Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy (NAPN Ukrainy)
W przeddzień Dnia Niepodległości Ukrainy etycznym obowiązkiem Ukraińców jest złożenie hołdu wszystkim Bohaterom, chwalebnym przodkom, ojcom, towarzyszom broni, którzy we wszystkich czasach walczyli o Ukrainę. Tym, którzy dziś bronią jej przed przeklętym moskiewitą. Skłońmy głowy przed „I wami, wielcy rycerze, nie zapomniani przez Boga”, którzy oddali swoje życie za Wolność i Suwerenność rodzinnego Narodu i Państwa! Niech ten Dzień służy każdemu z nas jako amulet Wiary w to, że Ukraina zwycięży, pokona „swojego” wiecznego wroga, spłodzonego przez diabła, by plugawić ukraińską Duszę. Musimy nie tylko przetrwać i odnieść Zwycięstwo, ale też zniszczyć to absolutne zło rosyjsko-imperialnego raszyzmu, szowinizmu, nienawiści do ludzi, bo nasz Naród obdarzony jest taką Boską misją. Ta egzystencjalna konieczność wzywa wszystkich przytomnych ludzi Ukrainy i Świata do jedności dla triumfu Prawdy. Gdziekolwiek zastaną nas te dni, pamiętajmy o godnych czynach najlepszych synów i córek, którzy czynili i nadal czynią „wielkie dzieła” dla dobra Ukrainy. A także warto nigdy nie zapominać o wielkich i gorzkich lekcjach, które mają zostać przyswojone przez każdego świadomego Ukraińca, Naród – dla naszej przyszłości.
W warunkach wojny szczególnie wyraźnie widać, że ochrona suwerenności państwa ukraińskiego i jego bezpieczeństwo zależą przede wszystkim od Ukraińskiego Wojownika. Jednocześnie uświadamiasz sobie, że wojna toczy się wszędzie, na wszystkich frontach. Bo jest ona nie tylko militarna, ale też światopoglądowa, wartościowo-semantyczna, informacyjna, kulturowa, dyplomatyczna. Nasza wojna to zachowanie i umocnienie ukraińskiej Tożsamości. Wartość pierwotna, bez której nie do pomyślenia jest istnienie ukraińskiej Państwowości. Bo przedmiotem grabieży moskiewskiego okupanta są nie tylko terytoria, ziemia, głębiny i zasoby. Przede wszystkim są nimi ludzie, ich dusza, świadomość. Wróg wie, że tylko narzucając imperialny model widzenia świata, ideologię moskwofilstwa i małorosyjstwa, Moskowia może osiągnąć „sukces” w kolonizacji ukraińskości, oferując (ocalałym) obce historyczne, kulturowe, polityczne, humanitarne „wartości”. Szczególnie niebezpieczne jest, gdy zdrajcami stają się „przywódcy” narodu. Wiele lekcji z historii walki o Państwo Ukraińskie przyswaja się już w marszu wojny. Na pamięć przychodzi zdrada Winniczenki, który sto lat temu, w okresie narodowo-wyzwoleńczych zmagań, „poddał się” bolszewikom-moskalom. Jak twierdzili współcześni, jego czyn uczynił z niego „najgorszego zbrodniarza i nikczemnika”. Bo, kierując ukraińskimi masami, prowadząc je do walki z komunizmem, jednocześnie wynosił bolszewizm pod niebiosa, nazywając siebie i swoich towarzyszy, którzy „tworzyli Ukrainę”, nikczemnikami. Dlatego czytajmy (jako pracę domową) „List nikczemnika” (oświadczenie Winniczenki, przewodniczącego Dyrektoriatu do KC KP(b)U z 6 września 1920 r.), aby zrozumieć całą tragedię narodu, który myli się w swoim wyborze. I nie łudźmy się, że takich ubyło dziś. Zorientowanych na Moskwę zawsze było pod dostatkiem. Wśród „wielkich” i „małych Ukraińców”. Baza społeczna dla tego istniała, biorąc pod uwagę długotrwałą bezpaństwowość narodu. Tak więc Kijowski Międzynarodowy Instytut Socjologii, przeprowadziwszy w 2021 roku badanie „Stosunek ludności Ukrainy do Rosji”, uzyskał w 7. roku wojny (!) przeciwko Ukrainie osobliwe wyniki: a) 41% Ukraińców wówczas pozytywnie odnosiło się do Rosji, nie określiło się – 17%; b) 49% naszych współobywateli chciało stosunków z Rosją bez granic i ceł. Jednak bardzo przykre jest, gdy moskwofile i zdrajcy są hołubieni przy wielkiej władzy, opanowując nawet ukraiński sektor bezpieczeństwa. Czy mogły ominąć nas tragedie, gdy na przykład wszyscy ministrowie siłowi Janukowycza pracowali dla kremlowskiego pachana. I tak właśnie się stało, że w marcu 2014 r. na kontynentalnej części Ukrainy gotowych do walki było tylko 6 tys. wojskowych spośród Sił Zbrojnych Ukrainy. Od 2010 do 2014 r. w wyniku „reorganizacji” SZU zredukowano 80 tys. osób, zwinięto programy przezbrojenia, masowo „wyprzedawano” uzbrojenie, sprzęt, mienie. W tym czasie sprzedano 477 czołgów (w Bundeswehrze w 2015 r. było 225 czołgów); 94 samoloty i BPLA, 145 helikopterów; 330 jednostek
„Niespalima”. Artysta Ołeksandr Melnyk
BMP, BTR; wstrzymano prace nad tworzeniem kompleksu rakietowego „Sapsan”. Ale najbardziej dramatyczną decyzją „ukraińskich” władz była radykalna zmiana strategicznej doktryny wojskowej. Rosja została wykreślona z listy prawdopodobnych przeciwników Ukrainy, a zagrożeniem stały się natomiast europejskie kraje NATO oraz USA. No proszę! A nas przez cały ten czas oszukiwano i zmuszano do szukania „kamienia za pazuchą”, karmiąc naród europerspektywą i eurobezpieczeństwem. Szczytem konserwacji moskiewskiego wektora stały się porozumienia charkowskie z 2010 r., które ostatecznie oddały naszym wrogom Sewastopol, by mogli rozbudowywać swoje siły na Morzu Czarnym, na Krymie. Za moskiewską orientację politycznej „elity”, oligarchów, naród później zapłaci ukrainską krwią. Staje się zrozumiała przyczynowość politycznego oświadczenia znanego polityka na posiedzeniu RNBO w 2014 r. o niecelowości przeciwstawiania się Rosji, ponieważ świat ma widzieć naszą miłość do pokoju. Zatem: nie działać, gdy na ciebie wyruszono otwartą wojną. A jeśli dodać do tego masową zdradę wśród ponad 20-tysięcznego ukraińskiego kontyngentu wojskowo-siłowego, to krąg przyczynowo-skutkowej tragedii się zamyka.
Ciąg dalszy na str. 2—3
MYKOŁA TYMOSZYK
WOŁODYMYR BAZYLEWSKI
STANISŁAW NOWYCKI
SWIATOSŁAW MAKSYMCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Początek na str. 1. Czy można w tamtej sytuacji obronić Krym i Donbas? Nawet gdyby Ukraina posiadała najnowocześniejsze technologie wojskowe, to wydarzenia rozwijałyby się i tak dramatycznie. Przecież na Krymie 70% personelu Sił Zbrojnych Ukrainy, Straży Granicznej, ponad 80% – SBU, 99% – MSW złamało przysięgę wierności swojemu narodowi. Za to odpowiedzialni za bezpieczeństwo narodowe mieli „sukces” w czymś innym. Na kilka lat przed tym w Sewastopolu otwarto za zgodą Kijowa 12 uczelni (filie moskiewskich i petersburskich uniwersytetów), biblioteki kompletowano z Rosji, szkoły i uniwersytety pracowały zgodnie ze standardami „ruskiego miru”, zamiast ukrainoznawstwa – szowinistyczne „sewastopoloznawstwo”. Podobna sytuacja na Krymie. Tam z 600 szkół w państwowym języku ukraińskim uczyło się tylko siedem (0,2% uczniów). Wydawano (dzięki „Proświcie”) jedyną niskonakładową gazetę „Krymska Switłycia”. Przypominam o tych faktach tylko po to, żeby znowu nie trzeba było „wchodzić na grabie” w innych regionach Ukrainy. Bo kiedy naród (część jego) traci tożsamość, pamięć narodową, to przychodzą po niego przybysze, ujarzmiając go gołymi rękami. Te zagrożenia, które powstały przede wszystkim jako skutek niedorozwiniętej, moskalofilskiej polityki naszych „gór”, nie ograniczają się do jakiegoś czasu czy poszczególnych osobistości. Na tę lichwiarską „chorobę” (handlować i oddawać moskalom ukraińskie „morza” i „ziemię”) chorowało niemało naszych zwierzchników od samych początków odnowionej Państwowości. To główna, uniwersalna i tragiczna lekcja, którą musimy dobrze przyswoić, żeby Naród nie doznawał upadku i spustoszenia. Aktualna jest myśl D. Doncowa („Duch naszej starożytności”), który z trzech czynników pojęcia państwa („ziemia”, „naród”, „warstwa przewodnia”) określa przyczyny upadku Ukrainy właśnie „w najważniejszym składniku – warstwie przewodniej… Bo kiedy rządząca kasta wyradzała się, to słabło i państwo”. Ta prawdziwa ocena skłoniła mnie do wspomnienia o jednym wydarzeniu (zgodnym z tym, co powiedziano) z wczesnej strony naszej Niepodległości. W swojej książce „Tożsamość narodowa: wymiar kulturowo-oświatowy” (2016 r.) postanowiłem wydrukować odezwę, która ma prawie trzy dziesięciolecia (6 września 1993 r.). Tak się złożyło, ale właśnie w tym samym dniu (1920 roku) zdradzał Ukrainę i Wynnyczenko. Dobrze pamiętam ten epizod, kiedy razem z dwoma deputowanymi Czerniowieckiej Rady Obwodowej przygotowaliśmy oświadczenie „Odcinamy się od takiej polityki Prezydenta”, które podpisało 53 działaczy społecznych, polityków, urzędników państwowych w odniesieniu do Floty Czarnomorskiej, Krymu i oddawania interesów narodowych. Wtedy udało się z dość wymowną odezwą („W powietrzu zapachniało zdradą”), dzięki sławnemu dziennikarzowi Mykole Smolinskiemu, „przebić się” do radia republikańskiego. Podaję ją w oryginale, żeby odtworzyć ówczesne subiektywne postrzeganie przez część społeczeństwa ówczesnej ukraińskiej polityki bezpieczeństwa, jej prawdopodobnych skutków dla dzisiejszej Ukrainy. „3 września br. (1993) na ukraińsko-rosyjskich negocjacjach na Krymie Prezydent Ukrainy Ł. Krawczuk zgodził się na przekazanie ukraińskiej części Floty Czarnomorskiej i ukraińskich baz wojskowo-morskich, ukraińskiej broni jądrowej Rosji. W tym samym czasie pojawił się komunikat, że na prośbę Ł. Krawczuka spotkanie przywódców krajów WNP przenosi się na koniec września, a w tym czasie ukraiński parlament ma ratyfikować umowę o nowym sojuszu gospodarczym. Rozceniamy takie działania Prezydenta jako zdradę interesów państwa ukraińskiego i jego narodu, naruszenie przysięgi prezydenckiej do ochrony suwerenności Ukrainy, zniewagę godności narodowej obywateli Ukrainy i zdecydowanie odcinamy się od takiej polityki Prezydenta. Krymska wrześniowa umowa Prezydenta – to skutek nieudolnego kierowania państwem od czasu ogłoszenia niepodległości. Antyukraińska polityka rządu doprowadziła gospodarkę do granicy kolapsu, a dobrobyt narodu – do żałosnego stanu. Podważono system finansowy kraju, zniszczono narodową jednostkę pieniężną, dekrety rządowe uczyniły nieopłacalną dla przedsiębiorstw produkcję i sprzedaż produktów. Wszystko to robi się po to, aby udowodnić, że nasz naród nie jest zdolny zbudować własnego silnego państwa i tylko w sojuszu z taką samą, nawiasem mówiąc, biedną Rosją ma szansę na przetrwanie. Większość krajów Europy Wschodniej żyje kosztem cudzej, w tym rosyjskiej ropy, ale nikt nie znajduje się w takiej zależności gospodarczej od Rosji jak Ukraina. Premier już oświadczył, że połowę bogatych tegorocznych zbiorów trzeba będzie oddać Rosji na poczet spłaty długów. Dzisiaj płacimy Rosji za działania swojego nieudolnego kierownictwa Flotą Czarnomorską i Sewastopolem. A jutro trzeba będzie płacić Donbasem, pojutrze – Bukowiną? W tej krytycznej dla ukraińskiej państwowości sytuacji tylko potężny głos narodu, jasne stanowisko obywateli Ukrainy, może zatrzymać politycznych awanturników, którzy zajęli się wyprzedażą państwa. Występujemy z propozycją natychmiastowego zwołania nadzwyczajnej sesji Rady Obwodowej, która zażądałaby od Prezydenta pełnej denuncjacji krymskiej umowy z Rosją. W każdym innym przypadku organy państwowe i przedstawicielskie, partie polityczne i organizacje społeczne, związki zawodowe muszą zainicjować zbiór podpisów za dymisją Prezydenta i Rządu. Zwracamy się do rad obwodowych, które podzielają nasze stanowisko, przywódców wszystkich zrzeszeń i formacji o wyrażenie zdecydowanego protestu przeciwko handlowaniu suwerennością Ukrainy czy jej częściami, zjednoczenie ludzi przed realnym zagrożeniem utraty niepodległości”. 6 września 1993 roku, miasto Czerniowce. Później często powtarzałem jedną i tę samą tezę, że najbardziej czego by się chciało, to przepraszać za swój błąd. Jednak, niestety, wszystko to było prawdą. Dalszy rozwój wydarzeń tylko skalował te strategiczne błędy mężów stanu, rozpalając zwierzęcy apetyt moskiewskiego orkostanu wobec „odgryzania” rozbrojonej Ukrainy. To jeden tylko fakt z całego szeregu wątków „handlu” interesami narodowymi. Jednak przypomina on nam o ważnej aksjomatycznej zasadzie, że świętym obowiązkiem zwierzchników Narodu, jego „przednich szeregów”, władców – jest „słyszeć Naród”. Bo on był, jest i pozostanie najlepszym doradcą, podpowiadaczem i nauczycielem dla władzy, która jest powołana do podejmowania brzemiennych w skutki dla Narodu decyzji. Ta prawda nie jest zapominana, nie jest ignorowana. Lekcje państwowości są potrzebne zwłaszcza w okresach tektonicznych załamań, kiedy trwa wojna. Ukraińska państwowość obecnie zderzyła się z niespotykaną dotąd agresywną hybrydowością „ruskomirstwa” we wszystkich sferach życia. Tę politykę ludobójstwa próbują zawoalować różnymi „dobrymi” modelami i ich nosicielami w postaci „dobrej rosyjskiej inteligencji” i „dobrych Rosjan”, którzy rzekomo istotnie różnią się od putinistów, promując wartości „demokracji” zamiast totalitaryzmu. Do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician: 1. Czerniachiwski Ołeksij Iwanowycz – 1000 hrywien. 2. Bondarczuk Andrij Iwanowycz – 1500 hrywien. 3. Płysaka Mykoła – 200 hrywien. 4. Czystiak Dmytro Ołeksandrowycz – 2000 hrywien. 5. Rudenko Ju. D. – 500 hrywien. 6. BO „FIM” – 2000 hrywien.
Dziś aktywnie przeniknęli oni na Ukrainę (w końcu zawsze tu byli), niektórzy otrzymali „za darmo” ukraińskie obywatelstwo, demonstrując swoją opozycyjność, zazwyczaj do pewnego kremlowskiego progu. Przy czym realizują tę linię wszędzie, na Ukrainie i na całym świecie. Jednak pamiętajmy, że takie zachowanie imperialistów było już wcześniej kultywowane. Przez stulecia. Przypomnijmy, jak poeta-dyplomata Tiutczew (przebywając w Monachium na służbie dyplomatycznej imperium) zaproponował carowi Mikołajowi I utworzenie opozycyjnego czasopisma, aby zapewnić rosji pożądany kontekst postrzegania jej przez świat. Ta faryzejska idea znów zaczęła być aktywnie odradzana przez Stalina, który zaproponował Simonowowi w „Litieraturnoj gaziecie” drukowanie od czasu do czasu kramolnych (z punktu widzenia komunistycznej ideologii) materiałów, obiecując lojalną „krytykę” czasopisma ze strony politbiura. Na tle brutalnych represji, totalitaryzmu proponowano sztucznie stworzyć polityczną rzeczywistość na wzór „gułagowskiego braterstwa” między katem a ofiarą. Taką samą jest dzisiejsza polityka Kremla, tylko bardziej wielkoskalowa, cyniczna, bardziej obłudna, skierowana na utwierdzenie „miłości do kata”. Przy okazji warto byłoby miłośnikom „ruzkiej demokracji” poczytać poszczególne artykuły swojego „niebożyciela”-Lenina o Ukrainie, gdzie wyraźnie (bo dobrze znał swój narodek) artykułował wnętrze „dobrych ruzkich”: „podrapcie każdego moskiewskiego komunistę, a znajdziecie w nim moskiewskiego szowinistę”. Na Ukrainie już na początku utwierdzania naszej Niepodległości pojawiło się niemało polityków, uczonych, analityków, którzy natarczywie próbowali legitymizować, konsolidować potencjał imperialno-eurazjatyckiej (czyt. mozkowskiej) ideologii, kultywując „sympatyczny” obraz humanoidalnego ruzkiego. Z reguły temu świętokradztwu wszelkimi sposobami sprzyjała „nieokreśloność” ukraińskich władz w stosunku do grabieżcy-mozkala, podstawowych wartości, ukraińskiej tożsamości, europejskości. Na oficjalnym poziomie w większości narzucano (z rzadkimi wyjątkami) politykę i ideologię eurazjatyzmu. Przy czym „ideę narodową” prowładni „ideolodzy” przez dziesięciolecia próbowali ekonomizować, socjalizować, technologizować, wypierając z niej samą istotę narodowo-kulturowej, językowej, światopoglądowej ukraińskiej tożsamości. Podstawą korozji państwowości stało się oświadczenie prezydenta jeszcze podczas obchodów 4. rocznicy (1995 r.) Niepodległości Ukrainy, kiedy upubliczniono tezę, że idea narodowa nie zadziałała, ponieważ „nie przyniosła pożądanego zjednoczenia”. A dlatego proponowano napełnić ją „nową” treścią i uruchomić „nową” ideologię budowania państwa. Bez wartości narodowych, ukraińskości, poza duchowymi i narodowo-kulturowymi ostojami. Natomiast już wtedy, w latach 90., znaczna część urzędników, komuno-socjalistów, przefarbowanego partyjno-komsomolskiego aktywu, który nieco później przekształcił się w „oligarchistów”, aktywnie próbowała wmontować Ukrainę w kontury współczesnego eurazjatyzmu (politycznego, światopoglądowego, kulturowego, ekonomicznego, cerkiewnego), który wkrótce przeformatował się w niezwykle agresywną szowinistyczną i ekspansjonistyczno-zaborczą ideologię „ruzkiego miru”. Do „zasług” wielu z nich można chyba zaliczyć „budowę” oligarchicznego modelu państwa, kiedy nuworysze-szybkie kariery, „skuteczni” cinkciarze oraz eksportowani przez Kreml emisariusze (na wzór nowińskich) na początku zawładnęli bankami, fabrykami i „statkami”, później okupowali władzę, a z czasem, nie zdejmując butów, nawet nie zrzucając szaty oligarchy czy moskiewskiego agenta-rezydenta, otrzymawszy z honorami i w pośpiechu ukraińskie obywatelstwo, weszli w brudnych butach także do naszych świątyń. Tworzyło się takie socjokulturowe środowisko, kiedy obca „cerkiew” zmuszała modlić się do „obcych bogów”, cudzoziemcy-oligarchowie zmusili naród pójść w najem, a rodzime „góry”, zbratawszy się, wszędzie szczebiotały po-mozkowsku, oddawszy prawo do okupacji informacyjnej, kulturalno-oświatowej przestrzeni moskwofilom – przyszłym zdrajcom i kolaborantom. Jak być teraz (w czasach wojennej zawieruchy) z ukraińską ideą, jedyną, która naprawdę jest w stanie przeciwstawić się „ruzkimiru”? Kiedyś dobrą radę dał nam znany ukraiński oświeceniowiec Iwan Łysiak-Rudnycki w artykule „Zwyrodnienie i odrodzenie inteligencji” („Suczasnist”, 1973), jakby przewidując pojawienie się nowych zagrożeń ze strony mozkowii. Pisał, że niezawodną ochroną Ukraińców mogą być tylko wartości: „Wartości duchowe wymagają zawsze twórczych wysiłków osobowości. Język trzeba każdemu uczyć i pielęgnować, zwyczaje chronić, wierzenia pogłębiać, porządek prawny realizować, kulturę i tradycję społeczną kontynuować, ideały nowym ogniem nasycać i przed wrogimi siłami chronić. Świadomość narodowa jest żywa tylko wtedy, gdy jest komu ją uświadamiać, nią żyć oraz ją rozbudowywać”. To jest (razem z naszą Armią) ukraińskim antidotum, unieszkodliwiającym truciznę wściekłego mozkowina, który złodziejsko wdarł się do naszego domu. Narodowi potrzeba było ponad dekady, przechodząc próby Pierwszego Majdanu, żeby wreszcie z wyżyn władzy zostało ogłoszone to, do czego dążyli i czym żyli Ukraińcy. 9 marca (w Dzień Szewczenki) 2007 roku Prezydent W. Juszczenko oświadczył, że „nasza idea narodowa – Ukraina europejska, z ludzkimi wolnościami i prawami”. I że „idea narodowa polega na tym, żeby Ukraina była sobornym państwem z jedynym językiem państwowym, bez podwójnych standardów w polityce, kulturze, historii…”. Wtedy do wyższej polityki powracała (niedługo) treść narodowa, bez której iluzoryczne jest realne budowanie państwa. Ale czy była koniecznością ta światopoglądowa walka w już Niepodległej Ukrainie, czy ona, zazwyczaj, „nie jest na czasie”, kiedy rosyjski atak odbywał się wewnątrz Ukrainy i na zewnątrz nieprzerwanie. Nie tylko w politycznym, ekonomicznym i wojskowym wymiarze, ale także w kulturalnej, ideologicznej płaszczyźnie. Dlatego Państwo i Naród potrzebowały (-ją) wdrożenia takich politycznych, historycznych, językowo-kulturowych, humanistycznych, pedagogicznych koncepcji, w których podstawie funkcjonować będzie rdzenna zasada dla współczesnego rozwoju Ukrainy – ukrainocentryzm. Krótkie historyczne doświadczenie państwowotwórczej ewolucji zaświadczyło, jeśli politycy, uczeni, urzędnicy państwowi, artyści, pedagodzy, działacze społeczni ignorują narodowe wartości historycznej pamięci, narodowej kultury, języka państwowego, tradycji wiary, to społeczeństwo otrzymuje surogatowe rezultaty w budowie państwa i wychowaniu świadomego narodu. Na początku niepodległości ukraińskie państwo nie zdołało wypracować i wdrożyć ukrainocentrycznej ideologii. De facto taką ideologię miał wtedy tylko Ludowy Ruch oraz bliskie mu narodowo-demokratyczne i patriotyczne siły. Ich wpływ na społeczeństwo był znaczny. Właśnie one kształtowały te cechy świadomości narodowej, obywatelskości, patriotyzmu, których tak brakowało oficjalnej władzy.
Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli:Odezwa
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dla realizacji polityki państwowotwórczej. Był to okres „ukraińskiego renesansu”, kiedy społeczeństwo, inteligencja, część polityków szczebla centralnego i regionalnego stawali się identyfikatorami idei narodowej, czynnikami bezpieczeństwa państwa, chroniąc Ukrainę przed „nowonarodzonymi” sojuszami i nowożytnym neokolonializmem. I trzeba przyznać, gdyby najwyższa władza nie cierpiała na „sowietyzm” i autorytarność, a troszczyła się o ukraińskość, to wielu tragicznych dla narodu skutków o charakterze bezpieczeństwa, społeczno-ekonomicznym i duchowym można by uniknąć. „Moskwocentryczne” spojrzenie na przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Ukrainy znalazło, niestety, swój żyzny grunt, ponieważ przez kilka kadencji prezydenckich kluczowe stanowiska polityczne i związane z bezpieczeństwem zajmowali prorosyjscy zdrajcy, którzy osłabiali Ukrainę, przygotowując się do rosyjskiej okupacji. Mentalność, normy zachowania bezpaństwowego istnienia przeniknęły również do okresu państwowotwórczego. Ideologemy o „jednym narodzie”, „wspólności historycznego losu”, „braterstwie”, które zaczęły być aktywnie konstruowane przez Moskwę jeszcze od XVIII wieku, kontynuowały swoje życie także w czasach niepodległej Ukrainy. Część ukraińskiego społeczeństwa i polityków wolała widzieć świat, własną historię cudzymi oczami moskala. Przez trzy dziesięciolecia na Ukrainie nie pozbyto się imperialnych ropni, które zatruwają młode pokolenia nieprawdami, chcąc wychowywać najmitów, niewolników, niepamiętających mankurtów, ludzi upokorzonych. Tę haniebną „misję” do niedawna wykonywały poszczególne partie, przywódcy polityczni, część „inteligencji”, niosąc w sobie i na sobie żałosne piętno „piątej kolumny”. Dzisiaj pospiesznie przeformatowują się z regionałów-opiezystów, libero-komunistów w „nowe” kolumny polityczne, chociaż śmierdzi od nich tym samym odorem moskowszczyzny. Jednak mamy nadzieję i walczymy o to, by „piątokolumnowcy” w końcu zginęli. Bo wojna przeciwko moskalowi ostatecznie wykuła „prawo”, że podobni nikczemnicy nigdy w przyszłości nie będą mogli zajmować stanowisk państwowych i politycznych, wpływać na władzę, bezpieczeństwo kraju, gospodarkę, cerkiew, edukację, przestrzeń informacyjną, politykę kadrową, zdradzając i grabiąc bogactwa narodowe. Realne wydarzenia i czas sprawiedliwie rozłożą nasze idee, czyny, wartości w pasy prawdy. Naród Ukraiński, nauczony dobrem i złem, zwycięstwami i tragediami, heroizmem i zdradami, będzie widział Świat własnymi oczami. Ta skoworodowska idea samopoznania w ukraińskiej tradycji, która przewiduje „poznanie swojego narodu i siebie w nim”, naturalnie weszła w Duszę walczącego Narodu. Najwyraźniej Boże siły skierowały Ukraińców w warunkach wojny do Prawdy i sprawiedliwego Czynu. Bo kiedyś rozszarpany na strzępy naród ukraiński dzisiaj stał się jednością, Narodem, wykonawszy najważniejszą misję – zakończył (mimo wszystko) zgubną „wojnę Ukrainy z Ukrainą”. Wojna tylko z moskowią i jej obsługą! I testament Szewczenki dla Ukraińców, że nie „odwróci się brat od brata”, staje się naszym zwycięskim zawołaniem i drogowskazem. Nikt więcej nie jest w stanie stanąć między Ukraińcami, żeby poróżnić ich między sobą. Wojna wyryła w obolałych duszach naszych przyjaciół i nieprzyjaciół, by być razem, żeby nigdy już nie trzeba było znosić wrogów w swoim domu. Przecież gorzką prawdą jest to, że dopiero w okresie aktywnej fazy pełnoskalowej wojny na Ukrainie została wstrzymana działalność rosyjskich organizacji, które prowadziły przez długi okres niczym nieosłoniętą antyukraińską działalność. Tak, fundacja „russkij mir” niszczyła Ukrainę na Ukrainie od 2007 r.; „rossotrudniczestwo” – od 2008 r.; fundacja gorczakowa – od 2010 r. A w 2015 roku na Ukrainie zarejestrowano jeszcze organizację społeczną „Zjednoczenie rodaków „Pokojowe inicjatywy – rozwój” szowinisty bakłanowa, przy pełnym finansowym i politycznym wsparciu z moskowii. Jednym z głównych zadań tych złośliwych tworów na terenach Ukrainy było formowanie wśród Ukraińców „pozytywnego” obrazu Kremla i jego krwawego dyktatora. Dziwne, przecież kiedy ci terroryści od „miękkiej siły” swobodnie przechadzali się po Ukrainie, „broniąc” rosyjskojęzycznych, wielikogo jazyka i kultury, „rosyjskich” szkół, gundiajowskiego prawosławia, organizowali antyukraińskie sabaty, to w rosji równolegle prowadzono złośliwą antyukraińską kampanię w stylu szowinistycznego czarnosetenstwa. Niszczono, zaczynając od moskiewskiego Arbatu, biblioteki, ukraińskie książki, towarzystwa i organizacje. przywrócić łączność z punktem dowodzenia. Bohater – to piechur, którego nakrywają z czołgu, z moździerza, na którego nakładają uderzenia lotnicze, nakrywają kasetami i fosforem – ale on wychodzi przez radiostację i mówi „trzymamy się, tylko amunicję podnieście, bo wszystko spłonęło”. Bohater – to bojownik, który biegnie pod szalonym ogniem do płonącego domu wyciągać swojego towarzysza broni. Wszystkie historie są realne. I to tylko mała ich część. Wszystkie z batalionu „Swoboda” 4 brygady operacyjnego przeznaczenia Gwardii Narodowej Ukrainy. Batalion w ognistym piekle. Ale nie opuścił rąk, nie ustąpił, nie złamał się. Choć czasami bywa nieznośnie ciężko. Ukraińcy, znacie cenę zwycięstwa i cencie swoich bohaterów. Zwłaszcza kiedy żyją. Z wolnej sieci
Tłumaczenie maszynowe
Ludzie poddawani byli represjom z pokazowymi publicznymi procesami za najmniejszy przejaw lojalności wobec ukraińskości. Brak symetrii jest również jednym z bolesnych wrzodów nie tylko establishmentu władzy, ale i znacznej części ukraińskiego społeczeństwa w sektorach biznesowym, dyplomatycznym, naukowym oraz kulturalno-oświatowym. Bo jak, powiedzmy, można było prowadzić zakrojone na szeroką skalę kontakty gospodarcze z wrogiem, który już wtedy zagarnął ukraiński Krym, część Donbasu, metodycznie zabijał naszych ludzi, nieustannie (24/7) prowadził z kremlowskich nieoczyszczonych stajni antyukraińską propagandę, zapraszając od czasu do czasu do tych gnojnych słownych jam różnej maści domorosłych „chochło-mózgowców”, opłacanych przez sołowjowsko-skabiejewsko-simonianowskie „firmy”. Nie mniejszym dziwowiskiem jest i to, że w przededniu pełnoskalowej wojny, zgodnie z danymi Jednolitego państwowego rejestru, w Ukrainie działało 12 970 firm z rosyjskimi założycielami lub beneficjentami. A udziałem w kapitale ukraińskich firm władało 12,5 tysiąca „ruskich”. Trudno znaleźć przykład, by podczas drugiej wojny światowej w Bostonie, Birmingham czy Nowosybirsku funkcjonowała choćby jedna firma z faszystowskich Niemiec. Prawda, to świadome „niedopatrzenie” strony ukraińskiej rekompensowane było jej „stanowczymi żądaniami” sankcji od międzynarodowych partnerów wobec rusni. Zapominając przy tym, że własne ręce są „w czekoladzie”. Dlatego „tolerancja” wobec zabójców Ukraińców – to zbyt podła rzecz, która jest taką samą zdradziecką kolaboracją, lejącą wodę na młyn moskwina. Jednym z decydujących zadań ukraińskości jest budowa Ukraińskiego Kościoła. Przekroczywszy czwartą dekadę, odrodzone ukraińskie Państwo i jego Naród wciąż znajdują się pod wpływem (dalekim od Bożym) UPC moskiewsko-gundiajewskiego patriarchatu, która przed rozpoczęciem wojny z eresją, jak i w obecnych czasach, demonstruje niemało przykładów swojego „wiernego” służenia kacapskiemu molochowi. Od nabożeństw o antyukraińskim zapachu z moskiewskich kadzideł po obłąkane procesje religijne, prowadzone przez deputowanych-kolaborantów i zdrajców, wszystko to zawsze było ukierunkowane na wzmocnienie pozycji nie tylko gundiajewszczyzny, która sławi raszystów za morderstwa w Ukrainie, ale i samej nazistowsko-kremlowskiej kliki. Niestety, sfera religijna staje się dla Ukraińców również frontem walki. I tutaj nie obejdzie się utartym stwierdzeniem, że „Bóg jest jeden”, a wszystkie swoje duchowe dążenia i wolę należy skupić na jedności Ukraińskiego Prawosławia pod duchowym sklepieniem Włodzimierskiej Cerkwi w Kijowie – duchowej stolicy ukraińskości. Minął cały wiek od czasu, gdy Symon Petlura napisał znamienny list do Iwana Ohijenki, w którym, prognozując wydarzenia dni dzisiejszych, zaznaczał: „W przyszłych konfliktach naszego państwa z moskwą wewnętrznie silna, hierarchicznie zdyscyplinowana Cerkiew Ukraińska może odegrać wielkie pozytywne znaczenie w wynikach takiej walki, mogłaby pomóc wzmocnieniu i wpływowi naszej państwowości… Jakiekolwiek sukcesy byśmy osiągnęli, nas „po rękach i nogach” będzie wiązać ta zależność w płaszczyźnie cerkiewnej, gasząc i podcinając niepodległościowe dążenia naszego narodu”. Zaprawdę, w tych słowach jakby brzmi Boża prawda. Przecież zgodne były myśli i poglądy dwóch wielkich Ukraińców co do tworzenia i budowy Państwa, którego kamieniem węgielnym jest jedyna, niezależna (od moskowii) Ukraińska Cerkiew. Bo „Naród, który dąży do własnego życia państwowego, nie może pogodzić się z taką zależnością”. Lekcja, która musi zostać przez nas odrobiona, jak i te wyżej nakreślone, które wymagają śmiałego i mądrego Czynu. Jednak niczego nie ruszymy z miejsca, dopóki nie opanujemy najważniejszej UCZCIWOŚCI. Kiedyś mało znany ukraiński pisarz Iwan Wernet, wychowany na europejskich ideach Locke’a, spotykając się ze Skoworodą, był poruszony jego miłością do Ukrainy. Później napisze, że Diogenes uważał za ludzi jedynie Spartan, a Skoworoda najbardziej kochał Ukraińców. Ta Skoworodyńska wartość musi być zawsze z nami, jak i wygrawerowane wiecznością Słowo Sosiury: Kochajcie Ukrainę całym sercem swoim i wszystkimi swoimi czynami. Wtedy ZWYCIĘŻYMY! Georgij FILIPCZUK Andrij ILLENKO Bohater – to dowódca kompanii, który wchodzi na minę, odmawia hospitalizacji i kontynuuje dowodzenie walką. Bohater – to operator drona, którego nakryto moździerzami, ale on z odłamkiem w twarzy odmawia ewakuacji i kontynuuje kierowanie dronem, żeby nasza artyleria mogła sypać tam, gdzie trzeba. Bohater – to młody chłopak, który jeszcze pół roku temu imprezował na Podolu i nie miał pojęcia, co to „tapik” (polowy telefon), ciągnie kable do tego tapika pod ostrzałem amunicją kasetową, bo jest łącznościowcem i trzeba natychmiast.
Tłumaczenie maszynowe
Wołodymyr SERHIJCZUK, kierownik Katedry Historii Ukraińskiej Diaspory Światowej Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, doktor nauk historycznych, profesor
Przeanalizowawszy osiągnięcia Sił Zbrojnych Ukrainy w rzeczywistych walkach, niesławny rosyjski zbrodniarz wojenny Ihor Girkin zaproponował przemalowanie moskiewskiego Kremla na niebiesko-żółte barwy. Ten sarkazm wobec niezdolności jego obecnego najwyższego wojskowo-politycznego kierownictwa do przełamania oporu ukraińskiej armii ma jednocześnie zupełnie uzasadnione podstawy, by tamtejszym wielkomocarstwowym szowinistom przywidział się w strasznych snach możliwy obraz: nad Moskwą powiewa niebiesko-żółta flaga! I nie należy się temu dziwić, ponieważ pamięć genetyczna dzisiejszych „russkich” z pewnością przypomni im, że na okolicznych bagnach, przez które przepływa rzeka Moskwa (z dialektu ugrofińskiego Meszczerów – mętna woda, bagno), cywilizowane jak na owe czasy osada o tej samej nazwie na jej brzegach została założona przez kijowskiego księcia Jurija Dołgorukiego. A kolorystyka bojowych chorągwi kijowskich książąt, jak wiadomo, była niebiesko-żółta – złoty tryzub na niebieskim polu. Zatem już wtedy nad Moskwą powiewały niebiesko-żółte flagi, symbolizujące jej przynależność do Rusi z centrum w Kijowie. Kiedy zaś tamtejsza ugrofińska elita pod wpływem Złotej Ordy odrzuciła zaproponowaną jej z kijowskich wzgórz cywilizacyjną, europejską drogę rozwoju, odmawiając przejęcia demokratycznych tradycji rządzenia, Moskwa całkowicie popadła w zależność od tatarskich chanów, którym regularnie trzeba było płacić daninę za nadane jarłyki na panowanie. A gniew tych ostatnich w razie nieposłuszeństwa był wielki. Powiedzmy, gdy krymski chan Dewlet-Girej w maju 1571 roku podszedł pod Moskwę, przerażony tyran Iwan Groźny uciekł z synami i własną strażą w głąb niezmierzonych północnych lasów na 60 wiorst. Wtedy nad doszczętnie ograbioną i spaloną Moskwą powiewała również krymskotatarska niebiesko-żółta flaga – złota tamga na niebieskim polu. Bez wątpienia niebiesko-żółte flagi poszczególnych oddziałów kozackich powiewały nad Moskwą, gdy na początku XVII wieku prowadzili oni do Kremla samozwańców, gdy w składzie wojska królewicza polskiego Władysława w 1610 roku przyjmowały przysięgę od rządu Szujskiego na wierność Rzeczypospolitej, a potem wraz z Polakami rozlokowały się na stałe w Kremlu i w całym Kitaj-gorodzie. I gdyby Polacy zapewniali im zaopatrzenie, jak przewidywały warunki służby, to wątpliwe, by miejscowe pospolite ruszenie zdołało w 1612 roku wyzwolić swoją stolicę. Ale polska władza porzuciła swój garnizon na pastwę losu, dlatego nasi chłopcy rozeszli się z Moskwy na setki i tysiące wiorst – w „Aktach Państwa Moskiewskiego” można znaleźć dziesiątki dokumentarnych świadectw kozackich najazdów aż do Biełoozera, Tichwina, Chołmogor, Olonca i Archangielska! Poszczególne oddziały kozackie Piotra Sahajdacznego, który szturmował Moskwę jesienią 1618 roku, również miały swoje regionalne niebiesko-żółte oznaczenia chorągwi bojowych. Prawda, nasz hetman z niewiadomych przyczyn uległ psychologicznej presji niespodziewanej procesji religijnej, która przy biciu cerkiewnych dzwonów wzywała, by nie walczyć przeciwko prawosławnej, a więc jednowierczej Moskwie. Naprawdę opanowały Moskwę niebiesko-żółte sztandary latem 1917 roku, gdy Rząd Tymczasowy Imperium Rosyjskiego zgodził się na ukrainizację swojej armii. Wtedy ten ruch nabrał masowego charakteru wśród żołnierzy moskiewskiego garnizonu, w którego składzie, tak jak w ówczesnej stolicy Piotrogrodzie, służyło wielu Ukraińców. Już w lipcu ukrainizowała się kompania strzegąca moskiewskiego Kremla, a jej żołnierze wywiesili na jednej z jego wież nasz narodowy niebiesko-żółty sztandar, który był widoczny z każdego zakątka „białokamiennej”. To dodało odwagi naszym rodakom, więc ukraińscy żołnierze i oficerowie utworzyli w Moskwie Pułk Zaporoski, który 6 sierpnia 1917 roku poświęcił swoją flagę. Tego dnia, nota bene, zgodnie z zarządzeniem dowódcy Moskiewskiego Okręgu Wojskowego wszyscy żołnierze-Ukraińcy zostali zwolnieni ze służby. A 16 października 1917 roku przed otwarciem Ukraińskiego Zjazdu Wojskowego Moskiewskiego Okręgu Wojskowego na Placu Arbackim odbyła się defilada ukraińskich oddziałów wojskowych, zorganizowana przez Radę Ukraińskiego Klubu Wojskowego Moskwy. Ukraiński Zaporoski Pułk, Ukraiński Ciężki Dywizjon Artylerii, Ukraińska Kompania Samochodziarzy, 22. Ukraińska Kompania Samochodowa i inne przybyły z narodowymi flagami, a potem pod nimi eskortowały delegatów do budynku obrad. Zrozumiałe, że wraz z zajęciem Moskwy przez bolszewików na początku listopada 1917 roku niebiesko-żółty sztandar nad Kremlem zastąpiono czerwonym. Ale do jego murów nasza narodowa flaga powróciła jeszcze za władzy radzieckiej: gdy w sierpniu 1991 roku gekaczepiści próbowali przejąć władzę, wśród moskiewskich demokratów, którzy przyszli do Ogrodu Aleksandrowskiego przy Kremlu protestować przeciwko tym spiskowcom, okazało się wielu pochodzenia ukraińskiego, i jeden z nich zabrał niebiesko-żółte płótno. Innych podobnych znaków nie było, więc gdy protestujący wyruszyli zorganizowaną kolumną do moskiewskiego Białego Domu, by bronić Borysa Jelcyna, to właśnie ukraińska flaga na jej czele przyciągała coraz więcej mieszkańców i gości stolicy ZSRR, dodając im pewności. A gdy ta majestatyczna manifestacja rozciągnęła się od murów Kremla aż do budynku Centralnego Telegrafu na dzisiejszej Twerskiej, wtedy poszczególnym tak zwanym rosyjskim demokratom wreszcie dotarło: cóż to wychodzi – Ukraińcy pod banderowską flagą (tak ją wtedy nazywano) prowadzą ich do walki z komunistyczną tyranią w stolicy Rosji?! Kolumnę zatrzymano przed budynkiem Moskiewskiej Rady Deputowanych Ludowych, stamtąd wyniesiono rosyjski trójkolor i potem już dwie narodowe flagi prowadziły demonstrantów do Białego Domu. Obie rozwiewały się w tamtych dniach na barykadach przed nim i na czołgu, z którego przemawiał Borys Jelcyn – aż do jego pełnego zwycięstwa! Tym sposobem podświadomość nie zawiodła nienawidzącego Ukraińców Ihora Girkina – niebiesko-żółta flaga ma swoją tradycję użycia w Moskwie od pierwszych dni jej założenia. A co do jego propozycji przemalowania Kremla na niebiesko-żółte barwy – tu, jak mówią, niech sobie ją Bogu do ucha wsadzi…
Tłumaczenie maszynowe
9.00. Ogólnonarodowa minuta ciszy – uczczenie pamięci tysięcy poległych w tej wojnie: wojskowych, cywilów, niemowląt. Metronom wyraźnie odlicza sekundy. A we mnie wybrzmiewają one gasnącymi uderzeniami serc zabitych, po ostatnim z których następuje wieczna cisza, czarna noc. Andrij BONDARCZUK, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji, honorowy obywatel Wołynia. Dalej ekran pokazuje migawki z wojskowej codzienności, po nich – wiadomości z minionego dnia. Komentarz prowadzącego nie synchronizuje się treścią z paskiem informacyjnym wydarzeń. Zdążam chwytać jedno i drugie, żona – tylko informację głosową. Przerażające kadry zniszczeń, walki, ludzkie cierpienie, śmierć. Żałoba i ból. Aż nagle robi mi się radośnie, wstaję, klaszczę: biegnący pasek informuje, że w ciągu doby nasi wojownicy zniszczyli prawie 300 najeźdźców, niemało ich pancerza, samolotów, śmigłowców, bezpilotowców i tym podobnych. – Co z tobą? Dlaczego klaszczesz? – Śmierci Moskali… Żona jakoś dziwnie spojrzała na mnie i milcząc wyszła. Może kobiety, które dają życie, mają inne postrzeganie? Bo koniec ziemskiego istnienia, reakcja na niego są odbierane przez świadomość z domieszką jakiejś mistyki, przerażająco, boleśnie, smutno i strasznie. Dopóki nie dowiesz się, kto na wieki odszedł. Śmierci Stalina radziły sobie setki tysięcy więźniów politycznych sowieckich obozów koncentracyjnych. Jeden z nich, mój ziomek Petro Mosijczuk, opowiadał mi, że wracając stamtąd do domu, specjalnie zaszedł na Plac Czerwony w Moskwie, znalazł grób wąsatego kata i upewniwszy się, że nikt nie widzi, wykonał krótkie kolanko kozackiego tańca. Lecz oto paradoks: miliony odurzonych… płakały za swoim dręczycielem w dniu pogrzebu. O, czerwony ideologiczny obłęd ciężko opuszcza świadomość. Część ludzi nie pozbyła się go do dzisiaj, zainfekowała nim swoje dzieci, co jest szczególnie niebezpieczne. Obłęd jest trwały jak promieniowanie, ale może go przegonić rada Pisma Świętego: poznajcie Prawdę, a Prawda was wyzwoli. Nie wszyscy pragną ją poznać. Dlatego tak długo zabójcę milionów Ukraińców, swojego dręczyciela i kata nazywano „ojcem”, a odwiecznego dwulicowego wroga – Moskowię, która stuleciami pragnęła to krwawo zabić, to udusić ukraiński naród i jednocześnie zapewniać, że jesteśmy jedną rodziną, że rosyjski naród to starszy brat, mamy wspólny cel, jeden dom. I większość wierzyła w kłamstwo, chociaż wiedziała, że w rzeczywistości to ucisk. Nawet to nie odcięło od nas imperialnej pępowiny, przez którą w ciało młodego państwa płynęła trucizna. Co więcej, główny demokrata pierwszych lat prezydentury Borys Jelcyn podsycał miłość Ukraińców do „starszego brata”. Dobrze pamięta się jego wskazówkę dla swojego otoczenia: „Obudziłeś się rano – i myśl, co zrobiłeś dla Ukrainy”. Ono prawidłowo zrozumiało swojego „demokratycznego” cara. Tak samo jak my teraz rozumiemy „ichtamniet”, niedawne zapewnienia Ławrowa „z Ukrainą nikt wojować nie zamierza”. Bo w praktyce robiono odwrotnie. Nawet sam Jelcyn niedługo po wyborze powrócił do autorytarnych metod kierowania, pozycji silniejszego w stosunkach z Ukrainą. Przypomnijmy zagrożenia utraty Krymu, półwyspu Tuzła, bolesne problemy z gospodarką, Flotą Czarnomorską, dostawami gazu, formowaniem ukraińskiej armii, Cerkwi, ataki na język ukraiński i tym podobne. Kierownictwo naszego państwa wybrało politykę uspokajania silniejszego sąsiada. Leonid Kuczma spróbował się odgryźć. I otrzymał „taśmy Melnyczenki”, „sprawę Gongadzego”, Wiktor Juszczenko – otrucie, pierwszego ministra SZU Kostiantyna Morozowa, który zabrał się kompetentnie, realnie i aktywnie za formowanie Sił Zbrojnych, zdymisjonował sam Leonid Krawczuk. Pod naciskiem sąsiada. Sowiecki generał Wasyl Sanin jako pierwszy wśród deputowanych po ogłoszeniu Niepodległości zwrócił się do wojskowych z propozycją pomagania w budowaniu ukraińskiej armii. Niedługo, w tym samym roku, zginął w katastrofie samochodowej. Według słów jego córki, z którą spotykali się członkowie Rady Narodowej, wypadek był zorganizowany. Trochę później zginęli Wiaczesław Czornowił, Wadym Hetman, Ołeksandr Jemeć, Anatolij Jermak, inni deputowani, działacze polityczni orientacji antymoskiewskiej, autorytatywni w społeczeństwie ludzie. Rządowe, resortowe, zarządcze struktury, armia, milicja, służby specjalne (nawet prezydencki tron) aktywnie były zarybiane prorosyjskimi kadrami. Swobodnie czuli się separatyści, kolaboranci. Władcy, politycy, biznes zajęci kłótniami, walką o dostęp do koryta, foteli, osobistym wzbogaceniem, rozkradaniem bogactw kraju. Społeczeństwo niemal totalnie zainfekowało się korupcją. Kraj słabł, nad nim unosił się duch narodowej ruiny, kolonii, bo rozbrojona, rozkradziona przez własnych urzędników i dowódców wojskowych, nie mogła przygotować godnego oporu najeźdźcy. Tak, nasza armia była słaba, ale naród nie był bezbronny. Niezniszczony przez wielu najeźdźców duch wolności i swobody wybuchł Majdanem. Potwierdził on aksjomat walki o wolność: prawdziwa niepodległość jest skrapiana krwią patriotów i zniewolicieli. Prezydent-skazaniec, namiestnik Moskowii, wybrany przez oszołomioną większość wyborców, uciekł do swojego pana z zagrabionym dobrem i najbliższymi współpracownikami. Spod maski „starszego brata” trochę wyjrzało jego prawdziwe złowieszcze oblicze. Poruszyli się na jego komendę separatyści, zaczęła się „pokojowa” aneksja Krymu, agresja w Donbasie, którą ochrzczono ATO, i nasz przyszły Prezydent obiecał zakończyć ją w trzy dni. To był początek prawdziwej wojny. Obudził się niepokonany duch oporu wobec agresora. Na pomoc słabej armii poszły tysiące ochotników, wyposażeni we własną amunicję, mundury, broń lub bezbronni. Kraj wstrząsnęły zarówno przykłady bezprecedensowych w wymiarze męstwa wyczynów obrońców, jak i przerażające ofiary w starciu z dobrze uzbrojoną ordą: Iłowajsk, Doniecki port lotniczy, Sawur-Mohyła, Mariupol, Szyrokine… Z nas przez długie osiem lat boleśnie wyciągano nerwy, wyrafinowanie, bezczelnie, cynicznie wystawiano na próbę cierpliwość wojskowych na froncie: zgodnie z absurdalnymi „porozumieniami mińskimi” zachowywali oni reżim ciszy, na który separatyści i Moskale pluli i walili w nasze pozycje z zakazanej broni. U nas niemal codziennie – „dwusetni”, „trzechsetni” – ból. Podwójne męki: nie możesz od razu w odpowiedzi na stratę towarzysza broni czy zranienie godnie odpowiedzieć. Ten, kto nie wytrzymywał, stawał się oskarżonym. Tak można było sprowokować szerszą, okrutniejszą rzeź. Jednak obie strony nie były na nią gotowe. Niemrawa, pozycyjna wojna nie najlepiej wpływała na moralny, bojowy stan armii. Stan „ani pokoju, ani wojny” musiał się czymś skończyć.
Wieloletnią zwłokę produktywnie wykorzystał nasz wróg. Niespiesznie, pod pozorem ćwiczeń, przy naszych granicach na Białorusi przygotowywał przyczółek do decydującej ofensywy na Ukrainę, o czym nie raz ostrzegał nas wywiad USA i Anglii. Seria wybuchów w wielkich składach amunicji Sił Zbrojnych Ukrainy, w wyniku których przestały one istnieć, również jasno o tym świadczyła. U nas najbardziej palący problem, sprawę pierwszorzędnej wagi państwowej – wzmocnienie zdolności obronnych, konsolidację społeczeństwa – przysłaniały to polityczne rozgrywki, to wybory prezydentów w USA, u nas – to skandale korupcyjne, to poszukiwanie osobistych wrogów, to tłumienie produktu narodowego. Szósty Prezydent usypiał czujność: nie ma niepokoju, będą szaszłyki, zabawy, najważniejsze – finansowanie „wielkiej budowy” dróg, którą w narodzie ochrzczono „wielkim kradziejstwem”. To w sytuacji, gdy potęgi wojskowe Ukrainy i Moskowii znajdowały się w różnych kategoriach wagowych! 24 lutego 2022 roku rozpoczęła się prawdziwa wojna. Każdy obywatel Ukrainy, oprócz zdrajców, kolaborantów, „waty”, usłyszał trwożny głos Matki-Ukrainy. I społeczeństwo nagle przeżyło duchowo-heroiczne Przemienienie. Bezczelność, okrucieństwo, podłość wroga reanimowały naszą niebezpieczną wrodzoną cechę – jednoczyć się na krytycznej krawędzi istnienia. Rozdarty politycznymi, osobistymi kłótniami kraj skonsolidował się. Staliśmy się inni, silniejsi, bo wspólnie zaczęli pracować dla jednego celu wszyscy: naród, armia, władza, jej struktury. Co szczególnie znaczące – nasz Prezydent. Przypomnijmy długie kolejki ochotników pod komisariatami wojskowymi. Każdy poczuł osobistą odpowiedzialność za los Ukrainy, siebie, swoich dzieci, wnuków. Nasza heroika poruszyła, rozbudziła, zainspirowała demokratyczny świat i on po „głębokim zaniepokojeniu” zaczął nam realnie pomagać. Ogromną pomocą w walce z wrogiem stała się masowa heroika społeczeństwa. Ludzi w różnym wieku, różnych profesji, stanowisk, narodowości, którzy wykazują oddanie, odwagę, zrozumienie swojego świętego obowiązku: cichy, milczący, przejmujący wyczyn armii wolontariuszy, medyków, darczyńców, służb pomagających likwidować skutki strasznych zniszczeń, ratowników, matek, żon, które błogosławią swoje dzieci, mężów na obronę ojczystej ziemi. Bohaterowie są obok: mieszkanka wsi Werchy w rejonie kamień-koszyrskim na Wołyniu Lubow Smolarczuk wysłała na front czterech synów i wnuka. Ojciec z dwoma synami z Nowowołyńska trzyma obronę… Moskowia, z przyzwyczajenia, kłamliwie nazwała wojnę „szeroko zakrojoną operacją”. Agresja była jeszcze przed wojną. Zabójstwo tysięcy ludzi, zamiana miast i wsi w ruinę z zastosowaniem wszystkich rodzajów broni, najazd ogromnej armii – to wojna. Wróg przyniósł na naszą ziemię cierpienie, ból, śmierć. Ale nie zwątpienie, pokorę, totalny strach. Nasz strach – to jego broń. Wybiliśmy ją z arsenału „drugiej armii świata”. Najeźdźca spodziewał się triumfalnie przejechać na opancerzonym sprzęcie od wschodniej do zachodniej granicy w trzy dni. Żołnierzom nawet racje żywnościowe wydano tylko na ten czas. Niektórzy zagraniczni prognostycy dawali na ten marsz-rzut nieco więcej – pięć dób. Nie stało się tak. Wkrótce, w Dzień Niepodległości, półrocze heroicznego oporu uzbrojonemu po zęby z potencjałem jądrowym najeźdźcy. Zmiażdżono, trafiono, zestrzelono, zatopiono, wysadzono ogromną ilość jego opancerzonego, powietrznego, nawodnego sprzętu, instalacji artyleryjsko-rakietowych. W przechwyconych rozmowach telefonicznych orki same przyznają: na Ukrainie jest dla nich piekło. Ponad czterdzieści trzy tysiące moskali już na wieki ucichło. Dlatego klaszczę i chcę, aby ta liczba gwałtownie rosła. A wy? Antymoralne? Bynajmniej. Przecież wszyscy gorąco pragniemy pokoju poprzez zwycięstwo. I wszyscy wiemy, że mobilizują, idą na front nie lepić pierogi i nie obsiewać ziemi oziminą, a ciałami wroga. Tam działa jedno logiczne prawo: nie zabijesz ty – zabiją ciebie. Zwycięstwo odnosi ten, kto zasiał więcej śmierci. Odsłońmy nerw, napnijmy mózgi, zmuśmy się do myślenia w surowej rzeczywistości: do twojego mieszkania, do twojego domu bezczelnie wtargnął bandyta. Chce cię zabić, twoje dorobione dobro zabrać, żonę, dzieci zgwałcić. Będziesz czekać jak wół na obuch? Nie czekam na odpowiedź, bo wiem, co zrobi prawdziwy gospodarz. Kiedy chcemy zwyciężyć, odbudować Ukrainę, odrzućmy złudne nadzieje, że stanie się to jakoś inaczej. Klucz do naszego zwycięstwa – w zniszczeniu jak największej liczby personelu wściekłej hordy moskali, jego sprzętu bojowego. Innego wyjścia nie ma. Zapamiętałem gdzieś sprzed trzech miesięcy w telewizyjnych wiadomościach o wojnie dziwny materiał: kobieta wyprowadziła ze schroniska w właśnie zajętym przez agresorów w obwodzie kijowskim mieście siedemnaście bezdomnych psów… „Ratujemy zwierzęta, żeby pozostać ludźmi” – wyciągnął wniosek komentator. U naszego wroga do nas jest odwieczna nienawiść. Jej szał przypadł na obecną wojnę. U niego ona jest zwierzęca, w genach, krwi. U nas – przemyślana, jako kara dla najeźdźców za straszne zbrodnie. I nie trzeba się bać, że walcząc z szatanem, sami staniemy się szatańscy. Mamy inną, zupełnie inną mentalność, motywacja obrońców i najeźdźców – jak dzień i noc. Jesteśmy na swojej ziemi, ją bronimy. To jest rdzeń naszej heroiki. Nasi dalecy historyczni poprzednicy Scytowie nie zostawiali przy życiu żadnego najeźdźcy, który wtargnął na ich ziemię, aby zniewolić. Jednocześnie byli w przyjaznych stosunkach z pokojowo nastawionymi sąsiadami. I to dobrze rozumieli wrogowie. Dawne korzenie heroizmu naszego narodu nigdy nie wysychały: od Scytów – do Rusi Kijowskiej, zaporoskich kozaków, od nich – do Ukraińskiej Republiki Ludowej, od niej – do UPA, Majdanu. Majdan wykrzesał z naszego krzemiennego rdzenia potężną iskrę, która zapłonęła heroizmem kraju w walce z Moskowią od pierwszych dni agresji w 2014 roku, pomimo wielkiej przewagi wroga, jego podłości. Fanatyzm, okrucieństwo – to nie bohaterstwo. W tyglu wojny narodziła się nacja bohaterów. Zdziwiła nas, świat, budzi grozę u najeźdźców. Heroizm naszych wojowników – to dziwny stop miłości do ojczystej ziemi, ludzi, towarzyszy broni i logicznie uświadomionej nienawiści do wrogów. W najbardziej krytycznym momencie tego stopu błyskawicznie znika realne niebezpieczeństwo własnej śmierci. To jest szczyt wyczynu. Ochotnik, sierota, 17-letni chłopak o pseudonimie „Choma” z mojej Wołyni, nakrył swoim ciałem wrogą granatę, aby uratować swoich towarzyszy. Z miłości do nich, z nienawiści do najeźdźców. Dowódca zestrzelonego samolotu wyprowadza go za
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
granic miasta, żeby nie ucierpieli ludzie, choć mógł się katapultować, inny kieruje go na wrogi sprzęt. Wojskowy medyk przykrywa rannego własnym ciałem. Ginie, ale ratuje żołnierzowi życie. Artylerzysta, mając jeszcze sekundę, by uratować się przed nacierającym czołgiem, oddaje ostatni celny strzał, świadomie skazując siebie na śmierć, a kulomiotowy zwraca się do towarzyszy broni: „Odchodźcie, ja osłonię!” Bohaterstwo obrońców Mariupola, pułku „Azow”, stało się legendą. Fenomenem wśród armii świata jest stalowy legion. To chłopcy, którzy odnieśli ciężkie rany jeszcze w ATO – stracili rękę lub nogę. Po leczeniu, protezowaniu, od początku pełnoskalowej wojny znów są w Siłach Zbrojnych. Wśród nich jest i mój wnuk. Dla wroga to coś niezrozumiałego. Bo w nich nie ma motywacji najeźdźcy, rabusia, kata, zwierzęcej chciwości do cudzego. Jego bohaterstwo jest pokazowe, na obcej ziemi zawsze będzie czuł się niepewnie. Ci, którzy dostali się do niewoli, wyciskają litościwą łzę, jak dzieci rozmazują smarki: nie wiedzieli, dokąd i po co ich przywieziono. Dlatego nigdy nie nazwę naszych chłopców mordercami. Ci, którzy wdarli się na naszą ziemię, dobrowolnie zgłosili się na kandydatów do samobójców. Nasi chłopcy spełnili ich życzenie. Zatem nie żałujcie, to ich dobrowolne samobójstwo. Nikt ich tu nie prosił. To oni wdarli się, by nas zabijać. Nie wiem, czy u Boga istnieją grzechy niewybaczalne, bo to, co robią Moskale, przebaczeniu nie podlega. Nawet zwierzęta mają więcej godności. Świat zobaczył ohydne oblicze najeźdźcy, zrozumiał istotę moskiewskiego faszyzmu, który znacznie przewyższył hitlerowski, i zadrżał z przerażenia. Zjawisko dotąd niespotykane w wojnach: potężna, uzbrojona po zęby armia, nie mogąc pokonać naszej na polu bitwy, rzuciła siłę wojskową przeciwko ludności cywilnej, dzieciom, dążąc do obrócenia Ukrainy w ruinę, dokonania realnego ludobójstwa narodu. Niemal pół roku trwa ciężka wojna, zapewne najbardziej przełomowa w naszej historii. Ostrzał ze wszystkich rodzajów broni, w tym zakazanej. Budynki mieszkalne w miastach i wsiach, infrastruktura cywilna, zakłady lecznicze, oświatowe, kulturalne zamieniają się w ruiny, zgliszcza, na pniu płonie uprawiany chleb. Ostrzeliwane są nawet cmentarze, pastwiska z bydłem. Codziennie giną ludzie. Zabito prawie czterystu dzieci, rannych jest około siedmiuset. To, co okupanci uczynili z ludźmi w zajętych Buczy, Irpieniu, Browarach i innych miastach, wstrząsnęło światem: tortury, egzekucje mieszkańców, gwałty na kobietach, dziewczętach, grabież smartfonów, sprzętu AGD, kosztowności, nawet psiej budy: „ukry, swołocz, bogato żywut…” A oto szczyt szaleństwa, podłości, cynizmu: zaminowane przed odwrotem ciała zamordowanych mieszkańców, żywe niemowlę przy martwej matce, gwałt na matce na oczach małoletniej córki, odcięte kończyny, genitalia jeńców… Czyż to robią ludzie?.. Nazwać ich tak – język kołku się staje. Tak, Moskwicinów jest wielu, lecz ludzi wśród nich mało. Niespotykane, niesłychane okrucieństwo, podłość, cynizm najeźdźcy są próbą złamania naszego narodowego, bohaterskiego ducha, godności, których on sam nie posiada. To niezwyciężona siła jego odwiecznego, głębokiego celu – nałożenia na siebie cudzych historycznych szat i państwowych atrybutów. Tak, naszej historii, historii Kijowskiej Rusi-Ukrainy, bo jedna skradziona nazwa imperium to słaba pociecha. Który z etnopaństwowych uczonych rzeczowo udowodni, że istniał kiedykolwiek naród rosyjski etnicznie? Nie było go i nie ma. Obce ziemie, bogactwa i nazwy zagrabiono, ukradziono. A oto świeża, straszna zbrodnia wojenna w Oleniwce! W szalonej wściekłości Moskale postanowili zemścić się na dzielnych obrońcach „Azowstali”, głównie z pułku „Azow”, rannych, wyczerpanych torturami, którzy przebywali w kolonii. Wysadzili ją razem z ludźmi, obwiniając o to Siły Zbrojne Ukrainy, czyli ich własnych towarzyszy broni. Taką samą zbrodnię na początku II wojny światowej popełniły sowieckie służby specjalne: tysiące polskich oficerów jeńców zostało rozstrzelanych w Katyniu. Zbrodnię Moskwa przypisała hitlerowcom. W Oleniwce powtórzyli ją moskiewscy najeźdźcy. Użyjmy w odpowiedzi hasła z arsenału II wojny światowej, które nie schodziło z łamów żadnej gazety, ulotki, kadrów kroniki filmowej: „Śmierć niemieckim najeźdźcom!” Dziś powinno ono brzmieć tak: „Śmierć moskiewskim najeźdźcom!” i pojawiać się w każdych wiadomościach o wojnie. Każdy zabity najeźdźca to nasze małe zwycięstwo, z których składa się wielkie. Wiedzą o tym nasi żołnierze. Trudno nawet wyobrazić sobie, ile okropności uczyniliby ci czterdzieści z okładem tysięcy dwunożnych zwierząt na naszej ziemi, gdyby nasi bohaterowie nie uśpili ich na wieki. „Nie umieraj za nią, zabij za nią!” – wezwał Hleb Babicz, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy, który walczył za Ukrainę przez sześć lat. To dewiza każdej walki. Nie jest tajemnicą, że w obwodach, które słabo odczuwają gorący oddech wojny, u niektórych ludzi panuje nieco inna atmosfera, inne postrzeganie tragedii, ceny, jaką nasi obrońcy płacą za ten spokój. W marszrutce naprzeciwko mnie dwie kobiety w średnim wieku przeglądają w smartfonie wiadomości. – Znów na mój rodzinny Charków spadły rakiety. Koszmar. Takie miasto… Wszystko niszczą. Zastanawiam się – wracać do domu czy nie. A nuż w mój dom trafią – rozmyśla jedna. – Siedźcie, panie – nagle odezwał się doradca, który siedział obok mnie, brodacz. – I dziękujcie Bogu, że on strzeże Zachodniej Ukrainy… – Szanowny panie – nie wytrzymuję i ja. – Na froncie dziś Bogiem są Siły Zbrojne. Gdyby nie nasi chłopcy, Moskale byliby tu już dawno. Ratują nie tylko nas, ale i Europę. A Putin przed nimi nie ucieknie. Wybuchła gorąca, ale krótka dyskusja czterech osób, bo „brodacz” prawie przegapił swój przystanek i ledwie zdążył wyskoczyć z drzwi. Według prognoz niektórych „wyroczni” Putin powinien już być w piekle. Jednak takich oznak nie widać. Narodowa deputowana Ukrainy Iryna Heraszczenko proponuje pozbyć się Putina bardzo łatwo: zabić go w sobie. Żyje nieludzki. Ale nie będziemy szukać zabójcy. Niech zajmie się samoobsługą, jak zrobił to w kwietniowy dzień czterdziestego piątego w berlińskim bunkrze ideowy inspirator Putina. Do tego właśnie torują mu drogę nasze Siły Zbrojne. Przecież historia II wojny światowej się powtarza, gdzie teraz w roli faszystowskich Niemiec występuje Moskiewia, w roli Hitlera – Putin. Koalicja antyhitlerowska, męstwo jej sił zbrojnych, lend-lease, międzynarodowa solidarność doprowadziły wtedy do zwycięstwa. Nie w tak stabilnej formie, wsparciu wojskowym, ale u nas też działa coś podobnego. A kiedy nasi sojusznicy dostarczą nam potrzebnej pomocy wojskowo-technicznej i Siły Zbrojne wyjdą na granicę z 1991 roku, wtedy dla Putina rozpad ZSRR – jego „największa katastrofa geopolityczna” – zniknie. Nie przeżyje jej. Ona stanie się początkiem upadku Moskiewii jako imperium. Wierzę w nasze Siły Zbrojne, nie zawiodą, nie zdradzą, doprowadzą do zwycięstwa. Czy utrzymają je politycy, władza, społeczeństwo? Jeśli znów zaczną się polityczne waśnie, walka o dostęp do państwowej żłobu, rozliczanie osobistych rachunków, tłumienie ducha narodowego – będzie to czarną zdradą tych, którzy doprowadzili kraj do zwycięstwa. Nieporównanie wyższą niż cała historia walki o niepodległość. Tak, wojna trwa w najlepsze, nie wyłonił się jeszcze pewny przełom na naszą korzyść, a władza już zapowiada ambitne plany odbudowy zniszczonego przez najeźdźców. Trzeba będzie zrobić niewiarygodnie wiele. Bez wątpienia po zwycięstwie zostanie napisana wielowątkowa historia wojny: badania uczonych, wojskowych, polityków, dziennikarzy, literatura piękna, dokumentalna, pamiętnikarska, pojawi się produkcja audiowizualna, teatralna, obrazy, rzeźby, imiona bohaterów ożyją w nazwach miejscowości, ulic, skwerów, zakładów edukacyjnych, jednostek wojskowych, muzea wzbogacą się licznymi eksponatami, zostaną upamiętnione chwalebne daty i wydarzenia. Będzie Dzień Zwycięstwa, dzień czci poległych. Wszystko to bardzo potrzebne nam, żywym, by nie powtórzyła się grozą wojny. Bo Moskale od dziecka trują swoje młode pokolenie nienawiścią do Ukrainy, wolności, demokracji, cywilizacji. Jak nasze społeczeństwo, zwłaszcza młode, przyjmie pamięć o tym straszliwym i heroicznym odcinku naszej Niepodległości? Czy wywoła ból serca, dumę, poczucie wiecznego długu żywych wobec pamięci tych, którzy za nich polegli, czy odbierze to tylko jako oficjalną uroczystość? Tak, właśnie takiego długu. Bo czym ocenić wewnętrzną, moralną wielkość ofiarności poległych? Każdy z nich mógł żyć, kontynuować swój ród. Mieć miłość, rodzinę, mieszkanie, pracę, bawić się z przyjaciółmi. Wszystko to oddali wam, rówieśnicy, którzy z różnych powodów nie byli na froncie. Czy to was boli, czy nie?
Tłumaczenie maszynowe
14 sierpnia 2022 roku zmarł laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki, pisarz, dramaturg, scenarzysta, członek NSPU, wieloletni członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, zasłużony działacz sztuk Ukrainy Oles Wasylowycz Łupij. Autor wielu zbiorów poetyckich, powieści historycznych „Hetmańska buława”, „Upadek dawnej stolicy”, „Rycerze zemsty”, kilku scenariuszy filmowych zrealizowanych w filmach „Małusza”, „Purpurowe brzegi”, „Danyło – książę halicki”. Jasny ukraińskocentryczny człowiek wysokiej godności, głębokiej pamięci historycznej, Oles Łupij urodził się 28 marca 1938 roku we wsi Nowa Kamianka w powiecie rawskoruskim na Lwowszczyźnie, w rodzinie, która doświadczyła prześladowań i wywózki na Syberię za udział w walkach o wyzwolenie.
Tak wspomina Olesia Łupija profesor Mychajło Najenko: „Zbliżyliśmy się do siebie jako studenci wydziału filologicznego Uniwersytetu Kijowskiego. Kiedy on go ukończył, ja zaczynałem studia. I dowiedziałem się, że był pierwszym starostą imiennego studium literackiego na uniwersytecie. Wtedy nazywało się ono „SICz” (Studium im. Czumaka). Wprowadził członkowskie legitymacje dla uczestników studium literackiego, zorganizował wydanie pierwszego numeru studenckiego almanachu „Switanok” (1960), za co miał niemałe nieprzyjemności ze strony partyjno-
Zrzeszenie Galicyjskiego Rejonu Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” z głębokim smutkiem informuje, że 12 sierpnia odeszła w wieczność niezmienna sekretarka Towarzystwa Maria Kozak. Od pierwszych dni powstania „Proświty” pani Maria była wieloletnią bezinteresowną pracownicą na niwie prosvitiańskiej, w imię utrwalenia ukraińskiej państwowości na ziemi ojczystej. Smucimy się razem z rodziną i przyjaciółmi. Niech ziemia rodzinna będzie ci puchem, siostro!
Maria Pawliuk, przewodnicząca Towarzystwa go kierownictwa uniwersytetu. Po nim literackim studiem kierował Iwan Drach (1960–1961). O tym Ołesj opowiedział we wspomnieniu „Była taka literacka studia SICz”. Na Ołesia Łupija jako poetę-szістdziesiątnika poważną uwagę zwracali krytycy zarówno w Ukrainie, jak i w ukraińskiej diasporze. Nagrodę im. Szewczenki przyznano mu zaś za powieść historyczną „Upadek dawnej stolicy” (1994). W centrum powieści stoi ukraińska stolica, Kijów i kijowianie. Jej aktualność dziś jest zupełnie oczywista, ponieważ na Ukrainę i jej stolicę dokonywany jest kolejny zbrojny napad. Stolica nie upadła wtedy, nie upadnie też teraz, tak jak nie zgaśnie jasna pamięć o utalentowanym pieśniarzu jej, Ołesiu Łupiju. Tęsknimy za nim my – jego bliżsi i dalsi współcześni, tęsknią literacy studenci Uniwersytetu Kijowskiego, tęskni cała ukraińska literatura”. Od pierwszych dni powstania „Proświty” Ołesj Wasylowycz był aktywnym proświtianinem, nieraz organizował społeczne akcje w obronie języka ukraińskiego, aktywnie wspierał tygodnik „Słowo Proświty”, drukował na jego łamach aktualne wiersze, wspomnienia, artykuły, wspierał gazetę materialnie. Wszyscy, którzy znali Ołesia Łupija, zachowają o nim niezbywalną pamięć, głęboki żal za wiernym przyjacielem i towarzyszem walki. Składamy głębokie kondolencje żonie Lesi Stepanivnie, synom i wszystkim krewnym zmarłego. Spoczywaj w pokoju, Ołesiu Wasylowyczu!
Centralne Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki
“Wszyscy haftujemy los”. Na uroczystość uczczenia pamięci Ulasa Samczuka przyszła nauczycielka języka i literatury ukraińskiej Zdołbunowskiej ZOSz nr 3 Natalija Sawczuk, członkini zarządu Rówieńskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Kandydatka nauk pedagogicznych, docent katedry języka i kultury ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Lotniczego (m. Kijów) Oksana Prychodźko opowiedziała o wydaniu powieści „Kułak” z własnym wstępem. Działacz Proświty, członek Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego oraz Związku Kobzarzy Ukrainy Nazarij Wołoszczuk zaśpiewał gościom ukraińskie pieśni patriotyczne. Uroczystość zakończyło tradycyjne składanie kwiatów pod pomnikiem Ulasa Samczuka.
Inf. własn.
Tłumaczenie maszynowe
Zapalenie świecy pamięci z okazji 35. rocznicy śmierci Ułasa Samczuka ponownie zgromadziło w Muzeum Literackim naukowców, badaczy, działaczy Proświty, muzyków, solistów, bardów, pisarzy, uczniów i muzealników Równeńszczyzny, aby uczcić pamięć pisarza. Przewodniczący Równeńskiej Obwodowej Organizacji Narodowej Spółki Krajoznawców Ukrainy, członek zarządu Równeńskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, kandydat nauk historycznych, profesor Katedry Historii Międzynarodowego Uniwersytetu Ekonomiczno-Humanitarnego im. Stepana Dem'janczuka Andrij Żyw'juk opowiedział gościom wydarzenia wiele ciekawych faktów o powstaniu znanego dzieła Samczuka „Lud czy czerń?”.
Przewodniczący Równeńskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Iwan Wietrow zauważył, że twórczość Ułasa Samczuka tylko częściowo dotarła do Ukraińców. Dlatego trzeba podnosić bolesną dla naukowców, pisarzy, pedagogów i muzealników kwestię – przywrócenia postaci i spuścizny Ułasa Samczuka do szkolnego programu nauczania. Z wierszami Ułasa Samczuka, Lidiji Rybenko i Jewhena Szmorhuna wystąpiła uczennica klasy 8-A Równeńskiego NWK nr 12 Nadijka Korkosz. Kompozycje muzyczne podarowały słuchaczom członkinie Stowarzyszenia „Ukraiński Klub Piosenki Autorskiej i Poezji Śpiewanej” Lidija Hołonko i Walentyna Słuwkina. Tamara Baćmaj przeczytała swój wiersz
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła TYMOSZYK, doktor nauk filologicznych, profesor, dziennikarz, laureat nagrody im. J. Fedkowycza z 2022 roku. Z polityką humanitarną państwa ukraińskiego od dawna mamy kłopoty. Zmieniają się prezydenci, rządy, ministrowie, a władza nie miała ani chęci, ani umiejętności, by radykalnie ingerować w tę niezwykle ważną sferę tworzenia narodu. Tymczasem szereg muzeów o znaczeniu ogólnokrajowym, nie mówiąc już o setkach prowincjonalnych, przekształciło się obecnie w niebezpieczne okopy komunistyczno-sowieckich ideologemów kraju-agresora. I stamtąd bezczelnie strzelają. W samą ukraińską duszę. Jak zachwyt zmienił się w oburzenie. Wiadomo, że każde muzeum niesie w sobie nie tylko ładunek poznawczy i estetyczny, ale także niemały ładunek propagandowy. Ekspozycja przygotowana przez profesjonalistów w całości, jak i każdy oddzielny stojak, są tam dokładnie przemyślane, obliczone na całkowicie różne sposoby percepcji: wzrokowe, wyobrażeniowe, emocjonalne. Większość eksponatów ma zdolność celnego „strzelania”: w emocje, pamięć, wyobraźnię. Często występują one w formie swoistej 25. klatki – mimowolnej, nienarzucającej się, ale całkowicie realnej pod względem siły oddziaływania. W tym muzeum byłem w swoim życiu trzy razy. I za każdym razem wychodziłem za jego próg z innymi odczuciami. Zachwycony – w 1978 roku, kiedy po raz pierwszy przyjechałem do Czerniowiec z Kijowa z przydziałem do pracy jako korespondent gazety „Radiańska Bukowyna”. Rozczarowany – na początku lat 2000., kiedy brałem udział jako delegat Światowego Kongresu Ukraińców (odbywał się w Czerniowcach). Oburzony – w tych dniach, po zakończeniu miesięcznej pracy w czerniowieckich archiwach i bibliotekach nad tematem mojej nowej książki. Najważniejszą rzeczą, która wywołała taką reakcję tym razem, są prosowieckie i prorosyjskie ideologemy, które od czasu otwarcia muzeum praktycznie się nie zmieniły. Choć radykalnie zmieniła się epoka, nasz kraj. I my w nim. Zagęszczam barwy? Ani trochę. Spróbuję zwrócić uwagę czytelnika na to, co naprawdę oburza, czego dawno już nie powinno tu być. Ideologemy „starszego brata”. Zaczynają się już od pierwszego kroku poznawania sali wstępnej. Tutaj naświetlono warunki, w których kształtował się światopogląd „bukowińskiej orlicy”, jej literackie gusta i wartości duchowe. Od razu rzuca się w oczy wielki, z neonowym podświetleniem, cytat jednego z trzech „niegasnących” klasyków marksizmu-leninizmu F. Engelsa: „Austria dość wyraźnie pokazywała, że uciskanie słabszych narodów to zwykła sprawa dla jej władców”. I to o najbardziej lojalnej na całym świecie monarchii konstytucyjnej Franciszka Józefa końca XIX – początku XX wieku? A przecież ten okres politycznie niezaangażowani historycy zarówno w Europie, jak i w starej Ukrainie nazywali, za J. Hrycakiem, „złotym czasem dla Galicji i Bukowiny”! Czerniowce były przecież tajną stolicą Europy, w której „księgarni i kawiarni było więcej niż piekarni”. Austriacy nigdy nie wydawali dekretów czy innych zarządzeń o zakazie języka ukraińskiego w prasie, wydawnictwach książkowych, wykładach. To miasto ze względu na wykwintną architekturę zaczęto porównywać to z Wiedniem, to z Paryżem. Z jego dziwnego dworca, przez Sielatyn i Wyżnicę, codziennie odchodziły ekspresy zarówno do Wiednia, jak i do Paryża oraz innych europejskich stolic. A pracowici gospodarze do dziś z ciepłem wspominają przekazy o dobrym cesarzu, który przyzwyczaił Bukowińczyków do dobrych manier. Jedna z nich – zdejmowanie czapek i kapeluszy oraz kłanianie się, gdy witano się nawzajem – jest żywa jeszcze teraz. O tym wie na Bukowinie każdy uczeń – z opowieści dziadków i babć. A ci – od swoich przodków. Ale nie z gołosłownych cytatów dawno już nieaktualnego Engelsa. Od idei o „złych Austriakach” do „dobrych Rosjan”, którzy w 1940 roku przynieśli tutaj wraz z czerwoną gwiazdą „szczęśliwy los dla Bukowińczyków”, jest jeden krok. I taka zasada doboru eksponatów zastosowana jest na całej drodze zwiedzającego przez kilka sal tego domu. Wiadomo, że w młodych latach Olha Kobylańska prowadziła „Dziennik” po niemiecku. Ale zwiedzających muzeum próbuje się przekonać, że to nie język niemiecki, kultura miała na młodą Olhę decydujący wpływ, a właśnie… rosyjska. Ale żeby podkreślić, że myśleć ona wtedy zaczęła po rosyjsku i o Rosjanach, potrzebny był taki trik: w jednym z zapisów dziennikowych sowieccy ideolodzy natrafili na wzmiankę młodej Olhy o utworze Iwana Turgieniewa „Ojcowie i dzieci”. I tuż obok podali niemieckojęzyczny autograf, aż na całe dwie strony. Choć o Turgieniewie jest tam tylko dwa wersy. W tej sali jest jeszcze kilka wzmacniaczy rosyjskiej narracji. Eksponowany jest „Słownik niemiecko-rosyjski”. Tak, powiadają, nie było wyjścia, zaczynała pisać po niemiecku, ale przecież ten słownik ma przekonać wszystkich, że z niego przyszła pisarka „uczyła się bez pamięci” rosyjskiego.
Od tołstojowszczyzny do idei socjalistycznej? Od słownika i dalej zaczyna panować tołstojowszczyzna. Znamienne jest tutaj wydanie utworu Tołstoja w jednym z numerów „Biblioteki „RUSSKOJE SŁOWO””, szowinistycznego czasopisma dwutygodniowego, oraz osobny portret pisarza. A oto fraza Kobylańskiej, skierowana w liście do bułgarskiego krytyka i publicysty Petko Todorowa. Wydrukowana dużymi literami, żeby było widać z daleka: „Rosyjskich autorów bardzo chętnie czytam i cenię rosyjską literaturę bardzo wysoko”. Zatem wysuwa się myśl, że to właśnie męscy przedstawiciele rosyjskiej literatury i kultury zrobili wszystko, aby Kobylańska zaistniała jako pisarka. No zupełnie jak z Szewczenką: „dobrzy” Rosjanie i nauczyli, i z poddaństwa wykupili. A on okazał się takim niewdzięcznikiem, tak obraził cara-batuszkę… Idea absurdalna, ale jest ona poważnie uzasadniana także w następnych salach muzeum. Oto portrety tych, których rzekomo szanowała znana Bukowinianka i których mają tak samo szanować zwiedzający muzeum. Chodzi przede wszystkim o adepta i przyjaciela Lenina M. Gorkiego oraz zawsze myślącego i piszącego po rosyjsku W. Korolenkę. Pierwszy na planszy oceniony jest jako „wielki rosyjski pisarz”, drugi – jako „wybitny rosyjski pisarz”. A co powiecie na jeszcze sowiecką tradycję częstszego podawania cytatów ukraińskich klasyków w języku rosyjskim? Chodzi o analizę utworu „Bank rustykalny”, której dokonała swego czasu Łesia Ukrainka dla jednego z rosyjskojęzycznych wydawnictw w podrosyjskiej Ukrainie. Fragment tej analizy podano tutaj bez tłumaczenia: „Eskiz „Bank rustykalnyj” dajet nam wychwaczenuju priamo iz żyzni kartinu geroja krestjanina, podawlennogo nieponiatnoj dla niego matiematikoj krestjanskogo banka i ponimajuszczego tolko odno, czto on iz choziaina priewraszczajetsia w niszczego” (Łesia Ukrainka. Małorusskije pisatieli na Bukowinie. 1900). Ten zewnętrznie niby to bezgrzeszny passus można odebrać tak: przygotujcie się, powiadają, chachły-małorosy, na dwujęzyczność jako fakt dokonany i nieunikniony w waszej przyszłej rzeczywistości. Olgę Julianownę w tym muzeum uparcie przedstawiają niemal jako współuczestniczkę ruchu socjalistycznego. Dlatego tak hojnie poświęcono miejsce na pokazanie postaci wspomnianego już Petko Todorowa (1879–1916) – bułgarskiego pisarza, krytyka i publicysty, z którym korespondowała w latach 1900–1906. Co ma wspólnego Todorow z tym muzeum? – zapyta czytelnik. Todorow jest uznany przez kremlowską władzę za gorliwego zwolennika najpierw nauki Lwa Tołstoja, a później – idei socjalistycznych, żarliwego orędownika aktualnej we wszystkich czasach, za imperialnej i radzieckiej Rosji, idei ogólnosłowiańskiego zjednoczenia (oczywiście na czele ze starszym bratem). Na planszy podano nie tylko zdjęcie i notkę biograficzną Todorowa, ale także napisany po rosyjsku jego list do Kobylańskiej z 18 kwietnia 1900 roku. Rozpoczęta paralela tak zwanego słowiańskiego jednoczenia wokół rosyjskiej literatury i jej działaczy jest kontynuowana na następnej planszy, bo poprzednich okazało się za mało. Trzeba jeszcze pokazać dom w Czerniowcach przy ulicy Chotyńskich Komsomolców 6 (radziecka nazwa dawnej Sterngasse, gdzie Petko w czerwcu 1906 roku odwiedził Olgę Kobylańską). Pewnie tak rozległa plansza jest tutaj po to, aby uformować u zwiedzającego jeszcze jedną radziecką ideologemę – o wpływie idei socjalistycznych na twórczość Kobylańskiej. KPZR umarła, ale w tym domu jest ona „wiecznie żywa”. Szczególnie haniebnie i nieprzyzwoicie jak na nasze czasy urządzona jest sala związana z naświetleniem radzieckiego okresu życia Kobylańskiej. Tutaj „rządzi balem” KPZR. Jest ona dawno już nieżywa, jak i jej nieurzeczywistniona idea komunizmu, ale tutaj jej obecność wyczuwa się na każdym centymetrze powierzchni ekspozycyjnej. W napisach-cytatach, fotografiach, plakatach, w osobach przygarniętych przez władzę pisarzy-adeptów socrealizmu w ukraińskiej literaturze, partyjnych funkcjonariuszy. Zbyt wiele honoru z jakiegoś powodu przypada osobie Petra Pancza – jest on trzykrotnie na fotografiach: raz w otoczeniu wojskowych Armii Czerwonej, którzy przyszli do mieszkania pisarki 28 listopada 1940 roku (razem z Wołodymyrem Sosiurą i Andrijem Małyszkiem); drugi raz w momencie witania się z Olgą Kobylańską (razem z A. Małyszkiem) i trzeci raz – podczas wystąpienia z referatem na wieczorze jubileuszowym w teatrze obwodowym. Plakat na pół ściany wygląda wręcz bluźnierczo: ogromnymi literami wypisano – na górze „WIELKI WIECZÓR”, na dole „CZERNIOWIECKI KOMITET MIEJSKI KOMPARTII”. A pośrodku – drobno, ledwo zauważalnie, komu jest poświęcony. Okazuje się – pamięci wybitnej ukraińskiej pisarki oraz otwarciu domu-muzeum O. Kobylańskiej. Oto powiększone kopie oficjalnych dokumentów z okazji jubileuszowego posiedzenia w Czerniowieckim Teatrze z okazji 100-lecia pisarki. Dużymi literami wypisano: KC KPZR, KC Kompartii Ukrainy, Czerniowiecki Komitet Obwodowy KPU, Czerniowiecki Komitet Miejski KPU. Nie można nie skomentować także tej planszy. Na niej – powiększone logotypy gazet, na łamach których drukowano poświęcone 100-leciu od dnia urodzin „bukowińskiej orlicy” materiały różnego gatunku. Planszę otwiera, oczywiście, główna gazeta całego ZSRR, organ KC KPZR „Prawda”. Pod nią – według rangi ważności dla autorów ekspozycji, ale z dominującymi słowami „leninowska” lub „radziecka” – inne gazety: „Sowietskaja Ukraina”, „Radianśka Ukrajina”, „Radianśka Kultura”, „Leninśka Mołodź”, „Sowietskaja Udmurtija”. W doniesieniach o śmierci pisarki – także wycinki z rozpoznawalnymi logotypami – „Izwiestija”, „Komunist” (poprzedniczka „Radianśkiej Ukrajiny”)… Z fałszywymi „braterskimi więzami”. Szczególnie „rozszalała się” radziecka propaganda w sali poświęconej okresowi życia Olgi Kobylańskiej pod rządami radzieckimi oraz skutkom „troski” o nią kompartii i radzieckiego rządu. Uzasadniając koncepcję o nienaruszalnej braterskiej przyjaźni wszystkich radzieckich narodów, którą rzekomo cieszyła się Olga Kobylańska, muzealnicy postanowili wplątać tutaj wszystkie 15 republik-sióstr, włączając w to Tadżyków i Udmurtów. I o tym także napisano szczególnie dużymi literami. Powiedzmy, jedno zbiorowe zdanie pisarzy Tadżyckiej SRR M. Mirszakara, D. Ikrami, M. Konoata, A. Szukuhi i M. Szukurowa: „Tadżycki naród, jak i wszystkie narody Związku Radzieckiego, szanują jasną pamięć Olgi Kobylańskiej”. Tadżykom wtóruje i udmurcki radziecki pisarz German Chodyriew: „Udmurci czytają, znają i kochają utwory Kobylańskiej”.
Tłumaczenie maszynowe
Dymka w dymie wczorajszego dnia. W muzeum znajduje się osobny stand, poświęcony małej ojczyźnie pisarki – Dymce. O nim – trzy akcenty bez komentarzy. Fotografia: nauczycielka z uczniami w klasie, a za nimi na ścianie – niezmienne portrety członków Biura Politycznego KC KPZR. Duże, pokazowe. Zdają się one aprobująco przemawiać do młodych mieszkańców wsi – przyszłych budowniczych komunizmu: „Słuszną drogą idziecie, towarzysze”. Kolejna fotografia: główna ulica Dymki, przy której wzdłuż płotu szkoły, również wielkimi literami: „Decyzje XXV zjazdu KPZR – w życie!”. Trzecia fotografia: kadr z oficjalnego wiecu, poświęconego otwarciu tutejszego muzeum-dworu i wystąpienie na nim Bohatera Pracy Socjalistycznej, laureata kilku nagród leninowskich Olesia Honczara. Za jego plecami – członkowie wysokiej delegacji partyjno-rządowej z Kijowa. W podpisie zaznaczono, że to pierwsi zwiedzający muzeum…
Co pozostało poza eksponatami? Poza takimi „eksponatami”, zrobionymi wiele lat temu na użytek „starszego brata”, pozostała ukraińska prawda. W utalentowanych utworach „robotnicy swego narodu” – dziesiątki i setki współbrzmiących z naszą rzeczywistością jej myśli, przeżyć, apeli. Ale one do dziś nie są przeczytane, nie są przez nas przemyślane, nie zostały wprowadzone w kontekst dzisiejszych problemów ukraińskiego państwowotwórstwa. Ot choćby takie, nad wyraz aktualne na teraz:
„Niszczą obcy antychryści nasze piękne lasy, które stanowią majątek naszego kraju… Teraz ma się ten piękny materiał wywozić, chyba aż za morze! I co ma nasz kraj z tego? Zapytajcie tych, co rządzą tymi majątkami, co żyją w luksusie, co ich grzeszne ciała aż rozchodzą się w szwach – zapytajcie ich, co nasz kraj z tego ma?! Dlaczego wszystkie te piekielne piece tutaj, pod naszymi nogami, nie pożrą lepiej ich…” (Z „Bitwy”).
Pozostawiam poza marginesami tego artykułu pytania do tych, którzy powinni już dawno bić na alarm. Apeluję nie do władzy. Otóż, chronicznie niepatriotyczna, nieprofesjonalna, nieuczciwa władza w bukowińskim kraju, jak i w całej Ukrainie, czy nie przez wszystkie ostatnie 30 lat niepodległości pozostaje, niestety, w swej istocie narodowo wykastrowana. Mam na myśli przede wszystkim „sumienie narodu” – miejscową inteligencję. A to przede wszystkim dziennikarzy, działaczy Proświty, uczonych humanistów. Tylko nie trzeba o „braku środków”, „wysokich kosztorysach”, „zmianie władzy”, a teraz już i wojnie – o tym już nie raz przyszło słyszeć, bywając w Czerniowcach. Chodzi o ducha, czyn, postawę… Właśnie to było właściwe bukowińskiej inteligencji w bezświetlnych okresach bezpaństwowości naszego narodu. I właśnie tego, całkowicie oczywiste, brakuje inteligencji dzisiejszej… Któż i kiedy odważy się przebić ścianę obojętności, która pajęczyną pokryła nie tylko sakralny dom utalentowanej „robotnicy swego narodu”, ale i całej Bukowiny?
Kijów – Czerniowce – Kijów
Ihor ZOC
Świadomy wybór. A od początku rosyjskiej inwazji przeszedł wyłącznie na język ukraiński główny portal Mariupola – 0629. Zwracając się do swoich czytelników 27 lutego, redaktorka naczelna wydania Anna Romanenko napisała między innymi: „Niemożliwe jest dalej komunikować się z wami językiem kraju, który zabija nas każdego dnia, który niszczy Mariupol, nasz Donbas, naszą Ukrainę. To nie o patriotyzm. I to nie o tym, że kraj można kochać w każdym języku. To konieczność odcięcia się od agresora. Nas nie trzeba bronić. Tutaj nie ma twoich obywateli, Putinie-fuhrerze!”. Jeden z najbardziej popularnych donieckich portali „OstroW”, który od dnia swojego założenia informował po rosyjsku, bo do niego przyzwyczajeni byli czytelnicy, przeprowadził wśród nich ankietę: w jakim języku wygodniej wam otrzymywać informacje na naszej stronie? Wyniki: 44% – po ukraińsku, 27% – nie ma różnicy, 28% – po rosyjsku. Wnioski wyciągnijcie sami. Międzyczasie rosyjską wersję wydanie zachowało, a miało wcześniej jeszcze wersję anglojęzyczną.
Wywołane wojną procesy migracyjne w kraju odnowiły dyskusje o roli języka w jednoczeniu państwa. Wydawałoby się, że straszaki o „zachodniakach”, którzy rzekomo znęcają się nad „wschodniakami” z powodu ich niedoskonałej znajomości ukraińskiego, odeszły w przeszłość, ale mity żyją do dziś. Jaskrawą ilustracją, moim zdaniem, stała się dyskusja pod wpisem na stronie na Facebooku Jehora Firsova, byłego deputowanego dwóch kadencji, ochotnika obrony terytorialnej miasta Kijowa, obecnie medyka na froncie na Wschodzie. Były działacz społeczny z Doniecka, w Kijowie przebywa od 2014 roku, dobrze nauczył się ukraińskiego i dla niego język komunikacji nie stanowił problemu. A w społeczeństwie, jak się okazuje, problem ten nigdzie nie zniknął. Oto co napisał Jehor Firsov: „Mój towarzysz broni Artem wziął urlop i pojechał do swoich na Zachód kraju. Razem z nim jechał mężczyzna w wieku około 40 lat z Torećka, to kontrolowane przez Ukrainę terytorium. Jechał do Iwano-Frankiwska. Mówi, że tak daleko nigdy nie jeździł, a jego bliscy i sąsiad odradzali mu. Mówili – tam cię za język rosyjski rozerwą. On nawet zaczął uczyć się języka ze strachu. To w zasadzie dobrze, że zaczął się uczyć. Ale jaki horror dzieje się w głowach ludzi w epoce internetu!”. Wpis wywołał ożywioną dyskusję, przytoczę niektóre z opinii: Dasza Hrudkina: „Ja również jestem z Torećka. W życiu codziennym jeszcze nie przeszłam całkowicie na ukraiński, mąż przeszedł. Ale kiedy słyszę coś w stylu »na Doniecczyźnie kupa separów«, to mnie to nie triggeruje, bo tam mieszkałam i wiem, że tacy są… Rosyjskie operacje informacyjno-psychologiczne obecnie aktywnie działają, rozkręcając te tematy o ucisku rosyjskojęzycznych. I najbardziej zdumiewające dla mnie jest to, że nawet moi proukraińscy przyjaciele z Torećka na to reagują. Bo mówią, że wydaje im się, jakby separzy byli równomiernie rozproszeni po kraju i nie jest ważne, w jakim języku rozmawiają”. Wałentyn Iksar: „U nas na Winniczyźnie mieszka rodzina z Torećka, rozmawiają po rosyjsku, nikt się do nich nie czepia, starają się rozmawiać tak jak my”. Sasza Kowal: „Zastraszanie ludzi z Donbasu »was tam nikt nie czeka« to stara podła taktyka Rosjan…”. Iryna Warzer: „Jestem rosyjskojęzyczna, teraz jestem na Zachodniej Ukrainie, nikt mnie nie zabił i nie zjadł”. Mychajło Starykow: „U nas w Czerniowcach nie słyszałem o żadnym incydencie związanym z językiem rosyjskim, którym mówi najbardziej poszkodowana część narodu Ukrainy”. Ludmyła Ilnyćka: „Horror – to przeżyć na Ukrainie 40 lat i nie znać języka! W czasie wojny żołnierze w kilka dni uczą się strzelać. Uczcie się rozmawiać po ukraińsku, z błędami, próbami i staraniami, uczcie się!”. Switłana Hrycaj: „U nas syn wyrósł w ukraińskojęzycznej rodzinie, my komunikujemy się po ukraińsku od dziada pradziada, a teraz zapytałam naszego żołnierza, czy aktualne jest to, że musimy rozmawiać właśnie po ukraińsku. Na to odpowiedział: »Mamo, nie przejmuj się«, nasi chłopcy komunikują się w tym języku, w którym się uczyli. A bijemy ich i po ukraińsku, i po rosyjsku”. Ludmyła Romenska: „Moje miasto przyjmuje przesiedleńców. W większości są to niezamożni ludzie, osiedlają się w wiejskich chatach, gotowi na każdą pracę… I to, co uderza – oni boją się przy rozmowie zrobić błąd w ukraińskich słowach!..” Inha Drahun: „Nie rozerwiemy, nie zjemy, ale na kursy języka ukraińskiego skierujemy”. Skrajna reakcja na wpis zmusiła do przypomnienia publikacji na jednej ze stron Doniecczyzny o bezpłatnych kursach. I tą stroną okazał się Torećk City – oto jaki zbieg okoliczności! Tak, 22 lipca Doniecka obwodowa służba zatrudnienia wezwała doniecczan do doskonalenia swojej znajomości języka ukraińskiego i rozpowszechniła linki do szeregu bezpłatnych językowych kursów online, dobranych przez pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego. Torećka miejska administracja wojskowa w swoim kanale na Telegramie zaznacza, że kursy językowe są dostępne 24/7. Więc władza daje możliwości doskonalenia, nawet w ekstremalnych warunkach, wystarczyłoby chcieć. Słowo też walczy Ważnym i aktualnym jest, moim zdaniem, również króciutki wpis Jehora Firsova, który autor nazwał „O roli języka na wojnie”: „Nas, medyków taktycznych, uczą rozmawiać z rannymi po ukraińsku. Wyobraźcie sobie – bojownik bez świadomości. Odzyskuje przytomność już w aucie i słyszy język rosyjski. Jaka może być reakcja rannego? Może chwycić za broń i wszystkich zastrzelić, bo pomyśli, że trafił do niewoli. Jehor Firsov Dlatego właśnie język na wojnie to rzecz, która odróżnia swoich od obcych. W nocy, w rozmowach przez radio, kiedy spotkało się nieznanych wojskowych. Wróg może podstępnie założyć nasz mundur, zawiązać żółtą opaskę na ręce. Ale język nasz – jego nie podrobić nigdy!”.
Czas pożegnać się z nieczystością! Podczas ostrzałów Bachmutu przez raszystów na jednej z lokalnych stron internetowych natknąłem się na oficjalny komunikat przedsiębiorstwa komunalnego „Bachmut-woda”, że w dzielnicach miasta „Sobaczowka” i „Budionowka” przez pewien czas nie będzie dostaw wody. Współczułem mieszkańcom, ale najbardziej zdziwiło mnie to, że radzieckie nieoficjalne nazwy są tak żywotne. Przecież niemal w każdym z naszych miast są swoje „sobaczowki”, „buchenwaldy”, „szanghaje” i tym podobne. Chyba po wojnie trzeba będzie usunąć te radzieckie piętna, a teraz pozostaje jedynie rejestrować takie fakty i dziwić się, dlaczego nie pozostawiono ich w przeszłości. Jeśli chodzi o Bachmut, to miasto samo określiło, w jakiej atmosferze chce się rozwijać, wybierając od 1990 roku na mera tę samą osobę oraz prorosyjskich deputowanych do Rady Najwyższej. Chyba nieprzypadkowo dawny Artemiwsk (obecnie Bachmut) przez 30 lat Niepodległości nie zdołał postawić pomnika Szewczence. Za to nowe świątynie moskiewskiej cerkwi w tym czasie się pojawiły, mówią, że mer nie poskąpił całego miliona hrywien… Nie ma informacji, czy przetrwały pod salwami prawosławnych barbarzyńców cerkwie, ale osiem szkół na dziesięć jest już zniszczonych, plus biblioteka i przeniesiony do Bachmutu z Gorłówki instytut języków obcych. A w Dobropolu, jeszcze jednym mieście Doniecczyzny, jest pomnik Szewczenki, a we wsi Zołotyj Kołodiaz niedaleko – rosyjskiego samowładcy Piotra I. Tego samego, który wyciął pół Ukrainy, który na kościach ukraińskich kozaków założył Petersburg. Ten sam idol wściekłego nieluda Putina stoi, a tamtejsza władza jest dumna, powtarza radzieckie bajki, jak to car założył wieś, kiedy rzekomo wracał z Azowa przez te miejsca… Jeszcze parę lat temu Zołotyj Kołodiaz zgłaszał się do konkursu „Niewiarygodna wieś Ukrainy”, ale do zwycięzców nie trafił. I co z tym „rabolepijem” (niewolniczą uległością) robić? Kiedyś poparłem stanowisko Serhija Łukowenki, przewodniczącego wspólnoty krajoznawczej „Stary rudnik” (Myrnohrad) i weterana pracy górniczej, który napisał, że historia o carze-założycielu Zołotego Kołodiazia to całkowite zmyślenie i trzeba to uczciwie przyznać. Władza nie zwróciła na to uwagi, miejscowi z kłamliwym mitem nie tylko mocno się zżyli – zbratali się i rzeźby wroga Ukraińców nikt do tej pory nie rusza. Swoją drogą, tak samo w podległych ukraińskiej władzy osiedlu Nowy Jork, niedaleko okupowanej Gorłówki, a nawet w cichej głuszy – wsi Sribne w rejonie pokrowskim – do tej pory stoją pomniki Gorkiego. A w Czasiw Jarze sami „aswabiditieli” pomnik „pisatiela” podczas ostrzałów spokojnego miasteczka zedekomunizowali równo w połowie i teraz przezywają go „Pół Gorkiego”. A w jednej z przyfrontowych wsi Doniecczyzny – Zwaniwce, popiersie Gorkiego niedawno obalono. Według informacji „Wilenego radia” naczelnik lokalnej administracji wojskowej nie wie, kto to zrobił, ale pomysł poparł. Pomnik stał w centrum wsi obok rady wiejskiej – we wsi wcześniej był kołchoz imienia Gorkiego. Według słów miejscowej mieszkanki, która poprosiła o nieujawnianie jej nazwiska, pomnik „proletariackiego” pisarza był niewyraźny i mało kto wiedział, kogo dokładnie przedstawiono z kamienia. Aktywiści planowali natomiast postawić tu znak pamięci. „Chcieliśmy zrobić tam kuty dzwon, żeby połączył historię dwóch wsi – Zwaniwki i Liskuwatego”, – przyznają potomkowie Ukraińców, których kremlowscy zbrodniarze już zmuszali do opuszczania rodzinnych stron i wyjazdu w nieznane ponad tysiąc kilometrów dalej. Chodzi o to, że w 1951 roku reżim radziecki deportował 1300 wieśniaków z Liskuwatego w obwodzie drohobyckim do Zwaniwki, Rozdiliwki i Wierchniokamjanśkiego. O tym w Zwaniwce przypomina znak pamięci, a sama wieś jest już pod ostrzałami wroga. Żeby tylko przetrwać! Jednocześnie przypomnę, że w Kramatorsku pod ciągłymi ostrzałami jest nie tylko część mieszkańców, którzy zwlekają z ewakuacją, ale także popiersie Szewczenki i dwa oryginalne pomniki Wasyla Stusa, które pojawiły się dzięki wysiłkom społeczności w ciągu ostatnich kilku lat. A o losie pomników Szewczenki, a są trzy w zniszczonym przez raszystów Mariupolu, informacji nie ma. Mało prawdopodobne, by wróg zostawił w spokoju tablice pamiątkowe, które zostały ustawione w mieście dla wojowników ATO – mariupolczyków. A co stało się z wartościami muzealnymi starodawnego miasta? Wiadomo jedynie, że ukraińska władza nie zdążyła ich ewakuować. Na tle ogromnych strat ludzkich mówić o ukraińskich śladach może i nie jest pora, ale kiedy, jeśli nie teraz? Kiedy wszystkich Ukraińców pozabijają? Los ukraińskiej kultury na wszystkich tymczasowo okupowanych terytoriach musi stać się tematem osobnej rozmowy. Ale czy gotowa jest centralna władza o tym mówić? Zdjęcie z otwartych źródeł. Od 16 lipca zaczęło obowiązywać nowe postanowienie Ustawy Ukrainy „O zapewnieniu funkcjonowania języka ukraińskiego jako państwowego”. Ustawa zobowiązuje wszystkie zasoby internetowe do wprowadzenia ukraińskojęzycznych wersji stron. Przyjemnie uświadamiać sobie, że przykład dały media najbardziej zrusyfikowanego regionu – Doniecczyzny. Niektóre zrobiły to jeszcze przed uchwaleniem samej ustawy w 2019 roku, jak na przykład agencja informacyjna „Wczasno” z Pokrowska, którą kieruje patriotyczna dziennikarka Marija Dawydenko.
Tłumaczenie maszynowe
Wyjaśnienie światopoglądu – Jesteś pesymistą – powiedział czytelnik tak, jakby pesymizm był odchyleniem. I osądził, że rwałem się do płaczu na ziemskich hulankach. Był pesymizm za przestępcę, gdy kraj drżał od grozy. I wyjaśniło się: komunizm – to optymizm na czaszkach. Gdy rozum zajrzał poza granicę istnienia, podpowiedział, że solą życia – to sól cierpień, i grzechem jest nie wierzyć łzom. I uwierzyłem, bo przejrzałem, dlaczego szumią ludzkie morza, co wzburza ich szemrania i gniew: cierpienie za przewodnikiem! Kto wie: być może i deszcze to nie tylko deszcze – znak dla żyjących. Płacze Króla niebieskiego: coś na Ziemi poszło nie tak. Od łzotoków do krwotoków notuję dramaty, jak kronikarz. W kraju nieładu i swarów – kim jestem? Smutnik-optymista. 28-29.09.2021 Gdzie i kiedy Zna tylko dozorca drogi, a być może, nie zna i on, ile zdołają udźwignąć nogi kroków-dni do wyrokowanych zmian. Gdzie i kiedy, na jakim odcinku przerwie się jej długość, jeśli brutalnie podstawi nogę pani ta, co porażek nie zna i w żelaznych objęciach zaciśnie… Jak cofnie się wtedy i zaboli przeżyte! Mnogością sensów błysną nagle i zgasną w mgnieniu. 23.09.2021 Nie spiesz się Nie spiesz się ufać uczuciom, ślizga się pamięć, jak narty po zmrożonym śniegu. Ten harmider, co zwie się życiem, na półki i w umyśle nie poukładać. On kłębek czy podobieństwo kłębka, którego rozplątać się nie udaje. A czy trzeba? Zbyt cienka nitka losu: naciągniesz – zerwie się. I przeszłość, jak płód żywiołów i rumowisk ostrego zaczynu zaszumi liśćmi twarzy i wydarzeń i nieprzejrzystą opuści zasłonę. 13-14.06.2021 Niebezpieczeństwo W dzień i w nocy, mróz czy upał, wiosna czy lato, deszcz czy śnieg, na nas czyha niebezpieczeństwo, którego celem – zbić z nóg. I przewidzieć nie można podstępnej kiedy i gdzie ona, okrutna i złośliwa, co zataiła się i czeka. I dobrze, jeśli nad głową, choć niby łuk bez cięciwy, nagle śmignie ona strzałą, nie zahaczywszy głowy. 26.09.2021 Obłęd Wybaczam ciemnemu i złemu, lecz szczerze wyznaję, że w oczy obłędu ludzkiego ja nie bez strachu patrzę. W oczach tych – mrok wielolicy, ślepy niepohamowany, zbrodniczy szał Zapowiada czyn dziki drapieżny, z wyzwaniem grymas. Mniejsza o to, że obłęd ten dzisiaj niczym się nie zdradza. Lecz zaczep jego otchłanie i – okaleczy, albo zabije. Nie ma granic jego samowoli, daj szaleńcowi buławę i on w wiodącej roli rozpęta trzecią światową. 27.09.2021 Wrażliwość Wrażliwość bytu – wrażliwość, błogosławiony listek, on tego nie wie. W sezonową drżącą szczęśliwość w zmowie z wiatrem się zanurza. Wrażliwe słoneczko i mrówka, która w nieświadomości swojej, chociaż pcha larwę ciężko, lecz zadowolona przy tym. Wrażliwy ptak, co falę zgarnia melodii – płucze gardło – to zwycięsko, to cichaczem, nie przejmuje się końcem. Wrażliwość bytu – wrażliwość, w zamęcie tylko jednostka. Bo wie: zgubna ta właściwość – to główna przyczyna bied. Wyznając Ojcu i Synowi, że daność ta go przeraża, za kruchość jednak tworzącej sile żywiołowo-ślepo wyrzuca. 23.07.2021 Z rumowisk Patriotyzm – niepopularny temat – szydzi śmiech-niepatriota. Niepopularna nawet ta leksem – ironizują globalista i snob. Bezmyślnie pobłażając tłuszczy, konsumenci chciwi i ślepi narkotyków błazeńskiego k w a r t a ł u wrogiej przyklaskują hołocie. Do anty-serc apelować próżno, ale korci dowiedzieć się chociaż: czy i rodząca matka u nich niepopularna, jak u nich niepopularny rodzinny kraj? 29.11.2021 Zamyślając się Wspólna u nas Golgota, gniewem niebios nie drażnij. Starość – to katastrofa, starość – to przedśmierć. Wyczerpie ciało terminy i zachwieje się twardź. Starość – to katastrofa, starość – to przedśmierć. Lecz i na fatalną troskę jest choć jakaś obrona, dopóki z nieśmiertelnym duchem w sojuszu jeszcze śmiertelna płć. 21.05, 29.12.2021 W poszukiwaniach harmonii Rwana i chimeryczna jego mowa, innej podobnej nie ma. Wy go przeoczyliście, panowie, maga zagadkowego pisma. Myślał nie szablonowo on i złożenie, wznosił między skrajnościami mosty. Twierdził: choć smutek i niepodległy, w stanie on go przepłynąć. Pokonam, napomykał o tajemnicy, jej wody, to mniejsza o to, że w trudzie. Tak, powiadał, śmiałek, kulawy Byron wzburzony przepływał La Manche. Jeszcze mówił uroczyście i surowo, zwłaszcza po długich milczeniach, że po tamtej stronie brzegu stromego radość jest wielka, jak smutek. Nią przejmowali się bywali i uronili pamiętne słowa: musi być światowemu smutkowi równia, czyli radość światowa. Wyjmował swój notatnik ze schowka, rzucał małowiernym: “Wiosłujemy!” I żywiła siła zagadkowa zagadkowe to jego pismo. 19-20.10.2021 Bunt krwi Bieda wydawała się żartem niedołęgi, co z głupoty przekroczył granicę. W muszli ucha oceaniczne szumy, w dzień i w nocy: sza-szu… sza-szu… sza-szu… Jakby pompę ktoś uruchomił na głębinach i nie zatrzymuje jej ani na chwilę. To krew moja wzburzona w naczyniach w dzień i w nocy szumi i szeleści. Ja sam nie swój, ja zasłaniam uszy, ja w stuporze: nie myślę, nie piszę. Pompa pompuje pedantycznie i głucho w dzień i w nocy: sza-szu… sza-szu… sza-szu… Skurcz nerwów, uczuć strzępy połyka, pochłania natrętny szum. Ten szum całodobowy, jak zaklęcie, nie schować się, nie uciec: sza-szu… Wydaje się, ja już tam, w zaświatach, nie w pomoc tej biedzie wizawital. Życie woli wyrzucić się z klatki, lecz anioł zatrzymuje kryminał… 05.09.2021 Nocny motyw Ścieżka od dokonań do zakończeń, na wszystkich czeka boży sąd. Lecz ja wolałbym być pierwszym, kogo z domostwa poniosą. Być zbędnym ja boję się, nieznośna ta rola, straszniejsza od więzienia. Z katastrofą bezdomności nie poradzić sobie samemu. Chciałbym pierwszym ja spotkać ciebie, bezsłowną, na jawie bezsłowny ja, w milczeniu świata, który dla ciebie obżyję. 03.10.2021 I zapłakałem gorzko Gwiazda z górnej puszczy spadła i rzuciła w szok. Pomiędzy obecnie żyjącymi ja siebie nie znalazłem. Tutaj, gdzie łowczy w łowach, gdzie cierpienie ziemskie wyczerpuje się w modlitwie, nie zostało mnie. Widocznie, spadała gwiazda personalna ślepo. I zapłakałem gorzko, że mnie już nie ma. 26.06.2021 Pożałuj jej w zimowy wieczór Jak kiedyś, płonąć i upajać się, Hełmem pijąc, I życie na opak nosić Na jednym ramieniu. Ołeh Olżycz Młodości zuchwała siła ciężaru życia nie zauważa. Starości zaś na opak nosić je ciężko i na dwóch ramionach. Wielopudzie lat kładzie się na ramiona i hamuje nieśmiały krok. Pożałuj jej w zimowy wieczór, główny dozorco mroków. Daj jej dodotrzeć przedstawienie, a w tragiczny końcowy akt bez komplikacji pomóż przystać do tych, z którymi urwał się kontakt. 08.10.2021 Redakcja gazety “Słowo Proświty” wita patriarchę ukraińskiej literatury Wołodymyra Ołeksandrowycza Bazylewśkiego z 85-leciem! Dziękujemy za wieloletnią współpracę, za możliwość docierania do czytelników waszymi utalentowanymi poezjami, krytyczną i publicystyczną prozą, niezapomnianymi szpaltami “subiektywnej antologii poetyckiej” z utworami wybitnych poetów XX w. Laureat Państwowej nagrody im. T. H. Szewczenki, wysokoczoły myśliciel i godny twórca ukraińskiej literatury, Wy, Wołodymyrze Ołeksandrowyczu, zrobiliście ogromny wkład w jej rozwój i aktywną ofensywną pozycję w latach Niepodległości. Życzymy Wam płodnych twórczych lat i zdrowia, wielkiego zwycięstwa, które niechybnie przyjdzie wraz z Waszymi twórczymi osiągnięciami!
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Noc odpływała… Noc odpływała, a on wciąż przewracał brudnopis swojego nędznego życia w kleksach błędów, marnych spraw, niemądrych uczynków, załamań, zamętu. Przekomarzały się cienie drogie, jemu na niego skarżyły się one. I kobieta z pontyjskich brzegów żegnała się nie z własnej winy. Wolałby on tego nie pamiętać, czuł się kiepsko, jak karniak. Jak pragnęło się życie przepisać! Brudnopis obrócić w czystopis! Powstać innym, dać odpór temu, co obecnie bokiem wyłazi. I biła się, jak gil w potrzasku, dusza i tonęła w suchych łzach… 02-03.10.2021 Z psychologii twórczości Dusza – ona niezmiernie więcej wie od rozumu, dlatego i nie kupuje się na bolszewicką mowę Bażana, do Płużnyka-samotnika wciąż się tuli. W Swidzińskiego zagłębia się chętnie, Mychajła ominąwszy fanaberie. Wyławia, jak karpie, wersy jeszcze sieroty dwóch czy trzech z wód imperium. I stopniowo dojrzewa i sama do drżenia, do oddalonej muzyki, która obiecuje osobny ład pisma w współbrzmieniu z jeszcze milczącą muzą… 25-26.11.2021 Przy gwiazdach Nieobliczalne nasze płacze, niewiadome nasze trwogi. Dusza do Boga bliżej nocą, przy gwiazdach bliżej dusza do Boga. 04.08.2021 Zarozumiałemu talentowi Zuchwalcze młody, masz kiepski nawyk – drażnić menestrela; rękawiczkę ty rzuciłeś menestrelowi, menestrel uczył cię podstaw: łowić sikorkę, ciebie zaś zbił z tropu żuraw. A on ledwo widoczny, za wysoki sufit niebieski i rada menestrela tobie by przysłużyła się, druhu mój. Bo niebo, zważ, to i bez piasków pustynia, tak łatwo zgubić się w niej. Jeśli sił nie wyczerpało ciało, złap sikorkę wpierw: oparne dzieło, nie spiesz się – na wszystko swój czas! – za żurawiem. Niezręcznych łowców tyle zbankrutowało, że zręcznego szukają w dzień ze świecą. 25.06.2021 Recenzja Tekst mętny, anarchistyczny – w pamięci nie zachować. Lecz w nim, jak w wodzie płynącej, s w o j e pstrągiem migocze. Gdzie rządzi bal dzikorosnące, czyje imię – cudzoziemszczyzna, ono, jak oparzenia, bolesne tam przegląda się do dna. I za pstrąga, którego złapiesz, mimo plebejski anturaż, niezdary i pokraki wybaczasz i przesunięć akcentów wadę. 31.08.2021 Napis na mojej książce “W ogrodach Wernadskiego i Chardina” W ogrodach Wernadskiego i Chardina, gdzie zleją się górne i ziemskie, duch mój, przyzwyczaiwszy się, beze mnie żyć będzie, przedłużywszy mnie. 2021, wiosna Chandra Do rachub niepowodzeń, piołunów samotności dołączyło się morzenie, ciężar nudy nieść. W nieudolności ciało, w upadku duch. To, co cieszyło i grzało, stało się zdobyczą trosk. Jak lunatyk, błądzę labiryntem myśli. Bez żalu odrywam kalendarzowy listek. Dni ciężkie, jak kamienie, noce, pełne zgryzot. O morzenie-tęsknienie! O marność nad marnościami! 22.07.2021 Wołodymyr Bazylewski z Olesiem Honczarem Pauza Rozjechały się działkowicze – i dacze w depresji, jak wymarły podwórza. Już malarz woskiem i purpurą oznaczył ogrodów-nieruchomości pokorne flagi. Drzewom upadkowa cisza miła, lecz płomiennym aksamitkom nie. Ich nie lęka ostudzenia czeladź gruba, gorąca straż rozpala ognie. Bez właścicieli im nudno: kto ich ławie chwałę odda? I słyszą głosy, których nie ma, gotowe słuchać nawet lamentowania ubogiej popsy. 29.09.2021 Rozstrzelanie oligarchy Ja spotkałem oligarchę na ścieżce gruntowej. – Ty tu w roli monarchy, ja jak poddany twój. Lecz według bożego rachunku to naprawdę nie tak. Bo ty sławny grabieżą, nie monarcha, a warchlak. Odwrotny obraz twoich zbrodni-spraw. Lecz najcięższa wina – Ukrainę ty ukradłeś. Ja ciebie ukarzę za działania twoje. Ja ciebie rozstrzelam prosto tu, gdzie ty jesteś… On szarpnął się, nie w stanie przeciwstawić się mnie… Żal, że to wydarzyło się tylko we śnie… 23.05.2021 Już zaczerwieniła się kalina Już zaczerwieniła się kalina, a zatem, jesień w perspektywie. A zatem, sierpnia tylko trzecia część została w naszym aktywie. Uciechą myśleć: tym żarem, tym rozsypnym podarunkiem lata, ciepłem, które nam dostało się za darmo, cielesność zdołamy ogrzać, a może, i duszę, jeśli zmarznie w nieprzewidywalnym grudniu, kiedy mróz samowolnym pędzlem zaćmi okno w dni ostudzenia. I, jak bywa, według zwyczaju, sezonową pełnąc się pokorą, coś tam wymyślimy przy herbacie oczywiście z kalinową konfiturą. 01.09.2021 Trawa Dzień zapłakał się, wypłakał swoje niepowodzenia kołowe. I zaświecił się kropkowanym lakierem na rozczochranej trawie. Trawa westchnęła i powiedziała, strząsnąwszy lakier, takie słowa. Ty nie smuć się, nie wszystko przepadło, jeszcze żółta straż za przełęczą, jeszcze ty żywy, jeszcze ja żywa, jeszcze lato babie trwa… Więc nam obojgu za wcześnie gnić, z płaczów twoich rosną grzyby. Spójrz, jak dużo malachitu i złotego zimowita! Ciesz się! Spiesz się! Grzesz! Kochaj! 23.09.2021 Do topoli Dawny przyjacielu, dzień dobry! Nie równaj się na suchotę. Bezradnie, kiedy ty nędzarz, ciebie widzieć, druhu mój. Ledwo poznałem ja ciebie, rogata twoja ciało półżywe i chmurne. Nawet sójka złodziejska oblicze uszczerbione twoje omija. Jakby głuchoniemy, ani dźwięku, obleciało szumne dobro. Tylko dzięcioł, widocznie, jeszcze stukał chorobliwe twoje wnętrze. Ja rówieśnik twój, topolo, i poddeptany, jak i ty. My spotkaliśmy się w późną porę, porozmawiajmyż, jak bracia. Przypomnijmy w tej ciszy drapieżnej tych, co znali nas, imiona. W dni pogodne znajomości i zbliżeń dołączyła się do nas… ona. Cała uniesienie i eteryczność, czyniła zamieszanie. Przysięgała obojgu na wierność i porzuciła nas oboje. Przypada nasza pamięć pyłem, lecz przywiduje się: żartem znak na ciele twoim zostawiła ona nożykiem, który ja miałem. I poszła… a dokąd – nie wiedzieć, tylko i naszego: wspomnienie-ból. Zagoiła się twoja ranka, bracie, a moja krwawi jeszcze. 24.12.2021 Ja nie chcę, nie chcę Gdzie ty? Z kim ty? Jaka ty? – odgadnąć nie biorę się. Sam siebie przestraszyć ja tobą boję się. Że pochylona ty i siwa, że żal zadajesz, ni uwierzyć nie sposób, ni nie wierzyć też. Rozglądam się na kudły wierzb nad blaskiem toni. Na twój czar, Kleopatro prowincjonalnych niebios. Na przepych piwonii, malowniczość gęstwiny gaju, gdzie nie Antoniusz, ja ciebie całowałem. Niech egipskie oczy tę samą przedłużają grę. Ja nie chcę, nie chcę ciebie widzieć starą. Jak i słuchać nie chcę na zdrowie żalów. Twój loczek łaskocze dotąd policzki i czoło. 09.10.2021 Wymieńmy się światłem Nastawia miotły złośliwa czeladź zimy. Wymieńmy się światłem, nie pomnażajmy ciemności. Co było, wykruszyło się, choć trwa proces. Kilka kroków zostało nam do czarnych niebios. Czarny tekst białego świata, gdzie podtekstem zima. Wymieńmy się światłem, póki my nie mrok. Nie mów Nie mów – poezja fałszywa, nosicieli omam wątpliwy towar. Kłamią wiersze, ale ich kłamliwa prawda – najprawdziwsza z prawd. Nie mów – anapesty i jamby dla ułomnych pożądane sidła. Kłamią wiersze, lecz bez ich nieprawdy prawdę Bożą, jak poznać w twarz? I dlatego męczą się talenty w szukaniach słów – wiecznych świec. Podpierają niebo nie atlanty, a poeci – oto w czym rzecz. I dlatego on będzie czarować świat i wtedy, kiedy nas poniosą. – Ten sad wiśniowy koło chaty, gdzie chrabąszcze nad wiśniami brzęczą. Przy milczeniu Mechaniczne słowa, przypadkowe, je uroniła obojętna kłamstwo. Przy milczeniu dusza, nie przy słowie, nie dojrzała do słowa dusza. Obrzydła jej mowa targowisk w zamęty zaprzężonych tłumów. Ona w rozmyślaniach, własnych złóż nasłuchuje utajony nurt. Miotanie się jej nie przystoi, już ją dogoniła zima. Ona wie: użytecznych kopalin, tych, co u niej, nikt nie ma. Jej nie chybić by przy wydobywaniu, nie kupić się na zyski. I dlatego ta dusza przy milczeniu, i dlatego ta dusza przy duszy. 23.09.2021
Tłumaczenie maszynowe
Ogłoszono nazwiska laureatów Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki – 2022. Decyzją jury, za wieloletni wkład w rozwój ukraińskiej sztuki, literatury i myśli społecznej, zostali nimi: Tomenczuk Bohdan Mychajłowycz – ukraiński poeta, pedagog, działacz społeczny. W latach 1990–1998 kierownik wydziału oświaty w administracji rejonowej w Kołomyi. Pracował jako zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej Administracji Obwodowej. Dyrektor Iwano-Frankiwskiego Regionalnego Centrum Oceny Jakości Edukacji. Bohdan Mychajłowycz, aktywny działacz Proświty, bezpośrednio wpływa na przebieg realizacji Programu reformowania edukacji narodowej, wspiera działania na rzecz odrodzenia duchowości, kultury i tradycji ludowych na Przedkarpaciu. Laureat nagrody im. Wiaczesława Czornowoła, miejskiej nagrody im. Iwana Franki oraz nagrody im. Pantełejmona Kulisza. Autor wielu tomików poetyckich, w szczególności: „Na paperti duszi” (1993), „Spowidajtes', moji trywohy” (2002), „Nimi hromy” (2007), „Sezon nenapysanych wirsziw” (2015), „Rankowe misto piznich lichtariw” (2018), „Dwi dżezwy” (2019). W 2021 roku nagrodzony obwodową nagrodą im. Wasyla Stefanyka w kategorii „Poezja” za tomik „Perestupnyj deń”. Autor podkreśla, że w tej książce „powieść jest ściśnięta w wiersz, a rozległa toń widnieje w kropli deszczu”. „Perestupnyj deń – to koncentracja wszystkiego, co jest w życiu, w ludzkiej duszy, w jakiejś jednej chwili lub w ciągu pewnego długiego czasu” – uważa poeta. Liryka filozoficzna, pejzażowa i miłosna Bohdana Tomenczuka zdobyła uznanie wśród czytelników i krytyków. Obecny obfity dorobek poety można ogólnie nazwać poezją oporu, którą entuzjastycznie wspierają tysiące Ukraińców; bliskie są im refleksje nad dawną i współczesną historią, wysokie brzmienie wykwintnego ukraińskiego słowa, niezłomny duch poety. Filipczuk Heorhij Heorhijowycz – doktor nauk pedagogicznych, profesor, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych kraju. Doktor honoris causa Instytutu Edukacji Pedagogicznej i Edukacji Dorosłych im. Iwana Ziazuna NAN Ukrainy, doktor honoris causa Czerniowieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Jurija Fedkowycza. Akademik Międzynarodowej Słowiańskiej Akademii im. Jana Amosa Komeńskiego. Działacz społeczny i polityczny, członek Zarządu Centralnego, pierwszy zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; przewodniczący sekretariatu Kongresu Ukraińskiej Inteligencji. Współprzewodniczący organizacji społecznej „Ogólnoukraińskie Forum „Ukraińska alternatywa”. Poseł Rady Najwyższej Ukrainy II, III, VI kadencji. Przeszedł drogę od inspektora do naczelnika Czerniowieckiego Obwodowego Zarządu Oświaty, kierował Czerniowiecką Obwodową Administracją Państwową (1996–1998). Pracował jako wykładowca CzUN im. Jurija Fedkowycza, dyrektor generalny przedsiębiorstwa państwowego „Ukraińskie Centrum Naukowo-Badawcze i Szkoleniowe Problemów Standaryzacji, Certyfikacji i Jakości” (2005–2006). Kierował Ministerstwem Ochrony Środowiska Naturalnego Ukrainy (2007–2010). Wybierany na przewodniczącego Komisji ds. polityki ekologicznej oraz przewodniczącego Komitetu ds. oświaty i nauki, członka Prezydium Rady Najwyższej Ukrainy. Odznaczony medalem „Budowniczy Ukrainy” – najwyższym odznaczeniem Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Krzyżem Rycerskim Zasługi (1997), Orderem Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza III stopnia (1998), Świętego Mikołaja Cudotwórcy (2017). Laureat nagrody im. Iwana Bohuna (2007) oraz Ogólnoukraińskiej nagrody im. Iwana Ohijenki (2017). Autor ponad 350 prac naukowych z zakresu rozwoju edukacji narodowej, społeczeństwa obywatelskiego, polityki etnokulturowej i ekologicznej, budowania państwa narodowego, w tym monografii i zbiorów naukowych: „Rozwytok oświty u bahatonacionalnych rehionach” (1996), „Ukrajinśka kultura u zmiosti nacionalnoji ta pedahohicznoji oświty” (2 tomy, współautorstwo, 1996), „Hromadianśke suspilśtwo: oświata, etnokultura, etnopolityka” (2002), „Nacionalna oświata: osobystisť i suspilśtwo” (2013), „Nacietworczisť oświty” (2014), „Pedahohika osobystoji i nacionalnoji Hidnosti” (2018), „Ukrajinśkisť: wytoky, wykłyky, widpowidi” (2018). Aktywny działacz społeczny i najaktywniejszy autor tygodnika „Słowo Proświty”, Heorhij Filipczuk publikuje z numeru na numer błyskotliwe publicystyczne, głębokie analizy na temat procesów historycznych na Ukrainie, przyczyn i skutków Wielkiej wojny, którą Rosja rozpętała przeciwko Ukrainie, rozmyśla o perspektywach rozwoju naszego Państwa. Melnyk Ołeksandr Iwanowycz – znany ukraiński artysta, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy od 1987 r. Pracuje w dziedzinie sztuki monumentalnej (mozaika, witraż, fresk, gobelin, malarstwo ścienne, kowalstwo, rzeźba); malarstwa sztalugowego i grafiki. Absolwent Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury (studiował w pracowni sztuki monumentalnej profesor Tetiany Jabłonśkiej), Ołeksandr Melnyk, począwszy od 1973 r., bierze stały udział w wystawach ogólnoukraińskich i międzynarodowych. Jego główne dzieła monumentalne: witraże o tematyce historii staroruskiej w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy; witraże o tematyce twórczości ludowej w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy (1985); gobeliny dla Narodowego Rezerwatu Historyczno-Etnograficznego „Perejasław” (1987–1989); malowidła w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach (2000) – „Wjazd Pana do Jerozolimy”, „Zesłanie Ducha Świętego na apostołów”, „Zstąpienie Chrystusa do piekieł”, „Święta Anastazja”, „Święta Eudokia”; mozaiki z wizerunkami wybitnych zabytków architektury Kijowa w westybulu Centralnego Dworca Kolejowego „Kijów-Pasażerski” (2001). Ołeksandr Melnyk całą swoją twórczość poświęcił ukazywaniu historii Ukrainy. W swoich dziełach artysta nie omija także tematów współczesnych: „Dzwonnik”, „Rozpłomieniony kwiat”, poświęcone tematowi Rewolucji Godności. Sam Ołeksandr Melnyk jest również najaktywniejszym uczestnikiem dwóch Majdanów: 2004 oraz
lata 2013–2014. Jego znaczący obraz „Widzę czyny twoje, człowieku!” stał się symbolem wydarzeń, które przeżywa Ukraina i każdy z nas dzisiaj. Ogólnie rzecz biorąc, twórczość Ołeksandra Melnyka można tematycznie połączyć w nierozerwalną triadę: los człowieka, los Ukrainy, los ludzkości. W 2001 roku wystawą indywidualną artysta zapoczątkował antywojenny projekt „Nadzieja”, którym chciał zwrócić uwagę społeczeństwa na narastające zagrożenie katastrofą wojenną. Już wtedy przewidział straszną wojnę Rosji przeciwko Ukrainie. Najbardziej znanym i najszerszym projektem Ołeksandra Melnyka jako autora i kuratora jest Ogólnoukraińska wystawa-biennale „Ukraina od Trypola do współczesności w obrazach współczesnych artystów”. Projekt zapoczątkowano w 2004 roku. Do 2020 roku przeprowadzono 9 ogólnoukraińskich wystaw z wydaniem pełnowymiarowych katalogów. Artysta zawsze zajmował i zajmuje aktywną postawę obywatelską w obronie ojczystego języka. W 2016 roku zwrócił się z listem otwartym – „Ogłosić rok 2016 Rokiem przywrócenia Ukrainie języka ukraińskiego”. Otrzymawszy formalną odpowiedź, zamieścił na stronie petycji elektronicznych Prezydenta nowy apel – „Ogłosić lata 2016–2025 Dekadą przywrócenia Ukrainie języka ukraińskiego”. „Rusyfikacja jest duchową okupacją”, uważa artysta, i dlatego naszym hasłem do działania powinno stać się – „derusyfikacja równa się deokupacja”. Odznaczony orderem „Za zasługi III stopnia” (2008), srebrnym medalem Narodowej Akademii Sztuki Ukrainy (2012), nagrodą artystyczną „Kijów” imienia Serhija Szyszki (2016). Obecnie w Narodowym Muzeum Literatury trwa wystawa artystyczna z udziałem Ołeksandra Melnyka „Niespalona. Z głębi wieków. Niezłomna”. Ludowa Nagroda im. Szewczenki zostanie wręczona 24 sierpnia 2022 roku w Kijowie. Przygotowała Hałyna DACIUK, dziennikarka Manczukewycz. Do książki weszły wzmianki o podróży Rolanda Franki do Kanady w 2017 roku, którymi podzielili się Iwan Franko, architekt z Toronto, oraz bratanica Błogosławionego Lubomyra Huzara Maria Rypan, a także artykuł znanego frankoznawcy Romana Horaka, opublikowany w gazecie „Literaturna Ukrajina”. Dzień pamięci o Rolandzie France rozpoczął się panichidą mitratnego protojereja Ihora Onyszkewycza w cerkwi UKGK na Askoldowej Mogiłe w Kijowie. W Muzeum Wybitnych Działaczy Ukraińskiej Kultury otwarto ekspozycję – „Roland Franko: wnuk Kamieniara”, która będzie czynna do 26 sierpnia 2022 roku. Przypomnijmy, Roland-Ołeksandr Franko zmarł 11 sierpnia 2021 roku w 90. roku życia. Był ukraińskim uczonym-inżynierem, kandydatem nauk technicznych, dyplomatą, działaczem społecznym, popularyzatorem twórczości światowej sławy dziadka, założycielem i prezesem zarządu Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki oraz człowiekiem, który bezpłatnie zdobył dla Ukrainy stację naukowo-badawczą „Faraday” na Antarktydzie (obecnie stacja „Akademik Wernadski”). Inf. wł.
Tłumaczenie maszynowe
W Kijowie zaprezentowano zbiór wspomnień o ostatnim wnuku ukraińskiego klasyka — Rolandzie-Aleksandrze France. Prezentacja odbyła się podczas wieczoru pamięci, który zorganizowała Międzynarodowa Fundacja Iwana Franki wspólnie z Państwowym Rezerwatem Historyczno-Kulturowym „Nahujowice” w Muzeum Wybitnych Działaczy Kultury Ukraińskiej. Książka zawiera materiały wspomnieniowe wnuka Franki, w których przywołano poszczególne epizody jego życia, unikalne fotografie z rodzinnego archiwum Franków, a także wspomnienia ludzi, których ścieżki życiowe w taki czy inny sposób przecinały się z Rolandem Franką. „Tekst, który został napisany przez samego Rolanda Tarasowicza za życia, kończy się na 2008 roku, dlatego do napisania wspomnień zaprosiliśmy ludzi, którzy dobrze znali pana Rolanda w różnych okresach, aby dopełnić obraz i spróbować zrozumieć, jakim był ostatni wnuk wielkiego Iwana Franki…” – zaznaczono w Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki. Nie wszyscy mogli odpowiedzieć. I zapewne ta praca będzie miała kontynuację. Lecz udało nam się zebrać ważne wspomnienia o życiu Człowieka-legendy, który przez 89 lat swojego życia „…nie potokiem szumnych i hałaśliwych fraz, a cichą niestrudzoną pracą…” skromnie i ofiarnie wykonywał swoją sprawę. „Wspomnienia o Rolandzie France to jednocześnie hołd pamięci wnuka wielkiego Iwana Franki i swoista próba nakreślenia duchowego portretu prawdziwego Ukraińca, który wywodząc się ze znanego rodu, godnie kontynuował jego zmagania o »przyszłość« rodzinnego kraju” – napisał w posłowiu do zbioru dyrektor Instytutu Frankoznawstwa Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franki, Swiatosław Pyłypczuk. Przedmowę do zbioru przygotowali dyrektor Międzynarodowej Fundacji Iwana Franki, Ihor Kurus, oraz współzałożycielka Fundacji, Olha Nyżnyk. Do książki weszły wspomnienia dobrych przyjaciół – Anatolija Wołynskiego i Wałerija Donczenki, z którymi Roland Franka przyjaźnił się ponad 50 lat. Muzealników: Marii Szutko, Iryny Sopotnyckiej, Lubowi Plujko i Bohdana Łazoraka z Nahujowic, Hanny Łuciuk i Hałyny Kutaszczuk z Kryworówni, Olhy Hural i Łarysy Kanewskiej z Kijowa. Zbiór zawiera wspomnienia naukowców, którzy dobrze znali Rolanda Frankę: Mykoły Muszynki ze Słowacji, Michaela i Mai Moserów z Austrii, Jarosława Harasyma ze Lwowa oraz Hałyny Sabat z Drohobycza. Swoje wspomnienia napisali również aktorka teatralna i filmowa Hałyna Stefanowa oraz reżyser Roman Weretelnyk, a także fundatorzy Fundacji Franki: deputowany ludowy Ukrainy Mychajło Cymbaluk, przewodnicząca Towarzystwa Lwowskiego w Kijowie Tamara Smowżenko oraz pierwszy wiceprezes Stowarzyszenia Banków Ukraińskich Witalij Ro-
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
linie sensu i fale bieżącego nastroju... Coś płynącego po powierzchni milczenia, jest w końcu głosem tego, kto tworzy te teksty i rozrzedza milczenie, głosem, w którym słychać wzruszenie i intonację poszczególnych słów, „cień przyodział moją koszulę”... Wyobraźnia dziecinna, a wniosek – mędrca: „i chce być prawdziwym człowiekiem”... Ten wewnętrznie wyostrzony wzrok formuje poetyckie sygnały, które rozszerzają sferę tego, co widzialne... Zatem mamy do czynienia z naturalnością, organicznością ogrywania, a nie sztucznością konstruowania, do której uciekają się dzisiejsi twórcy poezotekstów... Nie obiecuję wam, że „Szyba czołowa” Stanisława Nowickiego wzburzy waszą świadomość, wzniesie was ponad świat czy, przeciwnie, zanurzy w nurty podświadomości. Nie. Nic takiego, co zdenerwuje czy oszołomi was, co podrażni układ nerwowy. I dzięki Bogu, że to się nie stanie, po prostu zanurzy w lekkie chmurki, w których jest więcej ozonu, przyjemnych skojarzeń, cieszcie się i kształtujcie wspólnie z tekstem swój nastrój niezależnie od pory roku czy ram czasowych. a dalej za Dnieprem także step gdzie kwitnie piołun tam można usłyszeć ciszę której słuchają konie które leżą na skoszonym sianie patrząc na słońce Po prostu poczujecie, jak powoli płynie czas, nie metafizyczny, filozoficzny, a czas konkretnej niepowtarzalnej osobowości o imieniu Stanisław Nowicki, poety, z którym ja was właśnie zapoznałem i który w tych chwilach naszego konkretnego życia broni ojczyzny na linii frontu, a raczej na linii istnienia naszego z wami jedynego ojczystego słowa.
Tłumaczenie maszynowe
Stanisław NOWICKI
Pamięci 32-33 schowaj zakop zawiń w ręcznik biały chleb biały dzień biały czas smutku i pociechy zawiń w ręcznik krople krwi przelanej obecnie schowaj zakop żeby nie widzieli psy kagebiści pamięć zgarnia żal pomiędzy jarem a lasem gdzie modlili się Jaryle starcy schowaj zakop zawiń w ręcznik biały chleb czarny dzień krople krwi przelane przez ciebie…
*** świeca w starej cerkwi jeszcze płonie zaraz ktoś podejdzie do niej pochyliwszy głowę i w myśli sobie powie jak ona długo płonie myśląc o człowieku który ją postawił świeca płonie w starej cerkwi napełniając ciszę ciepłem i niech płonie niech ona wzywa ludzkie dusze do siebie …
*** T. Karabowiczowi to jak wspomnienie każdego wieczora wspominasz a potem cisza jak zawsze na tym świecie zimno nawet wtedy kiedy kwitną kasztany-bo kwiat kasztanów zimny i tak każdy dzień poprzez odczucie tego chłodu nawet przy cudzym oknie gdzie kwitną kasztany tylko można poczuć inaczej kiedy myślisz o cieple…
*** zbudź mnie odwiecznym smutkiem pola a ja się obudzę patrząc na to jak ptaki ziemskie do siebie wzywa wola która tam gdzie pole złote i ten smutek poprzez ranek i mgłę obudzi się wiatrami stepowymi i zniknie ból twoich przedwczesnych ran wrogowie umrą smutkami twoimi
*** Z miłością dotykając ramienia ty myślisz ty po prostu czujesz i czas mija jak łódź która płynie a ty żyjesz a potem też mijasz jak ulotna chwila kiedy nie ma świata jak coś obcego – odwieczna samotność albo to krew która została przelana żeby prawda przekwitała światowa a ty idziesz i każda istota obca obce stepy obce tobie drogi i chwila ziemska teraz nie ożywa i ta ziemia dla ciebie obczyzna
*** Wracam do tej chwili do oporu duchowej istoty kiedy dusza z młodości przeszyta jak zawiniątko wiejskiego płótna
Dusza – złożona budowa świata echo dni błąka się w samotności i już smutkiem duszy nie ogrzać i nie usłyszeć dzwonu w samotności
Obudzić się zapomnieć sens bytu i tylko chwila zostanie jedyna na to żeby nie poczuć wyrzutów sumienia tobie w życiu obca mi osoba
Ty nie poczułaś miłości i pociechy jak nie poczułaś żalu i biedy przetoczy się jedno jedyne nieszczęście ale ukraińskie serce ominie...
*** nie bój się naboju w komorze nie bój się że ktoś przestanie oddychać w każdej chwili wybieramy coś obcego kiedy nie ma nadziei nie ma szans zobaczyć nowe świtanie kiedy ty żegnasz się ze swoimi bliskimi w myśli tak może zrobić tylko prawdziwy mężczyzna który wybiera śmierć w wiecznym świtaniu wiosny w wiecznym smutku życia
*** ty wracasz przechodząc przez cienie zimowych drzew myśląc że tak trzeba że każdy z nas powinien przejść przez ciernie każda droga każdy twój ruch ręki ja czuję na odległość nawet twój obraz poprzez cienie zimowych drzew tylko w wyobraźni snu można poczuć twoją obecność w rozumieniu twojego obrazu poczuć zapach twoich włosów zobaczyć błękit twojego spojrzenia każdej nocy poprzez cień zimowych drzew
*** I znowu na południe znowu pachnie droga winem znowu czas przypomina mi o płynięciu świata i tak czule mi od czarnego pola jesiennego złota czarnego pola minionego lata znowu południe i znowu droga którą w sercu swoim zachowuję
*** zima zimą szron na kwiatach na późnych kwiatach późnej wiosny i tylko ty mijasz jak pamięć jak późne kwiaty późnej wiosny ale kwitnienie białe i niepokojące poprzez śnieg i sny przyśni się i zastygnie jak biały kwiat jak szron na kwiatach jak coś obcego jak smutek samotności
*** Zapachniała kalina w cichym ługu w cichym świtaniu w cichym dniu i dotykiem czułym ona czuła kwitnienie akacji na białym tle gdzie można usłyszeć słowika i sikorę w białym milczeniu tej wiosny
Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki gdzie cień jak kwitnienie złuda i wielkość gdzie cień jak smutek słowika i wiosny
*** ty gdzieś w przeklętym polu ty już znasz swoje sektory znasz skąd oni pójdą i nawet przybliżony czas patrząc przez celownik automatu wznosząc muszkę ze szczerbinką choć naprawdę ty tego nie będziesz robić-bo ty na tym polu a nie na strzelnicy i tutaj nie grudniowe figury a coś innego tutaj nie ma czasu wznosić szczerbinki z muszką ty po prostu będziesz bić serią najpierw ze strachu a już potem przez nawyk ta seria wejdzie w twoją świadomość wiedz to na początku ty będziesz zamykać oczy chowając głowę za ziemię a potem będziesz patrzeć w kierunku tych sektorów które ty już wyuczyłeś na pamięć jak ojcze nasz-bo to nie strzelnica a przeklęte pole i ty tylko zdążaj załadowywać magazynek na tej ziemnej półeczce...
*** Zmartwychwstań z płomienia i niech przy tym ognisku wyrośnie kalina niech ona będzie wysoka niech ona każdej wiosny śni mi się swoim białym kwiatem
Niech ja wspomnę o tobie jak o chwili mojego życia pomiędzy sadem a cierniowymi gałęziami Wybacz mi ten biały kwiat na kalinie wybacz mi tę zapomnianą chwilę letniego wieczoru na brzegach rzeki Doniec Siewierski
*** Mało ziemi jakże mało ziemi dla nich a jeśli dokładniej dla ich ciał ja nie wiem jak ich zwą ja nie wiem kto ich matki kto może mnie przekonać że oni zginęli nadaremnie ich dusze mi obce ich łzy mi nieznośne ja nie wiem ich imion ja nie wiem ich matek Ale ja znam każdego swojego brata ale ja znam każde imię swoich nawet znam ich matki i siostry znam gdzie oni się urodzili znam ich ukochane które czekają każdego dnia ich głosy ale ja nie wiem po co im moja ziemia po co im ich krew która przelana na polach mojej ziemi mało ziemi jakże mało ziemi dla ich ciał dla naszej pamięci
*** Łesi Stepowyczce trzeba iść stepem żeby dojść i zobaczyć Dnieprowe progi a dalej za Dnieprem także step gdzie kwitnie piołun tam można usłyszeć ciszę której słuchają konie które leżą na skoszonym sianie patrząc na słońce tam gdzie Dnieprowe progi gdzie Chortyca tam gdzie stepy...
*** Irynie Myronenko kiedyś w końcu można było patrzeć na te pola po drodze na Wołczańsk patrzeć na sosnowy las na brzegach Dońca Siewierskiego zimą tutaj zawsze łowili ryby i wydawało się tak będzie zawsze słobożański wiatr bije mi w serce smutkiem teraz tam nie ma ciszy jak i rybaków z wędkami przy sosnowym lesie
*** spotkać się z tobą w mieście którego nie ma gdzie wierzby zapłaczą przedwczesnym jesiennym deszczem i słuchać pamięci która podyktuje początek jesiennego nieba jesiennego mżawki życia nam lepiej milczeć w ciszy zaniepokojonych ulic które pamiętają kwitnienie twojej urody a teraz ty kobieta cudzego tobie mężczyzny i stan twój nie ten który został w minionym czasie którego nie wrócisz ani słowem ani czynem ani spojrzeniem obecnie twoim spotkać się z tobą i słuchać męczyć pamięć która nam dyktuje dawno już zapomniane słowa
Uważam za stosowne przedstawić historię tego wstępu do poezji nieznanego mi autora... Zadzwonił do mnie niedawno Ołeksandr Kosenko z prośbą o przeczytanie rękopisu młodego autora z Kropywnyckiego i napisanie przedmowy do zbioru poezji Stanisława Nowyckiego. Nazwisko znajome... Nowycki... Poeta – nieznany... Jeszcze zanim usiadłem do stołu, aby przejrzeć rękopis, poruszyła się myśl, która niemal zawsze towarzyszy człowiekowi w podobnych sytuacjach: oby tylko się nie rozczarować... I jakaż radość pojawia się czasem, gdy rzeczywiście zostajesz oczarowany... Kiedy znika uprzedzenie, kiedy pokonujesz inercję szybkiego czytania, a zanurzasz się w rękopis, kiedy przewracając strony, oczekujesz kontynuacji tej melodii, która niespodziewanie zabrzmiała w tobie... A już później zwracasz uwagę na wykonanie techniczne i instrumentarium: jamb, chorej, amfibrach, wiersz wolny... najważniejsze – zabrzmiało... coś poruszyło się w tobie, obudziło i wyobraźnię, i myśl, przełączyło świadomość na szeregi asocjacyjne, na poszukiwanie alegorii, na ciąg skojarzeń, na istniejące paralele znaczeniowe... To ten stan, kiedy chce się podziękować autorowi za świeżość oddechu, za harmonijność, a nie nadużywanie strun głosowych, za oddźwięk i odzwierciedlenie tematów i obrazów... Słowa w tekście przyciągają jakby nie płaszczyzną, a krawędziami puzzli bez szczególnego wysiłku. Składnia nie jest wymuszona, a linearna, naturalna, właśnie taka, jaka być musi: jedyna stosowna. Ulepione głowy spoglądają na mnie... Tutaj, jak widzicie, brak hipermetafor, dźwięcznych rymów czy wyszlifowanych sentencji... Są skupiska, zatory poetyckiej materii, która wskazuje na pewne podteksty znaczeniowe, aluzje... Materii, która formuje się nie wymuszenie, a jakby sama z siebie, błądząc, kształtuje odpowiednie nastroje... Są wibrujące
Tłumaczenie maszynowe
Hanna KLYMENKO-SYNIOOK Wstępne słowo Stepana Choroba „…W sercu ze świętą prawdą…” przedstawia szczegółową analizę dorobku twórczego Kateryny Mandryk-Kujbidy. Jednocześnie przeciętnego czytelnika, najwyraźniej, bardziej „poruszy” przedmowa syna poetki – Wasyla Kujbidy, gdzie przedstawione są refleksje najbliższej osoby. Z perspektywy lat W. Kujbida przemyśliwuje wpływ mamy, jej światopoglądowo-estetyczne orientacje, które określiły typ wychowania w rodzinie, w znacznym stopniu przewidziały losy dzieci, ich wybór, system wartości. Nie pozostawia obojętnym wniosek W. Kujbidy: „Już po śmierci mamy, przeglądając jej archiwum i przeczytawszy jej wspomnienia, zrozumiałem, że ja nie tylko nie znałem życia mamy, ja nie znałem jej…”. Podobne uświadomienie nie opuszcza i mnie w odniesieniu do mojej mamy, która jako dziecko wojny też była małomówna, i tak brakuje mi jej wspomnień i wyznań w czasie, gdy formuje się nowe pokolenie dzieci wojny. W związku z tym, póki żyją rodzice, maksymalnie komunikujmy się z nimi i notujmy chwile, aby potem nie żałować. Jeśli chodzi o Katerynę Mandryk-Kujbidę, jej milczenie, a dokładniej małomówność, były całkowicie umotywowane, gdyż chodziło o System i jego metody. A zatem, skrajna szczerość mogła zaszkodzić krewnym i bliskim, kosztować ich zdrowie, a nawet więcej! – życie. Jednocześnie do ostatniego tchnienia Kateryna Mandryk-Kujbida nie wyrzekała się swojej społeczno-politycznej, światopoglądowo-estetycznej pozycji, nawet w dobie totalnego ateizmu śmiało wpajała synom wartości chrześcijańskie, więc jako uczeń Wasyl Kujbida był chyba jedynym z klasy, kto w ankiecie nie ukrywał swojego wyznania: wierność poglądom, najwyraźniej, jest genetycznie uwarunkowana. Oprócz tego, z powołania nauczycielka, Kateryna Mandryk-Kujbida wyhodowała w dzieciach miłość do folkloru jako dziedzictwa narodowego, gdzie ucieleśniona jest zbiorowa dusza, uwydatniona tożsamość, zachowany język. Wysoki duch moralny, etyka chrześcijańska, zamiłowanie do wszystkiego, co ukraińskie – to jest to, czym żyła Kateryna Mandryk-Kujbida i co ona usilnie siała w dziecięcych duszach – bliskich i uczniowskich. Kompozycyjnie książka składa się z 6 rozdziałów, gdzie mniej więcej tematycznie i nastrojowo, gatunkowo i chronologicznie usystematyzowane są teksty poetyckie (przeważająca większość – rymowane, ale jest kilka wierszy wolnych); na końcu podano osobne utwory dydaktyczno-satyryczne i dramatyczne, a także autobiografię. Ta ostatnia służy swoistym uzupełnieniem portretu Kateryny Mandryk-Kujbidy, który wyłania się w procesie czytania poezji. Przy układaniu zbioru, najwyraźniej, miał miejsce czynnik chronologicznej kolejności, więc ramy czasowe zawartych utworów są dość szerokie i logiczne (1944 – 2003). Po raz kolejny przekonuję się, że pojawienie się książki w określonym czasie nie jest zjawiskiem przypadkowym czy zbiegiem okoliczności: zawsze działa prawidłowość Wszechświata lub prawo Boże. Prawdopodobnie poezje Kateryny Mandryk-Kujbidy celowo czekały na nasz burzliwy czas, ponieważ mimowolnie czytasz je i pojmujesz przez pryzmat teraźniejszości. Tym samym znosi się dystans czasowy. Co prawda, jeszcze 8 lat temu te utwory nie rezonowałyby w duszach ogółu tak, jak obecnie – w czasie pełnoskalowej inwazji Rosji. Paradygmat „Ukraina – Bóg – Miłość – Wiara” jest dominujący we wszystkich rozdziałach, ale w każdym z nich uwydatnia się właściwymi dla danego okresu biograficznego wydarzeniami, nastrojami, emocjami, systemem obrazowania. W 1. rozdziale „Duch mój hartował się wśród gór” wyartykułowany jest obraz Góry, która służy jako „źródło natchnienia” i pod względem semantyki jest przyrównywana do Drzewa Świata. Do Góry zbliża się odwiecznie karpackie drzewo – świerk: on tak samo sięga górnych wysokości, a zatem ma związek z Bożym światem. „Postrzegając świerków zaostrzone szpice, / Jak zwrócenie się Pańskie do człowieka”; „Świerki staną, jak święci, / Błogosławiąc ciszę”. Często używanym jest obraz Wiatru, który symbolizuje wolność. Za pomocą przyrostków autorka różnicuje warianty jego imienia: wiatr, wietrzyk, wichura (ma miejsce i składnik emocjonalny). Kiedy łagodny, to młodzieniec skrzydlaty, który „trawę kołysze / delikatnie tak, jakby głaskał”. Zdolnością do lotu napełnia liryczną bohaterkę, więc ta czuje: „prężą się skrzydła”. Wiatr może być nie tylko lekkoskrzydły, ale i lekkomyślny: „Lekkowietrzne warkocze / Mgiełkę strzepują z koron”. Albo i wyczerpany: „Wiatr zmęczony, wziąwszy się pod boki, / Odpocząć przysiadł na starej jodle”. Czy niegrzeczny i rozbójniczy – wtedy on jest wichurą: „Z nudów zaczął drzewami trząść”. Później, podczas pobytu w obozie, liryczna bohaterka będzie zazdrościć wiatrowi z jego przyrodzoną wolnością i zechce zamienić się z nim miejscami: „Żeby wyrwać zza sufitu kraty, / W Karpaty sine polecieć, jak wiatr?”. Tymczasem grzmot, błyskawica, związane z żywiołem powietrza, jak wiatr, mają większy związek z ogniem; odczytywane są jako uosobienie życiowych niepowodzeń, konfliktów, przeszkód. Liryczna bohaterka, zaiste, nie unika tych ostatnich, nie cofa się, kiedy spotyka, a przeciwstawia im swoją wewnętrzną siłę: „<…> grzmoty zachłannie wdychała / I wchodziła w chmury burzowe”. Wiosna, bez wątpienia, pogłębia poczucie wolności, natchnienia, młodości. W szeregu poezji dostrzegamy rytm pieśni, a zważywszy na to, że Kateryna Mandryk-Kujbida lubiła śpiewać, odważę się przypuścić, że te teksty do niej przychodziły jako pieśni (śpiewanki): na przykład, „Weseliło się lato dniami i nocami…”. A oto wiersz „Oj, zielone żyto, zielone…” według 1. wersu jest tożsamy z pieśnią ludową, jednak dalej dystans między tekstami ludowym a autorskim rośnie, chociaż ten ostatni tak samo dobrze układa się do muzyki (przykład stylizacji ludowo-pieśniowej): „Oj, zielone żyto, zielone, / Zaszumiało lekko do mnie…”. 2. rozdział „Do broni, bracia!” w odróżnieniu od poprzedniego, gdzie dominuje liryka pejzażowo-filozoficzna z elementami rodzinnej i obywatelskiej, a tytuł uobecnia aluzje do poszukiwań źródeł osobowości lirycznej bohaterki (a zatem i autorki), konstatacja hartu utrwala idee woluntaryzmu i stoicyzmu jako estetyczne orientacje, już samą nominacją wpisuje patos i motyw obywatelski jako profilowe. Dostrzegamy analogie z elegiami Tyrteusza, których celem było wzywanie do walki i skłanianie do zwycięstwa. Co więcej, wiersze z tego rozdziału są typologicznie bliskie pieśniom powstańczym, zapewne były one pisane w celu wyartykułowania programu OUN-UPA, narodowo-wyzwoleńczego ruchu, o którym w czasach sowieckich zabronione było wspominać,
a jego uczestnicy byli pozycjonowani jako wrogowie ojczyzny. Jeśli wcześniej nie wszyscy jeszcze ostatecznie „przejrzeli na oczy”, to inwazja Rosji 24 lutego rano i totalna agresja Moskali gwałtownie się do tego przyczyniły. Dlatego wzywające do walki wiersze-pieśni Kateryny Mandryk-Kujbidy są obecnie szczególnie aktualne: tak, jakby pisali je nasi współcześni w ciągu kilku miesięcy pełnoskalowej wojny… Z patriotycznymi hasłami: „My wszyscy – hartowane żelazo – / W sercu z prawdą prostą, / Że każdy, kto z wojną lezie – / Umrze od nas na polu boju”. Z potępieniem działań raszystów (zmiana nazwy imperium i jej adeptów nie podważa czarnego wnętrza północno-wschodniego sąsiada): „Szczęśliwie, przytulnie było… / Zaszczekały psy – / Wchodzili bezczelnie do wsi / Moskiewscy pachołkowie” – te wersy pisane w 1944 roku, a jakby nie było dystansu czasowego (!). Albo: „Powstaliśmy, by śmiercią / Śmierć w końcu pokonać”; „Bolszewicko-moskiewską nawałę / Z ukraińskiej zmyjemy ziemi”. Wiersz „Nasze sztandary” może służyć za hymn obrońców Ukrainy i poetyckie ogłoszenie czci dla Bohaterów – żywych i poległych. Śmierć nie jest ostateczną kropką, która wywołuje strach – przeciwnie, ma ona skłaniać innych do dołączania do szeregów bojowników. Tym bardziej, gdy chodzi o Wiarę: zakończenie ziemskiego istnienia nie jest finałem dla bytu duszy. Patos nie jest tu zbędny, chociaż nierzadko niweluje on jakość poezji, ale w tekstach tego typu jest on skrajnie stosowny i pomocny: Do broni, bracia! Wszyscy do boju Przeciwko nieprzyjaciołom złym. Pomścimy się za bohaterów Albo dołączymy do nich!
Każdy z nas gotów jest stać się bohaterem
W każdej chwili, w każdej sekundzie.
Nie będziemy omijać śmierci,
Jeśli już nadszedł jej czas!
Liryczna bohaterka, podobnie jak autorka, nie stroni od uczucia nienawiści, gdyż jest ono całkowicie logiczne i umotywowane, kiedy w twój świat wdziera się obcy-agresor i zagraża życiu twojemu, twojej rodzinie i ojczyźnie. Tylko prawdziwa miłość do rodzinnej ziemi generuje prawdziwą nienawiść, więc w tym kontekście miłość i nienawiść to stałe nie przeciwstawne, a współzależne, kiedy jedno wynika z drugiego lub jest przez nie pobudzane: „Myśmy srogo nienawidzili dlatego, / Że umieliśmy do nieskończoności kochać!”. Wiersz „Krwawe wasze ideały…” uderza aktualnością, jakby żywy głos poetki apelował do raszystów, rejestrował zbrodnie i przepowiadał czarną karmę: „Ludzi wyście tyle pozabijali, / Że wam w spokoju nie żyć!”. Hasłem optymizmu i stoicyzmu dla współczesnych mogą być takie poetyckie wersy: „A Ukraina wciąż staje się silniejsza. / I ja”. Ból straty, nienawiść są zdolne przekształcić się w siłę, która staje się czynnikiem ratunkowym i zwycięskim. „Żebym zwycięzcą wyszła z walki” – nie chodzi tu tylko o triumf nad wrogiem jako fizycznym przeciwnikiem, ale także o wewnętrzne zwycięstwo nad samą sobą, słabowolną i tchórzliwą. Ten motyw przenika szereg wierszy poetki; w takich tekstach uwypuklają się motywy chrześcijańskie, bo Wiara w Boga jest uzdrawiająca. To właśnie na Najwyższym całkowicie polega liryczna bohaterka. Jednocześnie gotowość do obrony rodzinnego kraju i nastawienie na zwycięstwo są nie mniej ważne: „My żelaźni wojacy! / Miej się na baczności, srogi wrogu. / My ci jeszcze pokażemy, / Jak upowskie biją pułki”. Mimowolnie chce się zmienić „upowskie” na „azowskie” czy, na przykład, karpackie. Bo przecież cel i tamtych wojaków, i obecnych obrońców jest całkowicie identyczny: „To dla nas najważniejsze znaczy – / Przelewać krew gorącą / Za naród wolny swój!”. W rzeczywistości takich echa między historycznymi odcinkami, intencjami w poezji Kateryny Mandryk-Kujbidy, przede wszystkim z lat 1940., możemy dostrzec niezwykle wiele. „Błogosław ogniem, a nie słowami”, – wzywa autorka i zapewne nie wie, że po 80 latach ona osobiście z dalekich zaświatów będzie błogosławić Ukraińców. A może nawet nadal będzie pełnić rolę łączniczki, za co, właściwie, była więziona za życia jako „wróg narodu radzieckiego”. Ten epizod z biografii przechodzi osobnym motywem w poezji. Patetyka, o której mowa wyżej, jest znamienna dla wierszy wzywających do walki, gdyż celem tych ostatnich jest podnoszenie ducha bojowników i narodu. Niestety, niebiańskie wojsko powiększa się codziennie, ale i ziemskie nie maleje. W najbardziej znaczących momentach historii zaciera się granica między światami – żywych i umarłych. „Jeśli nie wyzwolimy się my, / To umarli powstaną!” – retorycznym okrzykiem deklaruje Kateryna Mandryk-Kujbida. A już w 1981 r. – jako kontynuacja: „Kiedy milczą żywi, / To mówią umarli”. Na wzór O. Olesia autorka nie oczekuje pomocy z zewnątrz: los narodu ukraińskiego tworzony jest przez jego nosicieli. Czyż nie jest to jeszcze jednym dowodem zdumiewającego czasowego i historycznego współbrzmienia lub też przecięcia? „Wszystko, co widzisz / Pod ukraińskim błękitnym niebem, / Od moskala oczyścić trzeba. / Oprócz ciebie nikt tego nie zrobi / I pomocy nie czekaj od Europy”. W 3. rozdziale „My walki nie porzuciliśmy sztandaru!” (lata 1950.) radykalnie zmieniają się nastroje, intencje: od optymistycznego i stoickiego – do zwątpienia i rozczarowania, od konstatacji Woli jako celu do rejestracji jej utraty. Jest to uwarunkowane stłumieniem przez sowietów narodowowyzwoleńczego ruchu i skazaniem jego uczestników. „Droga ściele się cierniowa / W kraje obce”. Stąd – motywy tęsknoty, nastroje samobójcze, uświadomienie grzechu, jednak największym grzechem liryczna bohaterka uważa zdradę przyjaciół. Więc wersy „Jeśli powiesić się uda, / Bo sufit nisko” świadczą nie o słaboduszności, a wręcz przeciwnie – o rejestracji śmierci jako wybawienia i nagrody. Jednocześnie zwątpienie nie jest wszechogarniające, bo już w następnym wierszu zaskarżana jest wcześniej stwierdzona pozycja tymczasowej słabości jako „egzystencjalnej pustki” i uwypukla się witalizm – znów dzięki Wierze: „Twoja tylko wiara i modlitwa / Zdolne wyprowadzić zza krat. / Dopóki żyjemy – bitwy / Jeszcze nie wygrał oponent!”. Gotowość do śmierci nie jest znakiem fatalizmu, wręcz przeciwnie – rezultatem patriotyzmu: „My szliśmy na śmierć po to, / Żeby Ukraina wolną była!”. Pamięć o Karpatach jako „zapachach wolności”, schronieniu jest uzdrawiająca podczas zesłania, które odbierane jest jako niewola: „Trzymam szelesty trawy / Dwoma rękami”; „Przejść się szlakiem, gdzie sosna stoi…”. Nasyciwszy się ciepłymi wspomnieniami o karpackiej przyrodzie, „sile wiosen i wiatrów”, rodzinnym domu, matczynej miłości, autorka przywraca sobie utracone siły i ustami lirycznej bohaterki prognozuje odrodzenie narodowowyzwoleńczej walki „za lat tak czterdzieści”: jeśli wiersz datowany jest na 1951 rok, to odpowiednio chodzi o 1991 rok, który jest znaczący w historii Ukrainy jako początek jej wolnego bytu. Następne wersy, zapewne, są ekstrapolowane na teraźniejszość: „Ukraiński nasz naród, / odnowiwszy siły, / Znowu będzie bić przybłędów, / Których nie dobili”. Jak i charakterystyka Rosji w jednym z wierszy: „nie umyta – Ojczyzna przekleństw i konwojentów”. Albo później: „Rosja, chciwy wampir, / Wysysa ostatnie siły”. Moskale w ocenie poetki – opętani poplecznicy. Więc co się zmieniło, panie i panowie, z upływem czasu? Zaprawdę, nic. Te same niecenzuralne słownictwo, obozy filtracyjne, branie do niewoli… I okrutne niszczenie Ukraińców jako oznaka ludobójstwa… „Droga, gdzie nie ma krzyży, / A są tylko mogiły”. Ile miast, wsi i ich niewinnie zabitych mieszkańców wyłania się przed oczami po tych dwóch wersach? A oto ucieleśnienie wspólnego marzenia ukraińskości: „Ja chcę: / Widzieć Ukrainę / Wolną, w wierze, / A jeszcze ujrzeć Kremla ruiny…”. Katorga zaczyna się od eszelonu, linii kolejowej, poczucia rozłąki i rejestracji obczyzny jako odległości od Ukrainy. Ale echo wolności jest jeszcze uchwytne: „Zardzewiałe struny kolejowych torów / Dzwonią co noc i co dzień, / A ja jeszcze pozostaję na wolności / Motywami matczynych pieśni”. Dalej dramatyzm narasta, aktualność uwypukla się („Po śnieżnej tajdze, jak niedola bezkresnej…”). Tundra z nieprzemijającą zimą i nie topniejącymi śniegami jako symbolicznymi obrazami, życie w barakach, zniewagi konwojentów, karcer, komunikacja z siostrami-więźniarkami politycznymi, wykonywanie ukraińskich pieśni, szczedriwek jako artykulacja tożsamości narodowej… A jeszcze strach przed wyparciem się wszystkiego wymodlonego i sprawiedliwego: „Czyż we mnie zginie / Mojego narodu nerw?”. Mimo minorowych nastrojów, konstatacji zmarnowanych w niewoli lat, jednak zwycięża Wiara w Boga, Życie, Wolność, Ukrainę, Miłość, akcentuje się motyw „powrotu”. Liryczna bohaterka, podobnie jak autorka, przeżywa „dorastanie”, duchową i intelektualną „dojrzałość”. Apeluje do T. Szewczenki, prowadząc paralelę między hajdamakami a upowcami, a także ze zrozumiałych przyczyn wyrzuca Bogdanowi Chmielnickiemu: „my życzyliśmy grupowo upić się Bogdanowi”. Książka Kateryny Mandryk-Kujbidy „Wstawaj, Ukraino, do boju!” nie jest zbiorem poetyckim w zwykłym rozumieniu: to raczej wydanie, które pomaga zachować pamięć o wybitnej osobowości – poetce i bojowniczce o niepodległość Ukrainy, która w tym roku już z górnych wysokości obchodzi swoje 95-lecie.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
podtekstem”, w odróżnieniu od poprzednich, jest poligatunkowy, gdyż zawiera epigramaty, bajkę, parafrazy, przekłady, baśń dramatyczną, etiudy dramatyczne. Fragment utworu dramatycznego „W zaroślach” jest współbrzmiący z etiudą dramatyczną O. Ołesia „W drodze do bajki”: po pierwsze, ucieleśniono tu motywy egzystencjalne; po drugie, ma miejsce dychotomia „indywidualność / tłum”. Ta ostatnia uosabia byt masowy, materialny. Na tle tłumu wyróżnia się On – Poeta, Prorok, Przewodnik. Czy szara, głuchoniema masa jest w stanie usłyszeć Poetę? Jeśli Ołeksandr Ołeś dostrzegał „ślepotę” swoich współczesnych na przełomie XIX i XX wieku, to Kateryna Mandryk-Kujbida opisuje podobną sytuację jako skutek reżimu totalitarnego w XX wieku. Z dwoma wskazanymi utworami współbrzmi „Bajka”: ucieleśniona tu opozycja „Mgła / Słońce” jest wariacją antynomii „Ciemność / Światło”, „Śmierć / Życie”, „Ślepota / Przejrzenie”, „Autokracja / Demokracja”. Dlatego też Mgła – zły samodzierżca, którego stanowisko najwyraźniej opisuje zamysł obecnego północno-wschodniego agresora: „Przesłoniwszy drogę promieniom, / Zmuszę Ziemię do śmierci. / I wtedy żadne ziarna / Nie wzejdą na niej zielono…”. Odpowiedź 1. doradcy jest równie wymowna: „Rozkaż wojskowym władczo / Zabijać wszystkich bezlitośnie” (czyż nie do tego skłonni są moskale również dzisiaj?). Motyw „wyzwolenia” uwydatnia paralele. Etiuda dramatyczna „Prometeusz” jest interpretacją starogreckiego mitu, chociaż poetka transformuje ten ostatni. „Żyć w sławie i swobodnie!” – to zamykający w sensie twórczym rozdział, podsumowujący etap losu Kateryny Mandryk-Kujbidy, który startuje w 1991 roku. Jest tu i motyw odpowiedzialności przed poległymi, którzy do ostatniego tchu bronili ukraińskiej idei, więc nie mamy prawa ani ustąpić, ani zapomnieć, ani zdradzić… I zacieranie chwiejnej granicy między życiem / śmiercią… I podsumowanie własnego losu oraz losu narodu. Zbliżanie się do krańcowej granicy zawsze pogłębia minor. Stąd – jesienne nastroje, które łączą się z duchem woluntaryzmu i pamięcią o walce, mocno zakorzenionymi wewnątrz poetki i jej lirycznej bohaterki. Kateryna Mandryk-Kujbida lirycznie opisuje analogię między etapami ludzkiego bytu a porami roku (w obu przypadkach obecny jest cykliczny model czasu). Na zmianę młodości (wiosna) przychodzi dojrzałość (jesień), a późna starość kojarzy się z zimą („Mija wiek ludzki, niby pory roku…”, 2002). Z czasem liczba wierszy wolnych rośnie. Jeden z nich („Widziałam ją…”) – o pojmowaniu śmierci, która wielokrotnie zbliżała się do lirycznej bohaterki i autorki. Czyż nie stąd gotowość do decydującego spotkania? „Nawet nie zauważyłam, jak się zbliżyłyśmy. / I już czekam na jej przyjście z niecierpliwością, / Żeby uprzejmością odpowiedzieć na uprzejmość” (2003). Dusza Kateryny Mandryk-Kujbidy „przeszła za wierzchowinę” w 2004 roku. „Przejdę w trawy do bólu zielone, / Żeby pozbyć się wieszczych snów” – jako liryczne autoepitafium. Rozwinięta autobiografia Kateryny Mandryk-Kujbidy (niechby fragmentarycznie) na końcu książki dopełnia wędrówki tekstami poetyckimi, z których i tak dobrze wyłania się portret autorki, ponieważ szczerość jako substancja obecna jest w każdym z przedstawionych utworów. Jednocześnie w narracji artystycznej ucieleśniona jest epoka, autobiografia jest jeszcze i dokumentalnym świadectwem totalitaryzmu, „złamanego” bytu ukraińskiego człowieka. Dzięki pełnoskalowej wojnie z Rosją głos Kateryny Mandryk-Kujbidy ożywa i apeluje do każdej duszy, przestrzegając przed błędami i zaniechaniami poprzednich pokoleń oraz skłaniając do zwycięstwa w tej zaciętej walce.
Tłumaczenie maszynowe
„Testament” (1954) to liryczna deklaracja stoicyzmu, odwagi, wierności ideom i ideałom, chociaż prawdopodobieństwo śmierci istnieje, ale nie jest ono dominantą. Zamiast tego osią jest Ukraina („Jesteś pieśnią i milczeniem…”), a pochodnymi – nienawiść do wrogów i pragnienie zemsty: „Moskwo, przyjdziemy się zemścić / I spalimy cię, potworze!”. Akcentują na sobie uwagę pojedyncze wiersze wolne, wolne od patosu, lecz nasycone metaforą i unikalnym szeregiem asocjacyjnym: Chciałam nauczyć się Grać na bandurze. Ile melodii przyczaiło się W jej strunach. Współbrzmiąco do nich Nastaw duszę I słuchaj Wszechświata Zgodnie ze swoim jestestwem. Brzmi różnymi głosami Napięty rzędami Drut kolczasty – Przypomina przepołowioną bandurę, Którą nastrojono na ton bałałajki tak, Żeby z niej można było Wydobyć tylko jedną melodię – Requiem. Wiersz „Spotkanie” poświęcony jest przyszłemu mężowi – Stepanowi Kujbidzie. Ten utwór to raczej utrwalenie wspomnień, żywych wrażeń, czyli nie chodzi o zadanie literackie, a dokumentalne. Dalej w książce będzie jeszcze jeden wiersz-dedykacja – „Już dziesięć lat, jak bez konwoju”. Prześwituje też motyw oczekiwania na dziecko – syna Wasyla („Ucieka sen ode mnie znowu…”). Jeśli 3. rozdział ujawnia i artystycznie ilustruje uwięzienie jako osobny etap biografii, to następny („Czas kontynuować walkę!”) prezentuje dalszy odcinek losu autorki – powrót do domu po katordze. „Rodzinny kraju, rodzinne góry i stara matko, / Wróciłam, by znowu bić się i śpiewać” (1964) – mówi liryczna bohaterka. Po wiecznej moskiewskiej zmarzlinie Ukraina jest nalana słońcem i ciepłem jako fundamentem: stąd na zmianę zimy – poetyzacja wiosny i lata. Wszakże o wymarzonym uzdrowieniu duszy trudno mówić. „Czyż mój ból uśmierzyła woda? / Czyż lata zwróciły mi spokój?” (1965). Nawet góry tracą właściwą energię („Gdzie wasza siła, góry siwowłose…”). Ból po śmierci towarzyszy broni i towarzyszek trwa wiecznie. Ci, którzy przeżyli, muszą żyć i za siebie, i za tych, którzy odeszli, ale sowiecki (czytajmy: rosyjski) reżim niszczy świat i byt człowieka, uśmierca niewinne dusze. Trzyma na świecie „wolność upragniona, jak słońce święte…”. Oto tylko ona – jawa czy fantom? W rezultacie prześladowań i ucisku rośnie „pokolenie lękliwe”, pozbawione prawdy. Teraźniejszość ilustruje przeciwieństwo: Ukraińcy są zdolni przeciwstawić się wrogowi i nie boją się łamać stereotypów, kruszyć tabu dotyczące „wielkiego narodu”, „wielkiego języka”, „wielkiej kultury”. Natomiast Katerynę Mychajliwnę boli porażka: „Nie obroniliśmy państwa / I nie zdołaliśmy sławnie umrzeć!”. Obecnie właśnie na nas spoczywa odpowiedzialność naprawienia historycznej niesprawiedliwości! Moim zdaniem, rdzeniem 4. rozdziału może być wiersz wolny „Widziałam Go w celi więziennej…” – o katorżniczym bycie, zagrożeniu śmiercią i utracie towarzyszy broni, poszukiwaniach Boga i „przejrzeniu” jako rezultacie. Pod koniec lat 70. Kateryna Mandryk-Kujbida od czasu do czasu zaczyna narzekać na wyczerpanie, jednak wiara nadal pozostaje źródłem życia. „Jakby cię życie twarde nie biło / I jakie nie stawiało piętno, / Zwyciężysz ty, jeśli jest siła / Ta, którą wiarą zwiemy” (1987). Podziwiam, że poetka przejmuje się strachem przed zapomnieniem ruchu powstańczego. W rzeczywistości Kateryna Mychajliwna nie tylko nie zapomniała, ale i wyhodowała tę pamięć w synach i uczniach. 5. rozdział „Bez morału, ale z Jewhen BUKET Niedawno ukraińscy historycy opublikowali sensacyjne badanie o tym, że w tureckim mieście Gelibolu znaleziono miejsce pochówku hetmana i księcia Ukrainy w latach 1659–1663 oraz 1677–1681 Jurija Chmielnickiego. Jednak opowieść dzisiaj nie o nim, a o jego ojcu – założycielu ukraińskiego państwa kozackiego Bohdanie Chmielnickim. Mistyczne „znaki” Ale najpierw trochę mistyki. W nocy 14 stycznia w wyniku silnych podmuchów wiatru z jednej z kopuł Soboru Sofijskiego w Kijowie spadł krzyż. Duchowieństwo od razu zobaczyło w tym znak przyszłej katastrofy, którą stała się pełnoskalowa inwazja Rosji na Ukrainę. Równo miesiąc po zainstalowaniu 2 marca odnowionego krzyża nad Sofią – Siły Zbrojne Ukrainy odniosły zwycięstwo w walkach o Kijów. Wszelakie „znaki” zawsze towarzyszyły epokowym wydarzeniom w historii ludzkości. Tak, na kilka dni przed rozpoczęciem wojny niemiecko-sowieckiej, 16–20 czerwca 1941 roku w Samarkandzie (Uzbekistan) sowieccy naukowcy na osobiste polecenie Stalina otworzyli groby emira Timura (Tamerlana) i jego najbliższych krewnych. Miejscowi mieszkańcy byli przekonani, że to znak wielkiej biedy. Tak się stało: 22 czerwca Niemcy napadły na Związek Sowiecki. Ciekawe jest też to, że na miesiąc przed bitwą stalingradzką, która stała się przełomową w II wojnie światowej, sowiecki dyktator wydał polecenie zwrócenia szczątków Timura i Timurydów do Samarkandy i pochowania z wszelkimi honorami. Bohdan Chmielnicki i wojna wyzwoleńcza Na Ukrainie krąży legenda, że kiedy zostanie znaleziony grób założyciela państwa ukraińskiego, hetmana Bohdana Chmielnickiego, rozpocznie się prawdziwa wojna wyzwoleńcza, która zmiecie z powierzchni Ziemi wrogów Ukrainy. Chmielnicki zmarł 365 lat temu, 6 sierpnia 1657 roku, i został pochowany w rodzinnym grobowcu we wsi Subotów w obwodzie czerkaskim. Niewiarygodne, ale w zeszłym roku dwie grupy naukowców prowadziły badania w Subotowie. W cerkwi św. Eliasza, gdzie na głębokości ponad trzech metrów pod fundamentem znaleziono pustkę, która może być komorą grobową, oraz na miejscu, gdzie stała cerkiew św. Michała, zbudowana na początku XVIII wieku. Badaczka z Sankt Petersburga Tatiana Tairowa przypuszcza, że właśnie tam miał być pochowany Bohdan Chmielnicki. Oficjalnych komunikatów o tym, czy komuś udało się coś znaleźć, nie było. Ale intryga pozostaje: być może ktoś jednak „dokopał się” do prawdy?
18 stycznia 2022 roku dyrektor Służby Wywiadu Zagranicznego Federacji Rosyjskiej Siergiej Naryszkin prowadził „okrągły stół” poświęcony „kwestiom historii Ukrainy” oraz 368. rocznicy „Rady Perejasławskiej”. Wśród jego uczestników znaleźli się: dyrektor Instytutu Archeologii Rosyjskiej Akademii Nauk Nikołaj Makarow, dyrektor Instytutu Historii Rosji RAN Jurij Pietrow, dyrektor Państwowego Muzeum Historii Literatury Rosyjskiej im. W. I. Dala Dmitrij Bak, dyrektor generalny Rosyjskiej Biblioteki Narodowej Władimir Gronski, dyrektor Fundacji Badania Problemów Demokracji Maksim Grigorjew, dyrektor generalna Instytutu Badań i Inicjatyw Zagranicznych Weronika Kraszeninnikowa, a także ukraińscy „koledzy” – Petro Tołoczko i Heorhij Kasjanow, znani ze swoich prorosyjskich poglądów. Wśród głównych punktów porządku obrad tamtego posiedzenia znalazły się: historyczne osobliwości kształtowania się ukraińskiej tożsamości (Ukraina stworzona przez Lenina) oraz podejścia do badania dziedzictwa kulturowego, które warunkuje historyczną jedność Rosjan i Ukraińców (putinowska koncepcja o „jednym narodzie”). Już teraz jest jasne, że jednym z jego głównych zadań było „naukowo uzasadnić” przyszłą inwazję na Ukrainę. W „okrągłym stole” wzięła udział także czołowa pracownica naukowa Petersburskiego Instytutu Historii RAN Tatiana Tairowa, która pochwaliła się tym, że kieruje rosyjsko-ukraińską grupą naukowców (!), która w najbliższym czasie ma rozpocząć badania archeologiczne domniemanego grobu Bohdana Chmielnickiego. Mimowolnie na myśl przychodzi niemieckie towarzystwo Ahnenerbe, którego celem było poszukiwanie dowodów teorii rasowej wyższości Niemców poprzez badania historyczne, antropologiczne i archeologiczne… Pełnoskalowa inwazja nie pozostawiła półtonów. Trudno przypuszczać, by wszyscy uczestnicy „okrągłego stołu” w styczniu wiedzieli, że nieco ponad miesiąc później Rosja napadnie na Ukrainę. Przynajmniej dla Tatiany Tairowej było to szokiem. „Dla mnie to, co się dzieje, jest osobistą tragedią. Nie tylko dlatego, że przez ostatnie 30 lat zajmuję się badaniem historii Ukrainy i mam bardzo wielu przyjaciół w całej Ukrainie. Ale także dlatego, że jest mi bardzo wstyd, że jestem Rosjanką” – oświadczyła w odezwie w języku ukraińskim w jeden z pierwszych dni wojny. Honorowy dyrektor Instytutu Archeologii NAN Ukrainy Petro Tołoczko, który od 2005 roku kierował prorosyjską „Partią Polityki Putina”, później przemianowaną na „Ruś Jedyną” (jej działalność została zakazana decyzją sądu dopiero 24 czerwca tego roku), 8 marca 2022 roku podpisał zbiorowe oświadczenie do prezydium Rosyjskiej Akademii Nauk od członków NAN Ukrainy – zagranicznych członków RAN, w którym naukowcy zadeklarowali potępienie wojny i wystąpienie ze składu zagranicznych członków RAN. Jeszcze jeden uczestnik wydarzenia w Rosji – Heorhij Kasjanow – doktor nauk historycznych, profesor, do niedawna kierownik działu historii najnowszej i polityki Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, w 13. dniu wojny na antenie telewizyjnej oświadczył, że „Putin wszystko przegrał”. Być może poszczególni naukowcy rzeczywiście uważali tamto zebranie za platformę do debat naukowych, jednak organizator – dyrektor Służby Wywiadu Zagranicznego Federacji Rosyjskiej – miał zupełnie inny cel. O planach ataku na Ukrainę wiedział bez wątpienia. I Bohdan Chmielnicki, wraz z fałszywą „Radą Perejasławską”, w najnowszym rosyjskim micie o Ukrainie zajmuje jedno z kluczowych miejsc. Przecież „zjednoczenie narodu” (którego w rzeczywistości nie było i być nie mogło) pozwala wykorzystywać dziedzictwo (historyczne, kulturowe, duchowe i inne) podbitego narodu jako swoje własne. A dla Rosji ukraińskie dziedzictwo jest żywotnie niezbędne. Rosja „denazyfikuje” nawet zmarłych. Po co Rosjanom kości Tamerlana i Wielkiego Bohdana? Co stoi za tym – zainteresowanie naukowe (próba znalezienia „dodatkowego chromosomu”), rytuały okultystyczne, przywłaszczenie czy zniszczenie cudzej historii? Mam nadzieję, że po naszym nieuchronnym Zwycięstwie poznamy prawdę, jakkolwiek przerażająca by ona nie była. Bo praktyka rozkopywania grobów i „denazyfikacji” zmarłych nie jest dla Rosjan nowa. Znany jest fakt: w maju 1709 roku, niszcząc Sicz Czortomłycką, Moskale „robili to, czego nawet w pogaństwie, za dawnych ciemiężycieli nie praktykowano: zmarłych z grobów wielu nie tylko z towarzystwa, ale i mnichów wykopywali, głowy im ścinali, skórę obdzierali i wieszali”. Dzisiaj oni także, oślepieni nienawiścią do Ukrainy, niszczą rakietami nasze cmentarze… Wiedzą, że dla Ukraińców groby przodków mają znaczenie sakralne. Jeszcze dawni Scytowie usypywali ogromne kurhany na grobach przodków i bili się o nie jak o największą wartość. Dlatego Moskale systematycznie, przez wiele stuleci, niszczą groby wybitnych Ukraińców – markery naszej pamięci narodowej. Aby kiedyś zrodziło się w Ukraińcach pytanie: a o jakie groby mamy walczyć? A jest o jakie! O grób Bohdana Chmielnickiego, który ma stać się narodową świętością. O groby tysięcy Ukraińców, którzy pochowani są na całym świecie. Aby mieć możliwość wspomnieć rodaków, których los rozproszył po kuli ziemskiej, o cały świat właśnie walczymy. I Zwycięstwo będzie nasze, bo my jesteśmy narodem, którego siły prawdy nikt jeszcze nie pokonał.
Tłumaczenie maszynowe
Zakończenie. Pocz. w nr 27 z 2022 r. KB: A miałeś jakieś przykłady, kiedy znajdowałeś dla siebie jakieś, można powiedzieć, objawienia czy olśnienia poprzez sztukę, poprzez muzykę? KS: Gdzieś w dzieciństwie zrozumiałem, że świat jest nieskończony i że dorośli nie potrafią odpowiedzieć na wszystkie moje pytania, i że będę musiał sam szukać odpowiedzi. Zawsze interesowała mnie nauka, szczególnie interesowały mnie nauki systemowe. Od dzieciństwa polubiłem astronomię, jeszcze przed szkołą, potem chemię – w młodszych klasach szkoły, kiedy jeszcze w szkole nie uczą chemii. A już później zrozumiałem, że bardzo interesującą nauką o harmonii jest muzyka, czyli systemowość w utworze muzycznym jest bardzo interesująca i można ją porównywać z astronomią czy z chemią. KB: Czyli nie było od samego dzieciństwa przesądzone, że będziesz muzykiem? KS: Nie, chciałem być piłkarzem, kryminologiem, astronomem, być może też fizykiem – takie oto rzeczy… Muzyka dla muzyka-wykonawcy, dla dziecka, to bardzo wielkie wyzwania. Zamiast biegać, grać w piłkę, musisz grać na skrzypcach – to bardzo wielki konflikt, szczerze mówiąc. Po prostu byłem lojalny wobec taty. Tata bardzo tego chciał. Cóż, trzeba było oddawać ten hołd rodzicom. Ja, można powiedzieć, cierpiałem, że trzeba… KB: Wytrzymałeś jednak… KS: No tak, nie żałuję, ale problem w tym, że na moje główne pytanie filozoficzne tata nigdy nie odpowiedział. Pytałem go: tato, po co ludziom muzyka? – irytowało go to, ale takiej przekonującej odpowiedzi filozoficznej, żebym był usatysfakcjonowany, nie dawał… KB: A dzisiaj sam masz na to odpowiedź? KS: Cóż, właściwie o tym rozmawiamy – o znaczeniu sztuki w ogóle. Bo przecież sztuka rozwija potencjał człowieka, każdego z osobna, i to, czego nie może rozwijać nauka: to, właściwie mówiąc, wyobraźnia, fantazja, intuicja, zdolność, nie rozumiejąc i nie wyjaśniając tego słowami, niemniej jednak, myśleć systemowo. Właśnie muzyka – to piękna matematyka dla podświadomości. Czyli to, czego nie można nauczyć poprzez pojęcia i wyćwiczenia: to „a”, to „b”, a to pomnożyć przez dwa – muzyka tak nie działa. Ale im bardziej człowiek jest spostrzegawczy i im bardziej przesiąka muzyką, tym bardziej jego umysł pracuje systemowo i uczy się widzieć niewidzialne. I to pomaga wszystkim. Zauważono, że bardzo wielu ludzi, którzy nie są muzykami, ale są sławni w różnych dziedzinach, kiedyś zajmowało się muzyką. Nie będziemy mówić o Einsteinie czy o Sherlocku Holmesie, można powiedzieć nawet o młodszym bracie Kliczki… KB: Ja mogę powiedzieć o swoim wybitnym dziadku. KS: O, no tak. Ja po prostu spotykałem na swojej drodze wielu ludzi i oni przyznawali mi się: o, kiedyś grałem na skrzypcach. Mnie osobno interesowało, kto grał na skrzypcach, ponieważ skrzypce – to też szczególny instrument. W odróżnieniu od, powiedzmy, fortepianu (to bardziej taki standardowy sposób), skrzypce wymagają jeszcze pewnych dodatkowych zdolności: taktylnych, fizjologicznych, plus koordynacja między słuchem a ruchem, tutaj jest wiele osobliwości. I widzę: okazuje się, że bardzo wielu ludzi jest tajnymi skrzypkami. Czy nie stworzyć takiej tajnej światowej loży byłych skrzypków? Cóż, to tak, to takie żarty. KB: U nas padło już słowo „ezoteryka” i nieprzypadkowo, bo kiedyś bardzo interesujący był dla mnie twój występ na jakimś jubileuszu festiwalu „Czerwona Ruta”, który właśnie tak się nazywał – o ezoteryce „Czerwonej Ruty”. KS: Tak, zdecydowaliśmy się otworzyć po wielu latach od „Czerwonej Ruty” tajne karty, które były znane tylko Serhijowi Proskurni, reżyserowi (Królestwo Niebieskie mu, bardzo szkoda, że tak wcześnie odleciał w wyższe światy). Ale właśnie jemu zawdzięczam, że on, jako reżyser, powiedział mi, że to, czego nie wolno – wolno. Mieliśmy bardzo taką potężną twórczo, nieformalną grupę ludzi… KB: Przepraszam, pomyślałem, że mogą nas słuchać, na przykład, młodzi ludzie, którzy nie do końca rozumieją, o co chodzi. A chodzi o taki wiekopomny, można by rzec, festiwal, który nadał potężny impuls nowemu rozwojowi ukraińskiej kultury muzycznej: „Czerwona Ruta” z 89 roku. KS: Tak. To pierwszy festiwal, który potem co dwa lata się powtarzał, ale najbardziej rezonansowym w historii Ukrainy był pierwszy festiwal, który odbył się w Czerniowcach. KB: Byłeś w komitecie organizacyjnym? KS: Należałem do grupy inicjatorów i w samej „Rucie” byłem członkiem jury. Ale byłem jednym z twórców „Ruty”. Każdy wnosił swoją część pracy i tutaj chcę wymienić tego, kto był, można powiedzieć, pierwszym inicjatorem. To Taras Melnyk. Absolutnie nie wierzyłem, że z komunistami, komsomolcami i kagiebistami można współpracować. Taras wierzył, że może ich pokonać. Cytował Lenina, że dla celu można i z diabłem współpracować. I zdołał zorganizować taki system współpracy grup społecznych, do których wchodzili i patriotyczni, i świadomi komuniści, ale nacjonaliści ze Związku Pisarzy Ukrainy. Faktycznie, od nich zaczął się ruch ku niepodległości Ukrainy. I oto Taras Melnyk to zaczął, i Anatolij Kaliniczenko. To dwaj muzykologowie z konserwatorium. Przed rozpoczęciem, zgodnie z zamysłem „Czerwonej Ruty”, mieli zostać wybrani najlepsi ludzie w całej Ukrainie ze wszystkich (wtedy jeszcze było ich 25) obwodów czy podziałów administracyjnych Ukrainy. I ja we Lwowie na święta majowe trafiłem na przesłuchanie i zobaczyłem, że rzeczywiście dzieje się coś historycznego i na tyle interesującego, i ten moment jest na tyle unikalny w historii, że będę sam siebie karcił, jeśli nie wezmę udziału w tym, żeby „Czerwona Ruta” zwyciężyła. Dlatego że to nie jest po prostu zjawisko muzyczne, to jest to, co tworzyło naszą niepodległość, i co zostało wymyślone po to, to była taka podstawowa idea. Przy czym nie była ona polityczna, była społeczno-psychologiczna: wesprzeć i dać siłę młodzieży, która marzy o Ukrainie silnej i ukraińskiej Ukrainie. Czyli Ukrainie, która sama siebie szanuje, która żyje nie tylko przeszłością, ale i przyszłością, którą buduje. I nas starsze pokolenie nie rozumiało. Gdyby władza rozumiała, co może „Ruta”… Mieliśmy w 89, 91, 93, 95, co rok w nieparzyste lata festiwal. Zacząwszy po raz pierwszy w Czerniowcach, w ojczyźnie Iwasiuka, był on poświęcony Iwasiukowi, a nazwa wywodziła się z tej piosenki, która dokonała rewolucji w najnowszej ukraińskiej muzyce. To było wszystko zrobione poprawnie, czując więź i kontynuując dzieło Iwasiuka. I większość ludzi prosiła nas, zmuszała, żeby wszystko było tylko w Czerniowcach, żebyśmy nie zdradzali Iwasiuka. A my mówiliśmy, że my, tak jak i Iwasiuk, służymy całej Ukrainie. I musimy być co rok w najważniejszych punktach, które są najbardziej zagrożone z punktu widzenia ukraińskiej kultury, ukraińskich ideałów, ukraińskiej przyszłości. I co myślicie? Druga „Ruta” była w Zaporożu, które nadal jest zagrożone. Nie była już tak udana: nie zdetonowało, jak w Czerniowcach. Czerniowce – to kompaktowe, średnie lub mniejsze od średniego miasteczko, a
Zaporoże to już metropolia, i proletariacka, i jeszcze zatruta toksynami w powietrzu wszędzie, i, wybaczcie, alkoholem. Następny festiwal był w Doniecku, a potem – Sewastopol. To znaczy, mówię, gdyby państwo rozumiało tę kulturologiczną misję „Czerwonej ruty”… Widzieliśmy, że zagrożone są właśnie i Donbas, i Krym, i właśnie tam przeprowadzaliśmy festiwale… My w Sewastopolu przeprowadziliśmy „Rutę” w 95. roku, a w 93. – w Doniecku. Ukraiński element Doniecka był wystarczająco zauważalny i wszystko zależało od tego, jaką politykę wybierze Kijów. Czy ta polityka będzie kulturowo aktywna? Jeśli chcesz zmienić świat, to zrób to przez miłość. A sztuka – to właśnie jest instrument totalnej miłości. „Ruta” była tym instrumentem miłości, ale władza zostawała w tyle. Już rozumiem, że tak będzie zawsze, ale mnie to wścieka, ponieważ jaka by nie była władza, ona zostaje w tyle za rzeczywistością i nie wykorzystuje szans. A my dawaliśmy te szanse. I widzieliśmy, że to wszystko jest deptane, nie rozumiane. Mogę to teraz mówić, ponieważ „Ruta” – to już taki fenomen, który się wydarzył, a lider „Czerwonej ruty”, Taras Melnyk, niestety, zmarł. KB: Królestwo Niebieskie. KS: Królestwo mu Niebieskie. „Ruta” – to zjawisko historyczne, a energetyka składa się z trzech zasad: ukraińskość, nowoczesność i młodzieżowość. To było wszystko w kontrze do typowej radzieckiej estrady, gdzie była rosyjskość, albo radzieckość rosyjska, gdzie wszystko było na tradycji: 40, 50, 60 i więcej lat, i zawsze to było retro, nigdy nowoczesne. A my specjalnie byliśmy w opozycji do tego. A oto irracjonalna część – to jest to, czego nikomu nie musieliśmy wyjaśniać, tylko mógł to pojąć reżyser Proskurnia, i my z nim stworzyliśmy taką, można powiedzieć, lożę masońską wtajemniczonych, opracowaliśmy scenariusz ezoteryczny. To była gra z samymi sobą, ale potem zrozumiałem, że takie gry z samymi sobą – one znacznie podnoszą, po pierwsze, wewnętrzną siłę psychiczną i zdolność do pójścia naprzód, a po drugie – to w jakiś irracjonalny, niewysłowiony sposób transmituje się na wszystkich i zaraża wszystkich. I wszystkim jest radośnie, i wszyscy chcą, i wszystkim się podoba. To fantastyka. KB: Masz jakieś artefakty, żeby to zilustrować? KS: Tak (pokazuje znaczek z emblematem „Czerwonej ruty”). Oto została wymyślona przez artystę Wasylenkę taka emblema „Czerwonej ruty”, i z Kanady (my już zrobiliśmy tę emblemę, tutaj czerwona ruta – ten kwiatuszek, i jeszcze siedem kwiatuszków takich) mówią: coście zrobili, u nas przecież ukraińskie święto, a nie żydowskie, coście zrobili menorę? A już za późno, my ją zrobiliśmy. Tak się stało: siedem – szczęśliwa liczba, siedem dni trwał festiwal… Oto siedem dni – ten kwiat nadziei. To był oficjalny symbol. Ale dalej były takie rzeczy tajne. Wtedy przecież była zakazana ukraińska flaga, a my mimo wszystko zrobiliśmy znaczek w kolorach flagi i z pisanką. (Pokazuje znaczek z pisanką w kolorach flagi). Co to jest? Pisanka – to jajeczko młodziutkie, prawdziwe, żywe, które kiełkuje wewnątrz betonowego jaja, które jest skostniałe, które musi umrzeć. I pisanka wyrasta, i beton wokół siebie niszczy. I wielkie jajo sypie się, i to sypie się Związek Radziecki. To 89. rok, taki obraz. I tutaj jeszcze napisano: „Ukraińcy wszystkich krajów, kochajcie się!” Jakoś szedłem Chreszczatykiem, myślę: „Proletariusze wszystkich krajów, łączcie się…” Tak możemy zrobić taką grę z tym. U nas przecież Ukraińcy, a nie proletariusze – znaczy, Ukraińcy. Ale nie wszystkich krajów, a wszystkich krain Ukrainy: Zakarpacie, Donieck, Krym, Północ, Południe – Ukraińcy wszystkich krain… A my wszyscy młodzi, to my przecież kochamy się, i ta miłość nie tylko w dosłownym znaczeniu… KB: To ta miłość, która przez sztukę jest dawana, o której mówiłeś… KS: Tak, to coś bardziej prywatnego, kochanie. Jednoczyć się można według dyrektywy kierownika czy partii, a kochać się – to trzeba mieć serce, i pragnienie, i energię. I oto powstało to. To Wołodymyr Łehkyj, pomogli mi znaleźć takiego artystę-grafika w Tarnopolu, który po prostu miał talent. I on to wyraził. No, i odnośnie jeszcze flag (pokazuje znaczek z niebiesko-żółtą flagą). To wszystko wypuszczano na Litwie, potajemnie jeździli, tam znajdowali mistrzów, którzy to wytwarzali, tutaj przywozili i rozpowszechniali. Ukraińska flaga narodowa – tego już nie można było oficjalnie rozpowszechniać. Ale u nas była oficjalna część „Czerwonej ruty” i wtajemniczona. I, nawiasem mówiąc, nawet oficjalnie Taras Melnyk nie pozwalał tego rozpowszechniać, ale to rozpowszechniało się. U nas były trzy kategorie: pop-muzyka, rock-muzyka, bardowie, których nazywaliśmy śpiewakami, albo autorska piosenka… KB: Śpiewana poezja? KS: Śpiewana poezja. Tam taka wielka nazwa: autorska piosenka i śpiewana poezja, albo po prostu śpiewacy, co jest ekwiwalentem i przeciwieństwem tak zwanej bardowskiej rosyjskiej piosenki, która pochodziła od „blatniaka”, a my przeciwstawialiśmy inną etyczną i estetyczną linię, my chcieliśmy zerwanie postawić, i właśnie zwycięzcą pierwszej „Czerwonej ruty” został przedstawiciel właśnie tego nurtu, który etycznie był absolutnym przeciwieństwem do Kyryło Stecenko oraz molfar Mychajło Neczaj podczas Festiwalu „Czerwona ruta”
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
bluesowej, czyli inaczej więziennej, zekackiej lub penitencjarnej pieśni. KB: Żdankin. KS: Tak. Wasyl Żdankin niósł etyczną i sakralną tradycję ukraińską, sięgającą kobzarstwa. KB: Tak, i występował nie z gitarą, lecz z kobzą. KS: To połączenie cerkwi i kozactwa, czyli służby czemuś wiecznemu. W ten sposób czerwony kolor został wybrany dla estrady, a raczej dla muzyki pop, czarny – dla muzyki rockowej, biały – dla śpiewaków. Flaga składała się z trzech elementów, biały był pośrodku. A w centrum znajdował się ten herb, siedmiosvічnik – ale nie siedmiosvічnik, tylko siedmiokwiat, siedem kwiatuszków ruty. Cały festiwal trwał siedem dni, a z nich konkursy trwały cztery dni: wtorek, środę, czwartek i piątek. Piosenkarze pop, piosenkarki i zespoły rywalizowały przez dwa dni, bo były dwie tury. Pierwsza była czerwona i my z Proskurnią nazwaliśmy ją „jarmarkiem”. Czyli cały czas paralelizowaliśmy z ukraińskimi tradycjami i obyczajami naszej historii. To Gogol, jarmark, Sorocyńce i wszystko inne. Czym jest muzyka pop? Muzyka pop to handel wszystkim, choćby to brzmiało jak chciało. I oto jest typowy jarmark. Wszyscy tu wychodzimy, wszyscy się pokazujemy, wystawiamy się, obracamy, tańczymy, śpiewamy. Ale do drugiej tury wybrano już najlepszych. A kim są najlepsi? Jeśli pierwszy dzień nazywał się „jarmarkiem”, to drugi dzień konkursu nazywał się już „pokusą”, bo wybierano magów, czarownice, tych, którzy władają tajemnymi energiami psychicznymi, zdolnymi wpływać na ludzi. W „pokusie” i w „jarmarku” takim nieformalnym pathosem było hasło: „Czerwona ruta przeciw rutynie” (pokazuje odznakę z tym hasłem). No, to ja też wymyśliłem. Włodzimierz Lehkyj wymyślił ten kapelusz Charliego Chaplina, bo cała ta radziecka estrada kultywowała lata dwudzieste i trzydzieste. I tu, znowu, obraz jajka. Ale tutaj już jest używany jako broń przeciw rutynie. KB: To wy przewidzieliście to, co potem stało się z Janukowyczem? KS: No, tak się stało, tak. Zaszczepiliśmy ten schemat działania w świadomości. KB: I on zadziałał. KS: I ten obraz został zasiany w świadomości w 89. roku. „Czerwona ruta” przeciw rutynie! Dalej, w czwartek (tego dnia, nawiasem mówiąc, odwołano Szczerbyckiego) na stadionie odbywała się już druga tura – czarny kolor. Po łacinie nazywa się to „dies irae” – dzień gniewu. Ale czarny kolor to czarnoziem. A czarny kolor to bohaterowie, którzy polegli w czarną ziemię za wolność Ukrainy. To bardzo podkreślony dzień męski, który nie ma żadnego związku z handlem, z jarmarkiem ani z pokusą. To jest ofiarność. To jest gotowość pójścia na śmierć w imię Ojczyzny, w imię Ukrainy, w imię jej wolności. I tu można nawet przypomnieć wiersz Tyczyny: „Czarnoziem się podniósł i patrzy w oczy, / i krzywi twarz w krwawym swoim śmiechu. / Poeto! Kochać swój kraj to nie zbrodnia, / gdy to dla wszystkich!” Ten wiersz również nakłada się jako emblemat na ten dzień gniewu, i dlatego „Komu wnyz” z piosenką „Stoi we wsi Subotów” był swoistym emblematem tego dnia. Pierwsze miejsce zdobyła Wika, „Krzyczę «hańba!»” – to również było w całości ideologiczne. Ale równocześnie był też rówieński zespół „NZ” – „Dziewicza ziemia”, co również koreluje z czarnoziemem, oraz „Bracia Hadiukini”, nawiasem mówiąc, też czarne gady w ziemi, rozumiesz? Jest tu dużo humoru, trawestacji, takiego burleski. To bardzo typowe dla narodu ukraińskiego: połączenie bohaterstwa, śmierci i gotowości pójścia do końca z humorem – to, co dziś dzieje się na wojnie. Nasi ludzie zwyciężają – i kozacy zwyciężali! – żartując. Wracam do muzyki rockowej, do czerni. Każde z tych trzech haseł – „Ukraińcy wszystkich krajów, kochajcie się” „Czerwona ruta przeciw rutynie” – to wszystko różnego rodzaju gra słów i poszukiwanie takich wewnętrznych rymów… KB: I sensów. KS: Tak! I podwójnych, potrójnych sensów. Wtedy to działa. KB: A jakie jest trzecie hasło? KS: …„Czerwona ruta” – przecież porównywała się do ukraińskiego Woodstocku. Czyli rywalizowaliśmy jeszcze z Amerykanami, ale „Ruta” miała być tylko ukraińska. Nie tylko język, w ogóle muzyka ukraińska. Dalej, miała być współczesna, konkurując z Anglią i Ameryką, czyli współczesność w znaczeniu globalnym. I dodatkowo zorientowana na młodzież, która buduje przyszłość. I właśnie jest to wszystko (pokazuje odznakę z krokodylem). Przedstawiony jest tu krokodyl, który wykluwa jajo. Ale to jajo nie jest zwyczajne, lecz złote. To złota pisanka. I przypomnijcie sobie tu Eltona Johna z jego kompozycją „Crocodile rock”. Czyli krokodyl – to symbol rock and rolla, który zniósł jajeczko, ale nie zwykłe, tylko pisankę, czyli ukraiński rock. I on jeszcze pyta: „Krokom ro-osh?” – po angielsku to jest napisane, „Krokom ro-osh?”, a my odpowiadamy: „Rokiem kruszmy!” – czyli rockiem kruszymy Związek Radziecki. A ostatni był dzień biały. Biały – to kolor świętości, i ja czułem, i już przewidywałem, że Wasyl Żdankin będzie zwycięzcą, po prostu było widać. Ale był tam i Drać, i Marijka Burmaka, było około trzech dziesiątek wybitnych ukraińskich bardów. Musieliśmy pokazać światu, że jesteśmy radykalnie inni niż rosyjscy barzy, że to nie tylko słowa i na trzy akordy „blatnoj motiw”, lecz jeszcze jakie bogactwo tradycji: i byliny, i dumy, i pieśni kozackie, i pieśń batiarska, i Skoworoda, i wędrowni diecy – to wszystko jest tym wielowiekowym masywem, który tworzy ukraińską pieśń, właśnie śpiewaną poezję i piosenkę autorską, która stoi na szczycie ogromnej góry, a nie byle jak. KB: To zadziałało, weszło do historii, a Związek Radziecki rozpadł się, między innymi dzięki kawałkowi pracy, którą wtedy wykonaliście… KS: Rok 1989 był przełomowy. Wtedy została uchwalona ustawa o języku ukraińskim; przed „Rutą”, dwa tygodnie wcześniej, odbył się pierwszy zjazd Ludowego Ruchu Ukrainy, i to dało start polityczny – czyli wszystkie te wydarzenia na różnych frontach pracowały na rzecz stworzenia niepodległej Ukrainy. KB: I po raz pierwszy na „Czerwonej Rucie” zabrzmiał przyszły (a także dawny) hymn Ukrainy i zaśpiewali go spontanicznie, improwizowanie Żdankin, Drać i Morozow, tak? KS: Absolutnie. To była „prowokacja”, tego nie było w scenariuszu… KB: Wspominaliście też melodię w trakcie… KS: Tak. Przedstawiliśmy Wasyla Żdankina jako laureata grand prix, a to również nie było łatwe. Właściwie grand prix mogła zdobyć, i całkowicie zasłużenie, Wika. Gdyby nie było Żdankina, byłaby Wika. To pseudonim sceniczny – „Siostrzyczka Wika”. Zasłużyła na grand prix! Ale w tych dyskusjach jurorów wygrywał ten, kto potrafił nie zasnąć. I ja wewnętrznie czułem swój obowiązek, można powiedzieć, wobec czegoś wyższego, i nalegałem, żeby grand prix otrzymał Żdankin. Jestem fanem Wiki, bardzo ją lubię. Ale rozumiałem, że to, co Wasyl Żdankin niesie w sobie, jest czymś tak ważnym, że musimy to wyróżnić jako coś ponadczasowego, jako powrót do przyszłości poprzez połączenie przeszłości i teraźniejszości. I właśnie tak się stało, że ogłoszono Wasyla – nikt nie wiedział, że zaśpiewa. Zaczął śpiewać, naprawdę, jakby oszukując – nie wiem kogo – czy tych milicjantów? Przecież powiedział takie słowo! „Co, chłopaki, stoicie tam na dachach – kogo tam, chłopaki, strzeżecie? Bądźcie wreszcie ludźmi, chłopaki!” Czyli zwracał się do duszy ukraińskich milicjantów, żeby stali się ludźmi, a nie byli sługami reżimu totalitarnego. Cóż, siał to ziarno, gdzie tylko mógł, czytał kazanie. I zaczął śpiewać… Czyli śpiewał naprawdę słowa „Jeszcze nie umarła Ukraina”. Większość ludzi słucha słów. A on, jako muzyk, ukrył melodię, żeby ludzie nie usłyszeli od razu, że to będzie hymn Ukrainy. Muzyka tej pieśni była inna, nie taka jak w hymnie. A potem dołączyli jeszcze człowiek-legenda Edward Drać, Wiktor Morozow (kto nie wie, Wiktor Morozow to ten, który przetłumaczył całego „Harry'ego Pottera” na język ukraiński, ale jest też legendarnym śpiewakiem, kompozytorem i myślicielem), i śpiewają we trzech, i stopniowo krystalizuje się hymn Ukrainy, a słucha go cały stadion, i ile tam stadion mieści, nie pamiętam – coś koło 17–18, czy 25 tysięcy ludzi, i to jeszcze rok 1989, jesień. Związek jeszcze się nie rozpadł. I nikogo nie zabito, bo władza nie spodziewała się takiej zuchwałości. Potem się opamiętali i rzeczywiście przewodnicząca Rady Najwyższej Ukrainy Walentyna Szewczenko rozpoczęła falę antyrutową, i myśleliśmy, że wszystkich nas wsadzą, i już zastanawialiśmy się, dokąd się ewakuować, co robić. Ale była taka równowaga sił, że komsomolcy i Krawczuk patrzyli, co będzie w przyszłości, i sami wybierali, na który statek wskoczyć: ten, który płynie w przyszłość, czy ten, który płynie w przeszłość. I tak się stało, że większość partyjnej nomenklatury wybrała dla siebie niezależny statek, żeby nie zależeć od Moskwy. I pieniądze, sądzę, żeby być bogatym i się nimi nie dzielić z Moskwą. Cóż, tak to wyszło. A dla narodu, oczywiście, miały znaczenie (dla nas, na przykład) ideały, o których marzyli nasi ojcowie i dziadowie. I tak właśnie stało się z „Czerwoną Rutą”. KB: Cóż, dziękuję tobie i wszystkim, którzy byli przyczynieni do tego, co się stało. Świetła pamięć o Żdankinie… KS: Świetła pamięć o Wasylu, który zginął zupełnie przedwcześnie i niepojęcie… Jeszcze wśród „czerwonorutowców” chcę wspomnieć Iwana Małkowycza i Ołeksandra Horностaja, który był dyrektorem, oraz Olega Repeckiego. To był, można powiedzieć, ten napędowy, nieformalny rdzeń, który działał przez Komitet Centralny Komsomołu Ukrainy. A od początku 1989 roku do początku września w szybkim tempie powstała ta ogromna konstrukcja „Czerwonej Ruty”, która wybuchła, faktycznie, na całą Ukrainę.
Zdjęcie z prywatnego archiwum Kyryła Stećenki
Tłumaczenie maszynowe
4 sierpnia w Lwowskiej Obwodowej Organizacji Związku Pisarzy Ukrainy odbyła się prezentacja twórczości literackiej Ludowego Artysty Ukrainy, laureata Ogólnoukraińskiej Literacko-Artystycznej Nagrody im. Stepana Rudańskiego Swiatosława Maksymczuka. Zaprezentowano „Mozaikę wspomnień”, wydaną w 2021 roku w „Wydawnictwie Starego Lwa”.
Bohdan ZALIZNIAK, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów
Myślę, że pana Świętosława szczególnie przedstawiać nie trzeba. Znają go nie tylko w Ukrainie, gdzie objeździł ze swoimi programami prawie wszystkie zakątki, ale także w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Polsce, Niemczech, Izraelu itd. Świętosław Maksymczuk przeprowadził ponad 50 „Zańkowieckich wieczorów” w mieście Lwowie. Ludzie z zainteresowaniem słuchali Dmytra Pawłyczki, Iwana Drača, Iwana Dziuby, Mykoły Żuławskiego, Walerija Szewczuka, Mykoły Winhranowskiego, Jewhena Swerstiuka, Petra Skuncia, Wiaczesława Czornowoła, Prezydenta Leonida Krawczuka, Michajła Horynia, Mykoły Plawjuka, Ihora Juchnowskiego, Michajła Kosiwa, Lesia Tanjuka i wielu innych. „Uważam, że Świętosław Maksymczuk jest teatrem, ale jest on również pamięcią ukraińskiej literatury. Jestem frankoznawcą, lecz kiedy wysłuchałem Świętosława Maksymczuka, że tak powiem, do pewnego stopnia współautora wielkiej poezji, sam zacząłem na nowo czytać poematy Iwana Franki, poematy „Kaukaz” i „Maria” Tarasa Szewczenki” (Dmytro Pawłyczko); „Myślę, że ogromna zasługa Świętosława Maksymczuka wobec społeczeństwa polega na tym, że budził je swoim Słowem, czyniąc bardzo wiele dla popularyzacji i odkrycia ludziom postaci Iwana Franki” (Jewhen Swerstiuk); „Swoim wypowiadanym słowem Świętosław Maksymczuk potrafi „dotrzeć” do współczesnego słuchacza – obudzić w nim przytłoczoną niekończącymi się „szou” zdolność widzenia oczami duszy. Zapewne nie jeden z widowni, do której czytelnik kierował swoje słowo, po spotkaniu z nim przestąpił nie tylko próg sali w dzisiejszy zamącony świat – postąpił krok w przestrzeń, oświetloną słowem, i ten krok był decydujący, pozycyjny w jego życiu” (Andrij Sodomora); „Świętosław Maksymczuk – człowiek dziś znaczący społecznie, można bez przesady powiedzieć: jeśli nie najwybitniejszy w Ukrainie artysta czytający poezję, to jeszcze aktor teatralny, z którym łączą mnie dawne przyjacielskie stosunki” (Walerij Szewczuk). Te wypowiedzi zaczerpnięto z pięknej okładki „Mozaiki wspomnień”. Dodałbym: Świętosław Maksymczuk – władca Słowa i władca idei narodowej wyrażonej tym Słowem. Miałem szczęście słuchać wystąpień wybitnego aktora przez wiele lat, a także rozmawiać o naszym, ukraińskim życiu. W jednym z wywiadów, przeprowadzonym z panem Świętosławem w 2018 roku, na moje pytanie: „Życie ludzkie – to cud Ducha, przypadek czy „tak trzeba”?”, odpowiedział: „Dla mnie życie – to dopóki jestem zdolny, występując na stadionie, głośno rozmawiać z autorami. To – bez przesady. Czuję swoją potrzebność”. A w wywiadzie z 2007 roku pan Świętosław wypowiedział się tak: „Narzekać i czekać – to takie działanie.
W poemacie Iwana Franki „Iwan Wyszenski” znajdują się takie wiersze: „Kiedy pasterze nas zdradzą, trzeba nam, samej trzodzie, dbać o swoje zbawienie”. To będzie długo aktualne. Problemy tworzenia pełnowartościowego państwa. Jego duchowe wypełnienie”. Miał rację (i nadal ją ma – biorąc pod uwagę sytuację z duchowym (nie)wzniesieniem narodu ukraińskiego) pan Swiatosław. Stara się on swoim Słowem (to znaczy umiejętnością czytania i wygłaszania przeszczepionych myśli) pobudzać społeczeństwo do nacjocentryczności, do Prawdy, do działania na rzecz kraju. Teraz – bezpośrednio o „Mozaice wspomnień”. Do jej powstania autora skłonili Walery Szewczuk, klasyk literatury ukraińskiej, Roman Horak, znany pisarz, oraz Bohdan Kozak, artysta ludowy i kolega z teatru im. M. Zankowieckiej oraz z Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki, z katedry teatroznawstwa i sztuki aktorskiej (cytuję za przedmową wymienionych wspomnień). 500 stron Swiatosławowych przeczytałem z długopisem w ręku w ciągu sześciu dni. Jest to siedem rozdziałów, w których znajduje się 75 wspomnień. Czytelnik, przyswajając wspomnienia, dowie się zarówno o tym, jak Maksymczuk przyszedł na świat, jak i o studenckich latach autora; poczuje „rozmowę” z Lwowem i wyruszy w zamorskie wędrówki – zarówno do Kanady, jak i do USA. Chyba najciekawszą w książce jest opowieść o twórczych wariacjach Piotra Skuncia: „W mojej twórczej pracy nad Słowem, – czytam w rozdziale „Pistolet przy skroni poety”, – jako aktor-recytator w wyborze utworu (poetyckiego, prozatorskiego) kierowałem się i kieruję się takją zasadą: kiedy czytając utwór, moje serce zaczyna bić szybciej i nie uspokaja się, aż do końca lektury, wtedy czytam ten utwór ponownie od nowa. Kiedy zaś po drugim czytaniu odczuwam to samo wzruszenie, a czasem i większe – zaczynam rozumieć, że właśnie ten utwór może być moim. Wtedy wydaje mi się, jakby autor wzywał mnie do współautorstwa, bo On – to Ja, i, odczuwając z nim duchowe pokrewieństwo, przystępuję do pracy”. Dodam od siebie. Kiedy słucham poetyckich recytacji Swiatosława Maksymczuka, czuję, że w mój umysł, w moje serce głębiej wnikają słowa, wypowiedziane przez autorów Słowa. Pan Swiatosław w ten sposób pobudza nas, Ukraińców, do jeszcze aktywniejszej pracy nad swoim narodowym Duchem. Myślę, nawet więcej: jestem przekonany, że wy, szanowni czytelnicy, zgodzicie się ze mną. Bo, za Piotrem Skuncem: Istnieje taki kraj Ukraina, gdzie żyją Szewczenko i Franko. Więc pracujmy, panowie! Razem ze Swiatosławem Maksymczukiem, który budzi naród Słowem.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
mu, o co prosiliśmy. Tutaj pojawiło się uczucie, że jesteśmy w domu. Podczas spektaklu na scenie można zobaczyć zdjęcia naszego aktora Jewhena Sosnowskiego. Jest on nie tylko wspaniałym aktorem, ale także profesjonalnym fotografem. W Kijowie odbyło się już kilka jego wystaw fotograficznych. Przywiózł do Kijowa wiele swoich zdjęć z Mariupola. Wykorzystano również zdjęcia Danyła Nemyrowskiego, to sen w stylu Picassa. Podczas dialogów odbywała się żywa wizualizacja. Marianna Kondratenko rysowała na tablecie w czasie rzeczywistym portrety postaci. Początkowo wszystko zaczynało się od jednego muzyka – Mykyty Łeontjewa, który na początku wojny przebywał w Kijowie. Znaliśmy się wcześniej i zaproponowałem współpracę. Podczas spektaklu brzmią jego piosenki, które pasowały nam swoją stylistyką. Potem zdecydowaliśmy się dodać pianistkę Ludmyłę Hryczanenko, wykładowczynię jednej ze szkół muzycznych Mariupola. Był już fortepian, ale brakowało jeszcze jednego instrumentu muzycznego. Pomogła dyrektor departamentu kultury Mariupola Diana Tryma. Zaprosiła do współpracy z nami solistę Narodowej Filharmonii Ukrainy Andrija Rachmanina, który pomógł nam skomponować oprawę muzyczną. Jestem niezwykle zadowolony ze swoich aktorów. Oni nie grali, a opowiadali na scenie swoje historie. Ich łzy i emocje były prawdziwe, ponieważ oni sami są pierwotnym źródłem wszystkich tych wydarzeń, które działy się na scenie. We wrześniu ponownie planujemy pokazać ten spektakl w Teatrze na Podolu. To niedokończona historia, ona trwa. Być może będą jakieś nowe wydarzenia, które wejdą do spektaklu, mam nadzieję, że dobre. Zamierzamy również wznowić ten materiał, który mieliśmy w Mariupolu. W szczególności tragikomedię „Rentgen uśmiechniętych serc”, która cieszyła się wielką popularnością w naszym mieście. Chciałoby się, aby zobaczono ją także w stolicy.
Tłumaczenie maszynowe
Eduard OWCHARENKO Zdaniem twórców spektaklu, obecnie teatr jest gotowy jednoczyć. Wierzą oni, że sztuka może uleczyć nawet zranioną duszę. Wiedzą, że na pewno wrócą do rodzinnego ukraińskiego Mariupola. Dla nich bardzo ważne jest, aby każdego dnia pamiętać, ile są warte minuty ciszy. Przeżywać historie, odczuwać cudzy ból, aby odnaleźć harmonię w sobie i siły do walki. Właśnie dzięki Teatrowi na Podolu artyści z Mariupola mieli możliwość pokazania swojego pierwszego wojennego spektaklu na nowoczesnej multimedialnej scenie. „Twarze koloru wojny” – spektakl stworzony na podstawie wspomnień aktorów, którzy wyszli z okupowanego miasta Marii. Emocjonalny spektakl-opowieść o życiu i uczuciach pokojowych mieszkańców miasta po 24 lutego. Niezależny zespół teatralny z Mariupola przebywał w okupacji prawie półtora miesiąca i po tym, jak główna część trupy opuściła miasto, reżyser i aktorzy wybrali Kijów na swoje życie osobiste i twórcze. Wszystkie środki uzyskane ze sprzedaży biletów zostały przekazane na zachowanie i rozwój Teatru w Mariupolu. Niezależny teatr autorskiej sztuki „Concepcion” został założony w Mariupolu 1 lutego 2019 roku z inicjatywy twórczego tandemu poetki Marii Greckiej i reżysera Ołeksija Hnatiuka. Przed wojną w repertuarze mieli osiem spektakli, wszystkie według sztuk Ołeksija. W repertuarze – tragikomedie, komedie, spektakle o miłości, fantasmagorie, przeważnie rozrywkowe. Ale wszystko zmieniła wojna… – Byłem jednym z pierwszych z naszej trupy teatralnej, który zaczął wydostawać się z Mariupola – wspomina reżyser-inscenizator spektaklu „Twarze koloru wojny” Ołeksij HNATIUK. – Przedostawałem się przez Zaporoże, Dniepr, w końcu dojechałem do Kijowa. W stolicy skontaktowałem się z kolegami, aby wiedzieli, że jestem tutaj i planuję znów tworzyć. Zaczęli dojeżdżać do Kijowa nasi aktorzy. Kiedy stało nas siedmioro, zrozumieliśmy, że trzeba zacząć coś robić. Wznawiać te spektakle, które były wcześniej w repertuarze teatru, albo tworzyć coś nowego. Postanowiliśmy zrealizować projekt, który będzie opowiadał o współczesnych wydarzeniach. „Twarze koloru wojny” to spektakl jednocześnie artystyczny i dokumentalny. Monologi pisali sami aktorzy. Powiedziałem: „Piszcie, co chcielibyście powiedzieć swoim bliskim w ciągu jednej minuty”. Tych tekstów nawet nie redagowałem, płyną one z serc aktorów. Część epizodów pisaliśmy razem, niektóre – ja. Podczas pracy nad spektaklem każdy opowiedział, jak przeżył czas okupacji. Nasz teatr pracował przy Filharmonii Kameralnej. Mieliśmy pomieszczenie piwniczne. Pierwszy miesiąc wojny część naszej trupy przebywała w tym pomieszczeniu piwnicznym, obok nas – jeszcze trzy rodziny. Część aktorów pozostawała w domach ze swoimi rodzinami. Każdy wniósł do spektaklu swoje doświadczenie i życie codzienne tamtego czasu, z tego wszystkiego ułożyłem kompozycję. Najpierw pokazaliśmy ten spektakl w Kijowie na Dzień Kultury Mariupola. Potem zaproponowano, aby pokazać ten projekt w Teatrze na Podolu i nas wsparto. Wśród wykonawców jest Dmytro Hrycenko, czołowy aktor naszego teatru, gra w wielu spektaklach, ciekawa osobowość twórcza. Alina Dworak zaczynała od studia teatralnego, jest z nami przez wszystkie trzy lata. Kateryna Kołmykowa jest zaangażowana praktycznie we wszystkie nasze inscenizacje. Z wykształcenia nie jest artystką, ale prawdziwą teatralną duszą, nie wyobraża sobie życia bez teatru. Jewhen Sosnowski wcześniej pracował w innym teatrze, dołączył do nas w Kijowie. Nawiasem mówiąc, w stolicy zaczęli dołączać do nas inni aktorzy z teatrów Mariupola. Staliśmy się swoistym magnesem dla ludzi twórczych. W Teatrze na Podolu zwróciłem się do administracji z prośbą o udostępnienie nam dekoracji do spektaklu. Wybraliśmy dekoracje ze spektaklu „Na dnie”, który nie jest już prezentowany w repertuarze teatru. Przerobiliśmy je, a żeby „ożyć” te dekoracje, mieliśmy trzy próby. Teatr na Podolu zapewnił nam światło i dźwięk. Dzięki kolegom podczas spektaklu na scenie padał „śnieg”. Przyjęto nas tutaj jak swoich, udzielono pomocy we wszystk- Na nowej scenie Kijowskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego na Podolu odbyła się premiera spektaklu „Twarze koloru wojny” Mariupolskiego Teatru Autorskiej Sztuki „Concepcion”. PRZEDPŁATA — 2022 Wartość przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Tłumaczenie maszynowe
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 66.
Prenumerata: na 1 miesiąc 28 hrywien 14 kopiejek; na 3 miesiące 79 hrywien 42 kopiejki; na pół roku 152 hrywny 84 kopiejki; na 11 miesięcy 276 hrywien 54 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Odpowiedzialna za wydanie
Lubow HOŁOTA
K o l e g i u m r e d a k c y j n e
Lubow HOŁOTA (przewodnicząca),
Pawło MOWCZAN,
Mykoła TYMOSZYK,
Heorhij FILIPCZUK
Sekretarz odpowiedzialna
Iryna SZEWCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Wydział kultury Eduard OWCZARENKO 279-39-55 Redaktorka literacka Halina DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Redaktor dyżurny Eduard OWCZARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.
Tłumaczenie maszynowe