Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

«Kobieca sprawa» Tetiana Daciuk: „Na zebraniach wydawano nam rozkazy, by surowo strzec tajemnicy o naszej pracy”

Слово Просвіти, №28 за 2021 рік

Halyna DACIUK, dziennikarka Anatolij ŁUKASZCZUK, historyk Protokoły przesłuchań Tetiany napisane są, jakby przez kalkę z innymi, sfabrykowanymi przez NKWD sprawami śledczymi przeciwko „bandytkom” z OUN. „Ja, naczelnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB kapitan Kyryczenko, rozpatrzywszy materiał o przestępczej działalności Daciuk Tetiany Wołodymyriwny, ur. w 1929 r., Ukrainki, bezpartyjnej, niezamężnej – stwierdziłem, że Daciuk Tetiana od 1943 roku do dnia aresztowania przebywała w kontrrewolucyjnej OUN, posiadając pseudonim organizacyjny „Roża”. Jako członek organizacji stanicznej przez cały czas pracowała przy zbieraniu produktów dla bandytów z OUN i UPA. Potwierdzają to zeznania świadków i osobiste przyznanie się do winy. Postanowiłem: Daciuk Tetianę poddać aresztowaniu. Zgadzam się: naczelnik wydziału śledczego UNKGB w obwodzie tarnopolskim pułkownik Dranisznikow”. U żadnego śledczego, prokuratora, naczelnika UNKGB w dokumentach nie zobaczymy ani imienia, ani imienia ojca – tylko rosyjskie nazwiska, praktycznie u wszystkich. Nie byli bezimienni, „kaci mojego narodu”, ale dla nich najważniejszy akcent w protokołach i życiu stawiano nie na własnym imieniu. Ponad wszystko liczyli się dla nich stanowisko i stopień, które uosabiały siłę okrutnego systemu i nienawiść do wolności ukraińskiego człowieka. 22 marca 1946 roku w Kordyszowie starszy operacyjny pełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB Szarapow, w obecności Daciuka Wołodymyra i Palamarczuka Feofana, przeprowadził rewizję mieszkania i spis mienia Tetiany. „W momencie spisu okazało się co następuje: jeden dom drewniany, chlew drewniany, stajnia drewniana, jeden koń, krowa, a więcej nic nie ma”. Starszy operacyjny pełnomocnik Szumskiego Rejonowego Oddziału NKGB porucznik Naumenko przesłuchał zatrzymaną Daciuk Tetianę i poświadczył w protokole, że Tetiana ma ojca, Daciuka Wołodymyra, ur. w 1893 r., matkę Horpynę, ur. w 1897 r., którzy pracują na 4 hektarach własnej ziemi. „Dziadek, Fedir, ma 78 lat, babcia Hanna – 76, więcej z krewnych nikogo nie mam. Począwszy od lata 1943 do listopada 1945, zbierałam po wsi produkty. W 1943 roku od chłopów z naszej ulicy trzy razy zbierałam jajka, kaszę i pieczony chleb. W 1944 roku tylko jeden raz, w grudniu – pieczony chleb. W 1945 roku w listopadzie, przed jakimś świętem religijnym, przyszła do mnie Myroniuk Ulyta i dała polecenie zebrać twaróg, ile kto zdoła dać, oraz masło śmietankowe, więc zebrałam twarogu około 2-3 kilogramów, a masła nie zebrałam, bo go nie było u chłopów. Po tym zaprzestałam zbiórki produktów dla OUN i UPA. Tak, jestem członkiem organizacji stanicznej OUN od 1943 roku, miesiąca nie pamiętam z powodu upływu czasu. („Przez kogo została Pani wciągnięta do kontrrewolucyjnej Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, proszę opowiedzieć szczegółowo?”). Do kontrrewolucyjnej OUN wciągnęła mnie Ulyta, lat ma około 30, w następujących okolicznościach. Latem 1943 roku Ulyta weszła do mnie do chaty i mówi: „Ty, Tetiano, powinnaś zbierać produkty na swojej ulicy u chłopów – chleb pieczony, kaszę”. A ja zapytałam: „Dla kogo?”. Ulyta odpowiedziała: „Dla Ukraińskich powstańców – banderowców”. To zadanie wykonałam, zebrałam jajek trzy dziesiątki, a wieczorem ona zabrała. Po tygodniu Ulyta daje polecenie znów zebrać chleba pieczonego. Zebrałam pięć bochenków chleba, Ulyta wieczorem zabrała go, a przy wyjściu mówi mi: „Taniu, ja dam ci pseudonim organizacyjny „Roża”, dla konspiracji, żeby nie znali twojego imienia naprawdę”. I od tego czasu, od lata 1943 roku do listopada 1945 roku, ja cały czas pracowałam w organizacji stanicznej OUN przy zbieraniu produktów dla OUN i UPA. („Proszę wymienić skład organizacji stanicznej OUN wsi Kordyszów”). Składu organizacji stanicznej OUN wymienić nie mogę, jako że mi nie wiadomo. A staniczną była Wasyliuk Tetiana, pseudonim organizacyjny „Hala”. Gospodarczą była Myroniuk Ulyta, pseudonim organizacyjny „Śnieżynka”. Tych aktywnych członków OUN znam tylko dlatego, że obie dawały mi polecenia zbierać produkty. O poszczególnych członkach organizacji stanicznej OUN wsi Kordyszów nic mi nie wiadomo”. (Po tym przesłuchanie zostało przerwane...) 9 kwietnia 1946 roku w Krzemieńcu pracownik Krzemienieckiej grupy śledczej UMGB młodszy porucznik Orobij przesłuchał aresztowaną Daciuk Tetianę. („Śledztwo posiada materiały, że składa Pani fałszywe zeznania”). „Tak, składałam fałszywe zeznania śledztwu, teraz będę opowiadać całą prawdę”, – powiedziała Tetiana i opowiedziała tę samą historię o pieczonym chlebie, 20 jajkach, Ulycie, pseudonimie i o tym, że zbierała produkty na swojej ulicy przez trzy lata zaledwie trzy razy. („Składa Pani fałszywe zeznania”). W maju 1944 roku gospodarcza Ulyta zebrała nas, członków OUN wsi, w szkole i mówi, żeby władzy radzieckiej nie słuchać, zbierać produkty dla powstańców i żeby nikt o tym nie wiedział, a do tego każda powinna wymyślić pseudonim. Po zebraniu w szkole rozeszłyśmy się, a Myroniuk Ulyta stanowisko gospodarczej przekazała Pyłypczukowi Iwanowi – pseudonim „Taras”. Na zebraniu Ulyta powiedziała: „Stanowisko gospodarczego wsi przekazuję Pyłypczukowi Iwanowi, który będzie wydawał wam rozkazy, wy powinnyście mu się podporządkowywać i zbierać produkty dla OUN i UPA”. Kiedy potrzebne były produkty, to Pyłypczuk Iwan – gospodarczy wsi, wzywał do siebie zbieraczkę, żeby ona powiadomiła wszystkich: zebrać produkty każda na swojej ulicy i zakątku. Pod kierownictwem gospodarczego zbierałyśmy produkty do listopada 1945. W listopadzie 1945 do nas do wsi przyszedł garnizon wojsk Armii Czerwonej. I gospodarczego wsi Pyłypczuka Iwana o pseudonimie „Taras” zabili, a my zaprzestałyśmy zbiórki produktów żywnościowych dla bandytów z OUN i UPA. („Proszę opowiedzieć, kto z członków OUN był na zebraniu w szkole w 1944 roku pierwszy i drugi raz”). Pierwszy raz nas zebrała gospodarcza Myroniuk Ulyta: Parchomiuk Jewdokiję („Pawonia”), Szerhej Hannę („Irka”), Pyłypczuk Irynę („Żyto”), Puhacz Ludmyłę („Czorna”), Melnyczuk Tetianę („Pszenycia”), Lypko Halynę. OUN, która prowadzi aktywną działalność antysowiecką. Daciuk T. W. w maju 1943 roku wstąpiła do organizacji OUN i otrzymała pseudonim organizacyjny „Roża”, jako członkini OUN Daciuk uczęszczała i udostępniała pomieszczenia swojego domu na przeprowadzanie nielegalnych zebrań, gdzie prowadzono naukę literatury nacjonalistycznej i omawiano kwestie walki z władzą sowiecką. Od momentu wstąpienia do OUN do dnia aresztowania zbierała produkty dla bandytów OUN i UPA. Uznając śledztwo w sprawie za zakończone, zgodnie z artykułem 204 KPK USRR sprawę śledczą nr 3126 z oskarżenia Daciuk T.W. skierować do Wojskowego Prokuratora Wojsk MSW obwodu tarnopolskiego w celu przekazania Sądowi Trybunału Wojskowego. Oskarżona przebywa w areszcie w więzieniu wewnętrznym w Krzemieńcu”. 3 maja 1946 roku w mieście Czortków TW wojsk MSW obwodu tarnopolskiego, w składzie przewodniczącego majora юстиції Baranowa, kapitana юстиції Koszkariowa, porucznika юстиції Sodomczuka przy sekretarzu gwardii poruczniku Szyłdowskim z udziałem kapitana юстиції Zenowa na posiedzeniu przygotowawczym rozpatrzyli sprawę z oskarżenia Daciuk Tatiany. Referent Zenow proponuje oddać Daciuk pod sąd na podstawie artykułów 54-I „a” i 54-II KK USRR. Współreferent Sodomczuk zgadza się z opinią referenta. 15 maja 1946 roku Trybunał Wojskowy wojsk MSW obwodu tarnopolskiego, w składzie przewodniczącego porucznika юстиції Sodomczuka, porucznika Fomiczowa, starszego sierżanta Chodoriewa przy sekretarzu Szyłdowskim w mieście Krzemieniec, na zamkniętym posiedzeniu sądowym, bez udziału oskarżenia i obrony, rozpatrzył sprawę z oskarżenia Daciuk Tatiany Wołodymyriwny o popełnienie przestępstw przewidzianych w art. art. 54-I „a” i 54-II KK USRR. Uczestniczka kordyszowskiego podziemia OUN Tatiana Daciuk nie wróciła z uwięzienia. Mówią, że ją, 23-letnią, zabiło drzewo przy wyrębie lasu na Syberii. W oficjalnym liście rodziców powiadomiono, że 28 czerwca 1952 roku córka zmarła w Jużkuzbasłagu miasta Stalinsk w obwodzie kemerowskim. Jedyne dziecko rodziców, odbywszy 6 lat katorgi, nie doczekała się zwolnienia na mocy ustawy o skazanych osobach niepełnoletnich.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn