Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 9strona oryginału ↗

Dniestr wie – my pamiętamy: 80 lat później

Слово Просвіти, №28 за 2021 рік

Taką nazwę wydarzenia („Dniestr wie – my pamiętamy”) Zastawnieńska „Proświta” zaproponowała w 2016 roku społeczności regionu, aby przypomnieć i uczcić pamięć bohaterów-Ukraińców, brutalnie zgładzonych w lipcu 1941 roku na moście przez rzekę Dniestr, który łączy dwie miejscowości – Zaleszczyki i Kostryżówkę. Switłana MASŁOWSKA, p.o. przewodniczącej Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Gdyby rzeka umiała mówić… Nie na darmo mówią, że przez Ukrainę przeszły wszystkie walce historii, dlatego otrzymała najwyższą hartowność, którą odziedziczyli nasi patrioci, obrońcy granic państwa. I chociaż spora część terytorium Ukrainy jest okupowana, to tam, gdzie obecnie chłopcy pełnią służbę, nie dają wrogowi postawić kroku na ojczystej ziemi, aby nigdy nie powtórzyły się bezlitosne rozprawy putinowskich idoli tylko za to, że Ukrainiec jest… Ukraińcem. W 2016 roku Ukraina obchodziła jeszcze jedną tragiczną datę swojej historii – 75 lat od czasu masowej eksterminacji więźniów politycznych w więzieniach Zachodniej Ukrainy. Byli to nieprzejednani bojownicy o wolność, inteligencja, patrioci swojej ziemi, kwiat narodu, którym sowieccy kaci zarzucali przynależność do OUN oraz szpiegostwo i dlatego należało ich rozstrzelać. Więzienia były przepełnione, zaczęła się wojna, a żeby nie kłopotać się więźniami, bezlitośnie ich niszczono. Jednych zabijano, wyprowadzając na więzienne podwórze, innych – po prostu w celach. A naszych rodaków – nieludzką metodą, zapakowawszy do towarowych wagonów pociągu, oblano paliwem lotniczym, dostarczono na most przez Dniestr, który znajduje się między Kostryżówką a Zaleszczykami, i wysadzono. Mówią, że wtedy zginęło około 500 osób. Ale pamięć jest niezniszczalna!.. O tej tragedii opowiadają książki historyka-badacza, krajoznawcy Mykoły Czereszniuka „Spowiedź o świcie”, „Historia wsi Zastawnienszczyzny” oraz „Kostryżówka – perła Dniestrowskiego kanionu” w rozdziale „Gdyby rzeka umiała mówić”. „Wydarzenie opisano na podstawie wspomnień jeszcze żyjących wtedy świadków, bo dokumentów rzeczywiście nie ma. Więźniów politycznych wysłano pociągiem na Wschód, ale dotarł on tylko do Kostryżówki, bo w rejonie Tołstego linia kolejowa była zablokowana. Most Kostryżówka-Zaleszczyki sowieccy saperzy wysadzili razem z wagonami, w których przebywali więźniowie. Dokumenty towarzyszące aresztantom zostały później odnalezione w Humaniu, gdzie odbywały się masowe rozstrzelania. Niszcząc ofiary na Dniestrze, enkawudziści dogonili główny humański etap, aby dołączyć swoje listy do głównego, klasyfikując ich jako takich, którzy zostali rozstrzelani w drodze za próbę buntu. Ta stalinowska zbrodnia była badana nie tylko przeze mnie, ale także przez Nestora Myzaka, Antona Mohyliuka, Romana Mularczyka (ostatni z rejonu Zaleszczyckiego)”. Moskiewscy pachołkowie, uciekając, w ten sposób zacierali za sobą ślady tak, że nawet w archiwach nie ma dokumentów o tragedii. „Oto tam wasza samodzielna Ukraina!!!” A oto jeszcze jedno wspomnienie, które odnalazł Wasyl Musteca, badacz tragicznych wydarzeń kształtowania się Ukrainy na Bukowinie (wieś Szubraniec): „W pierwszych dniach po wybuchu niemiecko-bolszewickiej wojny w 1941 roku do miasta Zaleszczyki nad Dniestrem przyjechał eszelon z 60 wagonów towarowych, wypełnionych samymi więźniami. Skąd ich przywieziono, nie wiem. Wszystkie wagony były po brzegi nabite stojącymi więźniami, którzy od silnego ścisku po prostu się dusili. Wagony były zaplombowane i pilnowane przez enkawudzistów. Jednak ludzie wiedzieli, co się tam dzieje, bo z wagonów słychać było straszne krzyki więźniów. Z trudem wciśnięto do wagonów jeszcze jedną grupę więźniów, których przypędzili enkawudziści z miejscowego więzienia. Ręce więźniów były związane drutem. Po tym enkawudziści oblali cały eszelon jakąś cieczą, wagony zajęły się ogniem, a krzyki więźniów stały się jeszcze głośniejsze. Wtedy podjechały z tyłu dwie lokomotywy i popchnęły wagony na most kolejowy na rzece Dniestr, który łączył Zaleszczyki z Bukowiną. Ten most był zaminowany i jak tylko wagony na niego wjechały, nastąpiła straszna eksplozja. W minutę most z wagonami zwalił się na dno głębokiego Dniestru. Moskiewscy kaci, wykonawszy swoją zbrodniczą pracę, rżeli jak wściekłe zwierzęta i wykrzykiwali na całe gardło: „Oto tam wasza samodzielna Ukraina. Wszystkim wam tam droga, s…syny!”… N. K. (Niemcy) („Szlak peremohy”, 3 lipca 1960 r.) Przez wiele lat tragiczna data była przemilczana. Zastawnieńska „Proświta”, a i Bukowińska w ogóle, począwszy od 2016 roku, wprowadziła coroczne uczczenie pamięci poległych więźniów politycznych na moście w Kostryżówce. Chociaż zaleszczanie tej tradycji nie przerywają już od 1993 roku, już prawie 30 lat… W osadzie na początku lat 90. Mychajło Płoszanski wraz ze swoimi współmyślicielami-towarzyszami broni wzniósł metalowy krzyż, zorganizowali na brzegu Dniestru uroczystości. Ale ponieważ na Bukowinie przez wiele lat to wydarzenie przemilczano, nie zdążyło ono odbić się w świadomości narodowej, bo informacji było za mało. Lecz kamień ruszył w 2016 roku i przez 5 lat zmiany jednak nastąpiły. Przede wszystkim „Proświta” wypełniła zobowiązanie o wadze moralnej – wzniesiono znak pamięci ku czci poległych więźniów politycznych z odtworzeniem na marmurowej płycie tragedii (wykonał na zamówienie „Proświty” przedsiębiorca, pochodzący ze wsi Zamostie w rejonie wyżnickim, Jurij Wirsta). Co roku na początku lipca przy znaku pamięci zbiera się społeczność regionu, duchowni, uczestnicy Euromajdanu oraz wojny rosyjsko-ukraińskiej, młodzież, władze obwodu, rejonu, osady. Ale to za mało. Za każdym razem czuć, że żyjemy w równoległym świecie, kiedy Ukraińcy do dziś giną na Wschodzie Ukrainy, a postęp do upragnionego zwycięstwa jest bardzo, bardzo mały. Nasz grzech będą sądzić wieki… O „czerwonym terrorze w błękitnych wodach Dniestru” mówimy i zbieramy się już pięć lat z rzędu. Co więcej, zawsze z naszymi sąsiadami-zaleszczanami. My przyjeżdżaliśmy do nich, do pamiątkowego krzyża, oni – do nas, do znaku pamięci. Co roku organizatorzy nie powtarzają się w scenariuszu, u poetów tragedia wywołuje rymy, inscenizowane wspomnienia świadków tragedii (zebrane przez Mykołę Czereszniuka) skłaniają do rozmyślań i nieprzejednania wobec wroga-Moskala. Jakby przed oczami stawały spadające, płonące wagony… „Nasz grzech będą sądzić wieki, Za Berię, za Sołowki, za Czerniowce, Zaleszczyki i Kostryżówkę, za nieuratowany dom…” Nasz grzech w tym, że rzadko wspominamy tych, którym zawdzięczamy życie, że do dziś nie znamy wszystkich imion tych, którzy zginęli za wolność Ukrainy, że mało modlimy się za nich… O tym wszystkim my, proświcianie, nie milczymy na zebraniach, poświęconych pamięci zgładzonych Ukraińców w wodach Dniestru. „Nie tak często obecnie pędzą odbudowanymi mostami pasażerskie i towarowe wagony, i tylko krzyże po obu brzegach przypominają, że tutaj wydarzyła się Kupałowa (w dosłownym i przenośnym znaczeniu) tragedia. Że tutaj, na swojej ojczystej ziemi, straszną śmiercią zginęli Ukraińcy. Im – nasze modlitwy, niski, doziemny pokłon…” „Kupałowa” tragedia w naszej pamięci zawsze 7 lipca 2021 roku w osadzie Kostryżówka po raz kolejny uczciliśmy pamięć więźniów politycznych pod hasłem „Gdyby rzeka umiała mówić”, aby przekazać tragedię-historię następnym pokoleniom, aby świat dowiedział się o moskiewskich nieludzkich metodach niszczenia Ukraińców, aby nigdy nie dopuścić do powstania białych plam ze śladami krwi na mapie naszej historii. „Proświta” wraz ze społeczeństwem po raz szósty na Bukowinie uczciła ofiary więźniów politycznych, których radziecko-enkawudowska machina zniszczyła swoją zwykłą, nieludzką metodą… Nabożeństwo żałobne tradycyjnie odprawili proboszczowie cerkwi św. Mikołaja w osadzie Kostryżówka oraz wsi Łuki eparchii czerniowieckiej Prawosławnego Kościoła Ukrainy, księża Serhij Hrynczak i Mychajło Sudak. Uczestnicy zgromadzenia – przedstawiciele władz obwodu, rady rejonowej w Czerniowcach, przewodniczący wspólnot terytorialnych rejonu zastawnieńskiego, sąsiedzi z Zaleszczyk, uczestnicy działań wojennych (ATO/OOS), działacze „Proświty”, wolontariusze, aktywna społeczność, po złożeniu kwiatów pod znakiem pamięci ofiar tragedii oraz żelaznym krzyżem, ustawionymi w umownych miejscach śmierci więźniów politycznych z Bukowiny, Ziemi Tarnopolskiej i Przedkarpacia, udali się na dalszą część uroczystości do Centralnego Parku Osiedlowego. Wielowymiarowa i liczna impreza, zorganizowana przez bukowińską „Proświtę” oraz Radę Osiedla Kostryżówka, z udziałem organizacji społecznej „Grupa Taktyczna 4.5.0” oraz „Zastawnieńskiej Sotni Wolontariackiej” – to prawdziwa lekcja patriotyzmu dla wszystkich uczestników zgromadzenia. W scenariuszu (autorka i prowadząca Iryna Matijczuk) przeplatały się inscenizacje (teatralizowane fragmenty tragedii, poezje, numery artystyczne, nasycone patriotyzmem i ukraińskością (zespoły „Kalynonka”, „Dnistrianoczka”, kolektywy folklorystyczne „Wasyłycha”, „Pryłypczanoczka”, wykładowcy Szkoły Sztuk w Kostryżówce oraz młodzi tancerze) z wystąpieniami przewodniczącego wspólnoty terytorialnej Witalija Berkowskiego, zastępcy przewodniczącego rady obwodowej Mychajła Pawluka, przewodniczącego rady rejonowej w Czerniowcach Rusłana Domnicaka, zastępcy przewodniczącego obwodowej „Proświty”, artysty ludowego Ukrainy Iwana Derdy, pisarza Mykoły Łysycza, przewodniczącego „Proświty” w Wyżnicy Dmytra Nykyforjaka, p.o. przewodniczącej „Proświty” w Czerniowcach Switłany Masłowskiej. Atrakcją wydarzenia były upominki-książki „Historia +Proświty+ na Bukowinie” dla zasłużonych działaczy: Petra Płoszanskiego, Ołeksandry Popeluk, Raisy Ilczuk, Ludwiga Hałaja, Marii Miakoty. Bogaty, różnorodny program był jaskrawo uzupełniony szkoleniem wojskowo-patriotycznym dla uczniów i młodzieży, które zorganizowała organizacja społeczna „Grupa Taktyczna 4.5.0”, a oprócz tego – kuchnią kozacką (przewodniczący Ołeksandr Paraszczuk) wraz z organizacją „Uczestników działań wojennych na Wschodzie Ukrainy z rejonu zastawnieńskiego” (przewodniczący Ludwig Hałaj). Chłopcy i dziewczęta przymierzali na czas kamizelki kuloodporne i inny sprzęt wojskowy, rozkładali i składali karabin oraz z wielką przyjemnością słuchali historii działań wojennych naszych sławnych obrońców. Ofiary tragedii wspominano podczas obiadu (dania ludowe z bukowińskiego pieca – od „Zastawnieńskiej Sotni Wolontariackiej”, przewodnicząca Maria Miakota). Szczególne podziękowania dla prywatnych przedsiębiorców Wiktora Malicy i jego żony Maryny, dzięki których gościnności wszyscy czuliśmy się komfortowo. Niezwykłe wydarzenie, gdzie władza jest z narodem, jednoczenie pamięci z kolorytem, wartościowe spotkania młodzieży z uczestnikami działań wojennych, patriotyczna muzyka i ukrainocentryczne słowo, obcowanie z naturą i ze sobą nawzajem, zakończyło się tradycyjnym rzucaniem wianków z polnych kwiatów na fale rzeki – jako hołd pamięci tych, którzy oddali swoje życie wodom Dniestru, oraz wspólnymi życzeniami: pamięci o bohaterach, naszego zwycięstwa w wojnie moskiewsko-ukraińskiej oraz wszechzwyciężającej miłości do Pana, do siebie nawzajem i do Ukrainy. Sława Ukrainie! Bohaterom Sława!

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn