersza. Na prezentacji zbioru byli obecni znani pisarze, członkowie EANSL z różnych krajów, którzy również ciepło wypowiadali się o autorze, więc zapowiada się długotrwała i owocna współpraca. Tak, obecny na prezentacji członek Akademii Rumuńskiej, Prezydent Międzynarodowej Akademii Literackiej im. M. Eminescu, profesor honorowy Uniwersytetu w Krajowej Ion Diaconescu na Międzynarodowym Festiwalu Poezji im. M. Eminescu już później, w czerwcu tego roku, z okazji jubileuszu poety „za wybitny dorobek pisarski” uhonorował P. Mowczana Złotym Medalem im. M. Eminescu, wyrażając nadzieję na przygotowanie rumuńskiego wydania „Srebrnej krwi”. Wysoko oceniła twórczość poety znana włoska poetka, Prezydent Międzynarodowego Festiwalu „Europa wierszowana” Laura Garavaglia, zaznaczając, że „doświadczenie duchowe Pawła Mowczana daje natchnienie europejskiemu czytelnikowi, odkrywając mityczny kosmos mało znanej jeszcze ukraińskiej kultury” i, mając nadzieję na spotkanie z autorem jesienią w Kijowie, zaproponowała przygotowanie włoskiego wydania jego utworów. Poparł ją profesor polityki międzynarodowej Uniwersytetu Rzymskiego Luciano Monti. A dawny przyjaciel poety, klasyk literatury azerskiej, profesor Uniwersytetu w Çanakkale, laureat Nagrody EANSL „Miłość do wolności” Mamed Ismaił podzielił się ciepłymi wspomnieniami o wspólnych odwiedzinach miejsca pochówku wybitnego myśliciela Nasimiego i podkreślił wybitną pracę P. Mowczana na rzecz rozpowszechniania w Ukrainie literatur turkijskich. Inny członek EANSL i Mołdawskiej Akademii Nauk, redaktor naczelny tygodnika „Literatura i sztuka” Nicolae Dabija, który również planuje wkrótce odwiedzić Ukrainę, zauważył, że francuskie wydanie utworów ukraińskiego poety powinno stać się źródłem poszukiwania wartości duchowych także dla współczesnych frankofońskich czytelników z całego świata, wszak w dobie nadmiernej ekwilibrystyki intelektualnej utwory P. Mowczana przenoszą akcent na strukturę duchową kraju, rodu, duszy ludzkiej i ogólnoludzkiej. Członek EANSL i Bułgarskiej Akademii Nauk i Sztuk, laureat Nagrody im. F. Coppée Akademii Francuskiej Atanas Vantchev de Thracy zauważył, że wydanie utworów P. Mowczana w serii „Poeci pięciu kontynentów” w wydawnictwie „L’Harmattan” jest zwycięstwem dla ukraińskiej poezji i wyraził żal, że dotąd nie wydano w niej utworów znanych mu klasyków T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki, którzy są niemal niedostępni dla frankofońskich czytelników. Ale poeta zauważył, że „teksty P. Mowczana mają taką siłę artystyczną, że z pewnością utorują drogę także innym ukraińskim twórcom”. Mamy nadzieję, że twórczość jubilata dopiero rozpoczyna swój szeroki szlak, wszak francuskie wydanie pewnie zdobywa serca znanych zagranicznych pisarzy, literaturoznawców i działaczy kultury — od Chin po Meksyk, od Japonii po USA. Bardzo chcielibyśmy, aby także struktury państwowe wreszcie uświadomiły sobie ważność prezentowania za granicą najwyższych wzorców współczesnego ukraińskiego piśmiennictwa, do którego bez wątpienia należy twórczość P. Mowczana, gdyż laureaci Nagrody Nobla nie pojawią się w Ukrainie bez należytej promocji naszych autorów za granicą, i to przede wszystkim autorów, którzy stanowią rdzeń ukraińskiej kultury duchowej. Podzielając przemyślenia zagranicznych kolegów, zauważmy, że uduchowiona materia wierszowa u P. Mowczana nabiera nowej jakości także na poziomie formalnym — poprzez pojawienie się złożonych struktur magiczno-fonicznych, innowacji w słowotwórstwie czy odwrotnie — „ożywienie” zapomnianych konstrukcji, dzięki potebniańskiej „formie wewnętrznej” słów czy „funkcji kreatywnej” poetyki według R. Jakobsona. Ależ wiersz samostwarza się także w planie obrazowo-symbolicznym — poprzez przyrost znaczeń dzięki wieloznaczności wprowadzonych obrazów i ich połączeń, polifonii „śladów” kultury z rozmaitych tradycji kulturowych, wzajemne przenikanie się podmiotów opowieści i lirycznego bohatera, metaforyczno-ezoteryczne śmierci-inicjacje materii dla abstrahowania i idealizacji. Dlatego kiedy autor na zakończenie zbioru „Sól” w wierszu „Wzajemne odzwierciedlenie” zauważa, że „na odległość miłości” „światło ze światła powstaje // i odbija bliźniaka”, za tą liryczną obserwacją kryją się i platońskie ideolegemy Eidosów oraz Androgyna, podświetlonych Boskim Dobrem, i emanacja Jedni u neoplatoników, i kabalistyczne światło Drzewa Sefirot, i patrystyczna triada Dobra, Piękna i Światłości, i echa praw analogii w licznych nurtach ezoterycznych, i pradawne odczucie duszy jako części cyklicznego boga słońca w ukraińskiej mitologii... Już tylko po tym jednym cytacie wymownie widać, że podmiot poezji Pawła Mowczana jest wieloraki, a jednocześnie stały. Mimo zmiennych metamorfoz, tragicznej walki w różnorodnych współrzędnych przestrzennych i czasowych, siły duchowe, złożone w Człowieku, stają się projekcją wyższych struktur duchowych pod warunkiem harmonizacji podobnego podobnym. Stąd — walka lirycznego bohatera o często dramatyczne upodobnienie do chrześcijańskich czy staroukraińskich pogańskich ideałów. Taki katharsis może nawet wydać się rozkładem materii, ale za nim wyczuwa się wyjście na nowy cykl na drodze do duchowego doskonalenia. Zauważmy, że takie transformacje rozprzestrzeniają się nie tylko na człowieka, ale i na szersze byty duchowe — Rodzinę, Ród, Ziemię i Ludzkość. Odrzuciwszy niestosowną patetykę, poeta odkrywa je właśnie jako struktury powszechnego Ducha, które pozostają w ścisłych wzajemnych powiązaniach i także przechodzą złożoną drogę przez odmiany czasu i przestrzeni, przez Chaos — do osiągnięcia samości i wspólnoty ze zharmonizowanym Kosmosem. A w oczy wchodziła przedświtowa mgła zimnym promieniem; stawał się końcem początek świata, pierwopoczątek zaś — końcem... („Spojrzenie przez magiczny kryształ”, 1988). Jednym z ważnych środków harmonizacji chaotycznych tendencji w rozwoju Ukrainy staje się jej Język jako projekcja Ducha (taka idealistyczna myśl w różnej terminologii ma dawną tradycję — od Platona do św. Tomasza z Akwinu, od W. von Humboldta do J. Łotmana) i jednocześnie Ducha Narodu. Oto dlaczego, jak pokazuje opublikowane w tym roku monograficzne badanie O. Strokalja (Kijów: „Jarosławiw Wał”), ważne jest nie tylko przeanalizowanie, ale i spopularyzowanie potencjału słowotwórczego dorobku poetyckiego autora — subtelny znawca harmonizuje go, starannie dbając o jego czystość i odnowienie, nakreślając tendencje dla jego możliwego rozwoju. Mimo że: ...noc taka, jak otchłań — głęboka. [...] Proch szorstki na ustach, nieprzeszyta głuchota, a na piersiach miecz leży, — chodzi kołem czarna nić — nawija głosik, — wokół serduszka kłębek. (“Słowiczku mały...”, 2015) W tym kontekście staje się zrozumiała poważna i wyraźna działalność państwowotwórcza Pawła Mowczana, w szczególności w zakresie odnowienia i organizacji w trudnych czasach Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta”, które niesie wyjątkową misję kulturalno-oświatową, kontynuując tradycje tych sławnych poprzedników, którzy położyli duchowy fundament pod formowanie się narodu ukraińskiego — dla pielęgnowania następców, którzy zapewnią ciągłość historycznego postępu Ducha Ukrainy w harmonii z działalnością wyższych struktur duchowych. W roku poważnego jubileuszu Paweł Mowczan jest w zdumiewającej formie. Zresztą, tak właśnie być powinno — kiedy życie poświęcasz pracy i twórczości, która uduchowia, — pracy i twórczości wystarczy na lata i lata, a nawet na lata pozaziemskie, wszak droga Słowa i Ducha nie ma granic. Wie o tym dobrze sam Artysta, inspirując także nas: Rozwiera się świat, i w rozłomie zieje świdrowina hucząca, co wsysa czas. Nieważki już ja — powłoka przezroczysta wylatuje w otwór okrągły, gdzie słońce oświetla nas. (“Powracam i ja. I nikt nie zatrzyma...”, 2015) Z rosy i wody Panu, drogi Pawle Mychajłowiczu, — na błogie i jasne lata! Jurij MOSENKIS, Dmytro CZYSTIAK Przedstawienie kandydatury P. Mowczana przez D. Czystiaka wspólnie z Sekretarzem Generalnym Europejskiej Akademii Nauk, Sztuk i Literatury w Paryżu N. Lemer d’Agaggio Prezentacja francuskiego wydania zbioru P. Mowczana “Srebrna krew” Uhonorowanie P. Mowczana na Międzynarodowym Festiwalu Poezji im. M. Eminescu w Rumunii

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Tak tworzy się niewidzialne braterstwo poetów

Wasyl HOŁOBORODKO, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki. Jest istotne, kiedy poznałem Pawła Mowczana, najpierw jego poezję, a później osobiście. Stało się to bardzo dawno, w czasie, gdy zacząłem śledzić periodyki literackie, przeżywając niepowtarzalne chwile radości ze spotkania z nowymi utworami młodych poetów, a wśród nich, różnych i zachwycających, także z wierszami Pawła Mowczana. Istotne jest dla mnie to, że te chwile radości zamieszkały w mojej duszy na zawsze i od tego robi się dobrze na duszy, choćby nie wiem jak ciężkie i nieprzyjemne były życiowe okoliczności. Kiedyś pewien poeta wyraził myśl o zatrzymanej chwili. Otóż uważam, że taką zatrzymaną chwilą jest właśnie poezja, ta poezja, z którą zapoznałem się na początku swojej twórczej drogi. Najpierw było zapoznanie się z wierszami poetów, a potem już z samymi poetami, i nie było to poznanie po raz pierwszy, a jakby spotkanie z dawnym znajomym — światło poezji rzutowało na postacie poetów i te jasne postacie towarzyszyły mi przez całe życie. To nie dlatego, że odległość w przestrzeni i czasie idealizuje ludzi, wydarzenia, a właśnie przez pierwotne światło ich poezji. Czasami myślę: chyba dobrze, że nie żyłem obok tych ludzi, bo bliskie obcowanie przyćmiłoby światło, które nosiłem w duszy i chroniłem je, jak płomyk świeczki przed podmuchami wiatru. Tak tworzy się niewidzialne braterstwo poetów. Niestety, okazuje się, że towarzystwo poetów takim aż nadto braterskim nie jest, z pewnością takim nie było i w tym czasie, kiedy ja wszystkich poetów uważałem za swoich braci. Z czasem następowała dyferencjacja społeczna i każdy zajmował, często nie z własnej woli, szczególną, swoją niszę w społeczeństwie, komunikacja się przerywała. Nie tylko przez odległość czy różnicę wieku. Niestety, tak jest i nic na to nie poradzisz. Kiedy odbywałem służbę wojskową we Władywostoku, moi przyjaciele przysyłali mi wiele książek z Ukrainy. Pamiętam do dziś ten świąteczny dzień, kiedy wśród innych książek zobaczyłem zbiór Pawła Mowczana pod tytułem „Kora”. Święto trwało przez wszystkie dni, kiedy wielokrotnie czytałem wiersze ze zbioru. Kiedy wracałem do domu, to wśród innych najpotrzebniejszych rzeczy, które wziąłem ze sobą, był i ten zbiór. Istnieje takie pojęcie jak monolog wewnętrzny, ale jest jeszcze dialog wewnętrzny: czyż mało rozmawiałem w myślach z drogimi dla mnie, nieobecnymi ludźmi, wyrażając swoje wrażenia i myśli po przeczytaniu. Na początku twórczości, kiedy intensywnie szukałem swojego niepowtarzalnego sposobu tworzenia wierszy, mając przed oczami różne wzorce, w tym także wiersze wolne, ale to wszystko były wiersze wolne autorów zagranicznych, jakoś spotkałem wiersz Pawła Mowczana „Biali człowieczkowie”. To mnie niebywale podtrzymało w moich dążeniach do pisania nie klasycznymi miarami, a tylko wierszem wolnym, bo zobaczyłem, że i nam, w niewoli radzieckiego klasycznego wierszowania, można pisać wierszami wolnymi. Było to wsparciem w moich zamiarach. I choć sam Paweł Mowczan nie odszedł od klasycznego wierszowania, mając tam nieprześcignione osiągnięcia, ja dalej kontynuuję podążanie drogą wiersza wolnego, drogą, której początkiem był i ten pamiętny dla mnie wiersz. O czym zawsze wspominam i opowiadam wszystkim z wdzięcznością autorowi, Pawłowi Mowczanowi. Po raz pierwszy Pawła Mowczana zobaczyłem w maju 1964 roku, kiedy zaproszono mnie na seminarium, które prowadzono w Irpieniu: właśnie w tym czasie autor znanej mi już książki poezji „Na te!” też tam wypoczywał. Studiował już w Instytucie Literackim im. Gorkiego, a w Irpieniu pasjonował się grą w tenisa stołowego. Wspólni znajomi wiele opowiadali o nim. Wydaje się, że właśnie w tym czasie i po tych opowieściach zacząłem z zachwytem postrzegać nie tylko wiersze Mowczana, ale i jego życiowe sukcesy. Stał się tym, kogo chciałbym naśladować. Kilka lat po tamtym spotkaniu u mnie też tak wszystko szczęśliwie się układało, póki nie urwało się skreśleniem z 2. roku Uniwersytetu Donieckiego. Choć spotkań po tym u nas nie było, ale zawsze grzała mnie myśl, że gdzieś jest mój sprzymierzeniec na niwie poetyckiej i współmyśliciel w wymarzaniu prawdziwej Ukrainy. Wieczór artystyczny w Filharmonii Kijowskiej. 2014 r. Od 1986 roku moje wiersze zaczęto drukować na Ukrainie, bo przedtem prawie 20 lat nie drukowano, nawet nazwisko moje nie było wspominane wśród młodych literatów, a w 1988 już nawet przygotowywano zbiór moich wierszy, i Paweł Mowczan poprosił o napisanie do niego przedmowy Mykołę Winhranowskiego, co ten wykonał, pisząc błyskotliwy esej o moich wierszach. Choć mnie nie drukowano prawie 20 lat, i wydawcy, redaktorzy wydawnictw, przeważnie moi koledzy po fachu poetyckim, wiedzieli o tym, ale nie spieszyli się z propozycjami przesyłania im rękopisu swoich wierszy, a może działo się to jeszcze dlatego, że przebywałem daleko od Kijowa, gdzie moi pobratymcy-koledzy przejmowali się nie poezją, a poszukiwaniami darczyńców z diaspory, a więc nie do mnie, upośledzonego przez komunistyczną władzę, było im spieszno. Przeszkód było pod dostatkiem. „Dobrzy ludzie” tyle razy wkładali kije w szprychy żaglowca, że nikomu innemu, chyba, nie udałoby się utrzymać kursu w przyszłość. Już przechodzi zachwyt w ból, Miłość — przeciągła męka... Zamiast kukułki — zewsząd Lecą jesienne kruki... „Ty” (str. 14) Ale sternik Mowczan nie tylko zdołał przeprowadzić przez groźne rafy i zgubne mielizny w sztormowym morzu zmian i perturbacji, a zachował i rozbudował tę niezwykle ważną ogólnoukraińską organizację społeczną, która stała u samych źródeł państwowotwórczości i działa w imię ukraińskiego narodu oraz wyprowadza jego niezbywalne znaczenie na światowe forum. Śpiewająca obręcz krążyła po widnokręgu, sprężysty kij szedł koziołkiem w step i odrywała się od warg wstążkowa czysta pieśń, dźwięcznie wymawiało się twoje imię święte... „Ty” (str. 16) Ja, dzięki Bogu, nie jestem pozbawiony uwagi prasy i telewizji. Mojej twórczości poświęcono ponad 380 recenzji i artykułów badawczych. Ale są tacy autorzy, których słowo jest dla mnie szczególnie cenne, nieważne kiedy zostało powiedziane czy napisane. Takim dla mnie jest słowo Pawła Mowczana. Wyjątkowe, współczesne, drogie. „Trzeba mieć dużo powietrza w piersiach, w duszy – potrzebę, aby przez czas spędzony przy sztaludze sięgnąć tych zakazanych stref tego, ale jednocześnie i innego świata, aby stwierdzić: jest wieczność, w której panuje wieczna jesień, czy wiosna, czy lato, jest wieczność, która jest obecna w nas, i my sami jesteśmy czasowymi skupiskami, w których obecne są nie tylko piękne rodzinne ukraińskie krajobrazy, ale i obecni są ci, którym odebrano możliwość życia, kontynuując się w dzieciach i wnukach... Są tragiczne postacie, które wychodzą razem z mgłami, ze śniegami, z deszczami, z głębin 1932—33 lat, aby przypomnieć: w tym świecie jest wielkie zło, które wszystko niszczy, które odbiera Czas, zwija Wieczność, zsuwając na historycznej Scenie Kulisy, aby powiedzieć, że wszystko jest absurdalne, bo jest tylko wielkie nic...”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Podziękowanie z życzeniami

Wałerij FRANCZUK, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy. Zatem jeszcze żyjesz dotąd, zatem wyprostuj skrzydło – spójrz, krąży bezgłośnie anioł dnia nad wsią... “Ty” (str. 4). To z podarowanej książki nowych poezji szanownego jubilata. Na moim biurku, tak nazywam niewielką deskę na parapecie w pracowni na Trojeszczynie, leżą obok siebie Biblia, “Kobziarz”, album artystyczny Wasyla Zabaszty, artysty, który w ciężkim okresie moich błąkań swoim ciepłym słowem wzmocnił moje młode, lecz już poszarpane skrzydła marzeń. Tutaj też pełnoprawnie gospodarują filozoficzne przypowieści zbioru poetyckiego Pawła Mychajłowycza Mowczana “Ty”. Otwieram ją, gdy dusza prosi o pocieszenie, w czasach poważnego przemyślenia wydarzeń teraźniejszości mojej Ukrainy. Kiedy serce wyrywa się z piersi krzykiem rozpaczy lub bije w głowę na alarm o ukraińskich grabiach, które z dobrego narzędzia zamieniły się w pałkę, na którą my, rodacy, permanentnie wpadamy, i już wydaje się, że od powtarzania tych uderzeń na głowach niektórych ludzi nie guzy, a kozie rogi wyrosły. Lampasy, wypustki, doły pięciokątne, Trybuny... trąby... piramidy... gips... Nie ma czasu... jest jakaś przyszłość... Istoty nie ma – całkowity jest zaczyn... “Ty” (str. 34). Nasza znajomość z Pawłem Mychajłowyczem przypada na początek lat 90. XX wieku. Dopóki będę żył, będę wdzięczny, że kierowane przez niego Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” tak serdecznie, po bratersku, przyjęło mnie, prostego chłopaka z podolskiej głuszy, z jego, w tamtym czasie, nie tak szeroko znanymi osiągnięciami twórczymi, w swoje sławne szeregi. Początkowo jako wolnego słuchacza, dalej – szeregowego członka towarzystwa, a teraz członka jego Rady Głównej. Jestem artystą, dlatego zawsze zapraszam braci na swoje wystawy, bo szanuję ich, a obecność pana Pawła to zawsze święto. Jego słowo uskrzydla mnie, zapala, inspiruje. I w czasach, kiedy moje osiągnięcia twórcze ludzie oceniali, i kiedy mnie jako artystę ignorowano, a nawet otwarcie przemilczano. Zwłaszcza w tym czasie, gdy moją twórczość towarzystwo zgłaszało do zdobycia Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. To nie był krótki dystans, a siedmioletni maraton o autentyczność, o przetrwanie. “Proświta” przez wszystkie te lata szła obok pewnie i z wiarą, że moja twórczość zasługuje na uznanie. Tym bardziej, że co roku przedstawiałem do rozpatrzenia komisji nowy cykl utworów i przeprowadzałem do dziesięciu wystaw indywidualnych. Ale czy tylko ja jeden miałem takie wsparcie? Ilu sławnych synów i córek Ukrainy traciło wiarę w sprawiedliwość władzy wobec ich osiągnięć twórczych, ale Paweł Mychajłowycz Mowczan swoim szczerym ciepłym słowem i czynem zawsze inspirował do nowych twórczych dokonań. Ludzie wierzyli i wierzą mu, dlatego idą naprzód. Nie mogę nie zauważyć, że przez wszystkie dwadzieścia osiem lat naszego Ukraińskiego czasu, i dzisiaj, kierownictwo państwowe problemami “Proświty” się nie obciąża, a oto przeszkód na drodze towar... Na wystawie Wałerija Franczuka “Dzwony pamięci”. 2005 r. Ukraiński Dom

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

władzą autora, im było. Dopiero w 2013 roku wydawnictwo Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” zwróciło na mnie uwagę i wydało wielki zbiór moich wierszy, opatrując wydanie głęboką przedmową życzliwego pióra mojego ulubionego od dawna poety Pawła Mowczana. 2014 roku zmuszony byłem opuścić Ługańsk, który stał się dla mnie niekomfortowy do życia. Dzięki trosce Pawła Mowczana, ówczesnego sekretarza Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zamieszkano mnie w Irpieńskim Domu Twórczości Pisarzy. Ponieważ wyjeżdżałem z Ługańska, uważając, że na niedługo i jeszcze w środku lata, dlatego też zostałem nieprzygotowany na jesienno-zimowe spadki temperatury, ale i w tym przypadku przyszedł mi z pomocą mój kolega Paweł Mowczan. Zamieszkano mnie w Domu Twórczości Pisarzy decyzją ówczesnego sekretariatu i ja, i oni mieliśmy nadzieję, że na niedługo, a okazało się, że mieszkam już piąty rok. Nowe kierownictwo Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy zwróciło na to swoją baczną uwagę i zaczęło ustami szefa tej twórczej organizacji wyrzucać mi, że ani grosza nie płacę za nadkomfortowe mieszkanie: wanny nie ma, toaleta zaraz zapadnie się pod ziemię. Wysoka poezja, którą adorujemy i ja, i Paweł Mowczan, w czasach radzieckich nie była wspierana (moich wierszy nie drukowano, a Pawła Mowczana należycie nie doceniano krytyką), bo w tamtych czasach kultywowano poezję dostępną dla niewybrednego czytelnika, czyli żeby była zrozumiała i „dojarce, i pasterzowi”. A obecnie, wydaje się, młodzi poeci tym się nie przejmują, dla nich na pierwszym miejscu stoi nowość tematyczna, a wydawcy dostosowują się do prymitywnych gustów potencjalnych czytelników: to trzeba usunąć, to trzeba zmienić, bo współcześni czytelnicy nie zrozumieją… Dobrze, że my z Pawłem Mowczanem w swojej twórczości poetyckiej nie kierowaliśmy się zamiarami podobania się wszystkim przyszłym czytelnikom, dlatego też mamy kilka tomów wysokiej, nieprzemijającej w czasie poezji Pawła Mowczana. Czytajmy tę wysoką Poezję, przebywajmy na tych wyżynach, dokąd wznosi nas poeta! Jednak artysta, jako pomocnik Pański, zdecydowanie rozbiera te betonowe mury wokół nas i, rozdarłszy okna na oścież, mówi: „Świat jest piękny, Świat jest wielki, Dobro i Bóg są obok”. I Pamięć nie jest niczym innym, jak przypomnieniem o tym, że za tym, co widzialne, zawsze istnieje to, co niewidzialne, tak umiejętnie i tak dusznie oświetlone promieniem talentu, talentu Walerija Franczuka”. Z artykułu „W promieniu Franczukowskiego światła”, str. 4. 2009 rok. Kijów, P. Mowczana do broszury utworów W. Franczuka. Jak po takich słowach nie stawać do sztalugi? Wielkie dobro i odpowiedzialność — iść jedną drogą z wielkim synem Ukrainy Pawłem Mychajłowyczem Mowczanem — poetą, wojownikiem, patriotą, którego słowo jest ostrym mieczem dla wrogów naszej ojczyzny i opancerzoną tarczą dla ochrony rodzinnej ziemi. Paweł Mychajłowycz należy do złotego funduszu intelektualistów, którzy generują i wzbogacają Naród. Dzięki takim wybitnym postaciom status wolnej Ukrainy tak tęczowo rozkwitł w ostatnich trzech dziesięcioleciach. Mamy nadzieję, że na wieki. Jego słowo jest wykute ze znaków-totemów megalitycznej Kamiennej Mogiły, dlatego jest ono poza przestrzenią, poza czasem. Ono wolnym ptakiem wzlatuje w niezgłębioną wyżynę, gdzie nie ma podłości, zdrady, gdzie panuje Duch! Jego myśl odbija się w oczach scytyjskich kurhanów-sanktuariów, bab-idoli. Jest ona skropiona źródłami epoki trypolskiej, życiodajnie napełnia otoczenie, gasi pragnienie we mnie, w tobie, w nas, niesie ludzką istotę do praźródeł naszego bytu. Życie! I ty było miodowe I nie oskarżysz dni swoich: my — ci sami, my — ci sami, choć dni wciąż nowe, a za oknem: to deszcz, to śnieg... „Ty” (str. 18) Z rosy i wody Wam, drogi nasz jubilacie, wielki mistrzu słowa, przyjacielu-bracie Pawle! Dziękuję losowi za radość życia obok Was, uczenia się od Was miłości do Ojczyzny, odczuwania Waszej odwagi w bronieniu zasad i przekonań, których tak brakuje w nasz rozchwiany czas.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Wielki Księgarz

Wasyl KŁICZAK, dyrektor centrum wydawniczego „Proświta” W osobnej szafie na książki układam książki wydrukowane w centrum wydawniczym „Proświta”, począwszy od 1995 roku, czasu założenia wydawnictwa. Uzbierało się ich około pięciuset. Łączny nakład wydań liczy około dwóch milionów egzemplarzy. A jak wszystko się zaczynało? Na zaproszenie Pawła Mowczana przyszedłem do „Proświty” w lipcu 1992 roku. 27 lat temu. Zaproponował mi objęcie stanowiska kierownika wydziału wydawniczego Towarzystwa. Wydaliśmy wtedy kilka broszur, nawet zamierzaliśmy się na serię „Biblioteka Narodowa” (w stylu macierzystej „Proświty”). Wydaliśmy podręcznik Iwana JuszcZuka „Język ukraiński dla początkujących” (w nakładzie 65 tysięcy egzemplarzy), „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, ilustrowanego przez Wasyla Łopatę (w nakładzie 25 tysięcy egzemplarzy). 25 kwietnia 1995 roku zarejestrowano spółkę z o.o. „Centrum Wydawnicze „Proświta”, w której powstanie Mowczan aktywnie się zaangażował. Kwestia stworzenia wydawnictwa dojrzała w związku z wymogami ustawodawstwa. Zgodnie z nim, towarzystwo „Proświta” mogło prowadzić działalność wydawniczą i inną gospodarczą poprzez utworzone struktury komercyjne. Zatem zaczęliśmy działać. Od tego czasu wydaliśmy niemało książek, z których osobiście jestem dumny. Czy warto wymieniać wszystkie? Warto, ale jest to niemożliwe, bo zabraknie miejsca w gazecie. Chcę podkreślić jedno: wszystkie nasze najważniejsze, najbardziej udane projekty nie mogłyby się obejść bez udziału Pawła Mowczana. Udziału istotnego i znaczącego. Wspominam rok 2004. Wrzesień. Forum Wydawców we Lwowie. Opera. Nagradzają najlepsze książki w różnych kategoriach. I przychodzi kolej na najważniejszą nagrodę — Grand Prix. Sala wstrzymała ... i Jewhenem Paszkowskim oddech. I wtedy prowadzący ogłasza — Grand Prix Forum otrzymał tomik poezji „Sługa piwonii” Mykoły Worobjowa, centrum wydawnicze „Proświta”. Wchodzę na scenę, odbieram dyplom i ślimaka. I wypowiadam słowa wdzięczności dla jury Forum, a potem kładę taki nacisk: — A jeszcze chcę powiedzieć, że ten nasz projekt wydawniczy doszedł do skutku dzięki inicjatywie i wsparciu przewodniczącego „Proświty”, deputowanego ludowego Pawła Mowczana, który jest obecny na tej sali. Prowadzący podchwytuje moją falę i mówi do sali, wypełnionej burzliwymi oklaskami: — Panie Pawle, witamy Pana serdecznie! Lwów Pana kocha! A jeszcze dodałem, że mam nadzieję, iż tę wysoką ocenę jury Forum wezmą pod uwagę szanowni członkowie Komitetu Szewczenkowskiego w przyszłym roku. Tak też się stało. Nasz autor Mykoła Worobjow został laureatem Nagrody Szewczenkowskiej w 2005 roku. Również rodzinę laureatów powiększył w 2006 roku nasz autor, płomienny publicysta, sławny i niezapomniany Anatolij Pohribny za książki „Po zaczarowanym kole wieków”, „Zew silnego czynu”, wydane u nas. Warto wspomnieć książkę R. Radyszewskiego i W. Swerbyhuza „Iwan Mazepa w sarmacko-roksolańskim wymiarze wysokiego baroku”, również wyróżnioną przez Forum Wydawców w kategorii „Przeszłość” w 2006 roku. Nazwałbym to wydanie arcydziełem. A jeszcze — nasza Szewczenkiana. Jakże bez niej? Wydawaliśmy „Kobziarza” Szewczenki, oprócz wspomnianego łopatowskiego, jeszcze w opracowaniu graficznym Wołodymyra Harbuza. W obecnym wydaniu „Kobziarza” projektant Kostiantyn Sulyma wykorzystał ornamenty niezapomnianego Wołodymyra Jurczyszyna. Mowczan zaproponował ideę, aby każde wydanie „Kobziarza” było w nowej oprawie artystycznej. Rzucił hasło: „Kobziarz” — do każdej ukraińskiej rodziny!” Chce się wierzyć, że tak właśnie będzie. To jedno z wielu zadań, które stawia przed sobą i przed wszystkimi proświtianami nasz lider. Na szczególną uwagę zasługuje „Dekameron” Boccaccia w tłumaczeniu Mykoły Łukasza. W danych wydawniczych książki zaznaczyłem: „Autor idei Paweł Mowczan”. Pracowałem nad tym wydaniem z niezapomnianymi Leonidem Czerewatenką i Anatolem Perepadiją. Unikalność wydania polega na tym, że opublikowaliśmy niezredagowany tekst tłumaczenia Mykoły Łukasza, czyli nie taki, który na początku lat 60. wydało wydawnictwo „Dnipro”. Wtedy ten tekst mocno przeredagowali redaktorzy. Łukasz miał wiele dialektyzmów, starał się oddać język utworu Boccaccia językiem tamtej epoki, którym posługiwano się na Ukrainie. Mowczan — wielki księgarz, intelektualista. Dobrze zna się na literaturze, sztuce, polityce. Szczególnie wyczuwa, jaki właśnie pokarm duchowy trzeba dawać czytelnikowi. Kiedyś powiedział mi: „Potrzebne są słowniki. Dobre słowniki. To, co teraz wydają, to nie to. Pomyśl, poradź się specjalistów”. Poszedłem do Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy do jego dyrektora, niestety już niezapomnianego Wasyla Wasylowycza Nimczuka. — Jest u nas taki słownik, Wasylyku (tak zwracał się do mnie ten sławny człowiek). Piętnaście lat leży w teczkach maszynopis. Sporządziliśmy umowę wydawniczą. Zabrałem ten słownik. Jeden skład. Drugi. Trzeci. Pierwsza łamaczka. Druga. Trzecia. Aktywna współpraca z redaktorem naukowym, profesorem W. W. Żajworonkiem. Niemało strzał zostało złamanych wokół pracy nad tym gigantycznym projektem. Dochodziło do emocjonalnych wybuchów, sporów, napięcia. Dzięki Bogu, wszystko już w przeszłości. „Słownik języka ukraińskiego” wyszedł w dwóch wydaniach. Słownik akademicki. Jak powiedział jeden profesor językoznawca, „to uczciwy Słownik”. Mowczan ma słowniki, które wychodziły w latach dwudziestych ubiegłego wieku. Tak, to wydania antykwaryczne. W szczególności „Słownik rosyjsko-ukraiński” Buzynnego i Szczepotiewa, który wydaliśmy przed dwoma laty z przedmową językoznawczyni Iryny Hnatiuk. A w zeszłym roku wyszedł u nas „Słownik ukraińsko-rosyjski frazeologiczny” nieznanego autora. Paweł Mychajłowycz pamięta, jak w latach sześćdziesiątych ten tekst rozpowszechniano nielegalnie w maszynopisie. Kopię zaproponował nam akademik Petro Wolwacz. Jestem dumny z tych wydań. Tak samo, jak i z wieloma innymi. Jak, na przykład, serią „Biblioteka ukraińskiego wojownika”, której wydanie stało się możliwe dzięki naleganiom Pawła Mowczana. Paweł Mowczan z Wasylem Kliczakiem... Ten człowiek zasługuje na wiele dobrych słów za bezpośredni udział w wydaniu wielu proświtiańskich publikacji, bez których trudno wyobrazić sobie obecne życie literackie, naukowe i po prostu oświatowe. Pan hojnie obdarzył Pawła Mowczana wieloma talentami. Wśród nich jasno przejawia się także talent księgarza. Daj Boże zdrowia i natchnienia Wielkiemu Księgarzowi! Zelo Pawłowi Mowczanowi Był dzień błękitny marcowych wakacji. Trwał w stolicy szkolny seminar. Będę go pamiętał, zapewne, do końca życia. A pamięć o nim rozdmuchuje żar. Po raz pierwszy zobaczyłem znanych poetów. Z drżeniem młodym patrzyłem na nich. Było. Przebrzmiało w szybkim czasie. I wrażenia czyste roztopiły się, jak śnieg. Odwiedziłem wtedy poetycki sklepik. I wyszedłem z niego z tobołkiem książek. Już w domu wziąłem się po jednej przyglądać w nadziei poczuć leciutki szok. Nie wiem, dlaczego kupiłem tę broszurkę. Ściślej, nie broszurkę, a książkę cienką, która miała, oczywiście, cienką oprawę i język w wierszach zupełnie nie taki, jak u innych poetów. Czytałem ją szczerze i tak wsłuchiwałem się w dziwne słowa. I w dzień, który widział poeta, uwierzyłem — wiotki, chłodnawy, pożądliwy cały. Lecz język jego mnie zauroczył w książeczce, nazwanej po prostu — „Zelo”. I trawy za oknami jakby ożyły, napięła się w każdej trawce łodyga. Innymi stały się rośliny i drzewa. Rozszerzyła się przestrzeń w granicach okna. W tamtą porę wiosenną mnie, uczniowi, otworzyła się twórczość Pawła Mowczana. Nie wiedziało się wtedy, jak opierzonemu ptaszkowi, jakie w przyszłości czekają odkrycia. I stanie się tak, że z poetą w zaprzęgu będziemy iść długą drogą życia. Czyżby rzeczywiście długą, aż na ćwierć wieku? Z każdej strony otoczoną szczodrym zielem. I czego na niej trzeba jeszcze człowiekowi? — choć okrucha, napełnionego świeżym ciepłem. I żeby rosły aksamitne trawy. I żeby ich nie deptały w donieckich stepach wrogie koła, gęby trędowate, które palą ziele, odczuwając strach, bo wszystkiego nie spalą. Jego — całe morze, w którym nijak nie dostać się dna. Bujnie rośnie ziele, jak muzyczne akordy w symfonii dźwięków Pawła Mowczana…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Naturfilozoficzna metafora Pawła Mowczana

