Strona · s. 5strona oryginału ↗
Powstaniec w sutannie
Слово Просвіти, №28 за 2021 рік
zobaczyć syna i porozmawiać z nim. Na procesie ojciec zobaczył, że syn nie żałuje, lecz zamienia sąd w trybunę nacjonalistycznych idei i oskarżeń wobec despotycznej władzy polskiej. Za to skazano go na siedem dożywotnich więzień! (s. 223). O tym tragicznym spotkaniu w swoich wspomnieniach napisał Osyp, stryj Stepana Bandery, który razem z ojcem Andrijem był na procesie sądowym: „Dumni z jego (Stepanowej – I. F.) mężnej postawy podczas procesu, pożegnaliśmy się z nim: ja na długą rozłąkę, a dla ojca było to ostatnie pożegnanie z synem” (s. 225).
Później, kiedy zachodziła mowa o losie jego synów, zmęczony ojciec Bandera powtarzał jak zaklęcie: „O Banderach świat będzie wiedział” (s. 226). Pilnie dbał o wykształcenie każdego ze swoich dzieci. Sprzedawszy sześć sztuk bydła, z tysiącem złotych w kieszeni wysłał syna Oleksandra na studia do Włoch (s. 148), gdzie ten później uzyskał doktorat z ekonomii politycznej. Bohdana wysłał do duchownego seminarium w Rohatynie, Wasylko studiował filozofię na Uniwersytecie Lwowskim. Stepan uczył się na wydziale rolniczym Politechniki Lwowskiej. Wszystkie córki otrzymały wykształcenie pedagogiczne, jednak w warunkach polskiej okupacji nie mogły zrealizować swojego zawodu. Zamiast tego prowadziły aktywną pracę oświatową w parafii, a Marta w szczególności kierowała podziemną Dolińską Kobiecą Siecią Nacjonalistyczną.
Okupacja moskiewsko-niemiecka. Okupacja moskiewska Galicji rozpoczęła się w 1939 roku. Ojciec rozumiał, że jego dzieci oraz on sam są skazani na zagładę za tej władzy, tak jak za polskiej. Stepan, który uciekł z polskiego więzienia, usiłował wywieźć ojca za granicę, ostro reagując na bezsensowne nadzieje niektórych rodaków wobec sowietów, trafnie nazywając upokarzające powitania „wyzwolicieli” „bezwartościową hołotą” (s. 251).
Natomiast ojciec, na pytanie jednego z sąsiadów: „Czy będzie Ukraina?”, odpowiedział: „My nie będziemy widzieć”. „Czy zobaczą dzieci?”. Odrzekł: „Może zobaczą, a może nie” (s. 255).
Syn Bohdan próbował przewieźć ojca za San, na Chełmszczyznę, albo go ukryć, ale usłyszał odpowiedź: „Nie, synku, ja jestem pasterzem, a to jest moja trzoda. Gdzie będą ginąć moje owce, tam i ja będę ginął” (s. 274).
Na kazaniach ojciec Andrzej przestrzegał parafian: „Zbiera się wielka burza. Narobi wiele nieszczęścia. Módlcie się” (s. 303). Wiedząc, że agenci NKWD już uważnie go śledzą, w dzień swojej ostatniej pielgrzymki do Hoszowa na Jasną Górę, w dniu św. wielkomęczennika Jerzego, w 1941 roku powtórzył jeszcze raz: „Moich parafian dobrowolnie nie opuszczę! Rozłączyć mnie z nimi może tylko rozkaz mojej władzy kościelnej albo przemoc wroga, a ostatecznie – śmierć!” (s. 305).
Właśnie w przeddzień święta patronalnego we wsi Trostianec, o trzeciej w nocy, 22 maja 1941 roku, do jego domu zaczęto walić: „Zbierajtiesj! Pieriesieliajem was w drugoje oblasť!”. Nic nie pozwolono zabrać ze sobą. W tym, w czym byli, tak ich wyprowadzono: „Osobno wiozły mnie i siostrę do Doliny, osobno samochodem dowieziono tam naszego Tuńka ze Stefanyszynem. Ich zostawili w NKWD, a nas z Martą – do towarowych wagonów”, – wspominała córka Oksana, nie wiedząc wtedy, że na Syberii będzie cierpieć przez 48 lat, a siostra tam spocznie…
Ostatnie słowa, jakie usłyszeli od ojca: „Widzę… widzę! Wiozą mnie na północ! Zobaczymy się tam… Pamiętajcie o nas!” (s. 307). Rano ludzie w opustoszałej świątyni, w samo święto, przy śpiewie chóru kościelnego gorzko płakali za swoim ojcem.
Ojca Banderę przesłuchiwano w kijowskim więzieniu NKWD przy ul. Włodzimierskiej 33. Sprawa nr 61112. Zmuszono go do napisania wyznania w stylu biograficznym. Z protokołu pierwszego przesłuchania z 9 czerwca 1941 roku czytamy:
„Ze swoich przekonań jestem ukraińskim nacjonalistą, ale nie szowinistą. Jedynie słusznym ustrojem państwowym dla Ukraińców uważam jedną, soborną i niepodległą Ukrainę” (s. 332).
7 lipca rozpoczął się proces w sprawie ojca Andrzeja. Odpowiadając na pytania sędziów o jego dzieci, ojciec Andrzej Bandera dumnie odpowiedział: „Dałem moim dzieciom należyte wychowanie, zaszczepiając im miłość do Ukrainy. Światopoglądy moich synów i córek są jednakowe”.
Akt oskarżenia sporządził młodszy lejtnant bezpieczeństwa państwowego Wojciechowski. O godzinie 17.45 8 lipca 1941 roku trybunał udał się do pokoju narad. Mniej niż w ciągu godziny wydano wyrok śmierci
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