Jurij KOWALIW, doktor nauk filologicznych Pawła Mowczana bardziej znają jako działacza politycznego i społecznego, deputowanego Wierchownej Rady Ukrainy kilku kadencji, jednego z uczestników przygotowania i uchwalenia Konstytucji Ukrainy (1996), laureata Nagrody im. Szewczenki i tak dalej oraz przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», szefa redakcji gazety «Słowo Proświty», a mniej jako poetę o wyrazistym idiostylu. Jego debiutancki zbiór o prowokacyjnym tytule «Nate!» oraz wiersze o tym samym charakterze ukazały się w wydaniu kasetowym (1963) wydawnictwa Derżlitwydaw razem z pierwszymi książkami W. Pidpałego, B. Mamajsura, R. Kudlyka i innych, które wpisały się w kontekst szistdesiatnyctwa. Ówczesna atmosfera światopoglądowo-estetycznego «kosmizmu», otwartej publicystycznej retoryki odbiła się także na kolejnych zbiorach «Kora» (1968) i «Zielie» (1973), a już wtedy zauważano nowe cechy semantyczno-stylistyczne, które wkrótce miały stać się decydujące w twórczych poszukiwaniach poety, dążącego do nieosiągalnej, ale ważnej w egzystencjalno-epistemologicznym znaczeniu prawdy, która, jak kora starego drzewa, «potknąwszy się o zielone zdanie, / wybuchnie na wierzbowych językach». Poeta przeżył odkrycie w sobie szczególnego świata artystycznego bez zewnętrznych retorycznych ozdób, stopniowo coraz wyraźniej ujawniał immanentną skłonność do introwertycznego zagłębiania się w istotowe podstawy bytu, skupione w medytacjach i metaforach liryki naturfilozoficznej, zdolnej przedstawiać je w metalogicznej kwintesencji. Głównym bohaterem (alter ego autora) stał się człowiek naturalny, zdolny do porozumiewania się z otoczeniem na równych prawach, adekwatnie dekodujący jego system znaków, prowadzący z nim dialog. Chodziło o modernizację dawnej tradycji, znanej z epoki antycznej, w poezji ukraińskiej bronionej przez twórczość H. Skoworody, J. Szczoholewa, M. Rylskiego, J. Płużnyka, W. Swidzińskiego, B.-I. Antonycza, a wśród współczesnych P. Mowczana – W. Pidpałego, M. Winhranowskiego, I. Kalynca, L. Tałałaja, W. Zatułiwitra, Iriny Żyłenko, H. Czubaja, O. Łyszehy, W. Osadczego, J. Huzała, Natalki Biłocerkiwecz, Ludmyły Taran, A. Kyczynskiego i innych, bliskich im poetów Szkoły Kijowskiej. Nie chodziło o psychologiczne przedstawienie pejzażu, lecz o ontologię człowieka naturalnego, filozoficzno-analityczne ujęcie w obrazowo-zmysłowych formach jego egzystencjalnego statusu, które tolerancyjnie polemizuje z cywilizacyjnymi tendencjami kończącymi ewolucję kultury w jej ostatniej fazie. Nie oznacza to, że liryka naturfilozoficzna była oddzielona od urbanistyki; przeciwnie – uintymniała ją, zdejmowała z niej technokratyczny blask, zwłaszcza w dorobku Iriny Żyłenko, a także P. Mowczana. Można umieścić jego dorobek w typologicznym szeregu twórczości poetów-naturfilozofów, pamiętając, że choć ma z nimi wspólne cechy, to różni się swoim idiostylem. Wśród przedstawicieli tego gatunkowego odmiany nie było otwartych szpenglerianistów. Oni, przejęci humanistycznym maksymalizmem lat 60., którego wtedy nie można było zrealizować, nie chcieli kolaborować z dominującym «socrealizmem», dlatego, podobnie jak apologeci «dziwacznej powieści», szukali pewnej niszy w sztucznym dominującym kierunku politycznym i literackim. Była to natura dozwolona w gatunku liryki pejzażowej, która nie zaspokajała naturfilozofów, ale służyła za pewne przykrycie. Jednak nawet tutaj czujna krytyka oficjalna znajdowała «kontrrewolucyjność». Dlatego zbiór «Zielone znaki trawy» na początku lat 70. nie ujrzał światła dziennego i pojawił się później pod tytułem «Książka, której nie ma» w trzytomowym wydaniu poety. Najprawdopodobniej podstawą represji rękopisu stała się poema «Rozpacz Van Gogha». Napisana w 1972 r., dotyczyła nie tyle tragicznego losu artysty, ile przenikała aluzją do ówczesnego «generalnego pogromu», który przetoczył się przez Ukrainę. Odwołując się do intertekstów ewangelicznych, nie kryjąc gorzkiej ironii, P. Mowczan pisał: «Ty wiecznie będziesz winoroślą, / z której tłoczy się tylko wino. / Będą cię dusić, dopóki / ręka będzie posłuszna, / kiedy ostatnia kropla soku / spłynie z noża ogrodnika». Ciężko przeżywając stan przymusowego podziemia, wielu poetów, w przeciwieństwie do «więźniów sumienia», przechodziło na emigrację wewnętrzną (Lina Kostenko, Szkoła Kijowska). P. Mowczan wybrał milczenie, ale nie w sensie A. Rimbauda, którego szokowała wyczerpalność dyskursu artystycznego, dlatego nawet porzucił tereny liryki. P. Mowczan uświadamiał sobie, że nie jest jeszcze w pełni zrealizowany w literaturze, dlatego szukał w niej optymalnego wariantu, dążył paradoksalnie do samorealizacji przez milczenie: «Przyjmij ślubowanie milczenia, / uwolnij się od mowy i pytania – / jest niemoty na ukojenie, / a słowo… słowo na rozpacz». Mowa jawi się nie tylko jako środek porozumiewania się czy poznania, lecz jako czynnik duchowy, dlatego słowa rozbrzmiewają «z niebios», dlatego leksykon, jednocześnie «niebiański i ziemski», wymaga adekwatnego dekodowania, choć «litery astralne / zamknęły w was płynący czas jak w zaporze…». Podmiot liryczny, operując światotwórczym słowem, czuje się demiurgiem: «Dano nam słowo dla zaufania, / by oswoić nazwą zwierzę, / by ochronić bezdomny kwiat / i połączyć żar gwiazdozbioru / z moim ciepłem w jednej chwili». W ten sposób świat się budzi, by wydarzyć się w sobie, uświadomić sobie samego siebie przez sakralną procedurę określania przez rzeczowniki, o czym mowa w poemacie (raczej w cyklu) o tej samej nazwie, ponieważ w każdym autonomicznym wierszu rozwinięte jest nazywanie różnych zjawisk i rzeczy. Utwór wydaje się oszlifowanym klejnotem, który podmiot liryczny drżąco obraca, przyglądając się każdej mikroprzestrzeni, nazwanej «Przestrzeń», «Świat», «Drzewo», «Działanie», «Ptak» i tak dalej (przy okazji, tytuły zbiorów P. Mowczana również są przeważnie rzeczownikowe). Świat jawi się jako całościowy w swojej różnorodności. Najstraszniejsza dla podmiotu lirycznego jest atrofia sygnifikacji, która, na nieszczęście, spotkała Ukrainę, odebrano jej słowo, czyli jej istotę: «a słowa nie powie nikt, / zardzewiały usta – przyjdź, niemoto!». P. Mowczan, przebywając w przestrzeni naturfilozofii, nigdy, tak jak inni poeci-naturfilozofowie, nie tracił związku z narodowym społeczeństwem, zranionym falami sowieckiego lingwocydu, dlatego odważył się na stwierdzenie przez zaprzeczenie: «czy w niemocie wszystkie słowa są złote?». Akcji całkowitego zamilknięcia nie było. Jak wspomina poeta we wstępie do zbioru «Odbitki» (1992), trzeba było szukać wyho- Pawło Mowczan, Serhij Halczenko, Anatolij Palamarenko ...wyjścia z sytuacji, która, wymagając „pionierskiej retoryki”, brutalnie narzucała się z zewnątrz, dlatego „tworzyła się metamowa”, wielopłaszczyznowa, złożona metafora. Mowa nadal pozostawała „domem bytu” (M. Heidegger), lecz artykulacja stała się przyciszona, naturalna, szczera, co jest właściwe poetom-naturfilozofom. M. Riabczuk („Niebezpieczny syndrom czy dialektyka twórczości?”), analizując ich dorobek, uważał za słuszne posługiwać się pojęciem „tyszyzm”, zapożyczonym z powieści W. Orłowa „Altowiolista Danyłow”, gdzie mowa była o muzyce. Olha Szarahina, zwłaszcza przy осмисленні twórczości H. Czubaja, operowała pojęciem „cicha liryka”, dostrzegając w konceptosferze „milczenia” opozycję wobec panującego oficjalnego kierunku, hermetyzm, „wewnętrzne samozagłębienie”, w pełni uzasadniony eskapizm („ucieczka od narzucanych dogmatów”). Poeci-naturfilozofowie lubowali się w konkretnej, codziennej rzeczy, istniejącej tu-i-teraz, przez którą można było dostrzec przez pryzmat ostranienia perspektywę tu-i-zawsze w sensie ontologicznym, egzystencjalnym, etnogenetycznym, przeżywali drżenie wtajemniczenia w realia fizyczno-metafizycznego świata. Dlatego zapomniane wiadro staje się epicentrum życiowej kreacji, do której przyczynia się „ktoś”, jednak nie w znaczeniu symbolistycznej aluzji, lecz wieloznacznej semantycznej konkretności, znanej lirycznemu bohaterowi. Tak wzmocniono efekt tajemniczości metafory, rozwiniętej w liryczną fabułę: „W zapomniane wiadro ktoś dzwonił całą noc, ktoś pierze nadmuchał w szczeliny powiek, ktoś ścieżkę przemówił od studni do ganku i wybielił kredą podłogę i leżankę.” Zdarzenie przechodzi jakby w płaszczyznę katalogowania, by pokazać, jak wiele zrobiono: „I obficie na sznurku nanizał gile, i wyszarpnął nitkowaty dym z kominów…”. Trzy kropki pełnią nie tyle funkcję interpunkcyjną, ile wskazują na proces twórczy w perspektywie. Powoli strukturyzuje się kosmos, który ma wyraziste etnomentalne cechy. Zdarzenia, nabierając refrenowego rytmu, przepływają po drugim kręgu, i wtedy niemal wszystkie przed chwilą nazwane rzeczy napełniają się bardziej konkretną treścią, stają się bardziej przedmiotowe. Okazuje się, że w zapomnianym wiadrze „był kawałek lodu, w szczelinach oczu — niewidko-niewidalce i ścieżka płynęła od studni do domu, gdzie kredowy śmiech odbiło sufit”. Przy tym efekt ostranienia nie został osłabiony. Liryczna fabuła, prawie nie przechodząc w kulminację, zostaje zakończona pogodnym pointem: „i cicho siedziała sowa na daszku”. Mimowolnie horyzontalna płaszczyzna przechodzi w wertykalę i na niej się ogniskuje. Rozwiązanie z ambiwalentnym ptakiem nie ma nic mistycznego i raczej wskazuje na symbolikę mądrości, a nie mroku i śmierci, bo wiersz „W zapomniane wiadro ktoś dzwonił całą noc…” przepełniony jest witalną jasną energią. To typowy utwór liryki P. Mowczana. Poeta rzeczywiście zachwyca się przyrodniczymi rzeczami i zjawiskami, lecz jeszcze bardziej rozumie je w ich duchowej istocie, często przechodząc w płaszczyzny fenomenologiczne, sięgając do myślenia o przedmiocie, który znajduje się na wibracyjnym (migotliwym) horyzoncie, dlatego pozostaje nieuchwytny w konturach semantycznych, jakby wyraźnie zarysowanych w szczegółach. Taka właściwość przysługuje na przykład wierszowi „Był dzień — pamiętasz pełzającego węża!”, który ma cechy liryki miłosnej. Semantyczna dwuznaczność zaczyna się jak intryga zaraz po wyraźnie nakreślonej ekspozycji z nastrojem psychologicznym, gdy pojawia się płaz „zwinny, chłodnawy, cały pożądliwy”. Liryczny bohater, sięgając do aluzji na biblijny intertekst, nie waży się wymienić dawnego imienia Marii, z którą rozmawia. Przezroczysta aluzja odsyła do fabuły grzechu pierworodnego, do nawiązania do Ewy, skontaminowanej z Marią, do drzewa poznania dobra i zła, które w interpretacji P. Mowczana nabiera ukraińskiej symboliki drzewa świata, tylko schrystianizowanej: „a klon ten sam — on znów zmartwychwstał”. Delikatnie zarysowane wspomnienie erotyczne („I lekko było nam rozgarniać trawę, szukać na dwoje słodkich truskawek”) nie przeradza się w libidinalną otwartość. Wątek miłosny został przerwany wtrąceniem obcych sił („drapieżny wzrok przylgnął do pleców”). Zatem istota chtoniczna nie była kusicielem. A jabłko pojawiło się „w okrągłych dłoniach” później niż duchowo-cielesne odkrycia zakochanych. Wersja P. Mowczana obala biblijne potępienie grzechu pierworodnego. Jemu, jak się wydaje, obojętna jest dogmatyka tekstów sakralnych, które służą za pretekst do medytacji związanych z jego współczesnością, oznaczonych metaforą słonecznika, który po raz drugi zakwitł od wewnętrznego olśnienia, „upajającego tramwaju i ptaków papierowych”. Jednak zakochani, szukając „późnej jagody”, nie są już w stanie znaleźć wspólnej drogi: „Dwie ścieżki w trawie wydeptano różnie, i jagoda w garściach… lecz tylko nie ta”. Dramatyczne rozwiązanie wątku miłosnego zostało zarysowane gorzkawą wieloznaczną aluzją, obliczoną na przyciągnięcie prawdopodobnego czytelnika do katarktycznego współprzeżywania. Zbieżność horyzontów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zrozumienie nie nastąpiło. Poeta nie wyjaśnia — dlaczego? Najwyraźniej chodzi o czas, który tworzy nie do pokonania dystanse, dlatego zakochani w nowej dla siebie sytuacji nie znajdują już wspólnego pola komunikacyjnego. Poecie, podobnie jak bohaterowi lirycznemu, czas czasem wydaje się zdeformowany: „Czas wyczerpał się. Zapewne zmęczył się / we mnie i w tobie… I każde trwanie / Jest dla nas obrzydliwe jak poczerniały śnieg”. Ten dramatyzm epistemologiczny daje o sobie znać w różnych wierszach P. Movchana: „I wyszyty ptak zawisł nad chatką — / na jedwabnym grzebieniu nijak nie usiądzie; / albo zabrakło nici, albo krwią celowo po bieli wyhaftował się śpiewający mak”. W innym przypadku, zwłaszcza w wierszu „Przecinając Syrię”, na który zwróciła uwagę Magdalina Laszlo-Kucziuk, czas ma nie tak kategorialne znaczenie filozoficzne, nie tylko koncentruje się w sakralnej przeszłości kamiennego Ugarit, w której liro-epicki bohater „ciosał marmurowe kolumny”, jednak jego istnienie jest pozbawione perspektyw, jeśli zamyka się we własnym chronotopie — musi nastąpić przełom w przyszłość. Przejściowymi w twórczej biografii P. Movchana można uznać tomy z przełomu lat 80. i 90., począwszy od „Progu” (1988) z ilustracjami I. Marczuka, poprzez „Rdzeń” (1989), „Materik” (1991) i „Odbitki” (1992), gdy cenzura nie kłuła już w oczy, a poeta mógł swobodnie się wypowiadać. Nieprzypadkowo w jego utworach, przepełnionych bólem, pojawiły się tragiczne intonacje, jak w poemacie „Materik”, gdzie mowa była o katastrofie Hołodomoru i odnarodowieniu narodu ukraińskiego. Zwracała uwagę także poemat historiozoficzny „Potop” ze zbioru „Próg”, w którym zsyntezowano sumeryjskie, biblijne, starogreckie, folklorystyczne i historyczne ukraińskie fabuły oraz współczesność P. Movchana, interferowano to, co zawsze znajdowało się na egzystencjalnej granicy, objętej odwieczną walką sił konstruktywnych i destruktywnych, która kończy się odnowieniem ontologii rodu, do którego powraca wyczerpany próbami wodnymi bohater: „w garściach ani kropli — / sól, jak łuska, pokrywała całe ciało, / po kąpieli nie wcisnę się w drzwi: / chata, jak jajko, — okrągło-biała…” Autor odwołuje się do apriorycznych znakowych symboli narodowego kosmosu, które skłaniają bohatera lirycznego, zdjąwszy łuskę z oczu, wreszcie stać się sobą, samowystarczalnym podmiotem własnego losu: „Jak rzęsę, zieleń rwę dłonią, / która przylgnęła do betonowych płyt, / […] która jak maska / przylgnęła i do twarzy… // rwę opaskę… / i przejrzewam — // wzrok mnie boli, / bo w oczy wlewa się błękit / I… // wargi rozkrywam jak korę, / szukając zagubionego słownika…”. Zagęszczona metafora przejrzenia nie staje się rozwiązaniem, a jedynie je zapowiada w naturfilozoficznym ujawnieniu, z dramatyczną aluzją: „Krzakami z gór biegną zielone owce / i zielony nóż ziemię przebija…” Mimo że w liryce P. Movchana pojawiły się nie tylko tragiczne intonacje, lecz także pasaże publicystyczne, jest ona mimo wszystko w swej istocie naturfilozoficzna, ponieważ nawet przeczuwając własną jesień, on, pełen witalnej energii, wyznaje: „Choć wstrzymuję oddech i zatrzymałem serce, / rosnę trawą — czuję, piję soki z głębi. / I ziemska granica jest ze mną, i jestem nieznany, / pragnąco piję niebo krwią, ustami strumienia…” Takich wierszy w zbiorze poety „Sedno”, structurowanym na trzy rozdziały, mających w sobie sporo wcześniej drukowanych utworów, jest zdecydowana większość. Świadom, że życie jest przemijające, dlatego każda chwila musi być treściwa, wpatrując się w „zmierzchłą wodę”, w drzewa, które „zanurzały się w niemą przepaść”, w mistycznie fatalne, „jak lejek, szeroko zaokrąglone oko”, które pochłania „i obłok, / i krzyżówki, i wierzby, i zjawową sowę, / i, jak jajko, cienkościenną chatkę, / i kropeczkę światła — ruchliwą i żywą…”, nie traci ostrości wzroku, uszkodzonego „światłem kłosa”: „Skąd ono? I dlaczego jest ostre? / I jakie ziarna w jego kłosie? / I dusza aż kaleczy oświetlona przestrzeń / tak, jakby nabrała pełne oczy piasku”. Niemal na każdej stronie wzbiera gęsta metafora życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Energia wszechświata translatorskiego

Pawło Mowczan to poeta ukraińskiego „Wszechświata”. Przez „Wszechświat” rozumiem przede wszystkim najstarszy ukraiński miesięcznik przekładów literatury zagranicznej, w którym w różnym czasie drukowano tłumaczenia P. Mowczana. Działalność translatorska artysty jest zawsze świadectwem jego intelektualizmu. W przekładach realizuje się pragnienie poety poznawania innych kultur, poszerzania własnej wizji świata, wprowadzania do swojej kultury nowych form, nowych obrazów, które deautomatyzują postrzeganie słowa i wzbogacają literaturę. Dmytro DROZDOWSKI, kandydat nauk filologicznych, Instytut Literatury im. T.G. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, redaktor naczelny czasopisma „Wszechświat”. Poeta wyrasta z tradycji, ze zdolności odnalezienia swojego słowa w Słowie-oceanie. Ale poetę kształtuje także zdolność promieniowania w swoim słowie sensami, odczuciami, obrazami Poezji świata, która, niczym ocean, nie ma brzegów. Pawło Mowczan należy do „Wszechświata”, gdyż w różnym czasie był jednym z jego twórców (opublikowano przekłady P. Mowczana z języków bengalskiego, bułgarskiego, rumuńskiego, serbsko-chorwackiego — mowa o czasach radzieckich — tamilskiego, węgierskiego oraz czeskiego). Przekłady wybitnego ukraińskiego poety wymagają szczególnej uwagi i analizy ze względu na jubileusz, który daje możliwość podsumowania i poszerzenia naszego wyobrażenia o „sekretach twórczości poetyckiej”. Podsumowania są ważne przede wszystkim dla nas, literaturoznawców i krytyków, aby uświadomić sobie wymiar ukraińskiego słowa, które uwydatnia się w dorobku translatorskim. Jak i ziemia, tu noc wielka. W tej chwili nie śpi Dniepr — i ja, i tylko księżyc ptakolicy nad nami srebrzyście lśni. Ponad Dnieprem — gwiazd krążenie, w posagu tkane za dnia. Pół nieba tutaj. W łagodnych daliach gwiazdy niewidzialne dzwonią. (Jewrem Brković, „Nie śpi tylko Dniepr — i ja”, „Wszechświat”, 1973, nr 11, s. 18). Słowo Pawła Mowczana w przekładach jest niepowstrzymane, ekspresyjne, buntownicze, prawdziwe, a co najważniejsze — zakorzenione w ukraińskim duchu. Przytoczę kilka przykładów z przekładów, w różnym czasie prezentowanych na łamach „Wszechświata”. Chodzi o przekłady głównie z lat 1970—1980. Czyli mamy utwory przedstawione jeszcze radzieckiemu ukraińskiemu czytelnikowi. Popiół rozwiał się. Słoneczna powódź. Już nie gniecie nas mgła, nie przeraża. tylko słychać — deszcz przy skroniach, na jesiennych liściach w szale goni. Słychać psoty, igraszki dziecięce, niby strumień żuborzy. Albo stado dalekich jerzyków, co na skrzydłach gorących sen przenoszą niebem bezkresnym. <…> Ile mogli! Wśród traw na polanach, i na poboczach dróg… urwiskach… Milczcie. Zorza w miłość przetopi ciszę zawisłą nad mogiłami. (Duszan Kostić, „Po wszystkim”, „Wszechświat”, 1975, nr 3, s. 108). Analiza strukturalno-semiotyczna przekładów dowodzi, że tłumacz ucieka się do użycia rodzimych ukraińskich poetyzmów („łagodne dalie”) i w ogóle tej leksyki, którą długi czas władza starała się zniwelować, wykorzenić z użycia, ale która zawiera wewnętrzną ekspresję (urwiska, polany, igraszki). Ale spójrzcie, jak mistrzowsko i kongenialnie wobec oryginału Pawło Mowczan posługuje się żywiołem ukraińskiego słowa. W przekładach czuje się niepowstrzymanego ducha artysty, który nie uznaje reżimu „pół”, potrzebny mu jest ruch, nieustanny i śmiały. Byłoby lepiej umrzeć razem z nimi, niż razem żyć ich śmiercią, która, niczym sępy, dzień i noc niewidzialnie mnie szarpie drapieżnymi dziobami. (Magda Székely, „Żywy”, „Wszechświat”, 1988, nr 5, s. 55). Tłumacz czuje duchową i psychologiczną więź z utworami o charakterze ekspresjonistycznym (Wstrząśnij mną, wietrze, i ty, bukowy szumie skrzydlaty, // pod korą tylko ból, gorycz w rdzeniu; Milczcie. Zorza w miłość przetopi // ciszę zawisłą nad mogiłami), w których mowa o ujawnieniu ducha w momencie najostrzejszych prób egzystencjalnych, w momencie cierpienia i bólu, co otwiera nowe rozumienie istoty życia. O zmęczona duszo, skazana na rany. Skrapiały nas deszcze z rana ołowiane. I wszędzie dym, wszystko dym i dym… Nieruchoma noc. I wiatraki uśpione. Przyśniło się lato wśród ulic, dzwonnica, dach, chodnik pod ścianą, i narzeczona, co idzie za mną. (Duszan Kostić, „Srebrny ptak”, „Wszechświat”, 1975, s. 109). To poezja uduchowienia, stawania się z człowieka — Człowiekiem; poezja, która uwydatnia zderzenie podmiotu liryki z czasem lub pamięcią, która żywi się wspomnieniami o najstraszniejszych katastrofach historycznych, jak II wojna światowa. Nie zarosło trawą pole bitwy. Nie zawleczono jeszcze kości pożółkłych. Wystają golenie, wytyczyły się zbroje wyszczerbione, by znowu rozpocząć kiełkowanie… (Ferenc Baranyi, „Gromy przeszłości”, „Wszechświat”, 1988, nr 5, s. 50). Albo: O ile już dymu! Jakie zakopcone niebo. I dym z krematoriów wsiąka w pamięć ludzką… Oświęcim, Mauthausen… Czarny, złowieszczy ten dym jeszcze do dziś snuje się wokół ziemi. (Donat Schainer, „Dym Ojczyzny”, „Wszechświat”, 1979, nr 9, s. 15). Wczytajcie się w teksty przekładów: w nich jest niepowstrzymany ruch, energia, precyzja w obrazowaniu wizualnym, która czasem poświadcza akmeistyczne i imażynistyczne dążenia tłumacza, zrealizowane w maksymalnie wyrazistych obrazach. Słowo ma inspirować i obdarzać czytelników energetycznym zapałem, rozbudzać wyobraźnię, deautomatyzować postrzeganie przeszłości i teraźniejszości poprzez niezwykłe obrazy i niepowstrzymaność poetyckiego lotu, zachowanego i adekwatnie odtworzonego w przekładach. Niech choć sam Śiwa spojrzy trójoko, wybuchają góry ognistym potokiem, wszystko to puste im, złym marnotrawcom, będą oni suesłowić i dalej, smutki opiewają, własne żale; będą łamać słowu stawy, byle tylko zdobyć kroplę żałoby… To czyż to poezja? (S. D. Sundaram, „Co to jest poezja?”, „Wszechświat”, 1977, nr 5, s. 8, z tamilskiego według przekładu dosłownego Margarity Albedil). W przekładach P. Mowczana nie ma półtonów, nie ma niespójności i stylistycznej niezdarności. Zamiast tego czuje się absolutny słuch estetyczny; mamy styl translatorski, w którym swobodne (a przez to tak precyzyjne) obchodzenie się ze słowem jak z żywiołem. Słowo trzeba ujarzmić. I Pawło Mowczan nurkuje w żywioł, by poskromić go od wewnątrz, rozbudzić i znowu poskromić, bo tylko tak słowo zostawi w przekładzie potężny ładunek energetyczny. Ile tu leksemów, które i dziś wydają się zapomniane lub nieczęsto używane w naszych czasach informacyjnych półproduktów! A w przekładach P. Mowczana słowo jest przede wszystkim obrazowe: rozbrzmiewa energiami, które mają kolor i smak. Ile tu ekspresji, oryginalnych środków artystycznych („srebrzyście lśni”, „szepty gorące”), zrealizowanych na poziomach morfologicznym, składniowym, leksykalnym, stylistycznym poprzez tropy i figury. Zwróćcie także uwagę na instrumentację głosek, na organizację foniczną tekstu, w którym każdy dźwięk jest częścią sugestywnego płótna, uderzającego świeżym powietrzem obrazowości. Pozostanie stalowe niebo bez błyskawic, ulew szalonych ponad miastami, ale pozostanie nie w nazwach miast, a tylko w numerach — od Pekinu aż po Los Angeles. A numery u każdego na czole na zmianę świecą, byśmy ocaleli — nie tylko ciało, skóra, mięśnie, mózg, — lecz i ciało, by w śmierci stało się nieśmiertelne. (Miklós Veress, “Oda do zachowania”, “Wseswit”, 1988, nr 5, s. 53). Albo też: Wstrząśnij mną, wietrze, i ty, bukowy szumie skrzydlaty, pod korą tylko ból, gorycz w rdzeniu. Tak daleko to wszystko, co łączy nas dotąd, i będzie łączyć z ową gwiazdą, co świeci w każdej rosie. Soczysta ta cisza: już liście i trawy błogosławieństwo zlały w szeptach gorących. (Dušan Kostić, “Jezioro pod Wolujakiem”, “Wseswit”, 1975, nr 3, s. 110). W przekładach P. Mowczana słowo buja, słowo drażni, słowo wypróbowuje czytelnika. Czasem tłumacz ucieka się do zmiany akcentu, do użycia formy potocznej, do anakolutu (naruszenia zasad tworzenia artystycznej obrazowości). Jednak wszystko to jest skierowane na osiągnięcie efektu estetycznego w tekstach poetyckich, w których pokazano nerw bólu, przepuszczający przez siebie podmiot liryki. Ten nerw wydaje się większy niż zwykłe ludzkie możliwości, a dlatego też czytanie takich tekstów zniewala, porywa, nie wypuszcza, przerażając i rozbudzając wyobraźnię. Na poziomie filozoficznym mamy motyw przeciwstawienia, motyw samostanowienia wbrew czasowi, motyw poznawania siebie przez naturę i naturę przez zanurzanie się w kosmos. Zasada doboru wierszy, za które bierze się tłumacz, — to również ważne zadanie dla literaturoznawców i tłumaczy. Wszystkie dobrane do cytowania w tym eseju wiersze są podobne w swoim wulkanicznym filozoficznym wymiarze: chodzi o podmiot liryki, który przeciwstawia się czasowi, który zmaga się z filisterstwem i mieszczaństwem, który nie przyjmuje “półczłowieka” i “półprawdy”. Czyż godnym — tylko rupiecie, a drapieżnym psom — światowe dobra, łotrom — świątynie i pałace, pracującym ludziom — nędza wieczna? (S. D. Sundaram, “Nie wszystko w porządku w tym kraju”, “Wseswit”, 1977, nr 5, s. 7). Dorobek translatorski Pawła Mowczana — to ważna cegła w jego świątyni Poezji, którą artysta zbudował w ukraińskiej kulturze; to jeszcze jedna planeta w poetyckim multiwersum kosmosie, w którym poeta pragnie zjednoczyć się z Wszechświatem i Bogiem jako najwyższą Prawdą i Pięknem. Niepowstrzymaność lotu, kultura słowa, zagłębienie w energię dźwięków i morfem, leksemów i związków wyrazowych, dążenie do stworzenia niepowtarzalnej i energetycznie nasyconej obrazowości — oto to, co wyróżnia Pawła Mowczana jako tłumacza, który nurkuje w głębiny języka ukraińskiego, wydobywając stamtąd najdokładniejsze odpowiedniki, a jednocześnie najbardziej energetyczne. Przekłady, za które bierze się tłumacz, warto scharakteryzować jako modernistyczne: to teksty, w których poeci eksperymentują, wychodzą poza ramy, pragną wydobyć słowo prawdy, które adekwatnie oddawałoby zranioną duszę podmiotu liryki. Jednocześnie to poezja zagłębienia, kontemplacji piękna, walki przeciw nieprawdzie, sfałszowanym prawdom i zatartym znaczeniom, bez których ocean języka traciłby swoją prastarą żywotność. Coś dzieje się na planecie, coś wpływa na poezję, która teraz — jest zakładniczką drobnego czasu. A poecie za mało takich form, on — jest ponad czasem, bo w języku, on — jest ponad przemijaniem, bo prawda otwiera się przed nim w poszukiwaniach tego jedynego słowa, które najdokładniej odtwarzałoby oryginał.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Długo myślałem i postanowiłem nie pisać jakiegoś jubileuszowego, panegirycznego artykułu, a wczytać się w poezję mojego przyjaciela Pawła Mowczana. Jakoś nie miałem czasu tak wniknąć w jego świat poetycki, a oto w ostatnich tygodniach, jak tylko pojawiała się możliwość, czytałem ponownie jego zbiór poezji „Rdzeń”, jego publicystykę „Ukraiński format” i jeszcze raz się przekonałem, chociaż wiedziałem to już wcześniej, że Paweł Mowczan to talent wielki, szczególny i, wydaje mi się, niedostatecznie doceniony. Jako poeta. Ciekawie napisali ostatnio o jego poezji Ołeksandr Chomenko, Mykoła Sławynśkyj, ale i oni, i ja, grzeszny, tylko podchodzimy do istoty poetyckiego wyrażania świata przez Pawła Mowczana. Cieszę się, że jego jubileusz skłonił mnie do tak przyjemnego wczytywania się w jego poezję. Miałem estetyczną przyjemność. Mykoła Żułynśkyj

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Pasterz Słowa

Mykoła ŻULYNSKYJ “…Moje słowo odzwierciedla moje serce”. Święty Augustyn Przyglądać się pytająco sobie, żyć w sobie, pojawić się przed sobą w Słowie i otworzyć się Słowem przed światem — ten nieskończony cel, dzięki któremu artysta twórczo trwa, pragnie osiągnąć Pawło Mowczan od ponad pół wieku: pokonywać, przelewając w formę słowa swoją niemożność osiągnięcia pełni samopoznania i samowyrażenia. Słowo jest, przebiegłe, zbawienne, przemilczane w ustach — choć krzycz. Wypowiadasz je całodniowo, całonocnie… Ale słowo milczy. (“Słowo”) Ta estetyczna walka ze słowem w imię “wyłuszczenia” z jego rdzenia “nieodkrytej treści” (“przekładasz w słowo nieodkrytą treść”), ta próba przebicia niewidzialnej ściany między słowem a sobą i połączenia się “z bezwiecznym światem wokoło” choć wyczerpuje duszę poety, to jednocześnie pociesza objawieniem obrazowego słowa i przejrzystej myśli, dzięki którym przez krótką chwilę udaje się “przerosnąć siebie sobą”. Czy zdołamy, obciążeni losem, pozbywszy się strachu, wyprostowawszy ducha, wznieść się, jak głos, ponad siebie, dążenia przemieniając w ruch? Dominantą sensotwórczą poezji Pawła Mowczana jest dramatyczne napięcie myśli, dojrzałej w dążeniu do poznania i zgłębienia w słowie człowieka w jego naznaczonym losem przeznaczeniu oraz odbitego w nim bezkresnego świata. O, jak wiele nam tego świata: Nie ogarnąć, nie oswoić, nie polubić: żyć by i żyć… Dnia nie wystarcza… Krzykiem ścieka, bólem schodzi ciało zbolałe od białego świata. (“Na przełęczy jesieni”) W rozprawie “Język — zjawisko kosmiczne” Mowczan twierdzi: “Język ma status ontologiczny, bo Słowo jest tożsame ze Światem. Język ożywia Świat, on skupia w sobie energię Świata, dlatego rozluźnienie czy aktywizacja tego czy innego narodowego organizmu odbywa się przez Słowo”. Ponieważ “Słowo jest tożsame ze światem, ono jest światotwórcze”, to ojczyste słowo rozjaśnia narodowe horyzonty postrzegania świata i tym samym tworzy narodowy świat, bo człowiek może i jest zdolny zrealizować się twórczo tylko w ojczystym słowie. Jak pisał jeszcze Owidiusz w “Tristiach”, “obraz prawdziwy mój — w pieśni mojej”. Światło Słowa oczyszcza świadomość z mętności zapomnienia, odwraca oczy od świata grzesznego i podnosi człowieka do wyżyn świata duchowego, do uświadomienia, że Jest czysta dal, jak sumienie Boga, powietrze, jak paleta dla Twórcy… Jest tylko światło w świetle i nic więcej, Jest wieczność bez początków i końca… (“Nie ma już czasu, ani imienia nie trzeba…”) Poezja Pawła Mowczana — to trwałe i uparte dążenie, by ułożyć słowo w plastry światła, którymi “po brzegi napełniona”, “zapieczętowana duchem miłości” do nieogarnionego ukraińskiego świata jest jego ciało, jego dusza, jego wiara. “…My tylko w wierze jesteśmy światłem, a nie w widzeniu”, — przekonywał Święty Augustyn. Tylko wiara jest zdolna odnowić duszę, napełnić ją światłem i podnieść do niebiańskich wyżyn ducha. Zyskać wiarę w takim stopniu, by ona zawładnęła tobą, a ty żył w niej i tworzył dzięki niej — tylko wtedy człowiek jest zdolny sięgnąć wysokiego duchowego przejrzenia, tylko wtedy jego dusza będzie wznosić się “do duchowego życia według początkowego Słowa” (Św. Augustyn), dążąc do pełnej doskonałości. Lecz ta duchowa droga jest obciążona dramatyzmem pokutnych przewartościowań własnego doświadczenia życiowego i historycznego doświadczenia narodu. Poetyckie życie Pawła Mowczana jest wypełnione dramatyzmem moralno-psychologicznych samoosądów i katartycznym przeżywaniem własnej drogi krzyżowej poznania siebie, osamotnionego wśród oceanu czasu i przestrzeni. Poeta dąży do pokonania trójwymiarowej przestrzeni, nieustannie przepływając myślami przez teraźniejszość to w przeszłość, to w przyszłość. On wie, uświadamia sobie, że świat poznaje się dzięki, według Spinozy, dwóm dostępnym nam wymiarom — przestrzeni i czasu, jednak, wierzy poeta, są jeszcze inne wymiary świata. Ale jak do nich dotrzeć, jak przejść przez granice czasu i przestrzeni? I czy to możliwe? “Zapragnąłem wyskoczyć z czasu”, — wyznaje poeta, dodając otuchy sobie i tym, u których “głowy — słońcem prześwietlone”, że pisane było jemu i im powoli jednak przejść “przestrzeń bezkresną”. Jemu — dzięki Słowu. Poeta wyznaje wiarę w światłodajność słowa, bo słowo, przekonany jest Pawło Mowczan, to światło. Twórca powiedział na początku: “Niech stanie się światłość”, zatem światło pojawiło się dzięki słowu — temu świecznikowi zrodzonego przez słowo świata, bo słowo jest duchowym światłem. “Światłem rozcięty, światłem szczelinowatym” poeta próbuje rozewrzeć granice czasu i zajrzeć w jutrzejszą otchłań — w niebyt, odgadnąć los, zajrzeć w przyszłość, “która w tobie niewidocznie i nieustannie jest obecna”, przekroczyć “ograniczoność własnego słowa”. W poemacie “Rzeczowniki” z dedykacją dla Markijana Szaszkewycza Pawło Mowczan akcentuje światłotwórczą misję ojczystego słowa, którym ten duchowy pasterz wznosił narodowy dom — budował, “na słowo słowo kładł”, swoją konstrukcję, narodową świątynię ducha, “żeby było światło wszystkim i przytulnie”… Na budowanie ducha — samowładnie położył cierpliwe słowo i bezlitośnie odrzucił wszystko niepewne, nietrwałe, i wznosił w samotności ducha z wysiłkiem na poziom serca… (“Rzeczowniki”) Tym samym “budowaniem ducha” cierpliwym słowem wypełnione jest całe życie Pawła Mowczana. Źródła jego duchowego dojrzewania do oryginalnego, unikalnie niepowtarzalnego Na przyjęciu u kijowskiego patriarchy Filareta. Lata 90. XX wieku poetyckiego myślenia, do obrazowego sposobu poznania siebie i świata są ukryte w Słowie. Poeta w swoim dążeniu do wydobycia ze słowa jego intencji, “ukrytego wyższego sensu” starał się nieustannie przebywać w polu siłowym ojczystego języka, zgłębiać jego otchłanie i wzywać do “powrotu do rodowodu słowa, do duchowych pierwocin, aby z jego pomocą zrekonstruować i historię, i kulturę”. Sam poeta w swoim dążeniu do jak najdokładniejszego, jak najbardziej wyrazistego i obrazowego przekazania osobistych duchowych i psychologicznych przeżyć uzupełnia swoją i tak bogatą słowną “symfonię dźwięków” (P. Florenski) własnymi leksykalnymi neologizmami w imię stworzenia tej, według Borgesa, “alfabetu symboli”, bez której nie otwiera się w pełni niepowtarzalność obrazowego samowyrażenia. Choćby takie: chmura niskoletnia, rozczamrzone oczy, szybkobieżny sok, słonecznowna dniówka, i pachną wędrówki czarnogrecko, lewostronnie, poza-plecy, snopisto, na-wiecznie, przetocz-niebo, pamięcio-złość, skrytobójca, prosto-wzrok, prosto-bieg… Pawło Mowczan dynamicznie i otwarcie demonstruje ideowo-sensową i emocjonalną kontrowersyjność w nadziei na wywołanie u czytelnika potrzeby wyboru własnej pozycji w tym dyskusyjnym samodialogu, który prowadzi w poetyckiej przestrzeni swojego bytu poeta. Magia ojczystego słowa go oczarowuje, i poeta pragnie wyprowadzać ukraińskie słowo na szeroką ukraińską przestrzeń etniczną w imię językowego przebudzenia narodu, w imię duchowego oświecenia ukraińskiego człowieka, który do dziś jeszcze cierpi z powodu duchowego zaćmienia i odłączenia od kulturowo-historycznych źródeł oraz własnych duchowych zasobów. Swoistą „życiową nić” przeciąga poprzez filozoficzne przemyślenie swojego ziemskiego trwania przez żarna historii narodowej, „przez gęstwinę przestrzeni i czasu” liryczny bohater – autorskie Ja w poemacie „Potop”, pokonując niepamięć, nieprzytomność, zapomnienie swojego rodu, rodowodu narodu. Poeta tą życiową nicią przenika wieki, symbolicznie zmierzając biblijną arką do brzegu swojej pamięci, swojego dramatycznego losu, do rodzinnego drewnianego progu. Pawło Mowczan obrazowo zszywa czas i przestrzeń łączącymi włóknami, rozplątując zawiązane przez cudzoziemską przemoc nad pamięcią narodową węzły niepamięci i odstępstwa od swojej historycznej prawdy. Na sen, na chwilę, na pamięć — jesteśmy jednością… Krótkie wszystko, przemijające, dźwiękowe… Sądzone nam żyć w tym kraju, gdzie krzywda i niepamięć żyje… Poetycki krajobraz Pawła Mowczana wypełniony jest etnonarodowymi mitologemami, sakralnymi przedmiotami, kultowymi obiektami, przenikającymi metaobrazami, kategoriami filozoficznymi, biblijnymi motywami. Kamień, glina, metal, woda, dźwięk, ogień, chleb, sól, piasek, korzenie, czas, przestrzeń, życie, śmierć, dusza, wieczność… Te i inne ideowo-sensowne pojęcia, znaki-symbole „zapewniają” filozoficzną istotę obrazowo-metaforycznego pojmowania przez „obciążonego życiem, ziemską głębią” poetę własnego przeżywania swojego losu w dialogicznej projekcji na historię narodową oraz na „zmienną, niepowtarzalną, niezrównaną, równowielką wieczność”. Odbił się cały świat w biegnącym oku, A ty sam strumieniujesz wstecz i naprzód. Wstecz — do początków, naprzód — do bezmiaru, Od źródeł własnych do wspólnych nurtów… („W wodę zmienną wpatrzony, w płynne…”) Uderza nasycenie ogromnego poezologosu Pawła Mowczana etnokulturowymi, toponimicznymi, codziennymi realiami narodowej przestrzeni życiowej, motywami folklorystycznymi, ludowo-poetyckimi metaforami, wymagająco-pytającymi „zaglądaniami” w studnie głębokiej starożytności, zachwyconymi odnalezieniami pierwotnych sensów w „pęknięciach i zmarszczkach na korze”, w odwiecznym kamieniu granicznym, w śniegach i wodach roztopowych, w zmiennej przestrzeni, w rozpaczy suchego drzewa, w szczypcie soli, w słonej mowie gliny, w słuchaniu wyciekania z chwilą chwilą Bożej wieczności… Bo, wierzy poeta, „wszędzie obecna jest dusza nieśmiertelna”. Jeśli w węglu sprasowane jest światło, a w kamieniu iskry roją się jak pszczoły, to ile nieśmiertelnego w dębie stuletnim, a ile żywego w ściętym kole? („Przepływ”) Bolesne, spowiedniczo wymagające, wypełnione niepokojącymi przeżyciami, wątpliwościami i samopotępieniami są poezje Pawła Mowczana. Mimowolnie przypomina się Frankowe: „Nie opuszczaj mnie, palący bólu…” Ból Mowczana jest egzystencjalny, dojrzały na niemożności ogarnięcia rozumem tego, co nieogarnione — czasu, przestrzeni, wszechświata, wieczności oraz wyrażenia estetycznych przeżyć świata i samego siebie w tym świecie. Dlatego jego poezje to swoiste protuberancje emocjonalnych wrażeń, spontaniczne błyski bolesnych przeżyć, gwałtowne wybuchy skierowanej ku krzykowi świadomości, wszechwidząco-wiedzącej pamięci rodu i narodu. Smutkiem zjednocz, skrzeń Życiem kryształki słone… I błaga Twórcę: Soli! Do słowa, do głosu, łez… Cóż, Twórca hojnie obdarzył jego poetyckie słowo gorzkawą solą prawdy, nauczył wypowiadać się bólem, obdarzył darem pojmowania świata, na jego rozkaz serce poety odbija się w Słowie. Dlatego nie przyjmuje się zapowiedzi utalentowanego poety: Ja milknę, miłosierny Twórco.., bo jeszcze nie utracone „wszystkie ziemskie wysokości”, jeszcze twórczy duch wznosi się do wyżyn natchnienia. Więc wspomnij, poeto, te zachwyty bezmiernym Bożym dniem i swój apel: Raduj się, raduj, raduj otwartymi oczami: łaskawość kolorów i łagodne ciepło. Ogień jeszcze zapłonie, a na płótnach dymu odtworzy się życie, którego nawet nie było…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Про три феномени

Микола ТИМОШИК, професор, журналіст Інтелігентно-шанобливий голос Павла Михайловича пізнаю у слухавці відразу. Цього разу після звично теплого привітання звучить бадьоре й давноочікуване: “Ну що, пора до Огієнка?” Те означає, що є вже узгоджена дата поїздки до Житомира, а за певний час по тому — й до Брусилова. Упродовж низки років, відколи на голову Комітету у справах Всеукраїнської премії ім. Івана Огієнка громада покликала Павла Мовчана, ці дві взаємообумовлені поїздки на малу батьківщину Великого Українця набули для тих, хто причетний там бути, якогось сакрального характеру. Чи не повний робочий день якогось січня, а щонайпізніше — лютого, проводимо в Житомирському коледжі мистецтв імені Івана Огієнка. Цей багатий на юні таланти навчальний заклад очолює Микола Покропивний. І його ми по праву називаємо достойним огієнківцем у цьому краї. Оскільки Микола Петрович є незмінним громадським секретарем комітету, то й засідання наші відбуваються на цій території. У просторій Огієнковій світлиці (є тут така), звідки дивиться на присутніх зазвичай доброзичливим, але незмінно пильно-вимогливим поглядом призвідець цього дійства, твориться відповідна аура, домінантою якої є вимогливість і правдивість. У громадській думці новочасної пори усталилося так, що премія Огієнка вважається в Україні другою після Шевченківської. Звісно, не за сумою матеріальної винагороди (тут вона невиправдано мізерна), а за престижністю, причетністю, відповідальністю для тієї особистості, яка номінується на лауреата. Звідси — й щоразу значна кількість подань та документів, і висока планка вимог. І до претендентів, і до поціновувачів їхніх доробків. А що батьками-засновниками премії є кілька організацій, за якими нерідко стоять не завжди кращі “свої висуванці”, то часом під час обговорення їхніх доробків буває таки гаряче. І тут для мене постає один із сильних феноменів Павла Мовчана як державника та громадського діяча — достоту логічно вмотивоване поєднання (у кожному конкретному випадку) толерантності й виваженості, аргументованості й переконливості, уміння чути іншого й бачити раціональне, готовність відстоювати узгоджену раніше позицію у принципових питаннях і здатність іти на компроміси в усіх інших. Через це не можу пригадати, щоб про спільну працю на цьому відтинку ствердження української України котрийсь із нашого товариства виходив невдоволеним, пересвареним, здатним десь в іншому місці “дебатувати”. Це непросто: зуміти перетворити на свого спільника й співбесідникасумнівальника, й навіть упередженого опонента. Направду такому вмінню варто повчитися багатьом із наших колег, хто нерідко в розбурханому від емоцій просвітянському чи науковому середовищі чує лиш самого себе, легко переходить на критику всіх і всього, й готовий до хрипоти відстоювати свою позицію на кшталт “якщо не по-моєму, то нехай буде ніяк”. Таке лише шкодить справі й не додає українству симпатиків навіть із числа співчуваючих, не кажучи вже про неприхованих опонентів. Ще один феномен Павла Михайловича відкрив для себе в час наших других у році поїздок “до Огієнка”. Випадають вони весною на Брусилів — містечко, де народився Іван Огієнко (митрополит Іларіон). У районному будинку культури, за активного Урочистості у Брусилові. 2019 р. здвигу тамтешнього населення відбувається урочиста церемонія нагородження нових огієнківських лауреатів у кількох номінаціях — наука, мистецтво, громадська і релігійна діяльність, художня література. Там переді мною постає вже інший Мовчан — неперевершений оратор, полум’яний публіцист, трибун, безкомпромісний борець за українську Україну. Промови короткі, але по суті, насичені прикладами й порівняннями, цитатами й історичними паралелями. Мовлені від серця, розбавлені особистісними емоційними переживаннями. Тому й легко торкаються сердець слухачів, спонукають їх думати. А відтак — діяти. У моїй Данині про таких талановитих ораторів завжди казали: “Слухав би його — не переставав, бо діло каже!” Діло Мовчана в Брусилові — то не лише урочисті церемонії. Частинкою його життя став і воістину відвойований у місцевих держиморд перший в Україні музей Івана Огієнка, і Свято-Воскресенський храм, де хрестився, а згодом і вінчався майбутній міністр освіти й віровизнань УНР та перекладач першої канонічно визнаної світовим товариством українськомовної Біблії. Безбожна більшовицька влада нещадно зруйнувала цей храм, бо дуже хотіла витравити з пам’яті брусилівців ім’я їхнього славного земляка. Але волею Бога та таких одержимців, як нинішній голова Брусилівської об’єднаної територіальної громади Володимир Габенець, цей храм відроджується, росте на очах. Водночас створюється і пропам’ятна книга на честь відроджуваного народною толокою храму, де впишуться для історії прізвища всіх його відбудовників і попечителів. Ім’я Павла Мовчана цілком заслужено буде на тих почесних сторінках. Іще про один феномен Павла Мовчана. Такий засвідчує, що доля не випадково вивела героя цієї моєї розповіді на уторований понад сто років Іваном Огієнком шлях бою за Українську державність. Чи не кожна нова Огієнкова книжка зі здійснюваного мною багатотомного канадсько-українського проєкту “Запізніле вороття” ставала приводом спеціального розгляду в Мовчановій авторській програмі “Логос” на Національному радіо. Приємно було спостерігати чи слухати в прямому ефірі, як захоплено, одержимо і переконливо ведучий передачі прагне передати своїй численній аудиторії радіослухачів дух і букву кожної з цих непроминальних книг, викликати інтерес до них, з’ясувати дотичні до гостроти сьогодення головні змістові домінанти. Перефразовуючи назви двох написаних митрополитом Іларіоном на чужині чи не найголовніших автобіографічних епопей — “Вікові наші рани” та “Наш бій за державність” — ведучий цих радіопередач із присмаком гіркоти й надії наголошував: вікові рани українського народу ще не загоїлися; більше того, вони знову закровоточили в мільйонах душ через відкритий давнім ненависним ворогом України — російським агресором — вогняний фронт на сході України. Отож наш бій за державність знову триває. І в нашого ювіляра, тепер, як завше, роботи не зменшиться. Бо він віддавна був і залишається оптимістом. А ще — правдошукачем. А ще — і працелюбом. Про це засвідчує й ось цей фрагмент з його нової книжки з промовистою назвою “Український формат”: “Ніхто, крім нас, нашої справи робити не буде. Бо нас об’єднують наші цінності, наші ідеї, наші устремління і наші переконання. І вони роблять нашу перспективу побудови української України реальною”. Підписуюся під цими украй актуальними натепер словами. Комітет у справах премії ім. Івана Огієнка. У центрі — Голова комітету Павло Мовчан. 2018 р. Павло Мовчан (у центрі) в час вручення Шевченківської народної премії професору Миколі Тимошику біля пам’ятника Тарасові Шевченку в Києві. 22 травня 2019 р.
Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

interpretacji obrazu Szewczenki. W niej P. Mowczan uroczyście proklamuje kosmiczną rolę geniusza: „Geniusz żyje zawsze: w przeszłości, w teraźniejszości, w jutrze. Ale jego, T. H. Szewczenki, jutro zawsze jest większe... On — jest środowiskiem istnienia”. Autor pokazuje, jak kontury twórczej osobowości Szewczenki stają się granicami ukraińskiej ojkumeny i jeszcze raz potwierdzają głębię talentu poety, jego głęboko archetypiczny i mitologiczny charakter. Na tle wielkiego korpusu publicystyki „Formatu Ukraińskiego” szczególnie wyróżnia się seria artystyczno-publicystycznych esejów „Źródła”. W nich Mowczan poetycko rozważa genezę ukraińskiej duszy i ducha narodowego. Teksty te z natury są swoistymi medytacjami intelektualnymi. Odczuwa się w nich pewien dialog z znaną książką Roya Campbella „Bohater o tysiącu twarzy”, będącą uniwersalnym zestawieniem systemów mitologicznych. Poetycka dociekliwość jeszcze raz potwierdza, że pierwotne postrzeganie świata z natury było głęboko poetyckie. W serii esejów P. Mowczan bada nasyconą mitopoetyką ludowej obrzędowości i obrazów. Pogańskie poczucie świata i wizje kosmogoniczne u Mowczana występują nie jako antyteza chrześcijaństwa, lecz jako zagubione czy zawoalowane ogniwo duchowego kształtowania się i ewolucji ukraińskiej duszy, jej mitologiczno-archetypiczny szkielet. Taki liberalny pogląd uwalnia nasze spojrzenie od zaślepionego apologetycznego rygoryzmu. Podobną wizję, swoisty „pozytywny pogląd” na pogaństwo, w swojej przełomowej pracy „Historia religii” broni O. Mień. P. Mowczan śmiało kreśli kontrapunkt swoich badań. Już same nazwy podrozdziałów są bardzo wymowne: „Antropomorficzność wszechświata”, „Pokrewieństwo przekazane przez kosmos”, „Źródła ukraińskiej duszy”, „Kosmiczna przynależność ziemskiej wody”, „Tworzenie ziemskiego światła”, „Słowo wyrosłe z genów” i in. Wydaje się, że autor rozkoszuje się polifonicznym dialogiem systemów mitologicznych i pantheonów bóstw. W tej krótkiej wyprawie do źródeł legendarium i mitologia органicznie się splatają. W świetle interpretacji Mowczana ludowe obyczaje i obrzędy nabierają transcendentalno-misteryjnego znaczenia, a najprostsze rzeczy stają się symbolami kosmogonicznymi i otwierają drogę do głębinnych matryc rodowych. Ostatecznie przed nami stoi medytacyjny ekskurs w mitopoetykę ukraińskiego etnosu i sakralne głębie ducha narodowego. Eseje „Zmartwychwstanie idei” oraz „...a ta świątynia — to wy” ukazują kulminację historycznego dialogu Boga i Człowieka, który dokonał się w chwili narodzin Jezusa Chrystusa. Recepcja doświadczenia chrześcijańskiego odbywa się z udziałem rozmówców rangi Martina Bubera. Pomimo podsumowującego i chronologicznie retrospektywnego charakteru książki, dystans czasowy nie pomniejszył jej aktualności. Ostatecznie „Format Ukraiński” P. Mowczana to nie memorialna retrospekcja, lecz żywe wezwanie o intonacjach bojowej trąby. ———————— *Z punktu widzenia wieczności

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ukraiński format Pawła Mowczana

Czytając nową książkę P. Mowczana „Ukraiński format”, mimowolnie przypominasz sobie apologetyczną maksymę teoretyka sztuki Johanna Winckelmanna o „klasycznej jasności, szlachetnej prostocie i spokojnej męskości”. Właśnie te trzy decydujące cnoty artystyczne leżą u podstaw każdego doskonałego dzieła sztuki. I publicystyczne refleksje Pawła Mowczana nie są wyjątkiem. W jego wierszach wyczuwa się pełne drżenia „pokorę przed wiecznością”. Decydującą narracją jego książki jest narracja sub specie aeternitatis*. Mykoła IWANOW Paweł Mowczan — jeden z apologetów ukraińskiego świata, twórców narodowego Wielkiego Stylu. Kontury jego zainteresowań twórczych zbiegają się z konturami brzegów wielkiej ukraińskiej oikumene. Jego nowa/stara książka (zbiór esejów z różnych lat) leży na rozdrożu gatunków. Czytając ją, mimowolnie przypominałem sobie literaturoznawczą eseistykę George'a Orwella, wyrafinowane etiudy z zakresu historii sztuki Zbigniewa Herberta oraz programowe eseje Czesława Miłosza. Filozoficzno-publicystyczne eseje zbioru mogłyby nazywać się tesserami, czyli mozaikami. Każdy artykuł sam w sobie jest odłamkiem (przypomina się T. S. Eliot: „odłamkami wyłożyłem swoje ruiny”), który swoją najpełniejszą rolę zyskuje w wielkim mozaikowym panneau. Zakres zbioru jest niezwykle szeroki — od kulturowej archeologii ukraińskiej duszy po prognostyczno-futurystyczne wizje naszej przyszłości. Każdy filozoficzny passus P. Mowczana to nie tylko pobieżny ekskurs, a przede wszystkim głębokie zanurzenie w głębiny światowego kulturowo-historycznego chronotopu. Skalna filozoficzna optyka nie szkodzi klasycznej jasności wykładu i jego attyckiemu lakonizmowi. I jest to jeszcze jedna nieuchronna cecha autorskiego stylu P. Mowczana. Zbiór otwiera artykuł „Nowa Ukraina czy nowa kolonia”. Jest to publicystyczna recepcja kontrowersyjnej książki doradcy prezydenta L. Kuczmy, profesora Wołodymyra Hryniowa „Nowa Ukraina: jaką ją widzę”. W istocie, główne inwektywy tego napisanego w 1995 roku artykułu nie tylko nie straciły swojego znaczenia, ale nabrały wyjątkowej aktualności w epoce, gdy Ukraina stoi przed totalnym zagrożeniem politycznego rewanżu. P. Mowczan konsekwentnie krytykuje ideę federalizacji i „drugiego języka państwowego”, pokazując, że w praktyce idea dwujęzyczności — w postkolonialnej przestrzeni — może wyrodzić się w kolejny imperialny klon. Ukraiński może po raz kolejny stać się barwną dekoracyjną girlandą na imperialnym łuku triumfalnym, antropologicznym atawizmem czy starzyzną — jak stary petlurowski kitel na dnie skrzyni — w kijowskiej, już zrusyfikowanej rodzinie. Artykuł można uznać za etapowy w kontekście ukraińskiego dyskursu postkolonialnego. Co więcej, nawet najbardziej aktualne rozważania P. Mowczana mają wyraźny filozoficzny i antropologiczny akcent. W artykule „Kryzys duchowy i drogi do jego przezwyciężenia” P. Mowczan rozmyśla nad fenomenem zachodniego społeczeństwa konsumpcyjnego. Skala problemu usprawiedliwia jego szeroką filozoficzną optykę. Zdaniem autora, klimat polityczny na Ukrainie określają dwa nurty ideologiczne — bezduszny kosmopolityzm i romantyczny nacjonalizm. Ciekawą dominantą artykułu jest to, że w warunkach hegemonii niskich form rosyjskiej kultury P. Mowczan usprawiedliwia celowość nacjonal-radykalizmu. Mowczan także, przynajmniej pobieżnie, porusza problem granicy demokracji. Do negatywów demokracji autor między innymi zalicza „seksualne zboczenia, emancypację miłości jednopłciowej, gwałcicielstwo, nowy ateizm, dekonstruktywizm”. Tutaj pomija się taką odwrotną ciemną stronę paternalizmu, jak kult walki dla samej walki, tradycji i elitaryzmu, krytyka modernizmu i wolności liberalnych. Co więcej, taki punkt widzenia nieco ignoruje twierdzenie, że współczesna zachodnia kultura wyrasta w całości z postchrześcijańskiego humanizmu. Jasno dowiódł tego Charles Taylor w swoim fundamentalnym badaniu zachodniej tożsamości i sekularności. Krytyczne uwagi P. Mowczana pod adresem niektórych liberalnych europejskich atrybutów skłaniają do zastanowienia się nad problemem wolności. W języku greckim istnieją dwa główne terminy oznaczające wolność w różnych sensach — „autexousion” oraz „eleutheria”. Autexousion to fundamentalna i niezbywalna zdolność każdego do dokonywania wyboru, możliwość powiedzenia „tak” lub „nie”. Ta zdolność jest immanentnie właściwa człowiekowi i a priori nie może być mu odebrana. Natomiast wolność jako eleutheria zakłada przede wszystkim władzę nad samym sobą, swoimi pragnieniami, czyli wynika z imperatywu ograniczającego. Te dwie kategorie stanowią główny dylemat wojen kulturowych: współczesny liberalizm i większość proteicznie zmiennych form chrześcijaństwa bazują na kategorii autexousion, czyli niezbywalnej od natury człowieka wolności, gdzie prawo wyboru jest święte. Natomiast konserwatywna ideologia (jak zresztą i ortodoksyjny marksizm) interpretuje wolność jako eleutherię, czyli imperatyw zakazujący. Biorąc to pod uwagę, należy zrozumieć, że w kontekście szerszych rozważań o historycznych drogach zachodniego chrześcijaństwa legalizacja wolności seksualnej staje się pewną prawidłowością i wynika z chrześcijańskiej logiki. Tutaj pojawia się jeszcze jedna, już nieunikniona dla współczesnego dyskursu oczywistość — ideały, które w XIX i pierwszej połowie XX wieku nazywano ogólnoludzkimi, w rzeczywistości są jedynie immanentnym atrybutem starej paneuropejskiej kultury typu mannowskiego. W postmodernistycznym świecie żaden paradygmatyczny system światopoglądowy nie może już pretendować do ideologicznego monizmu. Wartości również ewoluują. A ewolucyjne spojrzenie na wartości jest dorobkiem nie tylko sekularnego intelektualizmu, ale i doktrynalnej kościelności. Przypomnijmy choćby szereg prac błogosławionego kardynała Henry'ego Newmana, którego nazywa się „nieobecnym ojcem Soboru Watykańskiego II”. Pomimo dyskursywności wielu wniosków P. Mowczana, centralna obserwacja jego artykułu jest przejmująco trafna — Europa weszła na drogę wewnętrznego samozaparcia. Chcemy tego czy nie, ale Europa wizjonerów i kaznodziejów, Europa wysokiej patrycjuszowskiej kultury i politycznego triumfalizmu pozostaje w przeszłości. Stare europejskie pretensje do kulturowego uniwersalizmu i monizmu obecnie odbierane są jako jeden z przejawów „chronologicznego snobizmu” (wyrażenie Clive'a S. Lewisa) czy wstecznictwa. Rozważania P. Mowczana są zgodne z wcześniej wyrażoną myślą papieża-seniora Benedykta XVI o tym, że „Europa odchodzi na emeryturę”. Tutaj trzeba dodać, że to odejście jest dobrowolne. * * * Wydarzenia związane z wojną hybrydową i polityczną dekompozycją świata coraz częściej nasuwają nam paradygmat lat 1932—1939, kiedy świat ulegał polaryzacji, wytyczano nowe granice, a dosłownie w ciągu kilku lat na Europę spadł chłodny zmierzch totalnego zniewolenia ducha. Weimarską otwartość zastąpiły wówczas proteicznie zmienne formy izolacjonizmu. Coś podobnego, z przerażającym podobieństwem, dzieje się i teraz: „mur Trumpa” lada chwila wyrośnie między USA a Meksykiem, Europą wstrząsnął Brexit, a wojna hybrydowa w Donbasie zmusiła do przypomnienia studiów „komparatystyki granicznej”... Zwycięstwo w ukraińskich wyborach W. Zełenskiego po raz kolejny sprowokowało dyskusję o sile symulakrów i sterowanej demokracji. Z coraz większą oczywistością pojawia się pytanie: co czeka Europę i Ukrainę? Czym będzie nasze wspólne jutro? Postmodernizm, jak się okazało, też może być ideologią, co obserwujemy w naszych czasach na Zachodzie. Wskazuje na to w swojej książce P. Mowczan. W 1960 roku Daniel Bell w swoim przełomowym dziele „Koniec ideologii” ogłosił, że dzięki reinterpretacji i gruntownemu przemyśleniu własnej historii przez Europejczyków, w XX wieku wreszcie udało się położyć kres ideologiom jako takim. Taką tezę warto poddać ostrożnej krytyce. Paradoksalnie, ale narzędzie, którym zachodni intelektualiści walczyli z ideologiami — postmodernizm — z czasem samo przekształciło się w ideologię. Nawet po upadku Związku Radzieckiego z ruin komunistycznej ideologii powstał „ruski mir”, który można uznać za jaskrawy przykład syntetycznych konstruktów ideologicznych. Unikalną cechą tego konstruktu jest to, że pasożytuje on na religii i mimikruje pod swoistą nadbudowę nad Cerkwią. Obecna forma oficjalnej rosyjskiej ideologii jest syntezą postmodernizmu i klasycznych ideologii nowoczesnych — swoistym postpostmodernizmem. Używając leksykonu strukturalistów, można powiedzieć, że w konstrukcie „ruskiego miru” łączy się „post-prawda” postmodernizmu i propagandowa, misyjna siła modernizmu. Klasyczną ilustracją takiego „syntezy” jest schizofreniczna filozofia rosyjskiej przestrzeni publicznej, gdzie ramię w ramię stoją pomnik cara Mikołaja II i Józefa Stalina. I co najważniejsze. Skutki tej ideologii są podobne do tych, które doprowadziły do katastrof w XX wieku, a mianowicie do wojen. Z połowicznej natury tego postpostmodernizmu wynika też hybrydowy charakter jego wojen. W swojej książce P. Mowczan pokazuje, że ideologia „ruskiego miru”, jak wszystkie klasyczne ideologie totalitarne, ma właściwość uciekania się do agresywnej ekspansji w przestrzeń komunikacyjną. Tworzy dogmatyczne metanarracje, brutalnie ekskorporuje dyskurs publiczny i wypełnia go pseudomorfozami i symulakrami. W artykule „Nie w sile Bóg, a w prawdzie” Mowczan konstatuje tragiczną, ale niestety typową dla zachodniego człowieka sytuację, kiedy „Jerozolima jest zburzona, a „miasto Słońca” nie zostało zbudowane do dziś”, sytuację wiecznego poszukiwania absolutnych duchowych drogowskazów i idealnego ładu społecznego. Metaforyczna historia „zburzonej Jerozolimy” i jeszcze niewzniesionego miasta Słońca utrwala doświadczenie specyficznie europejskiego dążenia do idealnej utopii, nostalgię za utraconym rajem i złotym wiekiem, a jednocześnie niepokojące przeczucie duchowego renesansu. Niestety, każdy, kto wkracza w ten labirynt, nieuchronnie skazany jest na fiasko. Dalej rozważania autora rozwijają się w nurcie kwestii ukraińskiej. Stawia on pytania, które niestety nawet z upływem czasu nie straciły swojej aktualności: „Jaka kultura panuje na Ukrainie? Gdzie są ukraińskojęzyczne kanały? Gdzie są narodowe towary na rynku kultury?” Odpowiedź Mowczana tutaj zbiega się z wnioskiem Iwana Dziuby. Jedną z kluczowych negacji naszej doby, która spycha Ukraińców na peryferie duchowego prowincjonalizmu, bezczasu i bezczeszczenia, jest „brak kulturowej samoidentyfikacji, brak ogólnonarodowego sensu istnienia”. Właśnie chorobliwa dysfunkcja światopoglądowa i kompleks prowincjonalnej niższości, zdaniem P. Mowczana, „doprowadziły do ułomnego i niepełnego państwowego samostanowienia. Właśnie w rezultacie tego nasze społeczeństwo pozostaje nie postkomunistycznym, a „skolonizowanym”. W artykule „Kategoria decydująca — ukraińska”, który jest logiczną kontynuacją poprzedniego tematu, P. Mowczan dokonuje dokładnego epikryzy narodowej autentyczności i jednocześnie broni jej nadhistorycznej, prowidencjalnej roli: „Narodowe, wyjaśniam dla superdemokratów, — to stałe, walentne, życiodajne, bo jest związane z szerokim kontekstem historycznym, z kosmologosem, który każda nacja ma swój. Bez narodowej dominanty, która jest obecna w każdym europejskim państwie, a dotyczy to przede wszystkim języka i kultury, możemy mieć tylko imitacyjny model państwa Ukraina, który w istocie jest taki, — dekoracyjno-deklaratywny...” Artykuł „On był zawsze” poświęcony jest in-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Dziękujemy!

Niepojednany bojownik o uznanie ojczystego języka rodzinnego na terenach Soborowej Ukrainy, wybitny ukraiński poeta, znakomity działacz społeczny i państwowy Pawło Mychajłowycz Mowczan, mimo ogromnej presji ze strony politycznych przeciwników, pozostaje także głęboko wierzącym człowiekiem, z którego serca wypromieniowuje człowieczeństwo i dobro. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, moim zdaniem, miało wielkie szczęście, że w te burzliwe czasy kształtowania się ukraińskiej państwowości na czele Towarzystwa stanął wybrany przez lud, mądry i konsekwentny w swoich działaniach przewodnik Pawło Mychajłowycz Mowczan. Jestem głęboko przekonany, że dzięki właśnie jemu Towarzystwo „Proświta” jest chyba jedyną narodowo świadomą strukturą, która pozostała jako jednoczący monolit dla setek tysięcy rodaków, która uniknęła rozłamu i utraty autorytetu. „Proświta” była, jest i, mam nadzieję, będzie awangardą w sprawie ukraińskiego budowania państwa, w sprawie ochrony osiągnięć narodowej kultury i duchowości. To właśnie on już na początku lat 90. wzywał do utworzenia jednolitego Ukraińskiego Kościoła Lokalnego, przyczynił się do zatwierdzenia Państwowego programu „Ukraińska książka”, do ustanowienia na szczeblu państwowym Dnia języka i piśmiennictwa ukraińskiego, do zatwierdzenia 10. artykułu Konstytucji Ukrainy oraz ochrony symboli ukraińskiej państwowości na wszystkich szczeblach. Właśnie jemu należy dziękować za wspaniały konkurs-festiwal „Jestem dumny z tego, że jestem Ukraińcem z urodzenia” oraz szereg szewczenkowskich

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Bo są tacy jak Ty

Pawłowi Mowczanowi w dniu osiemdziesiątych urodzin W tym dniu, co dzieli na pół lato, Gdy dzwoni pszeniczny łan, W szereg osiemdziesięciolatków Wpisał się sławny nasz Mowczan. Jego imię dorośli i dzieci Dawno wpuścili do serc — Sternik rodzimej „Proświty”, Poeta, zwycięzca i bojownik. Podniósł Pawło wysoko sztandar Wolności, wiary i siły, Żeby naszą ukraińską prawdę Nie zadeptali wrogowie. To niechże sił ci przybędzie, My wierzymy — osiągniemy cel. I Ukraina wiecznie będzie, Bo ma ona takich jak Ty! Nie, nasza siła nie stopnieje Pod naporem wszystkich przybłęd, Bo są zawzięci proświcianie. Są patrioci! Jest naród! Zebrawszy się w szerokie koło, Przez dzisiejszą mętną wodę Krzyknijmy, by słychać było wokoło: — Bądź, Pawle, do stu lat bądź! Wadym KRYSCZENKO Ołeksander SZOKAŁO Współpraca — niezbędny warunek wzajemnej pomocy, współdziałania, które zapewniają naszą samodzielną siłę — podstawę naszego samorozwoju. Ten synergizm gwarantuje nam samodzielne życie. Ta dawna tradycja zbiorowości ukraińskich sił jest niezwykle aktualna obecnie — w czasie ich rozproszenia przez obce, cudzoziemskie siły. Przypominanie o zbiorowej ukraińskiej sile i pielęgnowanie jej — to społeczne powołanie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” i Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty”. Swego czasu Pawło Mychajłowycz Mowczan odpowiedział na moją propozycję i kierowana przez niego „Proświta” stała się współzałożycielem i wydawcą popularnonaukowego czasopisma „Ukraiński Świat”, które bardzo trudno było wydawać samodzielnie. Nasza współpraca dała zbiorowy społeczny rezultat: czasopismo rozprowadzano przez lokalne oddziały „Proświty” w całej Ukrainie. W latach 2005—2007 wspólnymi siłami opublikowaliśmy znaczące wydania tematyczne „Ukraińskiego Świata”: „Od Trypola do Tarnopola”, „Od Dzikich Pól do Donbasu”, „Od Siewierszczyzny do Czernihowszczyzny”, „Od Oriany do Odessy”, „Od Dzikich Pól do Donbasu”, „Od kryzysu społecznego do ładu społecznego”. Poszczególne wydania poświęcono ukraińskim działaczom, w szczególności Stanisławowi Orzechowskiemu, Pantelejmonowi Kuliszowi, Pamfiłowi Jurkiewiczowi, Iwanowi Frankce, Pawłowi Skoropadzkiemu… W numerze tematycznym 4—6 z 2007 roku „Ukraińcy — dla Ukrainy” opublikowano dialog Petra Antonenki z Pawłem Mowczanem „Postęp bez duchowości — to postęp bez człowieka”. Po 12 latach ten problem, nakreślony ówczesnymi niepokojącymi przemyśleniami P. Mowczana, stał się jeszcze ostrzejszy: „Dlaczego jesteśmy na rozdrożu i dlaczego właśnie my? Otóż jesteśmy tam dlatego, że nijak nie pokonamy swojego »ego«: z trudem się konsolidujemy, z trudem rozumiemy się nawzajem. I nijak nie konsolidujemy się w tę całość, która stała się ideą fixe jeszcze od czasów Bohdana. …To nas spławiają, jak ścięte świerki. Spławiają, wynoszą nurtem rzeki poza granice naszej ziemi. Powiedzą — procesy globalistyczne?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Współpraca — współdziałanie

Zaczęły się one dawno temu. Panuje tam teoria tak zwanego postępu: jutro będzie lepiej niż dzisiaj, a pojutrze jeszcze lepiej. …Komputery będzie miał każdy, i telefony komórkowe. I wszystko będzie… Ale nie będzie CZŁOWIEKA. Postęp — to poświęcenie wczorajszego, dzisiejszego dla jutrzejszego? A życie jest dzisiejsze, duchowo wypełnione lub bezduchowną pustką, przystosowaniem lub samostanowieniem. …Chcę stanowić o sobie z całym dorobkiem tysięcy pokoleń, które kształtowały się na tej ziemi, które broniły jej, chroniły, kształtując, a nie niszcząc krajobraz. Kto będzie tu gospodarzem? Czy nam zaorzą wszystkie studzienki, zabiorą wszystkie wody? Dlatego pytanie o ukraińską perspektywę — to także pytanie o przeszłość i teraźniejszość. Jeśli ich nie ma, o jakiej perspektywie mówić? Nam przypada być gospodarzami na ziemi, gdzie byli gospodarzami tysiące pokoleń konkursów, które otwierają światu nowe imiona utalentowanej młodzieży ze wszystkich zakątków bezkresnej Ukrainy. Miałem szczęście jeszcze od 1992 roku znać twórcę państwowości i niezwykle skromnego człowieka Pawła Mychajłowycza Mowczana, który ma siłę woli politycznej nigdy nie poddawać się prowokacjom i zawsze podejmować wyważone, umiarkowane decyzje. Czym inspiruje nas, młodszych proświtian, by wychowywać w sobie nie polityka, który myśli o następnych wyborach, a męża stanu, który troszczy się o rozwój młodego pokolenia obywateli Niepodległej Ukrainy. Jego książki szkiców pomagają obywatelom w zrusyfikowanych miastach Ukrainy rozeznać się w skomplikowanych, czasem sztucznie zagmatwanych sytuacjach, w kwestiach kształtowania narodowej edukacji i kultury ochrony ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. Nam, proświtianom Chersońszczyzny, zawsze bardzo ważne jest wsparcie Pawła Mychajłowycza i naszych akcji z początku lat 2000. na rzecz obrony języka ukraińskiego jako jedynego państwowego, oraz bieżąca pomoc w organizacji i przeprowadzeniu Pierwszego, Drugiego i Trzeciego Otwartego Charytatywnego konkursu-festiwalu słowa ukraińskiego „Echo duszy” pamięci Natalii Kołomijec, w organizacji i przeprowadzeniu w zeszłym roku w Kachowce Pierwszego konkursu recytatorów utworów poetów-proświtian „Zapaleni serca” oraz w nadawaniu imion proświtian placówkom kultury śniadej Tawrii. Obecnie jest to Chersońska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa imienia Ołesia Honczara (1997 r.), Chersońska Obwodowa Biblioteka imienia Czajki Dniprowej (2000 r.), Kachowska Rejonowa Zjednoczona Biblioteka imienia Mykoły Bratana (2011 r.), Biblioteka-filia nr 14 imienia Mykoły Czerniawskiego Chersońskiego Miejskiego Centralnego Systemu Bibliotecznego itp. Dlatego życzymy szanownemu Pawłowi Mychajłowyczowi w tym jubileuszowym roku pokoju, miłości, twórczej długowieczności i kozackiego zdrowia! Z upoważnienia Zarządu ChOO WUT „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki poeta i proświtianin Ołeh OŁEKSJUK. Naturalne i kosmicznie uwarunkowane zakorzenienie Ukraińców w rodzimej ziemi Paweł Mychajłowycz określił w eseju „Źródła”: „Jesteśmy obdarzeni przyciąganiem, odczuwamy swoje ciało, ale nie widzimy własnego promieniowania i nie rejestrujemy tych promieni kosmicznych, które przenikają nasze jestestwo, co zapewne przypomina pulsujący kłębek fal i antyfal. I te same fale, jestem głęboko przekonany, idą także od rodzimej ziemi” („Ukraiński Świat”, nr 1—3, 2005). Tygodnik „Słowo Proświty” swoim polem informacyjnym konsekwentnie wspiera ducha współpracy, współdziałania. W ramach tej publikacji nie sposób wymienić wszystkich wspólnych starań. Wymienię tylko znaczące wydarzenia, które relacjonowało czasopismo: 200-lecie Mykoły Hohola, Osypa Bodianskiego, Tarasa Szewczenki oraz zbliżające się 200-lecie Pantełejmona Kulisza. Jestem szczególnie wdzięczny „Słowu Proświty”, zwłaszcza Lubow Wasyliwnie Hołocie, za wsparcie Ogólnoukraińskich Szkoleń Skoworodowskich „Poznaj siebie”, które zapoczątkowano w 2018 roku dla przygotowania godnego uczczenia 300-lecia Hryhorija Skoworody. O wsparciu „Słowem Proświty” społecznie znaczących inicjatyw kulturalno-artystycznych wielkiego ukraińskiego dyrygenta i pedagoga Pawła Iwanowycza Murawskiego wymownie zanotował sam maestro w dzienniku: „Lubię czytać „Słowo Proświty”, bo to prawdziwa ukraińska gazeta. Swego czasu ta gazeta wsparła moją inicjatywę nagrania z chórem Narodowej Akademii Muzycznej utworów chóralnych do poezji T. H. Szewczenki, a także publikowała moje rady metodyczne dotyczące śpiewu chóralnego. Dzięki społecznemu rezonansowi moich publikacji obecnie przygotowuję do nagrania utwory „Pieśniowego „Kobziarza”, zbiór nutowy „Pieśniowy „Kobziarz” i swoją książkę „Czystość śpiewu — czystość życia” (08.01.2009). „Słowo Proświty” jako partner informacyjny systematycznie relacjonuje na swoich łamach realizację zapowiedzianych przez P. I. Murawskiego zamierzeń artystycznych i inicjatyw kulturalnych jego uczniów i naśladowców. Najważniejsze z nich: Międzynarodowy konkurs chóralny imienia Pawła Murawskiego oraz Obwodowy festiwal-konkurs sztuki chóralnej imienia Pawła Murawskiego w ojczyźnie maestra — na Winnicczyźnie, Święta Chóralne „Szkoła Pawła Murawskiego” w Kijowie, Ogólnoukraiński projekt artystyczny „Ukraina śpiewa „Kobziarza”. Przenikliwie zrozumiał Paweł Mowczan fenomen Pawła Murawskiego jako „nieprześcignionego odtwarzacza kosmicznych śpiewów chóralnych” w artykule „Siła czystego dźwięku”, opublikowanym w dodatku do książki maestra „Czystość śpiewu — czystość życia”: „Legendarny Paweł Iwanowycz Murawski (Morawski) jest tym geniuszem, który słyszy wieki, który próbuje nam, ogłuszonym urbanistyką, przypomnieć o naszej przynależności do bezwieczności. …I dopóki towarzyszyć nam będzie harmonijny śpiew chóralny, zorganizowany przez Pawła Iwanowycza Murawskiego, dotąd rdza nie dotknie naszych serc, a dusza nabierać będzie i wagi pełni, i siły. Bo siła czystego dźwięku jest współmierna do siły ludzkiego ducha”. Tę prawdę potwierdził własnym głębokim odczuciem i doświadczeniem chórmistrzowskim maestro Paweł Murawski: „Śpiew aktywizuje cały organizm człowieka. Śpiew chóralny sprzyja rozwojowi ogólnej kultury społeczeństwa i świadomości społecznej. Śpiew daje poczucie wolności”. Ukraiński śpiew chóralny jako przejaw wolności ludzkiego ducha — to fenomenalne zjawisko naszej zgodnej wspólnej współpracy, wzajemnej pomocy, współdziałania, fakt naszej zbiorowej siły i naszego samorozwoju. Śpiew chóralny jako podstawowa sztuka ukraińskiej kultury obecnie poddawany jest zewnętrznej destrukcji i wymaga społecznego ratunku siłą naszego współdziałania, tak jak nasza wspólna wola…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Taras Szewczenko: „Wielkie szczęście być wolnym człowiekiem…”

Projekt „Szczegóły życia Szewczenki” jest motywowany głębokim zrozumieniem słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora »Narodnego cztienija«” (luty 1860 r.): „Odważam się otworzyć przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej, że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Jednak nie mam ducha, by wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Tym razem, na prośbę czytelnika gazety, nasz autor porusza temat szczęścia w życiu i postrzeganiu Szewczenki. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Taras rzuca mi się na szyję i krzyczy: »Wolność! Wolność!«”. W żaden sposób nie pretenduję do rozważenia leksemu „szczęście” w kontekście historycznym twórczości Szewczenki ani do wyczerpującej opowieści o odczuwaniu przez poetę szczęśliwej radości z życia. Mowa będzie jedynie o konkretnych momentach biografii Szewczenki, które on sam nazwał szczęśliwymi, lub o niektórych wyobrażeniach poety o szczęściu. Najpierw przypomnę o postrzeganiu przez Szewczenkę wręczenia mu listu wolnościowego, który zwalniał go z poddaństwa, 25 kwietnia 1838 r. Tego dnia malarz A. M. Mokrycki zapisał w dzienniku: „…O drugiej godzinie poszedłem do Briułłowa… Wkrótce pojawił się Żukowski z hrabią Wielhorskim. Przyszedł Szewczenko i Wasilij Andriejewicz wręczył mu papier o jego uwolnieniu i zapewnieniu praw obywatelskich. Przyjemnie było widzieć tę scenę”. Ta ważna dokumentalna rejestracja szczęśliwego dla Szewczenki wydarzenia od wielu dziesięcioleci jest wykorzystywana w studiach szewczenkowskich. Ale brakuje w niej burzliwej reakcji samego poddanego Tarasa, podczas gdy w również dawno znanej opowieści I. M. Soszenki (w zapisie M. K. Czałego) jego przeżycia duchowe wylewają się przez brzegi: „Otworzyłem okno, które było na równi z chodnikiem. Nagle do mojego pokoju przez okno wskakuje Taras… mało nie zbijając mnie z nóg, rzuca się mi na szyję i krzyczy: »Wolność! Wolność!« – »Czyś ty nie oszalał, Tarasie?« A on wciąż skacze i krzyczy: »Wolność! Wolność!«”. Taka wspomnieniowa perełka wiele znaczy. Jaskrawy, zdumiewający przekaz szczęśliwego stanu młodego Szewczenki, którego zawsze bolało serce z powodu nieszczęśliwych losów wiejskich chłopców-poddanych: A jeszcze zanim zobaczę Małego chłopca we wsi. Jakby oderwało się od gałęzi Jedno; jedyne pod płotem Siedzi sobie w starej płachcie. Wydaje mi się, że to ja, Że to właśnie ta młodość moja. Wydaje mi się, że nigdy Ono nie zobaczy wolności, Świętej swobódki. W powieści „Artysta” (1856) Szewczenko w sposób niedościgniony sportretował prawdziwie szczęśliwego człowieka, darując nam jego werbalny portret: „Wiele, niezliczenie wiele pięknego jest w boskiej, nieśmiertelnej przyrodzie, ale triumf i wieniec nieśmiertelnego piękna — to ożywiona szczęściem twarz człowieka. Wznioślejszego, piękniejszego w przyrodzie nic nie znam. I tą właśnie rozkoszą raz w życiu moim udało mi się w pełni nacieszyć. Przez kilka dni był tak szczęśliwy, tak piękny, że nie mogłem patrzeć na niego bez rozczulenia. Przelewał i w moją duszę swoje bezgraniczne szczęście… Zachwyty jego zmieniły się w cichą, uśmiechniętą radość. Przez wszystkie te dni, chociaż zabierał się do pracy, ale praca mu nie szła. I on, bywało, położy swój rysunek do teczki, wyjmie z kieszeni list wolnościowy, przeczyta go niemal po literach, przeżegna się, pocałuje i zapłacze”. (Wszystkie wyróżnienia tutaj i dalej zrobione przeze mnie. — W. M.). Co tu można dodać? Chyba przypomnę słowa z pierwszego znanego listu Szewczenki — z 15 listopada 1839 r. — do starszego brata M. H. Szewczenki: „Tak więc, widzisz, żyję, uczę się, nikomu się nie kłaniam i nikogo się nie boję, oprócz Boga — wielkie szczęście być wolnym człowiekiem, robisz, co chcesz, nikt cię nie powstrzyma”. Takie wrażenie, że w tej frazie już został zawarty zamysł słynnego autoportretu, wykonanego przez Szewczenkę na początku następnego 1840 r. — młody, piękny, o ognistym obliczu, natchniony, dumny, nieustraszony, wolny człowiek. I takim szczęśliwym na swoich autoportretach Szewczenko już nigdy nie będzie… W liście do wiceprezesa petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych F. P. Tołstoja z 26–31 lipca 1857 r., czyli niedługo po pojawieniu się realnej nadziei na powrót z zesłania do Petersburga, Szewczenko pisał między innymi: „Jako malarz-twórca nie mogę już być, o tym szczęściu nierozsądnie byłoby nawet myśleć. Jako malarz-kopista nie chcę być. O tym nieszczęściu lękam się nawet myśleć”. Zatem twórczość to szczęście, kopiowanie to nieszczęście dla artysty. Rozmyślania o przyszłym życiu twórczym nie opuszczają Szewczenki pod koniec zesłania i są odzwierciedlone w jego Dzienniku. Powiedzmy, 26 czerwca 1857 r. zapisał: „O malarstwie nie mam teraz co nawet myśleć. Byłoby to podobne do wiary, że na wierzbie wyrosną gruszki. Ja i wcześniej nie byłem nawet średnim malarzem. A teraz tym bardziej. Dziesięć lat niećwiczenia potrafi zrobić nawet z wielkiego wirtuoza najzwyklejszego karczemnego grajka. Zatem o malarstwie nie mam co nawet myśleć”. W światowym malarstwie chyba nie znajdzie się więcej takiego samobiczowania i samozaparcia. Zapisał to w Dzienniku sam na sam ze sobą artysta, o którym naukowi komentatorzy A. I. Kostenko i L. I. Sukaczow swego czasu zauważyli: „To typowy dla Szewczenki przejaw skromności i niedoceniania swoich danych jako artysty”. Według trafnego określenia ich współczesnego, wybitnego szewczenkologa S. O. Jefremowa, „badacze i krytycy sztuki formułują jednak inną ocenę Szewczenki jako artysty”. Znany współczesny historyk sztuki D. W. Stepowyk ocenił artystę Szewczenkę tak: „Wielkość Szewczenki-twórcy obrazów, jego unikalny wkład w narodową sztukę plastyczną polega właśnie na tym, że dał on doskonałe i pełnowartościowe wzorce niemal wszystkich gatunków malarstwa i grafiki… U Szewczenki wszystko pojawia się w rozwiniętej formie — doskonałe, wypróbowane, przestudiowane, estetycznie wyrafinowane. Jakby w od- Autograf wersów o szczęściu z powieści Szewczenki „Artysta” uchwałę ogłoszono na rocznym uroczystym zebraniu. Pewnie w tamtym momencie czuł się szczęśliwy. Jeszcze na zesłaniu Szewczenko marzył o tym, że z Petersburga obowiązkowo wróci na Ojczyznę, na Ukrainę. Na początku stycznia 1857 r. wyznawał A. I. Tołstoj: „…Robię kilka rysunków sepią ze słynnych dzieł w Akademii i w Ermitażu, i z takim zapasem wyruszę do mojej drogiej Małorosji i na chutorze u jednego z przyjaciół moich, skromnych wielbicieli muz i gracji, odtworzę w miedziorycie słynne dzieła uwielbianej sztuki. Jakie słodkie, jakie radosne marzenie! Jakie pełne, beztroskie szczęście!”. W ten sposób wymarzone pełne i beztroskie szczęście to skromna praca twórcza przy miedziorycie na Ukrainie. Wygląda na to, że w Bożym zamyśle dotyczącym Szewczenki i Ukrainy takie pragnienie poety było zbyt małe dla Proroka i Twórcy Narodu. Ale przeszywa serce niespełniona nadzieja Szewczenki na to, że po dwóch latach starannych i wytrwałych zajęć sztuką miedziorytniczą w Petersburgu wróci na Ukrainę. „Szczęśliwy jestem! — I ja, przyjacielu, z tobą szczęśliwa!” W tych poetyckich wersach z „Naśladowania Eduarda Sowy” (1859) ucieleśniona jest wizja Szewczenki idealnej rodziny z „jedyną żoną” i „dziećmi małymi”. To to najważniejsze, wymarzone przez niego ludzkie szczęście, które nigdy się nie spełniło i stało się nieszczęściem życia Szewczenki. Jeszcze w wierszu „Zarosły drogi cierniami…” (1849) trzydziestopięcioletni zesłaniec Szewczenko nie tylko konstatował swoją samotność, ale i prorokował jej nieuchronność: Boże miły! Ciężko mi żyć! Mam serce szerokie — Nie mam z kim podzielić! Nie dałeś mi doli, Młodej doli! Nie dawałeś nigdy, Nigdy! nigdy! Nie dałeś serca młodego Z tym sercem dziewczęcym Połączyć! — Minęły Moje dni i noce Bez radości, młode! Tak sobie minęły Na obczyźnie. Nie znalazło się Z kim sercem dzielić się… Ta dwukrotnie podkreślona niemożność podzielenia się swoim sercem w małżeństwie była główną udręką życia osobistego Szewczenki, niezagojonym bólem jego wielkiego, szczodrego serca. Przenika ona twórczość poety, przynajmniej od przejmującego wiersza „Dumy moje, dumy moje…” (1840): Może znajdzie się dziewczęce Serce, piwne oczy, Co zapłaczą nad tymi dumami — Ja więcej nie chcę... Jedną łzę z oczu piwnych — I... pan nad panami!.. Dumy moje, dumy moje! Licho mi z wami! Za piwne oczka, Za czarne brwi Serce rwało się, śmiało, Wylewało mowę… Przypomnę, że w poemacie „Sowa” (1844) matka marzyła, że syn będzie „Szczęśliwy, wesoły / I nieosamotniony”, a jego ukochana dziewczyna rozmawiała z nim w tych marzeniach „W chacie, jak w Raju!!”. Takim wyobrażał sobie szczęście sam Szewczenko. W wierszu „Zakwitła w dolinie…” (1849) nazywa relacje dwojga zakochanych „rajem w sercu”… Oczywiście, Szewczenko kochał kobiety, a one — jego. W tych historiach miłosnych bywał

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

i szczęśliwym. Powiedzmy, że o żonie komendanta Nowopietrowskiego Umocnienia A. O. Uskowej wyznał on w liście do Br. Zaleskiego z 9 października 1854 r.: „Ta najpiękniejsza kobieta jest dla mnie prawdziwą łaską Bożą. To jedyne, jedyne stworzenie, z którym czasem nawet zachwycam się aż do poezji. Jednak jestem mniej lub bardziej szczęśliwy, można powiedzieć, że jestem zupełnie szczęśliwy…” Zresztą o nieuniknionym rozczarowaniu Szewczenki, zwłaszcza w tym przypadku, można przeczytać w osobnym artykule naszego projektu w „Słowie Proświty” (nr 23, 12–18 czerwca 2019 r.). Polecam sięgnąć do książki M. S. Szahinian „Taras Szewczenko”, w której znajduje się rozdział „Miłość”, ponieważ to właśnie ona jako pierwsza wnikliwie zbadała fenomen miłości poety. Jednak nigdy nie było i nigdy nie będzie szewczenkoznawców jego życia rodzinnego. Bo Taras Hryhorowycz nie mógł powiedzieć o swojej rodzinie: „Rodzina wieczerza przy chacie…” „I jestem nieskończenie szczęśliwy, mając takiego szczerego przyjaciela” W Słowniku języka ukraińskiego wśród znaczeń pojęcia „szczęście” jest także takie: „Radość ze wzajemnego obcowania z kimś bliskim…” Badałem ciepłe stosunki Szewczenki z przyjaciółmi4 i wyrobiłem sobie uzasadnione przekonanie, że najwięcej szczęścia w kontaktach obdarzył go wielki artysta M. S. Szczepkin5. Sam Taras Hryhorowycz wyznał kiedyś o przyjaźni z nim: „Oto, co się nazywa przyjacielem. I jestem nieskończenie szczęśliwy, mając takiego szczerego przyjaciela… Jestem nieskończenie szczęśliwy”. Poznali się w lutym 1844 r. w Moskwie, a jesienią tego roku odbyły się występy M. S. Szczepkina w Petersburgu, gdzie przyjaciele się spotykali. Po tym właśnie powstał wiersz „Zaczaruj mi, czarowniku…”, w którym zachowała się niezwykła szewczenkowska energia szacunku i miłości do Mistrza. Następnie przyjaciele spotkali się w Moskwie wiosną 1845 r., a kolejne spotkanie nastąpiło ponad dwanaście i pół roku później, kiedy M. S. Szczepkin przyjechał do Szewczenki w Niżnym Nowogrodzie 24 grudnia 1857 r. Tego dnia Taras Hryhorowycz zanotował: „Święto nad świętami i uroczystość nad uroczystościami! O trzeciej w nocy przyjechał Michaił Siemionowicz Szczepkin”. Jeden z najkrótszych zapisów w Dzienniku. Uszczęśliwionemu Szewczence nie było do pisania. Ale dedykację do „Neofitów”, powstałych 5–8 grudnia, poeta zadedykował artyście właśnie temu dniu: „M. S. Szczepkinowi. Na pamiątkę 24 grudnia 1857”. Taras Hryhorowycz podarował też w ten świąteczny dzień artyście swój autoportret z dedykacją: „Michaiłowi Siemionowiczowi Szczepkinowi na pamiątkę 24 grudnia 1857 roku od Tarasa Szewczenki”. Po wyjeździe M. S. Szczepkina zasmucony Szewczenko jedynie westchnął w Dzienniku: „…Sześć dni pełnego, radosnego, uroczystego życia”. Na szczęście szczere uwielbienie dla Mistrza i nieskończona wdzięczność wobec niego zachowały się na zawsze w listach poety, napisanych na początku 1858 r. Zebrałem te niezwykłe wiersze razem: Z listu do A. I. Tołstoj: „Odprowadzałem Michaiła Siemionowicza, długo nie mogłem dojść do siebie od tego przepełnienia szczęściem. I dopiero dziś, i to z trudem, mogłem wziąć się za pióro, aby podziękować wam za drogocenny list i napisać o moim bezgranicznym szczęściu”. Z listu do S. T. Aksakowa: „Wybaczcie mi, że nie napisałem do was po wizycie Michaiła Siemionowicza. Nie mogłem. Nasz stary czarodziej swoją wizytą sprawił ze mnie coś takiego, że nawet teraz nie mogę dojść do normalnego stanu. On wciąż krąży mi przed oczami i przeszkadza mi nie tylko zabrać się do jakiejś pracy, myśleć, nawet mówić mi przeszkadza. Tak, porządnie mną wstrząsnął. I trzeba było mu wykręcić taki numer. Nie, takich bohaterów-przyjaciół na białym świecie niewielu. Ja myślę, że on jeden taki jest. Jakże jednak myślę niechrześcijańsko. A przyczyną tego jest ten sam nasz wielki cudotwórca Michaił Siemionowicz. Niech go Bóg strzeże dla pouczenia ludzi”. Z listu do P. O. Kulisza: „Napytał mi ten stary biedy: przyjechał do mnie na święta kolędować. Do dziś chodzę jakby po ciężkim kacu od jego kolęd. Tak mnie wykolędował, że aż palce drętwieją! Skąd on wziął taką żywą, drżącą, dziwnie żywiołową naturę, panie? Cud, i tyle!”. Z listu do M. M. Łazarewskiego: „Przyjeżdżał do mnie kolędować stary M. S. Szczepkin i po jego kolędzie chodzę do dziś jakby po kacu. Niech mu Pan Bóg zsyła dobre zdrowie”. Z listu do M. O. Maksymowicza: „Do dziś nie ochłonąłem po moim drogim gościu, i wciąż stoi mi przed oczami i nie daje mi spokoju ani za dnia, ani w nocy... Sprawił mi święto. Tak mnie wykolędował, że aż palce drętwieją”. Takiego napięcia szczerych emocji i przyjacielskich uczuć, takiej wdzięczności za prawdziwe, cudowne szczęście, podarowane przez przyjaźń, u Szewczenki już nie spotykamy. Niczego podobnego, zdaje się, nie znajdziemy w światowym gatunku pamiętnikarskim i epistolarnym. W słowach o M. S. Szczepkinie — serce, które zamiera z zachwytu. Jak zauważył I. M. Dziuba, poecie „zapiski tych dni wznoszą się do apoteozy szczęścia”. Zatem jeśli kiedykolwiek wreszcie zostanie przedstawiony naprawdę szczęśliwy Taras Hrihorowycz, to obok niego na pewno zobaczymy też Mychajła Semenowicza. Ważne jest, by wiedzieć i pamiętać, że Szewczenko doskonale rozumiał historyczne znaczenie „nieśmiertelnego starca” M. S. Szczepkina: „Niech cię Bóg miłuje i strzeże na chwałę wielkiej świętej sztuki”. Nieprzypadkowo poeta pisał, że pragnie na niego patrzeć „jak na teatr całego świata”. Jednak zachwycony grą M. S. Szczepkina w spektaklach wystawianych w Niżnym Nowogrodzie, Szewczenko podkreślał co innego: „Lecz jaśniejszy i promienniejszy niż wielki artysta stoi wielki człowiek...”. Rzeczywiście, stosunek Szewczenki do M. S. Szczepkina jest w historii niespotykanym przykładem prawdziwego zachwytu człowiekiem. Z drugiej strony radziecki teat- T. Szewczenko. Autoportret. 1840 r. Badacz A. A. Derman, który zauważał, że „najwyraźniej ujawnia się urok M. S. Szczepkina, a jego korzenie (ukraińskie! — W. M.) tkwią właśnie w historii jego stosunków z wielkim ukraińskim poetą Tarasem Szewczenką”. Według słów I. M. Dziuby „stosunki Szewczenki i Szczepkina to jeden z najwzruszających wzorów ludzkiej przyjaźni, na jaką zdolne są tylko wielkie serca”. Uczony słusznie uważa, że poetę i aktora zbliżało zarówno podobieństwo losu (pochodzenie z chłopów pańszczyźnianych), jak i narodowe korzenie, i epos prawdy, i ludowość estetycznego ideału, — lecz to jeszcze nie wszystko: „Był chyba w obu także geniusz miłości do człowieka i to on ich wyróżnił wśród wielu innych szczerych przyjaciół, to on ich niewidzialnie połączył i łączył na odległość przez lata”7. Dodam do tego, że Szewczenko sercem wyczuł dobrą duszę M. S. Szczepkina oraz jego szczere i całkowite oddanie teatrowi, absolutną wierność scenie, o czym pięknie powiedział S. T. Aksakow: „Teatr już był dla niego koniecznością, powietrzem, warunkiem życia... Żyć dla Szczepkina znaczyło grać na scenie, grać — znaczyło żyć”. To było tak zrozumiałe i bliskie Szewczence! Prawnuczka Mistrza T. L. Szczepkina-Kupernik pisała: „...Poeta uległ dobroczynnemu wpływowi jasnej natury Szczepkina. Szybko zaczął nazywać go „batьku” — i nie było to puste słowo: Szczepkin pokochał go jak syna…”8. Nie skłonny jestem szeroko interpretować ten „dobroczynny wpływ” aktora na Szewczenkę ani wprowadzać w to pojęcie także bezpośredni znaczny wpływ na twórczość poety, jak czasem się zdarzało. Pamiętajmy słowa Szewczenki: „Michajło Semenowycz w tej sprawie nie jest dla mnie sędzią”. Poprzestańmy na tym niezaprzeczalnym faktem historycznym, że sama przyjaźń z M. S. Szczepkinem, według szczerego wyznania Szewczenki, była szczęściem w jego życiu. „Swoją Ukrainę miłujcie…” Wreszcie, najważniejsze o maksymie poety, umieszczonej w tytule tego artykułu, ...co faktycznie należy do zasadniczych podstaw fenomenu narodowego Proroka. Zwróćmy się do mądrego wniosku I. M. Dziuby: „W nierozerwalnym egzystencjalnym łańcuchu Szewczenki wola, los, słowo, prawda, sława, szczęście — właśnie wola jest pierwszym impulsem, który daje życie całemu systemowi wartości. Wola albo jest tożsama z losem, albo jest jego warunkiem, podobnie jak warunkiem szczęścia…” Walka o wolność — główny imperatyw Szewczenki, mówiąc dokładnymi słowami tegoż I. M. Dziuby, „ta walka, nawet gdy kończy się porażką, wypala niezatarte piętno na duszy i przyszłości narodu, zakłada w jego system odpornościowy opór wobec niewoli”9. Wysokie wyobrażenie poety o osobistej, obywatelskiej, narodowej wolności-swobodzie rzeczywiście określa istotę całej twórczości Szewczenki. Dlatego jego testament „Boritieś — poboretie” jest właściwie gwarancją i synonimem wysokiego szczęścia nie tylko świadomych ludzi, lecz całego narodu. Wielki męczennik Taras Szewczenko, który doznał wiele zła, krzywdy, poniewierki za swoje przekonania i twórczość, w końcu był szczęśliwym wolnym człowiekiem, bo świadomie wybrał walkę o wolną Ukrainę, przyjął katusze za swoją wiarę w Ukraińców prawdziwie wolnych. On również nauczył nas, jak nie być nieszczęśliwymi i poniżonymi nawet w najcięższych czasach: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… Во время люте, W ostatnią ciężką chwilę Za nią Boga módlcie. ————————— 1 Znany jest także fakt Szewczenkowskich wątpliwości co do jego talentów poetyckich. W liście do J. H. Kuchaarenki z 22 kwietnia 1857 r. wyznał: „Sam nic nie napisałem, bo kazano mi pisać. A teraz to już i Bóg jego święty wie, czy napiszę cokolwiek godnego. Ja jeszcze nie bardzo się zestarzałem, ale się zniszczyłem, przyjacielu mój jedyny. A może da Pan miłosierny, jeszcze odpocznę i na starość spróbuję pisać prozę. O wierszach już nic i myśleć”. Jednak już dwa miesiące później, przesławszy J. H. Kuchaarence drugą redakcję poematu „Moskiewska studnia”, która w porównaniu z pierwszą redakcją, napisaną w 1847 r. w twierdzy Orsk, faktycznie była nowym dziełem autora i świadczyła o jego niegasnącym talencie, Szewczenko z głęboką ulgą zapisał w Dzienniku 20 czerwca 1857 r.: „Wiersze okazały się niemal tej samej dobroci co moje dawne wiersze”. 2 Szewczenko T. H. Dziennik (Журнал (Щоденник)). Kijów-Charków: Państwowe Wydawnictwo Literackie, 1936. S. 299. 3 Stepowyk D. Unikatowy wkład Tarasa Szewczenki w ukraińską sztukę plastyczną // Taras Szewczenko. Pełne zbiory dzieł w dwunastu tomach. T. 8. K.: Naukowa Dumka. S. 9. 4 Melnyczenko W. J. „Na sławę naszej przesławnej Ukrainy”: Taras Szewczenko i Osip Bodiański. M.: OLMA Media Group, 2008. 560 s.; Melnyczenko W. J. Taras Szewczenko: „Moi jedyni przyjaciele”: dziesięć postaci w życiu poety. M.: Domowa biblioteka, 2013. 704 s. 5 Melnyczenko W. J. Taras Szewczenko: „Mój wielki przyjaciel Szczepkin”. M.: OLMA Media Group, 2009. 480 s. 6 M. S. Szczepkin wystąpił w rolach: Michajła Czuprun w spektaklu „Moskal-czarodziej” I. P. Kotlarewskiego; marynarza Szymona w wodewilu „Marynarz” T.-M. Soważa i Ż.-Ż. Delurié; burmistrza — w „Rewizorze” M. W. Gogola; Lubima Torcowa w przedstawieniu „Ubóstwo — nie wada” A. N. Ostrowskiego. 7 Dziuba I. M. Taras Szewczenko. Życie i twórczość. K.: Wydawnictwo „Kijowsko-Mohylańska Akademia”, 2008. S. 483. 8 Szczepkina-Kupernik T. L. Wspomnienia. M.: Zacharow, 2005. S. 517. 9 Encyklopedia Szewczenkowska w 6 tomach. Tom 6. K., 2015. S. 109, 113.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«Echo duszy» łączy serca patriotów

Ołeh OŁEKSIUK, dziennikarz i działacz Proświty. 24 czerwca konkurs-festiwal słowa ukraińskiego „Echo duszy” pamięci Natalii Kołomijec w osadzie Zaliznyj Port rozpoczął swój przebieg od konkursu w kategorii „Poezja”, gdzie ponad 30 poetów i recytatorów rywalizowało o miano laureata. Występy oceniali poeci: Ołeh Ołeksiuk — członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, przewodniczący jury; Switłana Mudryk — krajoznawca i pedagog z obwodu lwowskiego, zastępca przewodniczącego jury w kategorii „Poezja”; Łesia Huk — poetka z obwodu lwowskiego. Dyplomem laureata trzeciego stopnia w kategorii „Poezja” oraz pamiątkowymi nagrodami od partnerów festiwalu nagrodzono recytatorów: Ołeksandra Bołdyriewa (Czułakiwska dziecięca szkoła sztuk pięknych), Tetianę Imszenicką (Ołeksandriwska szkoła ogólnokształcąca) oraz poetki Polinę Owramenko i Karinę Karapetian z miasta Oleszki. Dyplomem laureata drugiego stopnia oraz pamiątkowymi nagrodami od partnerów festiwalu nagrodzono recytatorów: Inhę Popową (Ołeksandriwska szkoła ogólnokształcąca), Marianę Poliszczuk (reprezentującą wieś Dołmatiwka, gdzie urodziła się Natalia Kołomijec), Kristinę Chadarag (Czułakiwska dziecięca szkoła sztuk pięknych), Darynę Rzianinę (m. Kijów), Marynę Czarnecką (miasto Chersoń) oraz poetę z Mikołajowa Wiktora Dziumę. Miano laureata Pierwszej nagrody, puchar zwycięzcy oraz pamiątkowe nagrody od partnerów festiwalu wywalczyli recytatorzy Mykoła Chałak i Dmytro Kysyliuk (Czułakiwska dziecięca szkoła sztuk pięknych), Ksenija Subotina (Teatr-studio „Prolisok” przy Chersońskim Obwodowym Akademickim Muzyczno-Dramatycznym Teatrze imienia Mykoły Kulisza), a także autor-wykonawca, poeta z Iwano-Frankiwska Roman Bojczuk z żoną-poetką Ołhą Bojczuk oraz poetka Kateryna Marczuk (wieś Zełenyj Pid w rejonie kachowskim obwodu chersońskiego). Rundę kwalifikacyjną zakończyło miłe wydarzenie: Tetiana Strokacz przekazała od Białocerkiewskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki dla działaczy Proświty z Chersońszczyzny szereg ukraińskich wydawnictw. Runda kwalifikacyjna wśród kompozytorów odbyła się 25 czerwca na bazie Chersońskiej dziecięcej szkoły muzycznej nr 3 (dyrektor Ihor Połewikow). Zwycięstwo odniosła kompozytorka ze wsi Stara Zburjiwka w rejonie hołoprystańskim obwodu chersońskiego, pedagog Ołha Tymoszenko, drugie miejsce zajęli autor-wykonawca, krajoznawca Ołha Bahdaj (m. Lwów) oraz kompozytorka Switłana Pyłypenko (m. Oleszki), a trzecie miejsce — kompozytor z Czułakiwki w rejonie hołoprystańskim obwodu chersońskiego, muzyk i pedagog Witalij Bołdyriew. Runda kwalifikacyjna w kategorii „Sztuka wokalna” odbyła się 27 czerwca na scenie sali widowiskowej Hołoprystańskiego Miejskiego Pałacu Kultury „Suzirja”. W I najmłodszej kategorii wiekowej od 6 do 10 lat wzięła udział tylko jedna uczestniczka, solistka Hołoprystańskiego Rejonowego Domu Kultury Sofija Chodżajewa, i decyzją jury dziesięcioletnia Sofijka zajęła drugie miejsce. W II kategorii wiekowej od 11 do 15 lat trzecie miejsce zajęła solistka Hołoprystańskiego RDK Alona Jasajtis, drugie — solistka Hołoprystańskiego RDK Sofija Nowikowa oraz wychowanka Nowozburjiwskiej dziecięcej szkoły sztuk pięknych Ałła Mała, a pierwsze miejsce wywalczyła solistka Hołoprystańskiego RDK Elwira Rotonos. W trzeciej kategorii wiekowej od 16 do 18 lat drugie miejsce zajęła solistka Hołoprystańskiego RDK Sofija Bełenczuk. Wśród solistów-wokalistów od 19 lat zwycięstwo odniósł solista Kruhłoozerskiego Wiejskiego Domu Kultury Wasyl Kołomijec, drugie — solistka Nowozburjiwskiego WDK Wałentyna Jefimowa oraz autor-wykonawca ze Lwowa Ołha Bahdaj. Decyzją kompetentnego jury, w skład którego weszli ludowa artystka Ukrainy Natalija Łełeko, ludowy artysta Ukrainy Charis Szirynski, poeta i kompozytor Ołeh Ołeksiuk oraz laureaci ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów wokalnych Anton Kołomijec (m. Chersoń) i Iwanka Mudryk (m. Lwów), Grand Prix otrzymała solistka chóru „Dniprowśki peredzwony” Chersońskiego Obwodowego Pałacu Kultury Tetiana Dudkina. Wśród zespołów wokalnych małej formy zachwycił dziecięcy zespół wokalny „Tonika” Czułakiwskiej dziecięcej szkoły sztuk pięknych (kier. D. Konopłenko), który wywalczył miano laureata I nagrody konkursu w I kategorii wiekowej; w drugiej kategorii wiekowej II miejsce wywalczyli śpiewacy trio „Rilidi” Kruhłoozerskiego WDK, a wśród zespołów wokalnych małej formy w czwartej kategorii wiekowej drugie miejsce zajął duet Czornomorskiego WDK w składzie Natalija Stepurska i Borys Zasiczenko, pierwsze miejsce duet „Nota bene” Starozburjiwskiej dziecięcej szkoły muzycznej (kier. O. Tymoszenko), który zaprezentował nowe piosenki Ołhy Tymoszenko do słów Natalii Kołomijec „Dżyhirka” oraz do słów Tarasa Szewczenki „Tecze woda”. Zespół „Weseli notky” ze wsi Dołmatiwka w rejonie hołoprystańskim wykonał piosenkę Mykoły Swydiuka do słów Natalii Kołomijec „Dola kozaka” i wywalczył pierwsze miejsce wśród zespołów I kategorii wiekowej od 6 do 10 lat. Wśród zespołów II kategorii wiekowej od 11 do 15 lat zwycięstwo odniósł dziecięcy zespół wokalny „Weselka” Nowozburjiwskiego WDK, a wśród zespołów wokalistów od 19 lat za najlepszy uznano zespół pieśni ludowej „Perepiloczka” (kier. Wiktorija Łysenko) KDK „Dniprowa Czajka” Rady Wiejskiej Stara Zburjiwka. Drugie miejsce zdobył ludowy amatorski zespół folklorystyczny „Czułakiwna” Czułakiwskiego WDK (kier. A. Robotiaiewa) oraz ludowe amatorskie stowarzyszenie weteranów „Czerwona kałyna” Hołoprystańskiego RDK (kier. S. Chomenko), wiek uczestników kolektywu od 65 do 88 lat. Miło zaskoczyli swoją kompozycją pieśniarsko-poetycką „Taina” Roman i Ołha Bojczukowie z Iwano-Frankiwska; udanie połączyli utwory Natalii Kołomijec z własnymi odkryciami poetyckimi, czym otworzyli jeszcze jedną formę prezentacji twórczości naszej sławnej rodaczki. Mychajłyna BODNAR. W kategorii „Literatura” zwyciężył Nestor Martyneć. Urodził się na Iwano-Frankiwszczyźnie. Spod pióra autora wyszło ponad dwadzieścia pięć książek: poezja, humor, nowele, powieść artystyczno-publicystyczna „Pekło posered raju”. Za zasługi dla ukraińskiej kultury przyznano mu tytuł „Zasłużony działacz sztuki estradowej Ukrainy”. Nagrodę przyznano za książki „Nechaj Hospod błahosławyt wasz szlach” i „Ukrajinciu, u sebe powir...”. W kategorii „Za działalność proświatową” zwyciężył Jewhen Łuciw z książką „Proświta Nadwirnianszczyny”. Wykorzystano materiały badań lokalnych krajoznawców: Ihora Andruniaka, Bohdana Berezyckiego, Iwana Bojka, Rostysława Handziuka, Marii Isopenko, Wsewołoda Kysilewskiego, Wołodymyra Kłapczuka, Wasyla Łewyckiego, Mychajła Maksymjuka, Mykoły Siszczuka, publikacje z gazety „Narodna Woła”. Nadwirnianskie rejonowe stowarzyszenie „Proświta” im. T. Szewczenki zgłosiło również na konkurs materiał „Pro zrazkowu dytiaczu biblioteku” osady Lanczyn. Kierownikiem jej jest Natalija Mychajliwna Jaremyn. Ta biblioteka została uznana za wzorcową i bazową do przeprowadzenia obwodowego seminarium bibliotek dziecięcych „Suczasna biblioteka — płatforma dla patriotyczno-krajeznawoho wychowannia ditej”. Pamiętają tu także o Juriju Szkrumelaku — współmieszkańcu, poecie strzelców siczowych. W planach pracowników biblioteki dziecięcej jest stworzenie w czytelni... Dzięki wsparciu udzielonemu festiwalowi przez mera Hołej Prystani Ołeksandra Babycza oraz deputowanego ludowego Ukrainy Fedora Nehoja, koncert galowy odbył się na dużej scenie na nabrzeżu miasta Hoła Prystań z wysokiej jakości profesjonalnym nagłośnieniem (reżyser dźwięku Wasyl Jurasz). Jego atrakcją stał się program koncertowy Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy imienia Heorhija Majborody pod kierownictwem artysty ludowego Ukrainy Jurija Kuracza; występy Charisa Szirynskiego, Marianny Hawrysz (m. Kijów) oraz Iwanki Mudryk (m. Lwów), autorów-wykonawców Romana Bojczuka (m. Iwano-Frankiwsk) i Olhy Bahdaj (m. Lwów), naszych ziomków Antona i Wasyla Kołomijciów, Serhija Chomenki (m. Hoła Prystań), zwycięzców poprzedniego konkursu-festiwalu Ludowego amatorskiego zespołu pieśni ludowej „Zburiwczanka” Nowozburiwskiego Wiejskiego Domu Kultury oraz studenta Chersońskiej Szkoły Muzycznej, laureata ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów wokalnych Bohdana Palija, znanego ukraińskiego piosenkarza Iwana Burłaki oraz zdobywczyni Grand Prix III Otwartego Charytatywnego konkursu-festiwalu słowa ukraińskiego „Echo duszy” pamięci Natalii Kołomijec, piosenkarki Tetiany Dudkinej. Zapamiętano jasne występy orkiestry domrystów Hołoprystańskiej dziecięcej szkoły sztuk pięknych Hołoprystańskiej rady miejskiej (kier. Tetiana Leszczuk) oraz Wzorcowego dziecięcego zespołu choreograficznego „Rajduha” Hołoprystańskiego Rejonowego Domu Kultury (kier. Łarysa Safonowa).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Witamy zwycięzców. W obwodowym oddziale „Proświty” odbyło się uhonorowanie tegorocznych laureatów nagrody imienia Marijki Pidhirianky obwodowej „Proświty”. Przedstawiamy więc Państwu laureatów.

kącika sławnego rodaka, a w przyszłości otwarcie muzeum Jurija Szkrumelaka. Ściśle współpracują z redaktorką czasopisma „Dzwinoczok” Łesią Pyłypjuk-Dyrkaweć, organizują ciekawe wychowawcze akademie świąteczne. Halyna Teremko jest członkinią Związku Twórców Sztuki Ludowej. Artystka, oryginalna w swoim postrzeganiu piękna otaczającego świata. Ukończyła Kosowskie Technikum Ludowych Rzemiosł Artystycznych im. W. I. Kasijana, Lwowską Akademię Sztuk Pięknych, Ludowy Uniwersytet Sztuki w Moskwie. Jest autorką ciekawych prac ceramicznych, malarstwa na szkle. Jej obrazy są nasycone motywami ornamentalnymi, które mają wiele wspólnego z ludowym snycerstwem, haftem, pisankarstwem. Pracę „Świętomęczennik Mikołaj Czarnecki” pani Halyna podarowała papieżowi Franciszkowi, aby wraz ze wszystkimi Kościołami świata modlił się za naszą Ukrainę. Komisja wyróżniła Halynę Teremko w kategorii „Sztuka”. Darija Petreczko urodziła się we wsi Czarna w rejonie ustrzyckim dolnym na Drohobyczczyźnie (obecnie Polska) w rodzinie Iwana i Kateryny Kryłów. W 1951 roku wraz z rodzicami została wysiedlona do wsi Chaszczów w rejonie turczańskim obwodu drohobyckiego, a w 1952 r. przeprowadziła się do Doliny. Tutaj ukończyła szkołę, a następnie Iwano-Frankiwski Instytut Ropy i Gazu. W 2002 roku wraz z osobami o podobnych poglądach zorganizowała Iwano-Frankiwskie Obwodowe Towarzystwo Społeczne „Bojkowszczyzna”, została wybrana przewodniczącą zarządu. W 2010 r. wydała książkę o historii rodzinnej wsi „Utracone ukraińskie wsie. Czarna”, za którą otrzymała dyplom laureata konkursu im. Myrona Utryska. Zgromadziwszy znaczną kolekcję haftowanej odzieży bojkowskiej z zachodniej i wschodniej Bojkowszczyzny, w 2012 roku wydała album „Haftowane skarby Bojkowszczyzny. Region zachodni”, a w 2015 roku — „Haftowane skarby. Bojkowszczyzna wschodnia”. Album „Haftowane skarby. Bojkowszczyzna środkowa” to trzeci zbiór haftowanej odzieży Bojkowszczyzny. Za taką pracę w kategorii „Sztuka” zwyciężyła Darija Petreczko. Rożniatowskie Zjednoczenie Rejonowe Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki wysunęło do nagrody imienia Marijki Pidhirianky książkę „Światy. Musisz” poetki, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, przewodniczącej podstawowej komórki Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” w Perehińskiej Szkole Ogólnokształcącej nr 1 I—III stopnia Natalii Danyluk. Urodziła się w osadzie Perehińskie w rejonie rożniatowskim. Ukończyła Przykarpacki Uniwersytet im. W. Stefanyka jako filolog. Autorka czterech tomików poezji. A ponadto jest aktywistką „Proświty”, laureatką literacko-artystycznej nagrody imienia Andrija Malyszki, sekretarzem odpowiedzialnym rożniatowskiego zjednoczenia literackiego „Gorgany”. Przewodniczący obwodowej „Proświty” Stepan Wołkowećkyj wręczył wszystkim zwycięzcom konkursu dyplomy laureata obwodowej nagrody „Proświty” imienia Marijki Pidhirianky, nagrody pieniężne oraz pamiątkowe upominki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Wizytówka sceny kameralnej

Premierowy pokaz spektaklu odbył się w styczniu 2000 roku na scenie Kijowskich akademickich warsztatów sztuki teatralnej „Suzirja” i stał się przełomowym dla reżysera oraz wykonawczyni roli Marii, Natalki Korpan. Obecny na premierze Serhij Danczenko zaprosił artystów do teatru im. Iwana Franki. Dla historii tego teatru spektakl stał się w pewnej mierze znaczący. I nie tylko dlatego, że sięgnięto w nim po twórczość Iwana Franki. 19 stycznia 2002 roku, w święto Jordanu, jego pokazem otwarto eksperymentalną przestrzeń sceniczną „Teatr w foyer”, gdzie odbywały się poszukiwania młodych reżyserów, dramaturgów, scenografów i aktorów. A 19 marca 2012 roku tym spektaklem otwarto Scenę Kameralną z okazji 75. rocznicy urodzin wieloletniego kierownika teatru, mistrza reżyserii Serhija Danczenki, która od tego czasu nosi jego imię. Dzisiaj, tak jak prawie dwadzieścia lat temu, w głównych rolach występują: artysta ludowy Ukrainy Ostap Stupka oraz zasłużona artystka Natalia Korpan. Bohater Ostapa Stupki, Masino, odludek, egocentryk i filozof, żyje swoim ustalonym życiem i wydaje się, że żadna sytuacja nie jest w stanie wpłynąć na tę umiarkowaną stałość, lecz w noc sylwestrową otrzymuje list, który narusza stworzone przez niego prawa bytu. I teraz noc sylwestrowa zmienia się w bolesną spowiedź, gdzie rzeczywistość graniczy z obłędem, gdzie wspomnienia stają się realne. Nie sposób zrozumieć: czy kobieta, która pojawiła się na jego progu, jest osobą realną, czy to chorobliwa wyobraźnia Masino tworzy ten obraz? Finał spektaklu pozostaje otwarty… Znów rozbrzmiewa dzwonek: Natalia Korpan, Andrij Prychodko i Ostap Stupka, czy to przynieśli list, czy przyszła Maria?... O spektaklu „Uwertura, Do widzenia” poprosiliśmy o opowiedzenie jego twórców. Andrij Prychodko, zasłużony działacz sztuki Ukrainy: — W sztuce nakreślono wieczny temat relacji mężczyzny i kobiety. „Skrzydło sójki” zbudowane jest tak, że bohater przez cały czas czyta i wspomina listy bohaterki. On przez cały czas się z nią rozstaje i przez cały czas na nią czeka. Dlatego tytuł spektaklu to „Uwertura, Do widzenia”. Masino słucha uwertury Rossiniego i ta uwertura poprzedza spotkanie z ukochaną. Na scenie są tylko dwie osoby, a w rzeczywistości to cały Wszechświat relacji. Między postaciami są lata odległości, a oni są obok siebie. Franko ma ogromną miłość do człowieka, potrafi przekazać kosmos w człowieku i człowieka w kosmosie. Jestem bardzo wdzięczny aktorom, którzy przez te wszystkie lata „ciągną” na swoich barkach spektakl. Prawie dwadzieścia lat spektakl żyje nie dzięki reżyserowi, a właśnie dzięki nim. Mają różną naturę, są ludźmi z różnych sfer. To dwa anioły stróże spektaklu, dwa jego lokomotywy. Ostap Stupka, artysta ludowy Ukrainy: — Przez dwadzieścia lat życia spektaklu zmieniliśmy się. Ale zachowaliśmy strukturę „Skrzydła sójki”, założoną przez Andrija Prychodkę na pierwszych próbach. On stworzył szkielet, który aktorzy rozbudowują swoimi propozycjami, otoczeniem, indywidualnością, stanem wewnętrznym. Graliśmy spektakl na różnych przestrzeniach scenicznych, braliśmy z nim udział w licznych festiwalach teatralnych. W chmielnickim teatrze „Kut” musieliśmy grać na scenie o długości 1,5 m i szerokości 80 cm. Ale aktor do wszystkiego się przystosowuje. Wychodzimy na scenę i od razu czujemy, jaki widz jest na sali. Jego nie interesuje, jakie aktor ma problemy. Przyszedł obejrzeć spektakl. A scena to miejsce, gdzie wszystkie twoje problemy schodzą na dalszy plan. Franko ma niezwykle bogaty materiał zarówno dla dużej, jak i kameralnej sceny. Bardzo chciałbym jeszcze zagrać w spektaklu na podstawie jego utworów. Natalia Korpan, zasłużona artystka Ukrainy: — Pomysł wystawienia tego spektaklu zrodził się u mojego pedagoga Bohdana Żoldaka. Powiedział mi: „Jest ciekawa praca, szukaj reżysera”. Został nim Andrij Prychodko. Dzięki tej pracy później los twórczy związał mnie z Narodowym akademickim teatrem dramatycznym im. Iwana Franki. Zdarza się, że spektakl wystawia wspaniały reżyser, grają w nim utalentowani aktorzy, ale inscenizacja wychodzi przeciętna. A tutaj wszystkie gwiazdy się zeszły. Zmieniają się przestrzenie sceniczne, ale spektakl nadal interesuje widza. Przez lata służby w Teatrze imienia Iwana Franki zagrałam wiele ról, ale ta pozostaje jedną z najdroższych. On jest artystą ludowym Ukrainy Wiktorem Hyryczem. Nagrodę i dyplom „Za najlepszy spektakl” otrzymał spektakl „Zwierzęce historie” Charkowskiego „Teatru 19”. To niezwykła, oryginalna, atrakcyjna i głęboka sztuka współczesnego amerykańskiego dramaturga Dona Nigro. Małe komedie o zwierzętach podobnych do ludzi i o ludziach podobnych do zwierząt. Śmieszne i wzruszające historie Myszy, Burunduka, Kotów, Papug, Dziobaka, Pawiana i innych zwierząt. Reżyserem spektaklu jest Ihor Ładenko. Również według werdyktu profesjonalnego jury nagrody i dyplomy otrzymali: „Nagroda specjalna teatru, który nie stracił sumienia”: Kijowski akademicki teatr „Kołeso” za spektakl „My, Majdan”; „Za emocjonalnie wiarygodną koncepcję audiowizualną spektaklu”: twórcy spektaklu „My, Majdan” Kijowskiego akademickiego teatru „Kołeso”; „Za wysoką kulturę wykonawczą”: Karl Menrad & Vienna clarinet connection za muzyczno-poetycki spektakl „Mały Wiedeń nad Prutem”; „Za wyrazisty bestiariusz kobiecych postaci”: aktorka Charkowskiego „Teatru 19” Natalia Iwanśka za szereg ról w spektaklu „Zwierzęce historie”; „Za intensywność przeżywania roli”: Martynas Nedzinskas — wykonawca spektaklu „Zdumiewające rzeczy” teatru KITAS KAMPAS (Wilno, Litwa); „Za przekonującą grę”: Ionuț Cornile — wykonawca roli Jego w spektaklu „Skóra i niebo” Narodowego teatru Vasile Alecsandri (Jassy, Rumunia); „Za rozwiązanie plastyczne spektaklu”: spektakl „Fin de...” Warszawskiego teatru Druga Strefa. Jury widzów również uznało za najlepszy spektakl „Zwierzęce historie” Charkowskiego „Teatru 19”. A dyplomem dyrektora generalnego wyróżniono spektakl Państwowego młodzieżowego teatru dramatycznego „Z ulicy Róż” (Kiszyniów, Mołdawia), dyrektor Iurie Harmelin. Zdjęcie Jewhena CZEKALINA. Na Scenie Kameralnej im. Serhija Danczenki Narodowego akademickiego teatru dramatycznego im. Iwana Franki po raz setny pokazano spektakl „Uwertura, Do widzenia”, na podstawie noweli Iwana Franki „Skrzydło sójki”. Reżyser-inscenizator Andrij Prychodko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dwanaście najlepszych spektakli

Opublikowano shortlistę dwunastu finalistów Drugiego Ogólnoukraińskiego Festiwalu Teatralnego-Nagrody GRA. „GRA” („Great Real Art”) została ustanowiona przez Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy w ubiegłym roku. Festiwal ma określone etapy i zasady. „GRA” odbywa się na zasadzie konkursu raz w roku, po podsumowaniu minionego roku kalendarzowego. Druga edycja GRA ruszyła na początku bieżącego roku i zebrała do rozpatrzenia premiery, które miały miejsce w okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2018 r. Rada ekspertów festiwalu spośród 84 zgłoszonych wybrała 30 najlepszych. W okresie od marca do czerwca eksperci podróżowali po miastach Ukrainy i oglądali na żywo spektakle z longlisty. Organizatorzy festiwalu opublikowali natomiast shortlistę 12 spektakli, które weszły do części finałowej. Etap finałowy rozpocznie się 24 listopada i wtedy międzynarodowe jury zacznie oceniać spektakle-nominowane. Widzowie, nawiasem mówiąc, również będą mieli możliwość obejrzenia spektakli-finalistów: w ostatnim tygodniu listopada w Kijowie odbędą się pokazy tych spektakli na różnych scenach stolicy. Shortlista II Ogólnoukraińskiego Festiwalu Teatralnego-Nagrody „GRA” Nominacja „Za najlepszy spektakl dramatyczny”: 1. Kijowski Akademicki Teatr Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru, organizacja pozarządowa „Instytut Badań Teatru »Szóste piętro«” — „Złe drogi”; 2. Narodowy Akademicki Teatr Dramatyczny im. I. Franki — „Koriolan”. Nominacja „Za najlepszy spektakl sceny kameralnej”: 1. Kijowski Akademicki Teatr na Peczersku, organizacja pozarządowa „ARS MAGNA” — „Bóg rzezi”; 2. Kijowski Akademicki Teatr „Złote Wrota” — „Panna Julia”; Nominacja „Za najlepszy spektakl dla dzieci”: 1. Kijowski Miejski Akademicki Teatr Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży — „Król Drozdobrody”; 2. Rówieński Akademicki Obwodowy Teatr Lalek — „Płynie łódka, pełna bajek”. Nominacja „Za najlepszy spektakl muzyczny w gatunku opery/operetki/musicalu”: 1. Kijowski Narodowy Akademicki Teatr Operetki — „Skrzypek na dachu”; 2. Odeski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu — „Orfeusz i Eurydyka”. Nominacja „Za najlepszy spektakl choreograficzny/baletowy/plastyczny”: 1. Akademicki Teatr „Kijów Modern-Balet” — „Śpiąca królewna”; 2. Lwowski Narodowy Akademicki Teatr Opery i Baletu im. S. Krusznelnickiej — „Prawda pod maską”: „Pulcinella”, „Święto wiosny”. Nominacja „Za najlepszy spektakl poszukiwawczo-eksperymentalny”: 1. Kijowski Akademicki Teatr na Peczersku — „Świat w orzechowej skorupce”; 2. Odeski Akademicki Obwodowy Teatr Lalek — „Baby Babla”. Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Najlepsze europejskie spektakle w Kijowie

Kijowski Akademicki Teatr „Koło” z poparciem Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej już trzeci rok z rzędu zaprosił kijowian na najlepsze spektakle teatrów europejskich. W tym roku w festiwalu wzięło udział 8 krajów: Austria, Grecja, Litwa, Mołdawia, Polska, Rumunia, Ukraina i Czechy. Jak pokazuje praktyka teatralna, kameralna sztuka teatralna rozwija się dziś nie mniej intensywnie niż sztuka wielkiej sceny. Scena kameralna daje aktorom i reżyserom możliwość rozmowy z publicznością na tematy bliskie sercu. Często to właśnie scena kameralna staje się miejscem eksperymentów dla aktorów, reżyserów i scenografów. Większość wydarzeń festiwalu odbywała się na scenie głównej i w Kominkowej Sali Teatru „Koleso”. Dwa spektakle prezentowano na małej i dużej scenie Teatru na Łypkach. Równolegle pracowały dwa jury. Jury profesjonalne, w skład którego weszli krytyk teatralny, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Serhij Wasyljew (Ukraina), krytyk teatralny, tłumacz, dramaturg, kierownik części literacko-dramaturgicznej Białoruskiego Państwowego Akademickiego Teatru Młodego Widza Żanna Laszkiewicz (Białoruś), teatrolog, kandydat nauk o sztuce, zasłużony dziennikarz Ukrainy Switłana Maksymenko (Ukraina), teatrolog, dyrektor Międzynarodowych Festiwali Teatrów Kameralnych i Monospektakli Maryja Tanana (Litwa), reżyser teatralny, artysta plastyk, wykładowca Akademii Muzyki i Sztuk Wykonawczych w Brnie, doktor nauk filozoficznych, akademik Międzynarodowej Akademii Sztuk Oksana Smiłkowa (Czechy). Było także jury widzów, w skład którego weszli stali bywalcy teatru „Koleso”. Różni ich wykształcenie, wiek i zawód, jednak łączy ich miłość do sztuki teatralnej. Program obejmował 8 spektakli, które przedstawiały 6 zagranicznych zespołów i 2 teatry ukraińskie, a także jeden mistrzowski warsztat dla aktorów i reżyserów, który poprowadziła Oksana Smiłkowa. Programowi międzynarodowemu poprzedzał ukraiński format festiwalu. Był to swoisty przegląd eliminacyjny. Udział w nim wzięło 7 spektakli z różnych regionów Ukrainy (Mariupol, Sumy, Żytomierz, Czernihów, Charków, Dniepr, Kropywnicki). Zwycięzcą został charkowski „Teatr 19”. — Na festiwalu panowała wspaniała atmosfera — podkreśliła na zakończenie prezes, artystka ludowa Ukrainy, kierowniczka artystyczna Kijowskiego Akademickiego Teatru „Koleso” Iryna Kliszczewska. — To było święto. Chcę podziękować tym, którzy nam pomogli, aby to święto się odbyło. Przede wszystkim dyrektorce Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Dianie Popowej, naszemu partnerowi — Teatrowi na Łypkach (TYuH) i jego kierownikowi artystycznemu,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

«Pieśni żelaznego tronu» zabrzmiały na stołecznym Majdanie Niepodległości

Heorhij ŁUK’JANCZUK …Nie strach zginąć w mroku, jeśli nigdy się nie zatrzymasz. Dziś car, a jutro — nie. Życie jest zbyt krótkie, by się bać... lipca na Majdanie Niepodległości w pobliżu Bramy Lackiej w Kijowie odbyło się wolontariacko-artystyczne wydarzenie „Pieśni żelaznego tronu”. Na centralnym placu stolicy wykonawcy zaśpiewali pieśni frontowe, stworzone w czasie wojny rosyjsko-ukraińskiej. To szczere i otwarte pieśni o Donbasie, wojnie i ukraińskich obrońcach. W przeddzień organizatorzy artystyczno-patriotycznej akcji zwrócili się do przyjaciół, wojskowych weteranów ATO, wolontariuszy, wszystkich nieobojętnych aktywnych obywateli i zaproponowali spotkanie, by pośpiewać pieśni frontowe, posłuchać i poczytać wiersze z cudownej okazji — legendarny „Żelazny tron wschodu” został ustawiony w Kijowie na Majdanie Niepodległości. Obiekt artystyczny „Żelazny tron wschodu” stworzony został na obrzeżach Doniecka z odłamków wojny: pocisków, taśm karabinowych, min. Autorami i właściwymi realizatorami projektu Uczestniczka „Pieśni żelaznego tronu” Julia Majboroda (po lewej) i prowadząca wydarzenie artystyczne oraz współautorka kilku występów kolegów żelaznego tronu są zaporoscy wolontariusze Denys i Wałentyn. Koncert „Pieśni żelaznego tronu” z udziałem utalentowanych gwiazd twórczości frontowej, wojskowych i wolontariuszy Ołeksandra Łamburskiego, Andrija Kyryczenki, Marianny Kramar, Julii Majborody, Ołeksandra Kramara, Wiktora Jatczenki przebiegł w dusznej i ciepłej atmosferze. Czytano wiersze i śpiewano pieśni o tematyce frontowej. Opowiadano smutne i wesołe historie. Śmiano się i płakano. Wspomniano także naszych poległych Bohaterów i uczczono ich pamięć minutą ciszy. Wspomniano pojmanych ukraińskich marynarzy, zadedykowano im pieśń. Marianna Kramar, wolontariuszka, bardka, poetka, kierowniczka klubu bardowskiego „Dim” — uczestniczka wydarzeń patriotycznych, koncertów, festiwali i akcji na wsparcie wojowników ATO/OOS. Twórczyni i prowadząca stronę na FB „Pro.Ukraińskie”. Niedawno wielu poruszył jej występ na akcji wsparcia dla ukraińskich marynarzy pod ambasadą RF w Kijowie. Jeszcze jedna wyrazista uczestniczka „Pieśni żelaznego tronu” — Julia Majboroda (pseudonim „Banderiwna”). Frontowa piosenkarka i wolontariuszka, która objechała całą linię frontu z autorskimi pieśniami. Dedykuje pieśni naszym wojskowym i naświetla ważne wydarzenia frontu, przeżyte momenty. Pieśń „Rozejm”, wideo do której nakręcono na pozycji Zenit, na obrzeżach donieckiego lotniska, szczególnie poruszyła obecnych swoją aktualnością. Ołeksandr Łamburski (pseudonim „Marynarz”) — laureat festiwalu „Pieśni zrodzone w ATO”, zastępca przewodniczącego związku weteranów i inwalidów ATO „Duch Wojownika Ukrainy”. Od pierwszych dni wojny poszedł walczyć jako ochotnik, obecnie walczy w składzie 30. samodzielnej brygady zmechanizowanej imienia księcia Konstantego Ostrogskiego. Jeszcze jeden uczestnik patriotycznego wydarzenia „Pieśni żelaznego tronu” — wojskowy 72. brygady zmechanizowanej, poeta frontowy Andrij Kyryczenko. Swoją poezją i autorską pieśnią podzielili się ze słuchaczami Wiktor Jatczenko i Ołeksandr Kramar... Takie wieczory są bardzo potrzebne w pokojowych miastach, aby przypominały, że trwa wojna, na której oddają życie za ojczysty kraj jej bohaterowie, a dla nieobojętnych Ukraińców, bojowników i wolontariuszy to wspaniały powód do spotkania. Bardzo chcemy, aby artystyczno-patriotyczne wydarzenie „Pieśni żelaznego tronu” stało się dobrą tradycją i było kontynuowane we wszystkich miastach Ukrainy! Natalija Pryłucka Występuje Marianna Kramar Andrij Kyryczenko czyta poezję Ołeksandr Łamburski Bądźmy razem! P R Z E D P Ł A T A—2 0 1 9 Koszt przedpłaty TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 79

Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Mykoła CYMBALUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła CYMBALUK Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 18 hrywien 11 kopiejek na pół roku 99 hrywien 41 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na 3 miesiące 52 hrn 33 kop.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna Szewczuk Dział kultury Eduard Owczarenko Dział korekty Olha Żmudowska Iryna Stelmach Skład komputerowy Iryna Szewczuk Wołodymyr Żyhun Redaktor internetowy 279-39-55

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 195 UAH 02 kop.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn