Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №28 за 2023 рік

16 s. · 31 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wojna przeciwko Hordzie wymaga moralnych decyzji

W minionym tygodniu w centrum uwagi, jak zawsze, były wydarzenia na frontach, a także przygotowania do szczytu NATO w Wilnie, który na czas wyjścia tygodnika zakończył już swoje prace. Niniejszy przegląd przygotowano wcześniej. Właśnie szczyt NATO jest wydarzeniem o charakterze strategicznym i na wielką skalę dla Ukrainy, ponieważ na tym szczycie rozstrzygano kwestie związane z możliwością członkostwa naszego państwa w NATO oraz, odpowiednio, kroki na drodze do NATO i terminy przebycia tej niełatwej, ciernistej, ale skrajnie dla nas niezbędnej drogi. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski Wiktor SKORYK, obserwator „Słowa Proświty” Nasi główni i najwięksi partnerzy, a są to przede wszystkim USA jako światowy lider oraz Niemcy jako najbardziej wpływowe centrum Europy, nalegają na to, że dla wstąpienia do NATO obowiązkowe są reformy w kwestiach wzmocnienia instytucji demokratycznych, rozwój reform prawnych, zniszczenie masowej korupcji oraz reformy życia finansowo-gospodarczego na Ukrainie. Spróbuję wyjaśnić to, czego w warunkach dyplomacji i niechęci do zaszkodzenia partnerskiemu wsparciu zbiorowego Zachodu dla Ukrainy w wojnie przeciwko agresorowi nie mogą wypowiedzieć publicznie oficjalne osoby najwyższej światowej rangi. Nie mam takich ograniczeń – przebywania w tych ramach, dlatego mogę swobodnie, ale nie mniej odpowiedzialnie, powiedzieć bez dyplomacji co następuje: Pomimo krzyczącej i oczywistej konieczności jak najszybszego wstąpienia Ukrainy do NATO, nasi zachodni partnerzy całkiem słusznie stawiają zasadnicze wymagania dotyczące wyżej wymienionych reformacji na Ukrainie. Bo jeśli ich nie postawią, to obecna ukraińska władza będzie próbowała uniknąć ich wykonania, ponieważ dla zachodnich mężów stanu, jak i dla mnie, nie jest tajemnicą, że obecna ukraińska władza ma znaczne, zagrażające autorytarne zapędy, a większość wymagań-reform jedynie imituje; to znaczy władza Ukrainy pragnie wejść i do UE, i do NATO w stanie „jak jest”, ze swoimi autorytarnymi „smakami” i odpowiednimi do nich planami swojego budowania państwa. Podjąć ryzyko, by mieć w swoich szeregach autorytarne, niezreformowane państwo takiej skali jak Ukraina, Zachód nie chce. Co więcej, w takich okolicznościach nie gwarantuje to Zachodowi, że Ukraina, choć będzie wroga wobec Moskwii, nie stoczy się do Ukrainy, która będzie bardzo podobna do Rosji i gdzie, oprócz wszystkiego, będzie wrzeć kolosalna korupcja, która z czasem, po zakończeniu wojny, może spowodować przepływ przekazanych przez Zachód Ukrainie technologii wojennych i nowoczesnych wzorców do Hordy, co wyrządzi ogromną szkodę całemu systemowi obrony NATO. Nie uwzględniać takich ryzyk odpowiedzialni zachodni liderzy nie mają prawa. Chyba że autokraci pokroju Erdoğana chętnie powitaliby choćby zaraz wstąpienie właśnie takiej Ukrainy, właśnie z taką władzą, skłonną do autorytaryzmu. I Erdoğan nie jest jedynym przykładem. Dlatego zachodni liderzy nastawieni są na to, by dać jasny sygnał, że z radością i zrozumieniem przyjmują pragnienie Ukrainy szybkiego wstąpienia do NATO i gwarantują Ukrainie członkostwo w NATO pod dwoma obowiązkowymi warunkami: 1. realna demokratyczna i prawna reformacja oraz minimalizacja korupcji; 2. wyzwolenie wszystkich terytoriów okupowanych przez agresora, w czym kraje Zachodu zobowiązują się nieustannie pomagać. Myślę, że właśnie w tych kategoriach zostanie sformułowane końcowe komunikaty szczytu. I uważam to za całkiem słuszne stanowisko. W zamian Zachód bierze na siebie obowiązek oraz gwarancje wszechstronnej pomocy Ukrainie nie tylko do zwycięskiego zakończenia wojny, ale i do czasu, gdy Ukraina stanie się pełnoprawnym członkiem NATO. Kontynuacja na str. 2 SOFIJA MAJDANSKA 12–13 PRENUMERATA—2023 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można prenumerować w oddziałach „Ukrposzty” za pomocą „Katalogu wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą” na 2023 rok (II półrocze)” z dostawą: 1 mies. – 28,39 hrywien. 3 mies. – 80,17 hrywien. 5 mies. – 141,95 hrywien. Można również prenumerować naszą gazetę na stronach internetowych „Ukrposzty” https://pered-plata.ukrposhta.ua/ oraz DP „Prasa” http://presa.ua/

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Wojna przeciwko Hordzie wymaga moralnych decyzji», s. 1

Wojna przeciwko Hordzie wymaga moralnych decyzji

Zakończenie. Pocz. na str. 1. W ten sposób szybkość przejścia drogi do NATO całkowicie zależy od sukcesu demokratycznych przemian w naszym państwie i wysiłków ukraińskiego społeczeństwa, które musi nie tylko przetrwać i zwyciężyć w wojnie o swoje istnienie, ale i zapewnić sobie gwarantowany brak powrotu do stanu swojego państwa, podobnego do Rosji – autorytarnego, korupcyjnego ślepego zaułka rozwoju społeczeństwa. Nie zmuszają nas do reform, od nas jedynie wymagają bycia odpowiednimi do wymogów przebywania w jednym szeregu ze światem demokracji i wolności. I gwarantują pomoc w wojnie wyzwoleńczej. Cała histeria, która została rozkręcona przez polittechnologów ukraińskiej władzy wokół warunków wstąpienia do NATO, żądanie bez żadnych warunków i natychmiast (albo przynajmniej zaraz) przyjęcia do NATO – to próba hałasem uniknięcia reform, które nie tylko słusznie zostały wysunięte przez naszych partnerów, ale i są niezbędne dla samego ukraińskiego społeczeństwa, które, nawiasem mówiąc, zmniejszą korupcję i spowodują sterowalność władzy przez społeczeństwo, a nie przez własne interesy – wszystko to także ma sprzyjać sukcesowi w wojnie z Hordą. I w tym aspekcie karykaturalnie wyglądały oświadczenia Zełenskiego o tym, że on jeszcze, rzekomo, nie zdecydował, czy ma jechać na ten szczyt, czy nie. Wszystkie te maskaradowo-infantylne działania wywołują co najwyżej homeryczny śmiech albo też irytację i pogardę do niego ze strony zachodnich liderów. Pojedzie przecież, oczywiście! Z jego niezdarnego blefu byłoby doprawdy śmiesznie, gdyby nie było tak smutno. Na początku wojny w pełnoskalowej fazie Zachód widział, ale nie zwracał uwagi na wszystkie porażki obecnej ukraińskiej władzy. Przeciwnie, w celach propagandowych celowo heroizował Zełenskiego – wszystko po to, aby zorganizować szerokie społeczne wsparcie na całym świecie dla heroicznego ukraińskiego narodu w wojnie przeciwko śmiertelnemu gigantycznemu potworowi – Hordzie. Jeśli zauważyliście, w ostatnim czasie tej sztucznej „heroizacji” Zełenskiego w zachodnich mass mediach znacznie ubyło. Bo to już nie jest aktualne. Oni nie akcentują uwagi na wpadkach ukraińskiej władzy i tego wystarczy teraz, ponieważ ogólnie mobilizacja zachodnich społeczeństw na pomoc Ukrainie już jest faktem, który się dokonał i ma mniej więcej stały tonus. Teraz ten tonus zależy tylko od sukcesów na Ukrainie, przede wszystkim na frontach. Sztuczna heroizacja Zełenskiego na Zachodzie się skończyła, ale nie skończyły się spekulacje jego otoczenia na problematyce wojny, i ta histeria, która została przez niego urządzona w ostatnim tygodniu, jest tego naocznym świadectwem. Do tej histerii zupełnie nieoczekiwanie dla mnie podłączyły się niemal wszystkie ukraińskie mass media, a niedawna publikacja redakcyjna w „Europejskiej Prawdzie”, pod którą podpisała się nie tylko cała redakcja, ale i wszyscy dziennikarze tego wydania, w ogóle jest „wieńcem” kampanii szczucia uznanego za „winnego” w natychmiastowym nieprzyjęciu do NATO bez żadnych warunków – Joego Bidena. Jest to świadectwem tego, jakie wartości i narracje są bliskie temu wydaniu i dla całej tej kampanii szczucia ogółem: wszystko sztucznie sprowadza się do jednej osoby, co nie dziwi, bo właśnie tak widzą ten świat autorzy – w autorytarnym aspekcie, gdzie wszystko zależy od jakiegoś lidera; co więcej, oni świadomie obłudnie twierdzą, że wszyscy inni zachodni liderzy (znowuż właśnie liderzy, wszystko inne redakcji nie interesuje i ona z niczym innym się nie liczy = autorytaryzm) zgadzają się bez warunków i natychmiast przyjąć Ukrainę do NATO. No świadome przecież kłamstwo! To nie tak, i daleko nie tak, wystarczy tylko sumiennie wygooglować, żeby łatwo się o tym przekonać. Między tym, na szczycie będą niechybnie ogłoszone nowe pakiety pomocy dla Ukrainy i, być może, nawet rewolucyjne. I jedna taka decyzja w przeddzień została podjęta właśnie przez „przeklętego” Bidena, który odważył się na dostawy amunicji kasetowej dla potrzeb Ukrainy w wojnie przeciwko Hordzie. Tą decyzją, bardzo trudną ze względu na pewną niekonwencjonalność zastosowania takiej amunicji, została pokonana jeszcze jedna – być może najtrudniejsza „czerwona linia”. Tak, przekazanie amunicji kasetowej do wykorzystania przez Siły Zbrojne Ukrainy – to bardzo poważny i zdecydowany krok, który bez wątpienia stanie się ważnym wkładem w sukces letniej kampanii wyzwoleńczej Ukraińskiego Wojska. Dziennikarze zapytali Bidena, dlaczego właśnie teraz odważył się na ten zdecydowany krok. Prezydent USA odpowiedział krótko i jasno: „Dlatego że Ukrainie teraz brakuje amunicji”. I dodał, że dopóki produkcja i dostawy amunicji nie osiągną niezbędnych wolumenów, dotąd jest konieczność dostarczania amunicji kasetowej, pod pokwitowaniem ukraińskiej władzy – w żadnym wypadku nie wykorzystywać tej amunicji w miejscowościach z obecną ludnością cywilną, a także poza granicami państwowymi Ukrainy. Oczywiste jest, że w obecnej sytuacji może to mieć rewolucyjne skutki, bo w tej wojnie dominuje artyleria. To główny temat tej wojny, jej siła napędowa. Jeśli SZU nie otrzymują wystarczająco amunicji artyleryjskiej, jak to było minionej zimy, nie mogą utrzymywać nawet obecnych rubieży, nie mówiąc o dalszym posuwaniu się – właśnie takie są surowe realia tej wojny. Przyczyna w tym, że to wielkoskalowa wojna, w której bierze udział ogromna liczba wojsk i maszyn bojowych, do zniszczenia których potrzebna jest ogromna ilość materiałów wybuchowych. Innego sposobu, żeby to zrobić, poza środkami artylerii, po prostu nie istnieje: tylko artyleria jest zdolna „dostarczyć” więcej materiałów wybuchowych przeciwko wrogowi niż jakikolwiek inny rodzaj Sił Zbrojnych, włączając Siły Powietrzne. SZU potrzebują stabilnych dostaw co najmniej około 100 tysięcy zwykłych pocisków kalibru 155 mm miesięcznie. To absolutne minimum. A w ideale – ponad 300 tysięcy miesięcznie. Lecz, niestety, realnie wystrzeliwuje się wielokrotnie mniej, bo nie ma w dostatku, więc musimy bardzo, bardzo oszczędzać. Dzięki temu, że „przeklęty” Biden namówił wreszcie Japonię do dostarczania wypełniaczy wybuchowych, która produkuje ich najwięcej, USA i europejscy partnerzy w NATO znajdują się w procesie zwiększania swoich miesięcznych temp produkcji z około 65 tysięcy pocisków do około 110- 120 tysięcy. Oczywiście pewna część tego pozostanie dla ich wojska – USA i NATO. Ta liczba wkrótce gwałtownie wzrośnie, ponieważ w Bułgarii „nagle znalazły się” znaczne zasoby do produkcji i dostaw takich pocisków. Jak widzicie, sumaryczna ilość produkcji pocisków nawet w przyszłości zdoła jedynie osiągnąć poziom potrzeb Sił Zbrojnych Ukrainy na poziomie nieco wyższym od absolutnego minimum, a o ideale – 300 tysięcy miesięcznie, nawet z uwzględnieniem zakładu produkcji amunicji w Ukrainie, który niedawno rozpoczął produkcję, można marzyć co najwyżej w odległej przyszłości. Dlatego znaleziono jedyne możliwe rozwiązanie: dostarczać bomby kasetowe w formie pocisków kalibru 155 mm, zawierających 88 subamunicji – małych bomb. Jak to działa: po osiągnięciu zadanej wysokości nad celem taki pocisk „rozsypuje się” i „ulewą” z 88 bomb spada na cel, wybuchając i zmiatając wszystko, co istnieje na powierzchni co najmniej 300 m kw. – przede wszystkim wrogą piechotę, jakkolwiek by się nie chowała w okopach i ziemiankach, a także ich technikę i umocnienia polowe. Skuteczność jest porażająca – w dosłownym i przenośnym znaczeniu! Ale warto zaznaczyć, że takie bomby są niezwykle niebezpieczne także dla ludności cywilnej, ponieważ nie wszystkie 88 subamunicji wybuchają przy upadku, dlatego pozostają zagrożeniem wybuchowym dla ludności cywilnej po wojnie. Taki „pozostałość” niewybuchów może sięgać nawet 20-30, a nawet do 50% ich liczby – właśnie takie wskaźniki są charakterystyczne dla rosyjskich bomb kasetowych, które mają na uzbrojeniu i których używają w wojnie przeciwko Ukrainie. Właśnie dlatego zostały one zakazane konwencją, którą podpisało 111 państw, ale 74 państwa jej nie podpisały i wśród nich – USA, Rosja, Brazylia, Indie, Iran, Pakistan, …i Ukraina również. Ale powiem wam oto co: większość tych, którzy podpisali, albo nie ma możliwości produkowania bomb kasetowych, albo znajduje się pod „parasolem” państw-gigantów. Prowadzenie wojny wymaga moralnych decyzji. Fakt: Rosja prowadzi wojnę na wyniszczenie Ukrainy. To wygnało miliony Ukraińców z ich domów; Orda ukradła tysiące dzieci; zabiła już setki tysięcy cywilnych Ukraińców, zniszczyła znaczne części kraju, dokonuje ludobójstwa – Orda nieustannie szuka sposobów, aby zabić jak najwięcej Ukraińców. Nic dziwnego, że ten ludożerca już zasiał ogromne części wschodniej i południowej Ukrainy milionami min (co najmniej już 10-15 milionów), a także dziesiątkami, jeśli nie setkami tysięcy sztuk niewybuchów. Moskiewszczyzna nieustannie stosuje pociski kasetowe przeciwko Ukrainie. W Ukrainie takich amunicji kiedyś było niewiele, ale wszystkie te niewielkie zapasy zostały już całkowicie zużyte. Pociski kasetowe, które będą nam dostarczać USA, mają nieporównywalnie niższy wskaźnik niewypałów – tylko 2,3–3%. Natomiast przypomnę, że w ordyńskich – od 20% do 50%. Przy okazji, świadczy to również o tym, o ile skuteczniejsze są amerykańskie pociski kasetowe, które prawie wszystkie wybuchają na polu walki, a ordyńskie – od ćwierci do połowy nie wybuchają. A co najważniejsze: USA mają kolosalny zapas takich pocisków – około 4,6 mln! A jeśli tę gigantyczną liczbę pocisków pomnożyć przez 88 subamunicji, które się w nich znajdują, to liczba ta staje się oszałamiająca, nawet biorąc pod uwagę to, że nie wszystkie takie pociski przekażą Ukrainie, ale jeśli, na przykład, 1,5 mln, to i ta liczba jest grandiozna! Więc w długoterminowej perspektywie, kiedy NATO i Ukraina razem zwiększą produkcję zwykłych pocisków do niezbędnego poziomu (czyli ponad 300 tysięcy miesięcznie) w przyszłym roku, to potrzeba pocisków kasetowych jeśli nawet nie zniknie, to na pewno się zmniejszy, a póki co jest to jedyna droga dla Ukrainy, by wygrać tę wojnę. Oczywiście, takie zwlekanie (ale to nie jedyna przyczyna) z przekazaniem pocisków kasetowych Ukrainie dało agresorowi dużo czasu, żeby zaminować znaczną część Ukrainy. Ale nikt nie był gotowy na taką wojnę – wojnę o charakterze totalnym artyleryjskim i minowym, i nikt nie wiedział, że zapasy pocisków i min w Moskiewszczyźnie były tak wielkie. Teraz Orda jednak znacznie się wyczerpała i zaczyna coraz bardziej odczuwać głód pociskowy. Dlatego dostawy pocisków kasetowych mogą stać się przełomowym czynnikiem w przebiegu tej wojny. W tym tygodniu wydarzyła się jeszcze jedna nieco niespodziewana i znacząca wiadomość. Bez zbędnego hałasu do Ukrainy z Polski dostarczono jeszcze 12 śmigłowców uderzeniowych Mi-24W! To właśnie to, czego skrajnie potrzebuje nasza wyzwoleńcza ofensywa w tej godzinie – maksymalnie obniżyć przewagę wroga w lotnictwie frontowym. Sam fakt posiadania takiej dodatkowej niemałej liczby śmigłowców uderzeniowych odbierze wrogowi chęć zbyt częstego wylatywania na nasze pozycje i zmusi ich środki obrony oraz ich składy broni i koncentracji najbliższych rezerw do trzymania się z dala od pozycji wysuniętych, a co za tym idzie, zwiększy możliwości dla naszej ofensywy na froncie. I właściwie bezpośrednie uderzenia tych śmigłowców przydadzą się do sukcesu naszej ofensywy, osłony bojowych szyków ofensywnych. Warto zaznaczyć, że w lotnictwie frontowym przewaga agresora jest największa właśnie w liczbie śmigłowców, a nie samolotów, dlatego taka pomoc jest ważnym wkładem w przebieg naszej wyzwoleńczej ofensywy. Główny wniosek przeglądu: Ukraina w sprzyjających warunkach, a co najważniejsze, jeśli nie będzie imitować, a rzeczywiście przeprowadzać demokratyczne i prawne reformy pod naciskiem naszych partnerów oraz ukraińskiego społeczeństwa, może w najkrótszym czasie stać się 33. państwem, pełnoprawnym członkiem NATO. I żadne Węgry czy ktokolwiek inny nie będą w stanie zablokować postępu Ukrainy do NATO. A Moskiewszczyzna trochę się powścieka, trochę poćwiczy w szantażu zimą nuklearną, ale wkrótce szybko jej przejdzie. Chiny już, choć skrycie, ale okazują niezadowolenie z tej wojny, bo nieudana agresja Ordy, w której pokładały swoje pewne geopolityczne nadzieje i zyski, teraz zaczyna przynosić im straty, zarówno ekonomiczne, jak i polityczne. Mamy silną szansę, ale musimy w tym celu zaprowadzić demokratyczny i prawny ład u siebie w państwie. I wyzwolić wszystkie swoje ziemie od okupacji przy pomocy naszych partnerów, do których musimy odnosić się bez podejrzeń, bez bezsensownych oskarżeń i wymyślonych teorii spiskowych. Tak, musimy być wytrwali i wymagający, ale po partnersku, po przyjacielsku, bo do naszego Zwycięstwa idziemy razem – całym Ukraińskim narodem w partnerstwie i przy pomocy świata demokracji i prawa. Na frontach trwa wytrwała i konsekwentna praca bojowa w celu przebicia wysuniętej linii oporu okupantów. Teraz wydaje się, że wszystko dzieje się bardzo powoli, ale najtrudniej rozbić właśnie tę linię, a to żmudna praca, która wymaga wytrwałości, cierpliwości i rozwagi. Wszystko to jest, wszystko to robią nasi wojownicy na froncie. Przypomnijcie sobie, na przykład, że podczas II wojny światowej desant sił sojuszniczych w Normandii przez kilka miesięcy z rzędu dobijał obronę Wehrmachtu, za to potem wszystko potoczyło się aż do samych Niemiec, jak po maśle. Dlatego warto, aby wszyscy uzbroili się w cierpliwość i każdy na swoim miejscu nieustannie robił wszystko dla naszego Zwycięstwa. A co najważniejsze – wierzyć w nasze Wojsko i wiedzieć, że zwyciężymy! Jeszcze jednego znamiennego wydarzenia z zeszłego tygodnia pominąć nie mam prawa i nie chcę. Retransmituję tutaj, w finale naszego przeglądu najważniejszych wydarzeń, swoje pozdrowienia dla Wałerija Załużnego, bo ten człowiek jest tego wart: Z okazji urodzin, Dowódco! Z 50. rocznicą życia, Wojowniku! Sława Ukrainie! Bohaterom Sława! Wiktor SKORYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na 5 lipca 2014 roku i swoiste „milczenie owiec” ze strony władz, a w istocie tolerowanie prorosyjskich narracji w centrum miasta, skłaniają do rozmyślań o wyborze i konsekwencjach. Jak tu nie wspomnieć, że mieszkańcy Słowiańska w wyborach do Rady Najwyższej w 2014 i 2019 r. wybierali prorosyjskiego Jurija Sołoda, który nigdy nie mieszkał i nie pracował w obwodzie donieckim, za to reprezentował najpierw Blok Opozycyjny, a potem ze swoją żoną N. Korolewską – OPZZ. No i w 2020 roku miejscowi wprowadzili do rady miejskiej taką liczbę przedstawicieli OPZZ, że ci w istocie sparaliżowali działalność organu samorządowego. Zaufanie. Wypaplał się, że jest żonaty i ma córkę. To wszystko, czym mój sąsiad podzielił się ze mną. Dalej będę opowiadać to, co mimo woli usłyszałem z jego snów. Ołeś zbyt szybko zasypiał. Jakoś chorobliwie szybko. Po zaledwie kilku sekundach, gdy tylko głowa dotykała poduszki, oddychał równo i już coś mruczał. Czasem przez to mamrotanie przebijały się całe frazy, co dziwne, całkiem logicznie zbudowane. Kiedy wieczorem do drzwi naszej sali zapukał mój syn, Ołeś właśnie zasnął. Pukanie go nie obudziło. Niespodziewanie przez mamrotanie wyłapaliśmy z synem słowa „Sława” i kilka razy – „ogień!”. Wyglądało na to, że wydawał komendę swojemu towarzyszowi broni. Mój Taras uśmiechnął się i cicho powiedział: „O, tobie dzisiaj nudno nie będzie. A czy zaśniesz?”. Rzeczywiście noc nie należała do nudnych. Najpierw Ołeś komuś opowiadał, że jutro do boju, który na pewno wygrają. Ale najwięcej rozmawiał przez sen ze swoją żoną. Nawet usłyszałem jej imię. Mówił do niej: „Taniu, jestem w „mażornej” sali. Tutaj trzeba było wprowadzać administrację wojskową. To w nawiązaniu do tego, że w niegdyś kurortowym mieście, do którego wojna przyszła 12 kwietnia 2014 r., prorosyjskie nastroje podgrzewano od wewnątrz i z zewnątrz, i nie prowadzono z nimi zdecydowanej walki, dopóki SBU nie zaczęła wyłapywać miejscowych łotrów, którzy korygowali barbarzyńskie ostrzały swojego miasta już po 24.02.2022 r. Dlatego reakcja nieobojętnych mieszkańców Słowiańska i innych Ukraińców na upokorzenie jednego z symboli państwa jest mi bliska i zrozumiała, a milczenie władz – nie. Zdjęcie z otwartych źródeł Ukrainiec. Ja ci nawet powiem: „Taniu, ja cię bardzo, bardzo kocham”. I mówił jej, że dawno chce ją zobaczyć, ale nie może opuścić frontu. I że będą musieli jechać do Kijowa – zaprowadzić tam porządek, ale nie mogą teraz tworzyć „dziury we froncie, przez którą na Ukrainę wejdą źli ludzie”. Najwyraźniej Ołeś wiedział o swoim nawyku, bo rano jakoś zmieszany zapytał, czy przypadkiem nie przeszkadzałem mu spać. Zapewniłem, że nie, a o jego nocnych majaczeniach nie powiedziałem nic. A kiedy on, ubrany w mundur, wychodził z sali, powiedział: „Batia, zdrowiej”. Ja zaś odpowiedziałem: „Życzę ci, abyś wrócił z wojny do swojej Tatiany żywy i nieuszkodzony”. Przechwyciłem jego spojrzenie – domyślił się, jak usłyszałem to imię. Kiedy na szpitalnym korytarzu ucichły jego kroki, do sali weszła moja lekarka i zaczęła przepraszać za niespokojnego sąsiada. Odpowiedziałem, że wręcz przeciwnie, jestem jej wdzięczny za to drogie dla mnie spotkanie. To był prawdziwy dar losu: Ołeś jakby przyszedł do sali z powieści Remarque’a „Trzej towarzysze”. Z tego nieśmiertelnego dzieła, które opowiedziało ludzkości o frontowcach I wojny światowej. O tych, których w powojennej pokojowej Europie nazywano „straconym pokoleniem”. Najwyraźniej musimy i my wkrótce przeżyć takie same bolesne próby. Ale dziwne: rozumiejąc, że nocne majaczenia Ołesia zrodzone są z przebywania w piekle obecnej wojny, nie wyłapałem w sobie nawet nutki litości dla niego. Przeciwnie, z zachwytem czułem nie lada potęgę jego natury. Siłę godności, którą Wasyl Stus nazwał „staniem prosto”. „My czasem żałujemy człowieka i nie wiemy, że kiedyś, może, nazwiemy go szczęśliwym” – bardzo chcę, aby los Ołesia potwierdził tę mądrość Remarque’a.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Nie wybaczać – ukarać!

Ihor ZOC. Umieszczony w centrum przyfrontowego Słowiańska billboard, na którym tekst reklamowy został celowo napisany z kilkoma rażącymi błędami, wywołał oburzenie wśród miejscowych działaczy Proświty. I nie tylko wśród nich. Zrobiono zdjęcia, umieszczono je w mediach społecznościowych, a mieszkaniec miasta, weteran dziennikarstwa i krajoznawca Wiktor Skrypnyk zwrócił się do Wojskowej Administracji Cywilnej Słowiańska ze skargą na twórców obraźliwego dla języka państwowego tekstu. „To drwina z języka ukraińskiego. Tak nie wolno robić!” – skomentował Wiktor Skrypnyk dla „Słowa Proświty”. Większość użytkowników mediów społecznościowych potępiła „kreatywność” firmy taksówkarskiej, cytujemy: Wołodymyr Krasnodemśkyj: „To zrobione specjalnie, żeby ludzie wyśmiewali język ukraiński. I właścicieli tych wstrętnych szyldów trzeba wziąć za kark”; Eduard Torśkyj: „To szkalowanie języka ukraińskiego przez małorosjan”; Valeriy Ryabukha: „To celowa kpina w stylu moskali”; Maryna Szyjan: „Groza! Drwina z języka”; Witalij Hryncyszyn: „Cyniczna zniewaga języka ukraińskiego”; Dukh Valentina: „Zrobili to celowo. Proste zdanie napisać z błędami! Drwina z mowy”; Olha Dubowyk: „To już pogarda. Nie jest śmiesznie i nie jest kreatywnie”. Przymusowa przesiedlenka z obwodu donieckiego Kateryna Fiłonowa zauważa, że to nie humor, a swoista postawa: „Chcieli narzucić nam język reklamy – macie”. Według pani Kateryny jest to przejaw latentnego separatyzmu, na który często cierpią taksówkarze. Są użytkownicy, którym oburzające reklamowe wygibasy kreatywnych twórców ze Słowiańska przypomniały przejęzyczenia pewnego nieudolnego urzędnika i ostrzegają – „Ostrożnie, Aziriwka!”. Jednak zatroskani Ukraińcy na Facebooku nie tylko wyrażają oburzenie, ale też proponują: Wołodymyr Mozhunow: „To zniekształcenie języka ukraińskiego. Świadome. Jest tam o tym napisane. Pełnomocnik ds. ochrony języka państwowego powinien zareagować”; Pawło Kramar: „Pierwszy lepszy policjant, który przejeżdżał lub przechodził obok tego świństwa, zobowiązany był ustalić, kto zapłacił, i dalej działać w ustalonym prawem porządku w obronie prawa. Dalej śledztwo, sąd, wyrok. Tylko tak, bo jeśli nie tak – nie ma państwa”; Tetiana Ostrowśka: „Oni po prostu wyśmiewają się i drwią z ukraińskiego. Za takie podejście trzeba przynajmniej karać grzywną”; Nina Danyluk: „Za taką zniewagę języka państwowego trzeba kreatywnie karać!”. Są wpisy, w których wzywa się do zwrócenia uwagi na działalność władz lokalnych. Przymusowa przesiedlenka z obwodu donieckiego Tetiana Milczenko jest nastawiona krytycznie: „To nie reklama taksówki! To reklama administracji wojskowych w obwodzie donieckim, na których czele stoją kolaboranci, rolnicy, aptekarze, menedżerowie…”. Swoją drogą, użytkownik Facebooka Serhij Iwanowycz zaproponował Donieckiej Obwodowej WAC i jej szefowi Pawłowi Kyryłence, żeby „wpłynęli i zdjęli tę antyukraińską drwinę, a właścicielowi, agencji reklamowej i władzom lokalnym za IPSO dokręcili śrubę!”. Słusznie, czyż nie?! Tymczasem w firmie taksówkarskiej „905” tłumaczą, że w reklamie chcieli po prostu przyciągnąć uwagę za pomocą błędu w tekście… Czyli powtórzyli to, co tak samo z naruszeniami gramatyki napisano na dole billboardu: „Błędy w napisie zrobione z motywów kreatywności reklamy”. Nic nie zrozumieli albo udali. Władza nie reaguje. Tymczasem pojawienie się billboardu w przeddzień rocznicy wyzwolenia Słowiańska od terrorystów puti-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Sen wojennej nocy

Wieczorem do mojej szpitalnej sali „dokwaterowano” nowego. Małomównego chłopaka-wojskowego. Przy poznaniu tylko się przedstawił i powiedział, skąd pochodzi. Jego rodzinne miasto w obwodzie dniepropetrowskim dobrze znałem z młodości. Dopiero później Oleś (tak go tu nazwę) opowiedział, że na front poszedł jako ochotnik już pierwszego dnia wojny. Hryhorij TYTARENKO, dziennikarz, m. Połtawa Ja również nie mogłem nie przyznać mu się, że fatalnego 25 lutego sam udałem się do rodzinnej komendy wojskowej, by zapisać się na ochotnika. I najwyraźniej szczerze rozbawiłem jego oficerów, gdy usłyszeli mój wiek. Ale tego drugiego dnia wojny, niezwykle niepokojącego, uwierzyłem w nasze nieuniknione zwycięstwo. Bo już rano przy komendzie stały w długiej kolejce setki ochotników, zapełniając przestrzeń między ulicami Szewczenki i Puszkina. Przyznaję: byłem tym wzruszony do łez, bo rozumiałem, że tak błyskawicznie nikt nie mógł dostać wezwań. W tej długiej kolejce byli ludzie w każdym wieku. Sporo kobiet. Pomyślałem wtedy, że to pewnie medyczki. Tego samego dnia u mnie, hipotonika, po raz pierwszy w życiu „skoczyło” ciśnienie. Mój sąsiad po sali podzielił się, że chciał walczyć jako czołgista, bo ma taką specjalność wojskową, ale czołgów brakowało, więc opanował zawód żołnierza obrony przeciwlotniczej. Rok walczył w charkowskich lasach. Potem z wrzodem żołądka trafił do połtawskiego szpitala wojskowego, a dochodził do zdrowia w cywilnym szpitalu. Nasza noc była ostatnią w jego cywilnym leczeniu. Dalej miał znów trafić do szpitala wojskowego. Z jakiegoś powodu uparcie nazywał mnie „Batią”. Dotąd nigdy nie byłem Batią. Myślę, że to zwyczajny frontowy zwrot młodszych do starszych. Miał 33 lata, ale na oko – dobrze za so-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Budynek Aktu Złuki uznany za obiekt dziedzictwa kulturowego

Budynek na Placu Sofijskim w stolicy, gdzie prezydent UNR Mychajło Hruszewski ogłosił Akt Złuki w 1919 roku, uznano za obiekt dziedzictwa kulturowego. Stosowne zarządzenie podpisano w KMPP 6 lipca 2023 roku i zostanie ono przekazane Ministerstwu Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy w celu wpisania do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy. Budynek mieszkalny nr 21/20, położony na rogu ulic Włodzimierskiej i Sofijskiej, zachował swoją autentyczność i jest ważnym elementem kształtowania historyczno-architektonicznego otoczenia Soboru Mądrości Bożej w Kijowie – zabytku UNESCO. Wcześniej ten budynek, z balkonu którego Mychajło Hruszewski ogłosił historyczny Akt Złuki UNR i ZUNR, chciwi stołeczni deweloperzy chcieli rozebrać i wznieść biurowiec o dziesięciu kondygnacjach z podziemnym parkingiem. Sprawiedliwość dziejowa zwyciężyła! Przygotował Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia z otwartych źródeł

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Paweł Postyszew i Hołodomor: stalinowski inkwizytor w wyszywance

Gorliwego bolszewika i rosyjskiego tkacza z Iwanowo-Wozniesieńska Pawła Postyszewa, który ubierał się w wyszywankę, z Ukrainą łączyły działalność polityczna oraz żona T. Postołowska z Kijowszczyzny. W 1923 r. po raz pierwszy znalazł się na Ukrainie. Skierowano go do pracy partyjnej: rozpoczął od stanowiska kierownika wydziału organizacyjno-instruktorskiego Kijowskiego komitetu gubernialnego KP(b)U, a od listopada 1926 r. pracował jako sekretarz Charkowskiego komitetu okręgowego i miejskiego partii, wybrany członkiem KC KP(b)U do lata 1930 r. Służbowo-nomenklaturowym awansem Postyszewa osobiście opiekował się sekretarz generalny KC KP(b)U Łazar Kaganowicz. Wasyl MAROCZKO, honorowy przewodniczący Narodowego stowarzyszenia badaczy Hołodomoru-ludobójstwa Ukraińców. Obydwaj byli wysłannikami Stalina, poskramiali ukraińskich „nacjonalistów-odchyleńców”: narkoma oświaty Ołeksandra Szumskiego, pisarza Mykołę Chwylowego, ekonomistę Mychajła Wołobujewa. Dzięki nomenklaturowemu wsparciu Postyszewa odbywała się przymusowa kolektywizacja, przeprowadzano deportacje ukraińskich rolników na Syberię, ideologiczna fabrykacja sfabrykowanego procesu Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU). Zdobywszy na Ukrainie doświadczenie polityczne i organizacyjne, Postyszew osobiście zajmował się skupem zboża w rejonach Środkowego Powołża, Syberii w latach 1930–1932. W latach Hołodomoru zapraszano go na posiedzenia biura politycznego KC WKP(b), chociaż był tylko członkiem biura organizacyjnego KC. Operacyjne umiejętności w zakresie masowego konfiskowania chłopskiego zboża przydały się kierownictwu politycznemu w Moskwie. Uległy wykonawca stale radził się Kaganowicza, który prosił wodza: „Postyszewa w żadnym wypadku nie można oddawać Radzie Komisarzy Ludowych. Jest potrzebny i cenny w sekretariacie KC bardziej niż w RKL”. Zasłużył na „wysokie zaufanie”, ale kosztem życia milionów ukraińskich chłopów, dziesiątek tysięcy pracowników oświaty, literatów, artystów. Na Powołżu i Syberii, a wcześniej na Ukrainie, Postyszew traktował ludzi, jakby byli drewnem. W sierpniu 1931 r. złożył raport o deportacji „kułaków”, jakby chodziło o wywóz drewna, a nie o złamane losy ludzi, zajmował się technicznymi kwestiami zagospodarowania Kołymy przez „przesiedleńców pracujących”, wśród których byli Ukraińcy. W składzie komisji KC WKP(b) śledził „martwe dusze” na liście górników Donbasu, których należało zaopatrzyć w kartki na chleb. Postyszew brał udział w posiedzeniu biura politycznego KC 8 lutego 1932 r., które przyjęło uchwałę o utworzeniu obwodów w USRR i Kazachstanie. Zbliżony do wierchuszki, która rozstrzygała wszystkie bieżące kwestie, Postyszew demonstrował oddanie i gotowość do wykonywania wszelkich zadań. 15 czerwca zaproponował system „represji towarowej”, czyli wstrzymanie dostaw towarów dla wsi i kołchozów, które nie wykonywały planu skupu zboża w przeliczeniu na gospodarstwo. Nieprzypadkowo Kaganowicz pisał w tej sprawie do Stalina: „Postyszew bierze się teraz specjalnie za tę sprawę”. Status pełnomocnika KC WKP(b) pozwolił mu stosować „surowe represje” wobec „odchyleńców skupu zboża”, opierać się na części wojsk GPU, hojnie wydawać rozkazy – „należy aresztować”. Łączenie systemu „represji towarowej” z metodami „surowej represji”, czyli stosowaniem siły fizycznej, było skierowane na wykrywanie „czarnych spichlerzy” (zboża ukrytego przez chłopów). W raportach służbowych Postyszew mimochodem lubił używać frazy – „kilka słów o represjach”, jakby chodziło o coś drugorzędnego. Bardzo „potrzebny człowiek”, jak nazywał go Kaganowicz, nie ukrywał własnego zamiaru pozbawienia chłopów chleba, żywności, mienia, a co za tym idzie – życia. Kolejny rajd moskiewskiego emisariusza na Ukrainę zakończył się narodową tragedią dla Ukraińców – Hołodomorem. Zakładając wyszywankę, jakby był etnicznym Ukraińcem na święto, stalinowski inkwizytor zmusił 25 mln ukraińskich chłopów do „postowania”. 19 grudnia 1932 r. biuro polityczne KC WKP(b) „niezwłocznie” wysłało Postyszewa na Ukrainę w celu organizacji skupu zboża. Miał „zasiąść w decydujących obwodach Ukrainy w charakterze pełnomocnika specjalnego”, aby „podjąć wszelkie niezbędne środki o charakterze organizacyjnym i administracyjnym dla wykonania planu skupu zboża”. Moskwa pozwoliła mu i upoważniła go do głodzenia Ukraińców. Jednocześnie z nim na Ukrainę przybył także Kaganowicz, czyli doszło do „desantu” politycznego w celu przeprowadzenia operacji specjalnej – terroru głodem. 22 grudnia Postyszew przyjechał do Charkowa, który był wtedy stolicą USRR, a 23-go zmobilizował aktyw partyjny obwodu dniepropetrowskiego do „skoncentrowanego natarcia”. Operacja „Hołodomor” rozpoczęła się w czterech rejonach, które nie wykonywały zadania skupu zboża nałożonego przez państwo. Stalinowski wysłannik żądał „wpisywania na czarną listę” wsi i kołchozów, czyli zorganizował ich blokadę żywnościową i komunikacyjną, natychmiastowego stosowania „kary w naturze” wobec „sabotażystów”, a to oznaczało konfiskatę inwentarza i innych produktów. Osobiście inicjował przeprowadzanie „specjalnych procesów sądowych”, nakazał deportować „elementy kułackie i kontrrewolucyjne”, bezlitośnie stosować „najwyższy wymiar ochrony społecznej” – rozstrzelanie. We wsiach i rejonach obwodu aktywnie zaczęły działać pozasądowe „trójki”, sądy polowe, które aresztowały bezpartyjnych agronomów i „sabotażystów” z legitymacjami partyjnymi. Wskazana retoryka polityczna odsłaniała przerażającą zbrodnię przeciwko rolnikom. Po raz pierwszy w historii ludzkości stawali się oni ofiarami świadomie zorganizowanego głodu. Zbrodnicze działania Postyszew uzgadniał ze Stalinem, raportował przed nim. 28 grudnia 1932 r. powiadomił kremlowskiego patrona: „Postawiłem sprawę na ostrzu noża o natychmiastowym i bezdyskusyjnym wywozie na poczet skupu zboża wszystkich funduszy, w tym siewnych”. Dla byłego fabrycznego tkacza chłopska agronomia z jej bilansem zbożowo-paszowym to nic, dlatego rozumował w dziwny sposób: po co chłopom ziarno. Dusił się gniewem z powodu prób republikańskiego kierownictwa zachowania funduszy siewnych, bo „petlurowska hołota z tego się cieszyła”. Satanistyczne uosobienie zła szalało na ukraińskich czarnoziemach, zabraniało siać i spożywać chleb, głodziło skazanych na śmierć rolników. Działalność Postyszewa była zbrodnicza, ponieważ osobiście pozbawiał chłopów ziarna, wzywał organy karno-represyjne do walki z „kułackimi gniazdami”, a to około 400 tys. gospodarstw z populacją 1,5 mln osób. Bardzo cieszył się z tego, że skutecznie „przesiał organizacje partyjne, wygnał wszystko, co płochliwe, petlurowskie, sabotażowe”, odniósł zwycięstwo w wyniku zadania „decydyjącego ciosu”. Nie bał się odpowiedzialności politycznej i karnej za publiczną i wojowniczą retorykę, ponieważ nią przypodobywał się kremlowskim protektorom – Stalinowi, Mołotowowi, Kaganowiczowi. Osobiście informował Stalina o tym, że „wydał zadanie GPU – winnych będziemy rozstrzeliwać”. Prosił o zgodę wodza na wysiedlenie „dwustu-trzystu kułaków z Dniepropietrowszczyzny na Północ”, a otrzymawszy ją, uspokajał popleczników – „nie bać się starć z kułakami” i prowadzić niszczycielską wojnę z „wrogami władzy radzieckiej”. Dziwna władza, która miała taką liczbę zewnętrznych i wewnętrznych wrogów. Zakładając wyszywankę, Postyszew wyglądał jak polityczny błazen, wszak gromił „petlurowską hołotę”. W wyszywankach walczyli bojownicy głównego atamana Symona Petlury, a ukraińskie kobiety rozpoczynały żniwa, wiązały zbożowego diducha z żyta i pszenicy. Dla nich wyszywanka to nie wiejska moda, a symbol etnicznej i mentalnej tożsamości, społeczno-obyczajowej odrębności. Stalinowski wysłannik w wyszywance wyglądał jak strach na wróble, wykorzystywał głód jako kaftan bezpieczeństwa. 24 stycznia 1933 r. Postyszewa mianowano drugim sekretarzem KC KP(b)U i pierwszym sekretarzem Charkowskiego komitetu obwodowego partii. Faktycznie był pierwszym, ponieważ wykonywał wolę samego Stalina. W 1933 r. Postyszew 14 razy odwiedzał kremlowski gabinet wodza, otrzymywał wytyczne, wskazówki, a rozmowy trwały kilka godzin. Na spotkaniach byli Stanisław Kosior, Włas Czubar, Kaganowicz, Mołotow, czekista Stanisław Redens. Otrzymawszy instrukcje od grupy spiskowców, Postyszew wracał na Ukrainę w celu ich realizacji. Otrzymywał wiadomości od sekretarzy komitetów obwodowych o „faktach trudności żywnościowych, niedożywienia i głodowania we wsiach, miasteczkach i miastach”, ale obojętnie przyglądał się masowemu morowi. W czerwcu 1933 r. stalinowski wysłannik zapewniał, że „ten rok” będzie „ostatnim rokiem trudności”, mówił nawet o wyjściu Ukrainy z „sytuacji przełomowej”. Zagraniczni dyplomaci, którzy obserwowali wydarzenia na Ukrainie, informowali o 7–10 mln poległych od zorganizowanego głodu, a dla Postyszewa to zwykły „przełom”. Na czerwcowym (1933 r.) plenum KC KP(b)U Postyszew nierozważnie przyznał się do udziału Stalina w organizacji zbrodni Hołodomoru. „Towarzysz Stalin niejednokrotnie podkreślał tę myśl – zaznaczał Postyszew – że skup zboża to nie po prostu skup zboża przez państwo, a to, oprócz wszystkiego innego, wybitna broń, metoda reedukacji kołchoźników, tych wczorajszych pracowników indywidualnych, na prawdziwych pracowników gospodarki socjalistycznej”. Zatem skup zboża to broń, ale szczególna – masowego rażenia poprzez celowy głód. Coś podobnego mówili wtedy S. Kosior i sekretarz Dniepropietrowskiego komitetu obwodowego partii Mendel Chatajewicz. Utożsamiając skup zboża z „wybitną bronią”, Postyszew „wsypał” Stalina, który „niejednokrotnie” wzywał do skorzystania z niej. Partyjna wierzchowina, która brała udział w organizacji Hołodomoru na Ukrainie, była związana wspólnym duchem wilczej watahy. Śledziła przywódcę, wtórowała jego wyciu do księżyca. Nikt z urzędników nie uznał swojej winy, niedopełnienia obowiązków, czyli zbrodni. 4 stycznia 1934 r. Postyszew odważył się wyrzucać sekretarzowi Winnickiego komitetu obwodowego KP(b)U Wołodymyrowi Czerniawskiemu „przełom” zeszłego roku, a także ostrzegł przed „politycznym minusem”, jeśli „będą głodni i spuchnięci, chociażby jednostki”. A byli, i to setki tysięcy na Winnicczyźnie. Błazen w wyszywance nienawidził języka ukraińskiego, kultury. Postyszew nie tylko pozbawiał Ukraińców chleba, ale i na wszelkie sposoby „wykorzeniał” ich duchowość. Włączył się do walki z „chwylowizmem” i „szumskyzmem”, przynajmniej ideologicznie wspierał „linię generalną” partii, przebywając wtedy na Ukrainie. Pod koniec lat 20. Postyszew nie odważył się krytykować starego bolszewika i członka biura politycznego KC KP(b)U Mykoły Skrypnyka w odniesieniu do nowej ukraińskiej pisowni, „internacjonalizmu” kultury proletariackiej. Ludowy komisarz oświaty Skrypnyk pozwalał sobie na śmiałe wyrażenia w odniesieniu do „rusotjapstwa i rosyjskiego nacjonalizmu”, ostrzegał przed „teorią podwójnej ukraińsko-rosyjskiej księgowości w kwestii narodowej”, która była promowaniem „rosyjskiego nacjonalizmu” i lekceważeniem wszystkiego, co ukraińskie. W 1931 r. Skrypnyk obawiał się „rozpuszczenia w internacjonalnych formach osobliwości kultury narodowej”, czyli miał wyraźne priorytety kulturalno-oświatowe. Rosyjski nacjonalizm, a nim była przesiąknięta świadomość Postyszewa, nieuchronnie prowadził do wielkomocarstwowego szowinizmu. Nienawiść do „narodowych obrzeży” byłego Imperium Rosyjskiego głęboko zakorzeniła się w mentalności Rosjan. Skrypnyk nalegał na nauczanie dzieci w języku „narodowości większościowej danej republiki”. 16 czerwca 1933 r., występując na plenum KC KP(b)U, Postyszew zuchwale wyśmiał Skrypnyka, który nie tylko kładł nacisk na „g”, ale i „rozstawił swoich ludzi po całym systemie organów oświaty”. On osobiście żądał od Skrypnyka publicznej pokuty do wieczora 5 lipca, czyli „złożenia biuru politycznemu krótkiego listu z uznaniem swoich błędów i zdecydowaną pełną ich krytyką w celu opublikowania w prasie”. Doświadczony polityk i weteran partii odmówił uklęknięcia: 7 lipca zastrzelił się. Samobójstwo Skrypnyka, do którego skłonił Stalin i jego etatowy inkwizytor Postyszew, aktywowało operację stalinowskiej „denazyfikacji” Ukrainy. Stalin w 1932 r. miał zamiary zwolnienia całej ukraińskiej wierzchowiny politycznej. Postyszew zabrał się do „oczyszczania” systemu oświaty z „burżuazyjno-nacjonalistycznego niedobitka”: w latach 1933–1934 zwolniono i aresztowano 200 pracowników Ludowego Komisariatu Oświaty USRR, cały skład obwodowych wydziałów oświaty, 90% wydziałów rejonowych. Nowy ludowy komisarz oświaty Wołodymyr Zatoński oświadczył o 30–40% „klasowo-wrogich elementów” w instytucjach pedagogicznych, o aresztowaniu 268 naukowców – „zagorzałych ukraińskich nacjonalistów”. Rozpoczęło się systemowe zwijanie ukrainizacji. Dziwna i paradoksalna wydawała się sytuacja: likwidacją ukrainizacji zajmowała się osoba w wyszywance. Nic wyjątkowego i przypadkowego. Hołodomor złamał Ukraińców fizycznie, zabierając ponad 10 mln istnień Ukraińców na terenach ZSRR, a stalinowska „denazyfikacja” pozbawiała ich duchowości – języka, kultury, wiary. Zbrodnie Postyszewa na Ukrainie trwały do początku lutego 1937 r. Przeniesiono go do Kujbyszewa, by kierował komitetem obwodowym partii. Swoją czarną robotę wykonał, ale niedostatecznie aktywnie walczył z „trockistami” na Ukrainie. W lutym 1938 r. stał się japońskim „szpiegiem”, ale stroju narodowego Japonii nie używał. Areszt, przesłuchanie, a 26 lutego 1939 r. rozstrzelanie. Organizator Hołodomoru na Ukrainie, etatowy inkwizytor Stalina, który osobiście niszczył ukraińską inteligencję – okazał się ofiarą represji politycznych. Zrehabilitowano go w 1955 r. Zagadkowa kolizja. Ale jest sąd historyczny, czyli bezlitosny sąd czasu. 13 stycznia 2010 r. Sąd Apelacyjny miasta Kijowa przywrócił sprawiedliwość dziejową: Postyszewa uznano za współwinnego i winnego organizacji ludobójstwa narodu ukraińskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

więzienia, oddychałem i nie mogłem się nacieszyć powietrzem; na duszy stało się tak lekko, swobodnie i prosto, że w jednej chwili zapomniałem i o trzecim oddziale, i o przyszłości, która na mnie czekała; cały byłem kontemplacją”. Każde nowe miejsce pobytu zniewolonego O. Nawrockiego przysparzało mu dodatkowych nieprzyjemnych odczuć, gdy do oficjalnych ograniczeń wolności dochodziły czysto indywidualne jego “kaprysy”, które jednak również świadczyły o wrażliwości jego natury. “W ogóle — wspominał O. Nawrocki później — każda nowa zmiana miejsca zamieszkania wywiera na mnie jakieś zakłopotane, nieprzyjemne wrażenie. Zadziwiająco zżywam się z miejscem, z nieznanym otoczeniem… Nowe miejsce, samotność i już nie taka wolność i przestrzeń znów boleśnie na mnie wpłynęły”. Mimo wszystko przygnębiający stan fizycznej, rzec można, niewoli, który momentami doprowadzał O. Nawrockiego nawet do myśli o samobójstwie, został przezwyciężony. Między innymi dzięki temu, że człowiek ten miał solidne fundamenty wewnętrznej wolności, potrafił znaleźć punkt oparcia dla duszy w ludziach, których spotykał w życiu, w tych samych dobroczynnych ideach młodości, które nie były zapominane i “obrastały” nowym doświadczeniem, a zwłaszcza w twórczości — w poezji i przekładach, którymi O. Nawrocki, zaczynając od gimnazjalnego “rymowania”, zajmował się do ostatnich lat. Wyszedłszy spod czujnego oka żandarmów, Ołeksandr Ołeksandrowycz dość często zmieniał miejsca zamieszkania, zajmował się różnymi sprawami urzędniczymi, ale to długotrwałe urzędowanie wyraźnie nie było jego “pokrewną pracą” (według Skoworody), choć i w tej sferze, jak donoszą źródła, zachowywał się z godnością, nie zginał karku przed przełożonymi. Ot, powiedzmy, ciekawostka w jednym z artykułów: “Jako wesoły rozmówca, dusza towarzystwa, gubernialny «tułumbasz» (czyli wodzirej. — W. P.) Nawrocki nie miał sobie równych w Erywaniu. Mówić lubił, mówił dużo, donośnym głosem, często porywająco i, jak to bywa z gadułami, powtarzał się… Wyższe sfery tego świata płaciły O[łeksandrowi] O[łeksandrowyczowi] chłodem czy wręcz nieukrywaną wrogością. Wszędzie okrzyknięto go nieprzystosowanym liberałem…”. Właśnie twórczość literacka — oryginalna poezja i poetyckie przekłady — była wyraźnym przejawem i “pokrewieństwa” pracy, i głębokiej wewnętrznej wolności, które w poszczególnych kontekstach można postrzegać także jako protestacyjne. Większość swojego życia O. Nawrocki spędził poza Ukrainą, ale w zdecydowanej większości jego poezja i przekłady są w języku ukraińskim. I to wszystko w czasach obowiązywania osławionego cyrkularza wałujewskiego i ukazu emskiego, skierowanych na niszczenie i zakaz języka ukraińskiego, w czasach oficjalnej imperialnej rusyfikacji Ukrainy. Swego czasu Wołodymyr Naumenko słusznie zauważył, że “Nawrocki przez całe swoje życie nie przestawał pracować nad ukraińskim słowem”, inny zaś badacz rozszerzył tę myśl, mówiąc, że “imię Nawrockiego jest ważne dla tych, którzy interesują się ojczystym słowem, jako imię człowieka przejętego szczerą miłością do literatury ukraińskiej, który dał wzorce pięknego języka i poruszał w swoich utworach literackich żywotne kwestie”. Ukraina, ukraińska nauka, nasze literaturoznawstwo mają wielkie i dawne długi wobec Ołeksandra Nawrockiego, dzisiejszego 200-letniego jubilata. A długi w dobrej społeczności, jak wiadomo, należy zwracać…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Skoworodyńskie nuty w losie Ołeksandra Nawrockiego

Wołodymyr POLISZCZUK, doktor filologii, profesor, m. Czerkasy. W ślad za 200-letnimi jubileuszami Tarasa Szewczenki (2014) i Pantełejmona Kulisza (2019) do tej samej daty dociera ich szczery zwolennik i brat w Bractwie Cyrylo-Metodiańskim Ołeksandr Ołeksandrowycz Nawrocki (1823–1892) — jeden z tych „braciszków”, którym przypadło znacznie mniej publicznej uwagi w kolejnych dziesięcioleciach i stuleciach. Mniej, w porównaniu z tymi samymi Szewczenką i Kuliszem, tym samym Mykołą Hułakiem, o którym napisano nawet powieść („Czwarty wymiar” R. Iwanyczuka, utwór uwieńczony Nagrodą Szewczenkowską). Tymczasem dostępne źródła, choć nieliczne, przedstawiają O. Nawrockiego jako wielce godną osobowość, całkowicie oryginalną pośród wybitnych współczesnych. W 1902 roku, z okazji dziesiątej rocznicy śmierci O. Nawrockiego, październikowe i grudniowe numery „Kijowskiej Stariny” opublikowały „Wspomnienie” Wołodymyra Naumenki oraz obszerny artykuł Ołeksandra Szramczenki „A. A. Nawrocki”, które właściwie stały się podstawą dla późniejszych publikacji o cyrylometodiańczyku, publikacji, w większości z których konstatująco mówiono o jego życiowych kamieniach milowych i dorobku twórczym. W szczególności o O. Nawrockim pisali także jego krajan-krajoznawcy Mychajło Ponomarenko i Hryhorij Hołysz. Aby zbytnio się nie powtarzać, zaznaczę tylko kilka biograficznych momentów, zwracając większą uwagę na cechy wewnętrznego świata O. Nawrockiego, korzystając z poszczególnych fragmentów tychże publikacji z 1902 roku, w tym także zamieszczonego w publikacji A. Szramczenki niedokończonego listu samego Ołeksandra Ołeksandrowycza do nieznanego adresata (adresatki?), listu, w którym nie brakuje charakterystycznych i pominiętych uwagą w późniejszych publikacjach treści. Zatem przyszły cyrylometodiańczyk i poeta urodził się 9 sierpnia (według n. st.) 1823 roku w Antypówce w powiecie złotonoskim, w rodzinie bezrolnego szlachcica. Wcześnie stracił ojca i w dalszym ciągu miał wsparcie od znanych krajanów — Ołeksija Kapnista i Mykoły Hułaka, kuzyna, również później „braciszka”. Tutaj warto zwrócić uwagę na jeden ciekawy historyczny akcent: Złotonoszczyzna była prawdopodobnie jedynym powiatem w ówczesnej Ukrainie, który „delegował” do składu Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego trzech dostojników — oprócz O. Nawrockiego i M. Hułaka także Ołeksandra Tułuba — dziadka znanej pisarki Zinaidy Tułub… O. Nawrocki stopniowo i z powodzeniem uczył się w Złotonoskiej szkole powiatowej, Połtawskim gimnazjum klasycznym, na wydziale historyczno-filozoficznym Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie, który ukończył w pamiętnym 1847 roku, będąc już członkiem bractwa. 1 kwietnia tego samego roku młodzieniec został aresztowany. W kręgu braciszków O. Nawrocki należał do radykalnego skrzydła (obok T. Szewczenki i M. Hułaka). Areszt i śledztwo przetrzymał wyjątkowo godnie i mężnie, wszystkie oskarżenia odrzucał, nikogo nie obmówił. Ostatecznie wyrok o więzieniu i zesłaniu O. Nawrockiego żandarmi motywowali „nie tyle zbliżeniem z ukrainofilami-słowianofilami, co uporem w nieprzyznawaniu się”. Dalej były Wiatka, Jełabuga, zdjęcie nadzoru policyjnego, Kursk, Petersburg i do śmierci — Kaukaz i Zakaukazie (Dagestan, Erywań, Temir-Chan-Szura). W ostatnim z miasteczek (obecnie Bujnaksk) O. Nawrocki został pochowany. Pracował na różnych urzędniczych stanowiskach, a równolegle — bardzo płodnie tworzył jako poeta i tłumacz. Ten wielki dostojnik rzeczywiście napisał bardzo wiele oryginalnych utworów i jeszcze więcej dokonał przekładów. O nich mówiono w szeregu publikacji także nowszego czasu. Ale „z różnych okoliczności, a głównie z powodu nadmiernej skromności autora, do tej pory pozostają, z nieznacznym wyjątkiem, w rękopisach”. Spróbujmy uważniej spojrzeć na wewnętrzny świat niezapomnianego jubilata, posługując się także jego własnymi myślami-sądami oraz ocenami jego współczesnych. Przede wszystkim konstatujemy znane fakty: na O. Nawrockiego, na kształtowanie się jego myśli i uczuć mieli wpływ T. Szewczenko, M. Kostomarow, M. Hułak. Im, nawiasem mówiąc, Ołeksandr później poświęcił cały szereg poezji-dedykacji i przekładów. Ale wpływy te najwyraźniej nie byłyby tak istotne, gdyby nie był tak podatny i wnikliwy sam O. Nawrocki, mający delikatny i wrażliwy ład duszy. Urodzony za rozkwitu epoki romantyzmu, miał duszę całkowicie romantyczną, zachowując taki jej stan do starości. „W 1882 roku — pisał jeden ze współczesnych — Nawrocki miał około 60 lat, ale z wyglądu wydawał się młodszy niż na swój wiek, duszą zaś był młodzieńcem, pełnym jasnych porywów i nadziei, który nie chciał widzieć życiowego brudu, który ignorował jego małostkowość i wznosił się marzeniami w romantyczną dal. Pod względem swojego światopoglądu był to prawdziwy romantyk w najlepszym tego słowa znaczeniu”. Któż wie, czy O. Nawrocki był zaznajomiony chociaż z jakimiś utworami Hryhorija Skoworody, o tym, zdaje się, nie mówiono w publikacjach o nim. Ale szereg sądów Ołeksandra Ołeksandrowycza, ich semantyka, bardzo wyraźnie nawracają do idei skoworodyzmu, i takie nawracanie w dużej mierze było uwarunkowane delikatnością i wrażliwością jego własnej duszy. Mówiąc o skoworodyzmie O. Nawrockiego, mamy na myśli przynajmniej kilka wielce znamiennych cech, a mianowicie: świadome dążenie do samopoznania od młodzieńczych lat, takie samo świadome pragnienie „życia sercem” („filozofia serca”, kordocentryzm), szczery zachwyt pięknem i harmonią świata, przyrody, wznoszenie kategorii miłości i dobra itp. Można mówić także o pewnym światopoglądowym dualizmie, ponieważ czynnik duchowo-religijny zawsze, zwłaszcza w młodzieńczym wieku, miał dla O. Nawrockiego wielce ważne znaczenie. Wszystko to można wystarczająco przekonująco dowodzić wierszami już wspomnianego listu O. Nawrockiego do nieustalonego adresata. „Żyjąc sercem — pisał w nim między innymi Ołeksandr Ołeksandrowycz — byłem naiwnie religijny, bezmyślnie wierzyłem, ciepło i żarliwie się modliłem, religia i życie dla mnie szły jakoś rozdzielnie, nie widziałem między nimi żadnych sprzeczności. Trzeba zaznaczyć, że modlitwa nigdy nie była dla mnie obowiązkiem, a zawsze natchnieniem, czyli powabem serca, a ja modliłem się wtedy prawie codziennie — i nawet często na świeżym powietrzu”. idąc na uniwersytet, zachwycony kontemplacją kijowskiej przyrody i jej niezwykłą jasnością (Kijów i teraz kocham bez pamięci), modliłem się ciepło i gorliwie… To była prostoduszna, szczęśliwa pora przygotowania do samorozwoju, kiedy człowiek musi uświadomić sobie i określić swoją działalność wobec samego siebie, wobec innych i wobec całego otoczenia”. Modlę się, Panie, modlę się: Od złości ciężkiej wybaw mnie! Niech jagnięciem cichym się stanę, — Twój olejek w duszę wlej… To z wiersza „Modlitwa”, jednego z niewielu, którego tekst trafił do artykułu o O. Nawrockim i został opublikowany, bo przecież mnóstwo innych pozostaje dotąd w rękopisach. I można być pewnym, że idea Boga, szczerej wiary, przenikliwej religijności w tych innych wierszach, niepublikowanych, jest bardzo wyraźna. Zróbmy tutaj taką sobie „dygresję liryczną”, szerzej argumentując wagę i przychylność O. Nawrockiego do czynnika religijno-duchowego, faktora wiary choćby tym, że ten człowiek nawet w późniejszych swoich dziesięcioleciach nie wypuszczał z pola duchowego widzenia Pisma Świętego, innych ksiąg duchowo-religijnych, korzystał z nich i popularyzował, w szczególności także przekładając i parafrazując je na język ukraiński, do tego, jeśli nie wszędzie jako pierwszy, to bez wątpienia jako jeden z pierwszych. Oprócz ponad stu „Psalmów proroka Dawida” pióra O. Nawrockiego należą przekłady fragmentów z pierwszej Księgi Mojżeszowej, Pieśni nad Pieśniami Salomona, obszerne fragmenty Ewangelii według Mateusza, ksiąg proroków Habakuka, Nahuma, Sofoniasza, Aggeusza, Izajasza, niektórych innych tekstów biblijnych, z których ten utalentowany i głęboko myślący artysta czerpał natchnienie i pożywkę do rozmyślań. Właściwie, tak jak jego wybitny rodak i poprzednik H. Skoworoda, choćby przy tworzeniu swojego „Ogrodu boskich pieśni, który wyrósł z ziaren Pisma Świętego”. Zbieżności między rozmyślaniami H. Skoworody i O. Nawrockiego widzimy także w pojmowaniu zjawiska piękna jako kategorii wartościującej, chyba że młodszy z nich patrzył na to zjawisko przede wszystkim przez pryzmat literacki, poetycki. Mówiąc o swojej od dzieciństwa pasji do czytania, która w nim samym wzbudzała pierwsze przebłyski tworzenia, O. Nawrocki w tymże liście zauważył, że wszystko to „nie minęło daremnie, rozwinęło we mnie smak i poczucie piękna, a jeszcze bardziej rozwinęło serce względem głowy”. Pomińmy na moment ostatnią frazę, a podkreślmy rozumienie przez O. Nawrockiego istoty „poczucia piękna”. Zauważył on, że „Piękno to nie tylko zbytek i rozkosz życia; nosi ono w sobie korzenie dobra i prawdy; bez niego człowiekowi byłoby nieswojo (pisze — „nie-łowko”) w życiu, czegoś by mu brakowało”. W kontekście tych swoich rozmyślań oznaczył także ciekawe, najwyraźniej jego subiektywne, rozważanie o ważności właśnie poezji jako „organu życia”, bo przecież, jego zdaniem, „nic tak nie oczyszcza naszej duszy i całej naszej moralnej natury, jak poezja…”. Teraz o pominiętym wyżej „sercu względem głowy”. Właściwie, o harmonii między zmysłowym, emocjonalnym a myślowym, rozumowym. Wyraźnie mając skłonność do filozoficznego pojmowania bytu, przy całej swojej romantyczno-duchowej uczuciowości O. Nawrocki rozumiał i odznaczał konstruktywną (czy twórczą) właściwość racjonalnego jego, bytu, składnika. Odnośnie siebie, zakochanego w literaturze i zafascynowanego czytaniem, wnioskuje, że „czytanie lekkie nie daje jeszcze wiedzy, — wziąłem się za czytanie poważne, filozoficzno-historyczne: zamiast towarzystwa zacząłem odwiedzać studenckie zgromadzenia — i tutaj otworzył się przede mną nowy, czarujący świat, pełen życia i wszystkiego, czym tylko błyszczy żarliwa, piękna młodość”. Czyli chodzi o drogę poznania świata i samopoznania, nad którą zastanawiał się, ważmy, młodzieniec-student jeszcze na progu samodzielnego dorosłego życia. Znowuż, któż wie, czy była choćby jakoś pośrednio obecna w tym procesie światopoznania i samopoznania skoworodyńska myśl, ale myśl miłośnika mądrości Skoworody odnośnie „poznaj siebie i stwórz siebie” w cytowanych pismach O. Nawrockiego przeziera dość wyraźnie. Wszystkie te rozmyślania studenckie o urządzaniu życia społecznego, notował O. Nawrocki, „lepiej niż wszelkie książki rozwijały we mnie wszystkie instynkty dobra; bywało, uczysz się dla nich i na nich. Jak surowo dyskutowano, jak prawidłowo rozumiano każdą nową myśl, każdy jasny uczynek, czyje by one nie były, — jak wierzono nam w szczęśliwą rękojmię przyszłości!...”. Wiemy, jak twardo czy wręcz okrutnie uderzył carat w te nadzieje i marzenia, w tym uderzył O. Nawrockiego: areszt, więzienie, zesłanie… Wszakże romantycznego i kochającego życie cyrylo-metodyjczyka niepowodzenia nie złamały, choć stan niewoli go widocznie gnębił. O. Nawrocki miał szczególny stosunek do wolności, szczególnie wyostrzone jej odczucie. Właściwie, tak jak u Skoworody z jego „De Libertate”. Jeśli chodzi o O. Nawrockiego, to możemy mówić i o wolności, rzec można, fizycznej, i o wolności wewnętrznej, duchowej, które w poszczególnych momentach jego życia przeplatały się. W cytowanym liście O. Nawrocki kilkakrotnie pisze o momentach wolności/niewoli, nawet tym samym akcentując szczególną ważność tych stanów dla niego samego. Powiedzmy, przebywając dwa miesiące pod śledztwem żandarmów, otrzymawszy wyrok i stając na etap, poeta opisuje swój stan poza murami więzienia: „Czerwiec, droga, świeżość i bujność pól i lasów, nieznana mi północna przyroda, — wszystko to wydało mi się błogosławieństwem po dwumiesięcznym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

bokiem, znów ku podnóżu otulonemu leśnym pasem: g-g-o-o-H-h-o-w-e-r-l-a… Nazwa tak pasowała do szczytu, jakby go gładziła, więc obydwa, jak gdyby pojawiły się razem. Wtedy, jeszcze 25 milionów lat temu. Wiosną góra, uwalniając się od śniegu, szarzała, ciemniała, potem zieleniała. Sama zaś góra, jak świadczą geolodzy, składa się z piaskowców i zlepieńców (kamienistej mieszaniny)… Od wschodniej strony przepływa rzeczka Prut. Podnóże i początek stoków pokryte są lasami bukowymi i świerkowymi itp., dalej zarośla, łąki, poprzecinane kamiennymi piargami. A od wysokości 1500 metrów zaczyna się strefa subalpejska dawnych pastwisk – połoniny. Ogólnie wszystko to stanowi terytorium Karpackiego Rezerwatu Biosfery (od strony obwodu zakarpackiego) oraz Karpackiego Narodowego Parku Przyrodniczego (obwód iwanofrankiwski). Statusy wystarczające, by uważać, że Góra znajduje się pod niezawodną ochroną, zarówno państwa, jak i nas wszystkich. Czy tak jest w istocie? WOLNOŚĆ WOLNICA Dzikie Pole Mówię Step, a myślę o naszych cennych pozostałościach… Askania, Chomutiwka, Striłciwka, Prowalla, Kamiani Mohyły… Mieszkaniec Ameryki Północnej nazywa step prerią, Południowej – pampą, Australijczyk – downlandem, Hiszpan – desierto, wojowniczy Węgier-Madziar – pusztą, i do żadnego z tych rodzajów krajobrazu nasz tarpan nie ma żadnego związku. Bo on jest wyłącznie dzieckiem Stepu, Dzikiego Pola. Ostatni z wolnego końskiego rodu zginął gdzieś tutaj, niedaleko miasteczka Askania Nowa. Lata 80. XIX wieku… Cywilizacja gwałtownie nacierała na Step, w którym dla tarpana miejsca nie zostawało. Kiedyś wolny konik, zawsze uciekał od ludzi, a tu jakoś do obejścia pewnego chłopa przybłąkała się niezwykła klacz… Przyzwyczaiła się. Nawet źrebaka przyprowadziła od domowego ogiera. Lecz pewnego razu, gdy była zaprzężona do wozu, zobaczyła ostnicowy rozlew i głośno zarżała. Rozerwała uprząż, zdruzgotała dyszel, wybiła sobie oko, ale mimo wszystko uciekła. W nocy przybiegła do zagrody, lecz tylko po to, by zabrać ze sobą własne źrebię. I zabrała! Ludzie rzucili się w pościg za obojgiem, lecz wszystko skończyło się tragicznie. Klacz złamała nogę, wpadając nią do nory świstaka i na oczach ludzi zdechła… To był rok 1889. Więcej Step wolnych tarpanów nie widział. Po askanijskich przestrzeniach teraz biegają dzikie konie Przewalskiego – dalecy mongolscy krewni taurydzkiego tarpana. Gdzieś w tym samym czasie zaznaczył się także prawdziwy zmierzch Dzikiego Pola.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„To jest Ukraina! My jesteśmy Ukraińcami!” Fragmenty

Nad książką o takim tytule zakończył pracę laureat nagrody imienia Iwana Franki, zaporoski pisarz Kostiantyn SUSZKO. Książka prezentuje nasz kraj esejami o języku ukraińskim, o Chortycy, meandrze mizińskim, Trypolu, Kamiennej Mogile, Howerli i Dzikich Polach. Ukraiński lud na jej stronach prezentują Światosław Chrobry i Kost Hordijenko, Ołeksa Dowbusz oraz Ustim Karmeluk. Hryhorij Skoworoda i Taras Szewczenko, Iwan Franko, Łesia Ukrainka, Iwan Pulu, pułkownik Petro Bołbaczan, Nestor Machno, Wołodymyr Wernadski, Wołodymyr Symyrenko, ostatni żołnierze UPA, Marija Prymaczenko, Hryhir Tiutiunnyk, Wołodymyr Iwasiuk, Łeonid Kade niuk, Pawło Sklar (ziomek z rodzinnej wsi). Przyszła książka, jak powiedziano w rękopisie, dedykowana jest „Dzielnym i sławnym obrońcom Rodu Ukraińskiego”. Z PRZEDMOWY Napisać tę książkę zmusiła mnie wojna, rozpętana przez kremlowskiego miernotę. Wydaje się, że dopiero teraz, w warunkach niesłychanej moskiewskiej agresji, kiedy nie po prostu wiesz, a słyszysz, odczuwasz, jak jęczy rodzinna ziemia pod stopami obcego, kiedy niszczone są doszczętnie nasze miasta i wsie, a przede wszystkim giną najlepsi z najlepszych twoich rodaków – teraz zrozumiałem, że dotąd nie oddawałem się Ojczyźnie w pełni. Jak, zapewne, i my wszyscy. Nie opuszcza myśl, że mogło do tego nie dojść. Nie tylko dlatego, że ktoś z nich tam, w stolicy na bagnach, by go zatrzymał, ale także pod warunkiem, gdybyśmy byli inni. Świadomość coraz częściej zaczęła zaglądać tam, gdzie przyczaiły się przyczyny, przez które agresja stała się możliwa. Przecież czekistowski pomiot liczył nie tylko na własną siłę, ale i na naszą możliwą bezsilność – to przecież takie oczywiste! Niedopałek dobrze wiedział, że w ekstremalnych warunkach nierzadko najpierw wysiewa się panikę, potem niewiarę, rozczarowanie. A tam już do zdrady jeden krok. Skąd to się bierze? Przede wszystkim z ignorancji: kiedy wiemy tylko to, co nam podstępnie i umiejętnie podsuwają z boku; kiedy świadomość nasza formuje się nie na faktach, a na emocjach; kiedy w porę nie zdążyliśmy (nie umieliśmy, nie chcieliśmy) przyswoić prawdy, a nie zmyślenia. Więc milczeć nie sposób. DROGĄ DOBRA Meander miziński Planowe wykopaliska w Mizinie, na podwórku kozaka Koszela, rozpoczęły się w 1907 roku. Ze znacznymi przerwami badania trwały całe stulecie. Okazało się, że posiadłość Koszela położona jest na miejscu osady, która ma co najmniej 20 tysięcy lat. Zbadano 5 mieszkań, podobnych do jurt (drewniany szkielet, przykryty i owinięty skórami). A w mieszkaniach i obok nich nieskończona ilość różnorodnych wyrobów z kości mamuta i kamienia. W szczególności dziecięce zabawki, kobiece figurki i rzeźby zwierząt, ozdoby. Nawet instrumenty muzyczne, na przykład bransoletka z zestawem dźwiękowym, złożona z pięciu oddzielnych, niezamkniętych pierścieni! Coś w rodzaju kastanietów. Więc starożytni mizińczycy nie tylko porozumiewali się między sobą, ale i śpiewali, grali, tańczyli. Tak, znali muzykę. Badaczom udało się odczytać ją ze specyficznych nacięć na tych samych kościach mamuta, które śmiało można uważać za przodków nut. Według tych „nut” już od kilku lat wykonuje muzykę Czernihowska Orkiestra Wojskowa Południowego Dowództwa Operacyjnego SZU. Lecz najbardziej unikalna okazała się (wreszcie dotarliśmy) bransoletka z kości mamuta z ornamentem w stylu… …oczywiście meandra – kąty proste, które tworzą nieprzerwaną linię! Meander… 2250 wiorst od Hellady. Jak się tu znalazł? Kto go dostarczył, przecież i styl, i treść są analogiczne? Specjaliści wyjaśniają, że podobne rzeczy powstają spontanicznie. Mówią, że jednocześnie, albo po pewnym odstępie czasu tam i tam powstały (zdarzyły się) identyczne lub podobne rzeczy, wydarzenia. A co stoi za spontanicznością?.. NA WSZYSTKICH POLACH Trypole Znaczna część wizerunków na Kamiennej Mogile – to ilustracja życia dawnych Trypolan – czyżby tak trudno było zrozumieć tę elementarną prawdę! Od rzek Stuhny, Krasnej i Bobryci, gdzie Trypole, aż do Mołocznej, gdzie Kamienna Mogiła… Od Mołocznej do Dniestru… A między nimi – Dniepr. Oto co jest ważne. Wóz, koń, haczyk, koło… I na Kamiennej Mogile to jest, i tutaj nie trzeba dzielić, a należy wszystko rozpatrywać w kompleksie. Jedna ziemia, jedna kultura, jedna wspólnota. Z celową projekcją w nowoczesność? Nie, najpierw tam, gdzie już, że tak powiem, bezsprzecznie, oficjalnie określiła się taka ludzka wspólnota, jak naród ukraiński. A to XIII wiek. Kultura trypolska? Wiek już znamy. Obszar rozprzestrzenienia (póki co) – 350 tysięcy kilometrów kwadratowych (190 tysięcy przypada na Ukrainę). A to – doliny Dniepru, Prutu, Bohu Południowego, Dniepru. Czyli obwody kijowski, czerkaski, tarnopolski, nawet winnicki i chmielnicki, z wejściem na przestrzenie czarnomorskie, zahaczając o obwody odeski, mikołajowski, chersoński. W szczególności, w pobliżu prawobrzeżnej (Dniepr) Mychajliwki (obwód chersoński) zbadano osadę tak zwanego „końcowego” etapu kultury trypolskiej – III tysiąclecie przed naszą erą. A za Ukrainą – Mołdawia, Rumunia, gdzie, w szczególności, krewniak Trypola – Cucuteni. Ile jest od chersońskiej Mychajliwki do czerkaskiego Trypola? Prawie tyle samo, co od Melitopola do… Według mapy w granicach pół tysiąca kilometrów. Oto jak rozwija się Trypolska Ojkumena. I wszystko, co będą mieli do dyspozycji ludzie w II, w I tysiącleciach przed naszą erą, i dalej, w I tysiącleciu ery naszej i jeszcze dalej – to od Trypolan. Jak by spadkobierców nie nazywali niezbyt uprzejmi sąsiedzi – Hiperborejczykami, Kimeryjczykami, Scytami, czy współcześni badacze – „jamnikami”, „katakumbnikami”, „zrubnikami” – to jedna etniczna ludzka wspólnota. Badaniem Chortycy zajmuję się od niemal pół wieku. Nie tylko poprzez książki (nawiasem mówiąc, źródeł naukowych o Chortycy jest jak na lekarstwo), ale poprzez bezpośrednie obcowanie z Wyspą. Swego czasu, za zgodą kierownictwa rezerwatu, przez 14 lat miałem w łęgach stróżówkę (sam dostarczyłem z lądu stałego wagon budowlany i odpowiednio go wyposażyłem), w której zostawiłem 1290 dni i 568 nocy własnego życia. Pracując oficjalnie w różnych gazetach i dorabiając w rezerwacie jako leśnik na pół etatu, a później przez 2,5 roku kierując rezerwatem, obszedłem całą Chortycę wzdłuż i wszerz, dotknąłem i wybadałem ją swoim sercem. Jestem więc przekonany: to nie jest militarna twierdza, a tym bardziej nie plac zabaw, lecz Świątynia Pod Gołym Niebem. Z jakimkolwiek nastrojem nie wybierałbym się na Chortycę, nierzadko na granicy rozpaczy – stąpając po ziemi Wyspy, w jednej chwili uspokajam się, odzyskuję równowagę, a z czasem nawet napełniam się siłami. Chortyca uzdrawia – to poza wszelką wątpliwością. I nie ma tu nic wymyślonego, mistycznego. Każdy kawałek lądu otoczony wodą jest już ciekawym, swoistym terytorium. Przede wszystkim tym, że wszystkie procesy zachodzą tam nieco w innym rytmie niż na lądzie stałym. Tam są inne pola magnetyczne, ponieważ wszystko wokół obmywane jest wodą, do tego u podstaw Wyspy leżą granity i gnejsy, skały, które różnią się od wapiennych i muszlowych kamieni nie tylko strukturą, ale i właściwościami fizycznymi oraz energetycznymi. Mamy więc w osobie Wyspy nadzwyczajny dar Boży. Specjalnie dla Ukrainy. Ale czy go cenimy? W każdym razie… Jakże miło mi było, a za Chortycę radośnie i błogo, gdy moje postrzeganie Wyspy poparli i zaczęli podzielać uczeni. W szczególności doktor nauk filozoficznych (wtedy był jeszcze kandydatem), starszy wykładowca katedry filozofii i religioznawstwa Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Jurij Zawhorodnij w jednej ze swoich książek powiedział: „Badania archeologiczne lat 90. XX wieku gruntownie zmieniły istniejące wyobrażenie o Chortycy. Jeśli wcześniej wyspa uważana była za zabytek historyczny, związany głównie z zaporoskim kozactwem, to po badaniach archeologicznych, dzięki którym na Chortycy odkryto i zrekonstruowano szereg sanktuariów epoki brązu, zaczęto ją postrzegać jako wyspę-sanktuarium, sakralny topos, którego źródła sięgają co najmniej III-II tysiąclecia p.n.e.” Z DNA MORZA SARMATYJSKIEGO Kamienna Mogiła …Otworzyły się jaskinie i groty z wzorami i rysunkami. Niezbyt wielkie, ale jednak. A już za wzorami i rysunkami: znaki solarne, wizerunki ludzi (zarówno kobiet, jak i mężczyzn), byków, bizonów, mamutów, koni, ptaków, jeleni, ryb, lwa, smoka. Nie tylko pojedyncze rysunki, ale całe fabuły: polowania, spółkowanie, czary. Imponująco wyglądają wózek (wóz?) zaprzężony w woły, sceny strzelania z łuku, łódeczka pod żaglem, rydwan (istnieje pogląd, że to najstarsze przedstawienie koła na świecie). Rysunki „sypały się” doprawdy jak z rogu obfitości – ze „ścian” jaskiń i grot, z pojedynczych głazów leżących na „podłodze”, nawet z pojedynczych kamyków. A jeszcze – kobiece figurki z tego samego piaskowca, rzeźby zwierząt. Sześćdziesiąt pięć grot i jaskiń, trzy tysiące głazów. Tysiące i tysiące najróżniejszych wizerunków. Ktokolwiek tu zaglądał (oczywiście ze specjalistów odpowiedniej dziedziny), wszyscy jednym głosem twierdzą, że takiego czegoś nie spotkali nigdzie na świecie. Imponujący system grot i jaskiń… Tak to – z odkrytych na dzień dzisiejszy. A przypuszcza się, że powinno ich być dwa razy więcej. Jednak dalsze uwalnianie pustych zakamarków od piasku nie jest do końca bezpieczne – może dojść do zawalenia. Ale już z tego, co odkryto przez niemal wiek badań, można powiedzieć z pewnością: Kamienna Mogiła to unikatowy zabytek. Nie można wyodrębniać – tylko dawnej sztuki, tylko historii pisma, albo wyłącznie sakralności, wyobrażeń kosmogonicznych… To kompleksowy, wieloaspektowy zabytek, u którego podstaw leży sakralność. Wszystkie wizerunki na głazach podporządkowane są sensowi Życia. Od czasu, gdy Mogiła znalazła się w polu szczególnej uwagi ludzi (12-10 tysięcy lat temu) i przez tysiąclecia, była postrzegana jako miejsce pokłonu Wyższym Siłom. Wczesnym rankiem 24 lutego 2022 roku rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja raszystów na naszą ziemię. Już po dobie światowej sławy Kamienna Mogiła znalazła się pod okupantami. Przez jedenaście kolejnych miesięcy orkowie podporządkowali ją tak zwanemu federalnemu muzeum-rezerwatowi „Chersonez Taurydzki”, który znajduje się na Krymie. WEJŚCIE Howerla Nie wiem, kto i kiedy nazwał naszą najwyższą górę Howerlą, ale gdy zobaczyłem ją po raz pierwszy zimą, oczywiście poczułem zachwyt. Gigantyczną kopą… śniegu. Która nie wydawała się ani zimno-lodowata, ani oczywiście ciepła, za to jakąś życzliwą, nawet dostępną, swoją. I ta jej ustalona nazwa rozciągała się, zaczynając od ukrytego w lesie podnóża, przez wierzchołek i na przeciwległy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Dzwoni dobrem – “Potomnym na pamiątkę”

Walentyna SEMENIAK, m. Tarnopol Na świcie naszej Niepodległości Wasyl Sawczuk napisał poemat dramatyczny “Krwawy taniec”. Lód ruszył, zaczęło się swobodniej oddychać. Więc pierwszym krokiem pisarza była wizyta w miejscowym teatrze (obecnie – Tarnopolski Akademicki Obwodowy Ukraiński Teatr Dramatyczny im. T. Szewczenki), aby tam przyjęto tekst do opracowania i opublikowano go w formacie scenicznym, czyli na scenie. Poemat wzięli, ale przy tym napomknęli, że w państwie kryzys, nie ma finansów, musimy przede wszystkim wystawiać “kasowe” spektakle. Przypominam sobie, jak wspominał o tym pan Wasyl z wyczuwalnym niewysłowionym bólem i smutkiem w oczach. Minęło trzydzieści lat i “Krwawy taniec” zmaterializował się, stał się obiektywną rzeczywistością w bycie naszego kraju. Niestety. Ale poeta pracował niestrudzenie dalej. Spod jego pióra jedna po drugiej, niczym pisklęta, które wyfruwają z gniazda i lecą w podniebienie, szły między ludzi książki – różno-gatunkowe, różnotematyczne: publicystyczne, krajoznawcze, artystyczne (poezja, dramat, humor i satyra). Czego tylko wart jest “Trzywierszowy Gienio z Troi”! Według wyników “Stepanowej wiosny–2019” Wasyl Sawczuk został laureatem Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej “W imię dobra” imienia Stepana Olijnyka (m. Odessa). Od jego lirycznych tomików poetyckich robi się cieplej na sercu. Obrazowe widzenie świata u każdego poety jest inne i niezgłębione. Właśnie ono kształtuje jego styl i charakter pisma. Tylko u niego kwiaty rdestu potrafią myć drzewom nogi, trawa – malować się na zielono, a słowa – pączkować, wiśnia u niego śmieje się, brzęczą pszczółki, kropelka deszczu obejmuje zaschniętą grudkę… Wydaje mi się, że czytając te wersy, zmięknie najtwardsze na świecie serce. A jeszcze są u Wasyla Sawczuka i takie poetyckie wersy: “Więc pracujmy, póki siła, // By droga dobrem dzwoniła”. Piękny epigraf do życiowej ścieżki każdego z nas. Wpatrując się jeszcze raz w tytuł książki “Rosinki z darowanych ścieżek”, w słowie “rosinki” zobaczyłam między literami jeszcze jedno słowo – Syn. I pomyślałam: dobry syn u dobrej matki. To o Wasylu Sawczuku, dobrym krajaninie z brzegów Złotej Lipy. Przyszły pisarz, jak lubi mawiać poeta Ihor Faryna, przyszedł na ten świat na brzegach sławnej rzeki. A nazwa mówi sama za siebie, bo przywodzi na myśl inne sławne słowa, które były właściwe mieszkańcowi Brzeżan: spokój, mądrość, wyważenie, pracowitość, skromność, cierpliwość, życzliwość, arystokratyczna szlachetność, zdumiewające zamiłowanie do rodzinnego kraju i ojczystego słowa, a co za tym idzie – codzienna i rzetelna praca na rzecz życia-rzeki, aby nie zamuliło się, aby na- Bohdan ZALIZNIAK, członek NSPU i NSŻU Andrij Sodomora – tłumacz, pisarz, profesor filologii klasycznej Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Franki, kandydat nauk filologicznych. “Andrij Sodomora – człowiek, do którego języka chce się przysłuchiwać z zapartym tchem… On zawsze subtelnie odczuwa świat i słowo, potrafi dostrzegać głębię nawet w, wydawałoby się, zwyczajnym i codziennym, – czytamy w zapowiedzi prasowej wydarzenia MIOK. – Spotkanie z Mistrzem – okazja do rozmowy o sprawach palących i jednocześnie wiecznych. Czy tracimy autentyczność swojego języka? Na co i na kogo musimy być bardziej uważni? Jak wpływa na teraźniejszość i jej odtwarzanie w sztuce obecna wojna?” Po słowie powitalnym pierwszego prorektora “Politechniki Lwowskiej” profesora Ołeha Matwijkiwa do obecnych zwrócił się Andrij Sodomora: “Jest mi miło. Denerwuję się. Nie zawsze mówi się to, co chce się powiedzieć. Nie wiem, od czego zacząć… Szedłem Lwowem gdzieś rok temu, zdaje się, ulicą Stefanyka. Zakwitł bez. W głowie: “Zakwitł bez…” Serce boli. Czekamy na Zwycięstwo. O języku nie będę mówił. Chyba że o najważniejszym. Cała bieda w tym, że między językiem ukraińskim a rosyjskim jest wielka różnica, ale w subtelnościach, drobiazgach. Język – dusza narodu, a więc rzecz subtelna. A nam trzeba iść trudną ścieżką. To – bardzo subtelna sprawa, delikatna. pełniało się czystym i wybornym srebrem-słowem… Smutno uświadamiać sobie – oddalił się od nas pisarz, odszedł w zaświaty pośród nurtowania wiosennych soków. Na mojej półce z książkami czerwienią się “Późne aksamitki” – ostatnia za życia książka pisarza. Do drugiego rozdziału zbioru weszły akrostychy, gdzie pierwsze litery każdego wersu odczytuje się z góry na dół, tworząc jakieś słowo. W danym przypadku – imię i nazwisko znanych osobistości. Ten gatunek literacki nie należy do łatwych, bo wymaga szczególnej koncentracji rozumu, myśli i intuicji. A także odpowiedniej wiedzy i obeznania z twórczością tej osoby, o której się pisze. Sawczukowi przyszło to z łatwością, ma ich aż 43, które określił terminem sylwetki-akrostychy. O ile rozumiem, to autorski gatunek. Dotąd takiego pisania nie spotkałam. Od tego i czytanie nabrało szczególnego i tajemniczego “obrzędu”. (Sylwetka – słowo pochodzenia francuskiego, oznacza krótką i zwięzłą charakterystykę osoby, przeważnie artysty). Pierwsze sylwetki-akrostychy poeta poświęcił ukraińskim światłom – Tarasowi Szewczence, Iwanowi France, Łesi Ukraince, Linie Kostenko, Dmytrowi Pawłyczce. Resztę – artystom naszego kraju. A niedawno staraniami duchowego brata, pisarza z Odessy Ołeksija Riznykiwa w wydawnictwie Anatolija Kowalenki wyszła drukiem niewielka objętościowo, ale ważna w treści znacząca książeczka Wasyla Sawczuka “Potomnym na pamiątkę”. Stała się swoistą kontynuacją już wspomnianych “Późnych aksamitek”, gdyż zakumulowała w sobie akrostychy-dedykacje dla wybitnych ludzi i przyjaciół autora, a także łamańce językowe dla dzieci. Pewnie dusza poety zawczasu w taki sposób żegnała się z bliskimi i dalekimi przyjaciółmi, z kolegami. I dzisiaj, kiedy jasna Dusza Wasyla Sawczuka świeci nam z niebieskich przestworzy, “Potomnym na pamiątkę” odbiera się w szczególny sposób: jako ciągłość pokoleń, jako przypomnienie o nieprzemijającej pamięci, o ciepłych i przyjacielskich relacjach, które trzeba chronić w sercu, o wielkości Słowa, które od początku było u Boga. Wstępem do zbioru, tak samo jak w poprzedniej książce, są akrostychy z dedykacją dla Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki. A także dla innych jasnych postaci, które swoją prawdziwą postawą życiową, dobrymi ofiarnymi czynami stały się mocnym fundamentem w dziele budowy niepodległej przyszłości naszej wielostronnej Ukrainy. Wśród nich obraz mistrza-samouka ze wsi Łapszyn Wasyla Biдуły, który jako pierwszy na Brzeżańszczyźnie stworzył pomnik Tarasa Szewczenki, który ustawiono we wsi Żukiw (1911). Ta sama wieś, o której znany ukraiński pisarz Bohdan Łepkyj napisał “Bajkę mojego dzieciństwa”. I ten pomnik nie raz niszczyły wszystkie trzy władze, które okupowały ten kraj. Wpisać w duszę obraz Kobziarza”, – A tylko tak go wszczepić w kamień! – Świeciła w mistrzu myśl, jak gwiazda. Inaczej zmalałaby zamysłu góra, – Los tak kazał gorącymi ustami. Buntowniczy duch Proroka i Śpiewaka, I ból jego, i gniew, miłość i wiarę Dogłębnie zapisała w kamień szary Wyobraźnia dłuta Wasyla. Miłość święta ten pomnik stworzyła. – Aż trzem katom nie udało się go pokonać. Czytając te dedykacje, czytelnik odkryje ogrom i wielkość dotąd nieznanych i znanych imion, jak choćby pamięci Posła do cesarskiego sejmu krajowego w Wiedniu, ulubionego trybuna ludowego Tymoteja Starucha, strzelca siczowego Wasyla Wyszywanego, pisarki Iwanny Błażkewycz, twórców „Żurawi” Bohdana i Lewka Łepkych, redaktorki czasopisma „Łytawry”, poetki Ołeny Telihi, Prezydenta Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej Kyryła Osmaka, autorki poematu wierszowanego „Marusia Czuraj” – Liny Kostenko, autora „Hranosłowa” – Dmytra Pawłyczki, artysty ludowego Ukrainy – Dmytra Hnatiuka, śpiewaczki w diasporze Kwitki Cisyk. Wśród współczesnych całe grono imion: akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, aktywny korespondent gazety proświtańskiej Heorhij Filipczuk, poeta Wołodymyr Bazylewski, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan, pisarze Lubow Hołota oraz Andrij Sodomora. Ta lista jest długa. Jej żarliwe akrowiersze poświęcone są także najnowszym wojownikom bohaterom-obrońcom: bereżańczykom Witalijowi Skakunowi, Rusłanowi Rudyczowi. Poetom-krajanom – Mykole Baziwowi, Zynowijowi Kypybidi, Jurijowi Zajacowi, Oreście Czolowiczku, krytyczce Tetianie Dihaj, doktorowi historykowi sztuki Ołehowi Smolakowi, poetom Wołodymyrowi Krawczukowi i Bohdanowi Andrusiakowi, pisarce Żannie Juzwi, powieściopisarce Nini Fiłko, literatce Stefanii Biłyk oraz wielu innym. Nie mogę nie wspomnieć szanowanego przeze mnie pisarza Ołeksę Riznykiwa, dwukrotnie represjonowanego. Poznałam go w 2013 roku na Ogólnoukraińskim ogólnonarodowym konkursie „Język ukraiński – język jednoczenia”. Oto jak pięknie pisze w przedmowie do wydania: „Obiecałem Wasylowi wydać tę książeczkę. Przysłał mi rękopis, gdzie ze swoją tolerancją postawił dwa moje sonety jako pierwsze. Niech mi wybaczy, ale przestawiłem je na koniec… Moje rozmowy telefoniczne z Wasylem zaczynały się piosenką, którą śpiewałem Wasylowi, a on mi wtórował: Jak z Bereżan do kadry siczownicy maszerowali, To krajało się serduszko z żalu i smutku, To krajało się serduszko chorążego Osypa, Jak z oczu znikała nam ta Złota Lipa… Te akrowiersze, – mówi pan Ołeksandr, – to taki plon z pola Wasyla, że po prostu cud!”. A dla mnie cudem jest to, że znam obie te wielkie postacie i że mam możliwość dotykać ich Słowotworu. Kiedy moja pamięć dotyka świetlanego imienia pisarza z Bereżan, co na Tarnopolszczyźnie, Wasyla Sawczuka, to na myśl przychodzą słowa Wołodymyra Jaworiwskiego z jego publicystycznej audycji radiowej, które dawno stały się skrzydlate: „Cóż my za naród taki?”. Napisać o bereżańczyku jest powód informacyjny – nowa niezwykła książka. Ale… zacznę z daleka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

„Język to dusza narodu!”

Jakimże językiem mówił Skoworoda?.. Nikt nie szedł łatwą ścieżką. Język to dusza narodu. Pracuje na serce. Abyśmy komunikowali się na poziomie serca i duszy. Poezję nazwałbym „kosmosem”. „Nie ma lepszego odpoczynku…” (cytuje wiersz. – B. Z.). Oto wam żywy język ukraiński. Komunikacja człowieka z Bożym pięknem. Wzorowy stoik – Iwan Franko. Pracował jak wół. Franko nigdy nie oddzielał siebie od narodu. Przeczytam coś swojego. Poezja to moja druga miłość. Termin „ukraińskość” to dla mnie kwiat. (Czyta poezję. – B. Z.). … Ostatnie słowo – „ja”. Antycznego humoru dzisiaj nie chwytamy. Odeszliśmy od intelektualnego humoru. Nasza epoka to rozwiązłość. Wzorem powściągliwości jest Hryhorij Koczur. Antyk kochał powściągliwość. Planuję środek – antyczna zasada. Seneka: „Spieszę do siebie, ale – spieszaj do siebie”. Stanąłem na ścieżce – „do siebie”. Roman Fedoriw mówił: „Piszcie!”. Zaczynał i kończył Horacym i Owidiuszem. Horacy to ogromny temat. Szewczenko i Owidiusz – dwaj wielcy przyjaciele, Horacy – ze mną całe życie. Najważniejsze: dać człowiekowi zrozumieć, że pełnia życia będzie wtedy, gdy uświadomi sobie, że człowiek jest śmiertelny. Czekam na książkę dla dzieci „Zabawy ze słowem”. Czytać – to poczytywać, szanować. Mamy dużo chwastów – z innych języków. Nie jestem pesymistą, jestem realistą. Praktyka językowa to mowa językowa. Dzisiaj mówią: „Daj usłyszeć!” zamiast „Posłuchajmy!”. Z wdzięcznością zwróciła się do Andrija Sodomory dyrektorka MIOK Iryna Kluczkowska: „Dziękuję, że zgodził się pan na spotkanie. Miałam szczęście osobiście rozmawiać z panem Sodomorą niemal codziennie, chwytać globalne sensy. To nie były dialogi, a monologi. Tak narodził się pomysł publicznego spotkania. Usłyszeliśmy żywy język od Sodomory, zanurzyliśmy się w jego żywe słowo. Mamy do czynienia z głębokim człowiekiem. Sodomora codziennie daruje nam ścieżkę w czasy antyczne. Pańskie przekłady Seneki mam na stole. Dziękuję wydawcom, że je wydali. Następna rzecz, która jest w mojej duszy, to wrażliwość Sodomory na to, co go otacza, na wszystkie procesy, które są wokół nas. Jest mnóstwo rzeczy, na które nie zwracamy uwagi. A Sodomora ma trzecie oko! Jego język oddycha Ukrainą, więc Ukraina też musi oddychać nim. Dla mnie Sodomora należy do tych, którzy kształtują środowisko. Dziękuję za to, że jest pan dzisiaj z nami, za to, że uczłowiecza nas”. Andrij Sodomora: „Czuję przychylność wszystkich i nie mogę nie odwdzięczyć się. Słowo ma ogromną wagę. Musimy ratować uśmiech – dziwo dziwne. Gardzimy łzą. Dobro idzie przeciwko złu”. Po tym, jak prowadzący Nazar Danczyszyn podziękował wydawnictwu oraz Wasylowi Haborowi za wydanie wielu książek Andrija Sodomory, w tym przekładów, pan Andrij zareagował: „Wydawnictwo „Litopys” mnie wspiera. „Sam na sam ze słowem” – wyszła właśnie teraz. „Pod cudzym cieniem” – powieść, która ma się ukazać”. „Geniusza miejsca” (jak nazwali obecni Andrija Sodomorę) powitali redaktor naczelny portalu „Zbrucz” Orest Drul, dziennikarka Tetiana Werheles i literaturoznawca Danyło Ilnycki. „Dzisiaj człowiek jest nastawiony na drogi i traci swoje życie… Jest część młodzieży, która uważa, że trzeba być sławnym. A dla mnie ważne jest, aby ludzie byli duszewni”, – uważa Andrij Sodomora. Jestem przekonany, że i sam Andrij Sodomora to duszewny człowiek. Bierzmy przykład z jego życia, utworów, z jego stosunku do języka. Międzynarodowy Instytut Edukacji, Kultury i Kontaktów z Diasporą (MIOK) Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska” przeprowadził unikalne wydarzenie – rozmowę „Żywy język od Andrija Sodomory”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Pawło MOWCZAN: „Szewczenko stał się optyką, powietrzem, tarczą i mieczem narodowym, kodem narodowym, hasłem. On dla Ukrainy jest wszystkim”

Nie wyobrażam sobie projektu „Taras Szewczenko w twórczym losie wybitnych pisarzy i artystów” bez artykułu o wielkim Ukraińcu Pawle Mowczanie. Tym bardziej, że specjalnych publikacji w takim ujęciu, zdaje się, nie było. Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki „Temat „Szewczenko w Moskwie” wyraźnie wpisuje się w konteksty współczesnego szewczenkoznawstwa” Poznałem Pawła Mowczana na początku tego stulecia, kiedy pracowałem (od 2001 roku) jako dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. O naszym duchowym zbliżeniu dobrze świadczy jego dedykacja na podarowanej mi w marcu 2005 roku niezwykle głębokiej książce rozważań „Wytoky” (2004): „Drogi Wołodymyrze! Cieszę się, że jesteśmy z tych samych źródeł i duchowo współbrzmiemy”. W tamtym czasie pisałem książkę „Taras Szewczenko: „Mój pobyt w Moskwie””, która ujrzała światło dzienne w 2007 roku. Na moją prośbę Pawło Mychajłowycz przeczytał ją w rękopisie i podarował mi niewielką, ale błyskotliwą, drogocenną Przedmowę, nasyconą miażdżącymi ocenami moskiewszczyzny. Nie omieszkam zacytować początku tego niezwykle ciekawego i mądrego eseju, napisanego ponad półtorej dekady temu: „Efekt rozpoznawalności działa na naszą podświadomość na poziomie stereotypów: wydaje się, że wiemy wszystko o tym czy innym obiekcie, tej czy innej osobowości. Wypowiadamy „Szewczenko” – i suma wiedzy o nim zdaje się wyczerpywać jego imieniem. Mówimy „Petersburg” czy „Moskwa” – i powstaje cała suma negatywów, historycznych krzywd, upokorzenia i urzędniczej samouwielbienia, karierowiczostwa i samowystarczalności, stołeczności i prowincjonalności w tych dwóch imperialnych gniazdach... Dziesiątki, setki razy osobiście podczas nauki w Moskwie snułem się stołecznymi ulicami imperium, nie zastanawiając się, że do tego hydronimu, pomnożonego przez toponim, przywiązane jest niejedno pokolenie moich współkrwistych… Kiedy bagienny duch „moskiewszczyzny” zapanuje na tych wzgórzach, zadziwi Europejczyków, a nawet przestraszy bezsensownym azjatyckim okrucieństwem, zaściankowością, bezwzględną samowolą – kiedy do wykształcenia stosunek jest wrogi, kiedy przysłowie „Kto po łacinie nauczył się, ten z prawej drogi zboczył” stało się najwyższym argumentem na korzyść prawosławia… Rzeczywiście, właśnie z Ukrainy nauka przyszła do Moskwy...” Pawło Mowczan jednoznacznie poparł „autorskie inwektywy pod adresem nowszych moskiewskich „użytkowników” i interpretatorów historii”, którzy bezwstydnie zniekształcają realne fakty, utrwalone w źródłach historycznych, na korzyść neoimperialnych tendencji i sentencji, przeinterpretowują historię Moskwy. Niezwykle ważne było poparcie wielkiego Ukraińca dla strategicznego zamysłu Centrum Kultury dotyczącego wydania serii książek, w których „ukraińska obecność w Moskwie na przestrzeni jej historii ma być naświetlona na poziomie wiedzy naukowej obiektywnie i bezstronnie”. Mowczan szczególnie w porę podkreślił konieczność „istotnego uzupełnienia portretu naszej decydującej postaci narodowej – Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, wpisując go w szerszy kontekst czasoprzestrzenny”. Według niego wtedy „staje się zrozumiałe, dlaczego właśnie nad rzeką Moskwą stoi granitowy Taras, w ustach którego zastygły słowa: „Za co bronowali włóczniami / Moskiewskie żebra?? Zasiewali, / I rudą polewali… / I szablami bronowali. / Cóż na niwie urodziło się??!”” Podobnie jak Mykoła Żułynski, Pawło Mowczan wyraził myśl, że na początku XXI wieku proponowany temat nabrał, można by rzec, egzystencjalno-duchowego sensu: „...Takie mało badane strony, jak „Szewczenko w Moskwie”, są owocne i ważne dla nas, one wyraźnie wpisują się w konteksty współczesnego szewczenkoznawstwa”. To silne i wpływowe wsparcie skłoniło mnie po półtorej dekady do przeprowadzenia w Moskwie pracy naukowo-badawczej, w tym w archiwach, której obecnie i odtąd wykonać byłoby już niemożliwe; prace szewczenkoznawcze zostały uhonorowane w 2009 roku Narodową Nagrodą Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Wkrótce na licznym zgromadzeniu patriotycznych Ukraińców w Centrum Kultury z okazji przyjazdu do nas Pawła Mowczana powiedziałem: „Jestem wdzięczny, że właśnie Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wysunęło moją pracę do zdobycia Nagrody Szewczenkowskiej, nie tylko od siebie, ale od całego zespołu Centrum, ponieważ nagrody tak wysokiego szczebla nie odbieram jako osobistej zasługi”. Ogółem wydaliśmy w rosyjskiej stolicy ponad 20 ukrainoznawczych antymoskiewskich książek w języku ukraińskim. W 2010 roku Centrum Kultury Ukrainy uzyskało status Narodowego. Zapamiętałem słowa Mowczana o twórczych Ukraińcach, którzy są pobudzeni ważnym duchowym dążeniem: „Pokazać rzeczywistość bezgranicznej trwałości naszej duszy, która jest przywiązana do decydujących w naszej nauce imion, wydarzeń, czasu i przestrzeni. Dusza formuje się i dalej, naruszając dowody swojej przynależności do wielkiego masywu, który nazywa się Ukrainą”. „Struna, co przecięta na dwoje, na troje, niech woła i martwych do boju, do boju!..” We wspomnianej Przedmowie znajduje się niedościgniony szewczenkoznawczy wniosek Pawła Mowczana, który zacytuję w całości: „Zapoznawszy się z pracą autora, zaczynamy uświadamiać sobie, że postać naszego Geniusza jeszcze nie jest wystarczająco zbadana, że jego spuścizna, w tym „Dziennik” (dziennik Szewczenki), wymagają nowego odczytania. Zbyt wiele linii sił skupia się w nim. Fundamentalne badania i wielkoskalowe uogólnienia – wszystko to jeszcze przed nami”. Ponieważ we wspomnianej książce krótki moskiewski okres (marzec 1858 roku) Dziennika Szewczenki skomentowałem, wydawałoby się, wyczerpująco, początkowo nie przyjąłem ogromu zamysłu Mowczana. Do dziś nie wiem, czy w Przedmowie była sugestia także mojego osobistego udziału w jego realizacji, ale z czasem zabrałem się za fundamentalną pracę „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki. Komentarz autorski”, którą ukończyłem dopiero po dziesięciu latach… I już podczas nielekkiej i szczęśliwej pracy kilka razy dziękowałem Pawłowi Mychajłowyczowi, że pomógł wziąć ją na barki… Nawiasem mówiąc, wyniki komentowania Dziennika poety wielokrotnie publikowano w tygodniku „Słowo Proświty”. W procesie pracy wydawało się, że Pawło Mowczan czasami nieco milcząco podpowiada. Powiedzmy, w emocjonalnym, duchowym zanurzeniu w Dziennik Szewczenki po raz pierwszy wykorzystałem poezje wielkich Ukraińców Iwana Dracza, Liny Kostenko, Andrija Malyszki, Borysa Olijnyka, Wasyla Symonenki, Wasyla Stusa… Na tę drogę nieoczekiwanie naprowadziły mnie właśnie poetyckie wersy Pawła Mowczana, kiedy komentując najwcześniejsze zapisy w Dzienniku w czerwcu 1857 roku, odkryłem, że Taras Szewczenko dokonał ich… gęsim piórem: „A pisać ochota straszna. I pióra są zastrugane”. Od razu przypomniały się już od kilku dekad przechowywane w pamięci poruszające słowa z poematu Mowczana „O T. G. Szewczence” (1973): Gdybyż znów ogień zdobyć, złapać znów wysoką chwilę, dopóki na drodze zmierzch i pióro nieostrugane skrzypi… Albo inny przykład. W kwietniu 1858 roku Szewczenko wspomniał w Dzienniku o tym, że rzeźbiarz Piotr Klodt pracował nad pomnikiem cara Mikołaja I. Kiedy w czerwcu 1859-go „monument nie do zapomnienia” otwarto, Szewczenko był na Ukrainie. Co pomyślał, po raz pierwszy zobaczywszy pomnik na placu św. Izaaka? Rozwiej sprzed oczu to kamienne czoło, Gdzie odbiły się i musztra, i kazamaty… To – Pawło Mowczan w wierszu „T. H. Szewczenko przed pomnikiem Mikołaja I” (1980). Lepiej nie odpowiedzieć. Ostro przypomniały się wersy Mowczana, kiedy w czerwcu 2005 roku w Moskwie odsłonięto pompatyczny pomnik Aleksandra II, w którym w listach do Tarasa Szewczenki pokładali daremne nadzieje nawet Mykoła Kostomarow („car… nie zabrania nam naszego języka”) oraz Pantełejmon Kulisz („on kocha nas, on wierzy nam…”). To właśnie za jego panowania przyjęto niesławne i zbrodnicze cyrkularz wałujewski (1863) oraz ukaz emski (1876), skierowane przeciwko ukraińskiemu językowi i kulturze… A teraz otwórzmy ponownie poemat „O T. H. Szewczence”, w którym Pawło Mowczan, jak nikt inny, opowiedział i uwiecznił modlitewno-katartyczne zwrócenie się Szewczenki do Boga: Gasły utyskiwania i przekleństwa, stygł język, cichła mowa… I w noc głuchą, stupiętrową wysoki podnosił się krzyk: „Carów, krwawych szynkarzy W pęta kute zakuć, W grobowcu głębokim zamurować”. I tamże u poety-filozofa Mowczana czytamy w imieniu Szewczenki i od niego samego: – Przezimujemy jeszcze. Przesmucimy jakoś, zaostrzymy pióro o pamiętny granit; i z wycierpianych łez, by więcej już nie płakać, skrzywdzony przez cara, jeszcze wywróżymy świat. Możecie odebrać to jako wczoraj powiedziane o nadchodzącej wojennej zimie lub – dawno i na zawsze napisany proroczo-wróżebny śpiew o nieuniknionym zwycięstwie nad imperialno-rosyjską krzywdą. Wszak u Pawła Mowczana nawet reminiscencje na tematy szewczenkowskie brzmią tak, jakby zostały utrwalone na wieki. Pamiętacie wiersz Kobziarza „Oj, czemuś poczerniało…” (1848) o ciężkiej bitwie wojsk kozackich z Polakami w 1651 roku pod Beresteczkiem, która w znacznej mierze pociągnęła za sobą fatalne podpisanie ugody perejasławskiej w 1654 roku? Wokół miasteczka Beresteczka Na cztery mile Mnie sławni zaporożcy Swoim trupem pokryli. Wczytajmy się w poezję Pawła Mowczana „Reminiscencje” (1992): Niech dusze uśpionych i tam, w zaświatach, usłyszą rozpaczliwy głos na Siczy. Struna, co przecięta na dwoje, na troje niech wzywa i martwych do boju, do boju!..2 Znacznie wcześniej wybitny ukraiński poeta proroczo sformułował wykute w kamieniu wezwanie do tych, którzy w burzliwych, wojennych dla Ojczyzny czasach faktycznie wzywają, by skryć się w błogiej, dusznej, bezczynnej równowadze: Spokój – święta rzecz W spokojne czasy, Lecz jeśli w czas wojny i boju Ty wzywasz do spokoju – Zdrajca albo tchórz jesteś. „Każdy mój pobyt w murach Ukraińskiego Domu zanurza mnie w odległe czasy naszych narodowych geniuszy i czasy bliskie, kiedy można rozmawiać z wielkimi Ukraińcami-współczesnikami”. Zaborcza rosyjska wojna przeciwko Ukrainie nie przekreśliła pracy Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, a wręcz przeciwnie, w nowy sposób naświetliła i szczególnie podkreśliła historyczną konieczność działalności takich centrów, które są duchowym uosobieniem niepodległej Ukrainy za granicą, we wszystkich cywilizowanych krajach świata.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wizyty Pawła Mowczana w Centrum Kultury, jak i cała działalność placówki, są starannie udokumentowane, a ten cenny materiał został opublikowany. Cytuję dosłownie relację z przyjazdu do nas Pawła Mychajłowycza jesienią 2010 roku: „W Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa »Proświta« im. Tarasa Szewczenki, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, poeta, dramaturg, tłumacz, deputowany ludowy Pawło Mowczan zaprezentował 57-odcinkowy naukowo-publicystyczny serial telewizyjny »Logos« (reżyser-inscenizator – Dmytro Łomaczuk), poświęcony źródłom i rozwojowi ukraińskiej kultury, zwyczajów, obrzędów, języka, piśmiennictwa od czasów epoki trypolskiej do współczesności”. W wywiadzie dla Centrum Kultury Pawło Mowczan odpowiedział na pytanie, dlaczego właśnie Słowu postanowił poświęcić swoją monumentalną pracę, rozpoczętą w latach 90., u podstaw której leżą jego książki: „Słowo rodzi się w głębi naszego jestestwa, znaczy to, że jest światopoglądem. A światopogląd dany jest przez Boga. Drukując pierwszą książkę jeszcze za czasów radzieckich, nazwałem ją »Język – zjawisko kosmiczne«, mając na myśli, że jest to zjawisko Pańskie. Język to nie tylko identyfikacja narodu, a znacznie więcej… Całe życie badam procesy, które przekonują mnie, że języka zniszczyć nie można…”. Według wniosku Pawła Mowczana-myśliciela, Człowiek kształtuje Słowo, a Słowo, ze swej strony, kształtuje Człowieka: „Słowo jest w takim samym stopniu dawne, jak i współczesne, w nim kondensuje się energia narodowa… Dlatego język ukraiński jest gigantyczną akumulacją energii, którą należy uruchomić w teraźniejszości”. Występując w Ukraińskim Domu, Pawło Mychajłowycz mówił: „Podobnie jak Słowo, obraz Ukrainy kształtował się długo na poziomie genetycznym. Stajemy się Ukraińcami na długo przed pojawieniem się na tym świecie. Inaczej nie wymawialibyśmy właściwych tylko naszemu językowi głosek. Język jest pierwowzorem, który czyni Ukraińca Ukraińcem… Przebywając długi czas w stanie bezpaństwowym, ratowaliśmy się dzięki zasobom genetycznym. I one, na szczęście, są niewyczerpane. Dlatego wszystkie próby zasymilowania nas – są skazane na niepowodzenie…”. „Imperium Rosyjskie zawsze istniało kosztem ukraińskich zasobów. Zresztą potencjał kadrowy Związku budował się na ukraińskim intelekcie… Nieszczęście dzisiejszej Rosji polega na tym, że tutaj odradzają wielkie imperium, a nie wielki kraj…”. Kontynuuję dokumentalną relację o pobycie Pawła Mowczana u nas: „Ale film nie był jedynym cennym prezentem. Pawło Mychajłowycz przywiózł do Moskwy także »Wielki słownik wyjaśniający współczesnego języka ukraińskiego«, wydany przez Instytut Języka Ukraińskiego oraz Instytut Językoznawstwa NAN Ukrainy i Ogólnoukraińskie Towarzystwo »Proświta« im. Tarasa Szewczenki w 2009 roku, który od razu zainteresował stałych bywalców biblioteki Centrum oraz dziennikarzy obecnych na prezentacji. A nastrojowości wieczorowi nadały wiersze Pawła Mowczana z nowego zbioru »Ty…«, oczywiście w wykonaniu autora”. Przyjazd Pawła Mowczana pod koniec września 2013 roku zbiegł się ze 147. rocznicą urodzin Mychajła Hruszewskiego, a przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki niemal prosto z pociągu pojechał do cerkwi Archanioła Michała, gdzie wraz z zespołem Centrum Kultury odstał panichidę za Mychajła Serhijowycza. Swoją drogą, sam fakt zorganizowania przez nas panichidy za najstraszniejszego dla Moskali wroga ideologicznego, który uwolnił Ukraińców od „psiego obowiązku” wobec Moskwy, był historycznie nadzwyczajny i niepowtarzalny… Drogi gość złożył kwiaty pod tablicą pamiątkową Mychajła Hruszewskiego, ustanowioną 22 sierpnia 2003 roku na budynku (ul. Pogodinska 2/3), gdzie mieszkał na początku lat 30. XX wieku (w 2014 roku barbarzyńsko zniszczona). Pawło Mychajłowycz był bardzo wzruszony, gdyż właśnie zrealizował w Kijowie nowy wielki projekt „Historia Ukrainy według Hruszewskiego”, w ramach którego wraz z reżyserem-dokumentalistą Jurijem Iwaniwem nakręcono już siedem serii filmowych… Wieczorem przypadło mi otworzyć spotkanie patriotycznych Ukraińców z Pawłem Mowczanem. Przytoczę dosłownie to, co wtedy powiedziano, bo bezpośrednio dotyczy to naszego tematu: – Pawło Mowczan jest całkowicie zgodny z Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie. Po pierwsze, stał u źródeł naszej działalności, pomagał nam w niełatwych momentach pracy. Po drugie, Pawło Mychajłowycz kieruje Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które prowadzi znaczącą pracę na rzecz propagowania twórczości poety, ukraińskiej kultury i duchowości na Ukrainie oraz poza jej granicami. – Rozważania Pawła Mowczana o Kobzarzu naprowadzają myślących szewczenkologów na nowe poszukiwania naukowe i uogólnienia. Przypomnę jego słowa o Szewczence, napisane prawie trzydzieści lat temu: „Stało się optyką, powietrzem, tarczą i mieczem narodowym. Stało się kodem narodowym, hasłem. On dla Ukrainy jest wszystkim. Wystarczy go i na początek, i na czyn, dla bezkresnych kontynuacji. Ukraina – to jego Golgota, wolność zaś – jego krzyż. Został ukrzyżowany za swoją ojczyznę i zmartwychwstał przez nią. W literaturze światowej nie ma mu równego – te słowa nie są podyktowane pychą, nie zarozumiałością… nie ma równego w zaskarżaniu krzywdy, zdeptanej ludzkiej godności, w prawdziwej głębi ludzkiego bólu. Ogólnonarodowy ból – jest w nim, dramatyzm wieku – jest w nim… Dopóki na ziemi istnieć będzie krzywda, dopóki lekceważyć będą ludzką godność, dopóki łza będzie suszyć oczy, jego nawołujące, ogniste, czułe, szczere, serdeczne słowo będzie odbijać się echem w duszach skrzywdzonych i krzywdzicieli”. – Takie filozoficzne widzenie przez Pawła Mowczana obecności Szewczenki w naszym życiu wiele znaczy obecnie dla biografów ukraińskiego Kobzarza. Swoją drogą, chcę powiedzieć, że trudno znaleźć innego, poza Mowczanem, poetę nie tylko w ukraińskiej, ale może i w światowej literaturze, który byłby tak filozoficzny w swojej istocie. A ponadto – w jego poezji imię Pana jest obecne immanentnie. Nie narzucone poetyckimi wersami, a wychodzi z wewnątrz, z jego duszy. W jasnym blasku Chrystus Uważnie patrzy przez ciebie Krzyż nakreślony na niebie. Mogę obecnie w pełni potwierdzić swoje słowa, powiedziane dziesięć lat temu… W wywiadzie, udzielonym wtedy w Centrum Kultury, Pawło Mychajłowycz zauważył odnośnie pracy poetyckiej: „Ty – jesteś twórcą melodii. I jeśli nie władasz instrumentem, będziesz po prostu szarpać struny i nigdy nie wydobędziesz melodii. W poetyckich słowach powinno załamywać się wszystko to, co człowiek przemyśliwuje. Po co wtedy pisać? Jeśli dla ambicji, to wszystko zbutwieje, a jeśli obecne jest przemyślenie, to pozostanie na zawsze”. Poetyckie przemyślenie świata przez Pawła Mowczana pozostanie na zawsze. Według trafnej oceny wielkiego Ukraińca Iwana Dziuby, „i problematyka, i obrazowość poezji Mowczana zakorzenione są w życiu i duchu naszego narodu – nie powierzchownie, głęboko”. Tego wrześniowego wieczoru przeczytał audytorium poemat „Step” ze zbioru „Osereddia” (1989), za który wraz ze zbiorem „Materyk” (1991) otrzymał w 1992 roku Narodową Nagrodę Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Przejmująco-filozoficzny utwór odezwał się w moim sercu, zdawało się, nieoczekiwaną reminiscencją z „Rozrytą mogiłą” Szewczenki… Ten step święty – pańska dłoń otwarta, z której widać wszystko z góry: przeszłość zgwałcona, rozryta, spłyciwszy, zniknie u końca wieków… W wywiadzie poeta opowiedział, że konceptualnie poemat odpowiada jego naciskom na wielkie projekty Pańskie, kosmiczne, które dotyczą wszystkich i wszystkiego na tej ziemi… A w zbiorze „Materyk” jest zadziwiająco wymagający wiersz „Pamiętać?..” Bo dana była pamięć, widocznie, nie po to, by wiązać daty: gdzie, kiedy i po co? Własnego nie znać? Ze słowa żyć cudzego? Na oczach z opaski wyciągnij nitkę, przyjrzyj się uważniej swojemu odbiciu… Kim jesteś? Po co? Na świat ten przybyłeś? Daty pamiętać? Czy życie przemyśleć? Szczególne znaczenie miała dla mnie wzmianka Pawła Mowczana w wywiadzie o filmie „Taras Szewczenko. Testament”: – Ten film już stał się memoriałem, bo od pierwszej do jedenastej serii jest w nim obecny Bohdan Stupka. Dobrze byłoby nakręcić dwunastą serię o ostatniej nocy Tarasa Hryhorowycza w pracowni w Petersburgu. Bohdan Sylwestrowycz marzył, by to zagrać. Ale, niestety, nie stało się… Chodzi o edukacyjno-artystyczno-oświatowy serial dla placówek edukacyjnych i szerokiej widowni „Taras Szewczenko. Testament”, którego autorami byli Paweł Mowczan, Iwan Dziuba, Borys Olijnyk i Stanisław Kłymenko (on też reżyser-inscenizator). Paweł Mowczan był aktywnie zaangażowany w genialny zamysł i wniósł ogromny wkład w stworzenie tego wybitnego dzieła. Bohdan Stupka, który przez cały czas zdjęć dzielił się ze mną swoimi wrażeniami, bezkonkurencyjnie przeżył w filmie rolę Prowadzącego. Opowiedział o Szewczence i w jego imieniu tyle, ile przed nim i po nim nikt nigdy nie opowiedział w ramach jakiegokolwiek innego filmu, i nie tylko filmu… Do dziś zapiera dech ogrom dawnych wrażeń, zachowanych w pamięci, znów ścisnęło serce na wspomnienie tamtego spotkania z Pawłem Mowczanem. Chce się wierzyć, że i on mimochodem uśmiechnie się na moje wspomnienie… Bo przecież mam ciepłe słowa z opublikowanego przez nas 3 października 2013 roku artykułu o tym dniu, że „dla Pawła Mychajłowycza spotkanie stało się swoistą spowiedzią, a dlatego otworzył dla nas serce i duszę człowieka nieobojętnego (jak mówi sam poeta, „obojętnie żyć – nie żyć”) na historię swojego narodu, na język ojczysty, na przyszłość Ukrainy i jej etnosu”. A jeszcze Paweł Mychajłowycz zostawił wpis w „Księdze opinii honorowych gości”: „Jeśli nasza planeta trzyma się we wszechświecie na niewidzialnych energetycznych sklepieniach-linach, to ukraiński świat trzyma się na wiecznych duchowych centrach, z których jedno jest w samym sercu Moskwy… I każdy mój własny pobyt w tych murach zanurza mnie w odległe czasy naszych narodowych geniuszy i czasy bliskie, kiedy można było przekrzykiwać się z wielkimi Ukraińcami-współczesnymi… Moja dusza jest po raz kolejny wypełniona światłem. Dziękuję. 28.IX.2013. Przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” P. M. Mowczan”. „Szewczenkowych Wielkich słów ani zamazać, ani zatłuścić, ani zetrzeć: nimi wypełniona jest nasza narodowa przestrzeń” Nie sposób przecenić badań teoretycznoliterackich uczonego Pawła Mowczana w dziedzinie języka narodowego jako „zjawiska kosmicznego” i wiecznej boskości Słowa. Moim zdaniem leksem „uczony” powinien stanąć na równi z innymi, stale używanymi w odniesieniu do Pawła Mowczana: poeta, tłumacz, publicysta, scenarzysta, dziennikarz, polityk, działacz społeczny… A niezapomniany Iwan Dziuba w treściwym artykule o Pawle Mowczanie w „Encyklopedii współczesnej Ukrainy” po tym znaczącym wyliczeniu mądrze poinformował o rzeczy szczególnie ważnej: „Mąż Lubow Hołoty”. To popieram w pełni! Lubow Wasyliwna – czarująca kobieta, utalentowana pisarka, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki (2008). Niezrównana jako przewodnicząca kolegium redakcyjnego Ogólnoukraińskiego tygodnika kulturologicznego „Słowo Proświty” (szef-redaktor Paweł Mowczan). Miałem już okazję pisać o tym, że „kolegium redakcyjne wraz z wybitnymi autorami i oddanymi prośwityjanami pokazuje całej Ukrainie, jak należy systemowo propagować i troskliwie pielęgnować język ojczysty”… Zwrócę uwagę na kluczowe wyniki naukowego zrozumienia przez uczonego fenomenu poetyckiego słowa Szewczenki: „T. Szewczenko jakby odkodowuje wielkie treści w języku ojczystym, a za nimi z biegiem czasu otwierają się nowe i nowe dodatkowe treści. Dlatego utwory są odbierane jako objawienia o wysokiej transcendentnej treści, którą odczytują nowe i nowe pokolenia. I tych Wielkich słów ani zamazać, ani zatłuścić, ani zetrzeć: nimi wypełniona jest nasza narodowa przestrzeń. Dlatego On zawsze jest swój, bliski, pokrewny…” Paweł Mowczan szczególnie podkreśla, że Kobziarz opowiadał tę prawdę, którą każdy jakby już znał; była ona w głębiach podświadomości: „To sakralna prawda, głęboka informacja nie tylko moja, ale i całego rodu mojego… I zauważałem, jak podczas czytania „Kobziarza” na głos przejmowali się tą „prawdą” wszyscy, którzy słuchali: obojętnych nie było. Bo każde wydarzenie, odbite w utworach Kobziarza, – to archetypowe, ogólnorodowe, które zapisane jest w wielkiej Rodowej księdze Ukrainy, co w końcu stanowi narodową ukraińską metahistorię…” Wyrafinowanie silna, można by rzec, epicka (w rozumieniu – rozważna, bezstronna) analityka Pawła Mowczana uderza swoją głębią, przekonującością i duchową nasyconością. Uczony pokazał, że dla Szewczenki właściwe było epickie (tutaj, oczywiście, w sensie związanym z eposem), zbiorowe rozumienie i postrzeganie czasu, bo akumulował on duchowy dorobek wielu pokoleń. Własny ból poety był przedłużeniem bólu ludowego, co skłaniało do protestu, do nieposłuszeństwa, a bezkompromisowość i buntowniczość odpowiadały jego najgłębszej istocie, jego zasadniczej pozycji, według trafnego wniosku autora, „pomimo całego nacisku poety na „Ja”, twórczość jego jest pozbawiona jakiegokolwiek zawężonego indywidualizmu”. Twórczy spadek Szewczenki – to nie historia literatury, a przede wszystkim przepisy moralne, zwrócenie się całego rodu do własnej duszy, do sumienia: „On jest bliski mi, bo on w tej czy innej formie (muzyka, poezja, dramaturgia, malarstwo, rzeźba, historia…) jest obecny w świadomości, wszak on zawsze jest współczesny, pilny, jak zawsze będą współczesne i pilne takie pojęcia, jak prawda, dobro, ludzkość, szczerość, czułość, męstwo, braterstwo…” Wnioskuję, że w duchowej przestrzeni Szewczenki Paweł Mowczan jest nadzwyczaj ważnym życiodajnym uosobieniem, symbolem intelektu i kreatywności w twórczości, niestrudzonej pracy w imię ciągłości i stałości myśli Kobziarza oraz nieuchronności pełnego zrealizowania poetyckiego Testamentu… P. S. Niejednokrotnie pisałem o tym, że wydanie pod egidą Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki NAN Ukrainy „Encyklopedii Szewczenkowskiej” w 6 tomach (2012–2015) jest wybitnym wynikiem wieloletniej dzielnej pracy uczonych, wydarzeniem o znaczeniu światowym. Przykro, że wśród ponad sześciu tysięcy encyklopedycznych artykułów i notatek nie ma specjalnej publikacji o Pawle Mychajłowyczu Mowczanie. __________ 1 W latach 1960–1965 Paweł Mowczan był studentem Instytutu Literackiego imienia Gorkiego. 2 Przypomnę, że w rozmyślaniach Mowczana kultura ukraińska „w swojej pasjonarności nie wygasa i nie zamiera, jak struna, i każdy nowy dotyk narodowego geniusza, czy to będzie Szewczenko, czy P. Tychyna, czy Je. Małaniuk, czy Lina Kostenko – daje nowy impuls dla drgania narodowej struny…” 3 Według słów Pawła Mowczana, zaplanowano 365 serii – na każdy dzień według kalendarza ludowego. 4 Wszystkie nakręcone serie „Logosu”, podarowane przez Pawła Mowczana, były prezentowane w Centrum przez kilka miesięcy, a z czasem – powtórzone. 5 Mowczan P. Źródła. Księga rozmyślań. Część pierwsza. Kijów, 2004. S. 151.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Pod znakiem nieprzewidywalności Ołeksandr Kosenko. Apostrof. – Kijów: “Ukrajinśkyj priorytet”. – 158 stron.

Mykoła SŁAWYNŚKYJ Już wiersz otwierający – magiczny klucz do całej książki – z rozważną medytacyjnością nastraja na wybolane rozmyślania o egzystencjalnych i ontologicznych problemach teraźniejszości, jej pierwotnych źródłach, porażającej niepamięci i niegasnącej pamięci, niepowstrzymanej skierowaności w przyszłość, kiedy nie chce się zatrzymywać lotu chwili… Oto liryczny bohater zbioru od razu, w pierwszym jej wersie, szczerze wyznaje: “Pamięci, ja twój apostrof…”. Dalej doprecyzowuje: “Ja tylko apostrof…” To samookreślenie staje się lejtmotywem, który tak czy inaczej towarzyszy czytelnikowi do utworów końcowych, gdzie “przemijalność tęskni nocami za bytem” i “do innego wymiaru czas popłynie po spirali”. W tym nurcie jeszcze wyraźniejszy staje się rdzeń zbioru “Apostrof” – dychotomia, binarność, rozszczepienie i zespolenie fundamentalnych zasad bytu: czas/bezczas, wieczność/chwila, człowiek/społeczeństwo, los/wybór, wolność/niewola, miłość/nienawiść, dobro/zło, prawda/krzywda… A także: pokój/wojna, zbrodnia/kara, wiara/zwątpienie, grzech/pokuta… I znowuż: światło/ciemność, pamięć/zapomnienie, duchowość/bezduchowość, poezja/proza… Zaprawdę godna podziwu różnorodność motywów, nastrojów, uogólnień, wezwań i zawołań, intymnych zwierzeń, duchowych poszukiwań, apeli do Pana i bogów wielu epok i narodów, wątpliwości, samoocen, wahań, romantycznych czy wręcz naiwnych marzeń! I wszystko to – przez pryzmat nowoczasowej poezji z jej poszukiwaniami, łamigłówkami obrazów, znaleziskami i stratami, potokami wersów bez przecinków i kropek… Lecz kiedy ich nie ma lub kiedy znienacka wyłaniają się zza rogu postmodernizmu, i tak liryka Ołeksandra Kosenki, jak i wszechświat, rozpoczyna się od słowa. Jemu, rodzimemu, głęboko ukraińskiemu, poświęcono nie jeden wers. Każdy z nich aż brzmi od emocjonalnego napięcia: “Słowa, jak stado owiec, // Zbiją się do kupy. Na świecie // Nie stanie wtedy już słów”, “Czasem brakuje Słowa, // By szary glin Człowiekiem zrodzić”, “Ja chwieję się od słowa do Słowa”… A najszlachetniejsze w zbiorze – synowskie słowo o matce/matkach, kiedy wspomina się, jak “mama myła ramę”, myśli się o tym, że “cały wszechświat wtłoczono w maminą łzę”, kiedy dusza widzi, jak na “kwiatach smuci się rosa”… Właśnie wtedy szuka się słowa, które mogłoby zaświecić w ciemności, a w mroźną noc ogrzać istotę chłopca, jego dzieciństwo, kiedy jeszcze radośnie płynęła rzeczka Bijanka, kwitła rodzinna wieś Doni-no-Kamianka, założona w 1775 roku, i “my, mali, gdzieś tam żyli – byli”. Nie, wcale nie gdzieś, a “W kruchym, wyimaginowanym, niezłym, // Wymarzonym maminym ciepłem, // We Wszechświecie…” Lecz przeleciał czas, “jak srogi koniokrad”, i już “Bijanka dawno u Charona błyszczy na wiośle”, i już coraz częściej przychodzą bolesne pytania: “Gdzie ten szczery step?” Step, któremu poświęcono najzłotsze, najbardziej słoneczne poezje… Step, gdzie widzi się najjaśniejszą “gwiazdę Drogi Mlecznej”, gdzie “ścieżki rozbiegają się stromo”, a “Kropywnycki jeszcze Kirowohrad”, gdzie szuka się swojego – nieoczekiwanego, drżącego, “nie powiedzianego setki razy” – słowa: wszechświat “naolfarzył”, “między kałużami deszczowych ulic”, “w środku lata”, “słońcokwiatowo”, “pszczoły miodują w mieście”… Poeta nie idealizuje czasoprzestrzeni swojej małej ojczyzny, która, choć kołysała jego kołyskę pewną ręką, to, według “Wariackiej ballady” Jewhena Małaniuka, jedynie szukała odpowiedzi na nieprzemijające pytanie: “Dokądżeś podziała, stepowa Ellado, // Wariacką stal i bizantyjską miedź?” Kiedy zaś tworzył się “Apostrof” jako znak połączenia/rozgraniczenia przeszłości i współczesności, stepowy “świat zubożał do ścierniska”. “A czas?”, – pyta czytelnika i siebie liryczny bohater. I twardo odpowiada: “A czas // To powolna trucizna”. Z takim twierdzeniem można się zgadzać lub nie, ale… Zbiór zaświadcza jednoznacznie: liryczny bohater ma bardzo, bardzo skomplikowane relacje… z czasem. Jego niepowstrzymany lot – przez całą poetycką przestrzeń książki: “Ten czas leci // świszczy jak kula”, “Ten czas płynie”, “I stromo zegarek rozkręca czas”, “Czas płynie, niby rzeki…”, “Przez czas lecę”… Lecz wyłapuje się chwilę, kiedy on jakby zatrzymuje się, zastyga w zdumieniu przed kobiecą urodą: “A czas – jak szkło”… I wtedy znika bezczas, o którym wspomina się w zbiorze, i wtedy, “Jak czas w pozaczasie // Ptasie karawany popłyną”, i wtedy szczęśliwa chwilka zlewa się z wiecznością. Tą wiecznością, której tajemnicę może odgadnąć tylko Bóg. Lecz nawet Pan nie ujarzmia upływu czasu. I chociaż “biega Wszechświat po kole”, wszystko niby powtarza się w codziennej marności nad marnościami, a “piasek czasu” sypie się w bezdenną przestrzeń, poezja Ołeksandra Kosenki dokładnie wie: “Wszystkie drogi utkane z tych // Co mama kołysankowo wyśpiewała”. Na te szlaki w stepie i poza nim spoglądają liczni bliscy czy dalecy bogowie i bóstwa, którzy władają w symbolicznym panteonie “Apostrofu”. Są to, między innymi, nasi Perun, Swaróg i “Łado marzeń”, skandynawski wynalazca oszustwa Loki, staroegipski Set, wieloimienny Baal… “Apostrof” także to łączy, to rozgranicza dziesiątki imion z nieprzebranego światowego wielobarwności. Wśród nich: Ikar, Ewa, Ilia, Enoch, Izajasz, Ahaswer, Piłat, Lot, Kant, Monet i Manet, Liszt, Murakami, Kaj… Wydaje się, że ich splot jest i nieskończony, i nieprzewidywalny. Jeszcze jeden, charakterystyczny dla Ołeksandra Kosenki, znak nieprzewidywalności – dedykacje. Jest ich w książce tylko dwie: nieoczekiwana – Wołodymyrowi Załuływitrowi i zagadkowa – “Ju. H.”. Kto ukrywa się za kryptonimem, wie tylko autor. A oto znany, lecz należycie nieoceniony poeta z tragicznym losem utwierdza się i jako literacki nauczyciel młodzieży, jej lider w już dawno przebrzmiałe dni, i jako mistrz zdumiewającego słowotwórstwa, niestrudzony poszukiwacz niepowtarzalnych metafor – na długie lata i lata. Podkreślając to, autor “Apostrofu” upoetycznia i jakby rozszyfrowuje praukraińskie nazwisko niezapomnianego liryka: “Nie ma komu już i wiatru zasłonić”, “gdzie nawet wiatru zasłonić nie sposób”. Te wersy płyną tak naturalnie, że mimowolnie zapomina się czysto gramatyczne: nie “wiatra”, a jednak “wiatru”… Wiersz, poświęcony Wołodymyrowi Załuływitrowi, wpatruje się i w przeszłość, i w obecne dni, które w przyszłość “z jego dłoni los poniosą”. To nie przypadek, a prawidłowość: w poezji Ołeksandra Kosenki – wszechwidzące oczy. Ona wyłapuje chwilę, kiedy “drzemie utrudzona pieśń pszczoły”, a “obola czeka konduktor” (“zwą go Charon”), wieczorowo, niby przez rzęsy, podziwia Drogę Mleczną, która “śpi w czumackim wozie”. obserwuje to, „Jak lampion powietrzny // Ciepło od świecy w sercu zachowuje”, odprowadza czujnym wzrokiem liście, które w kluczu lecą, błądzi spojrzeniem tam, gdzie „znów ożył kłaczek”… Oczami poezji widać także miłość we wszystkich jej etyczno-estetycznych przejawach: wiosennych namiętności, oddania, jesiennych medytacji, wątpliwości, rozstań, nadziei, bajkowych marzeń, sentymentalnych wspomnień o „miłości pierwszej ciepłej”… Wreszcie po szczerym wyznaniu: „Biliśmy się. Kochaliśmy. Magię ciał // Na ostrzu pożądania zgłębiali” brzmi niemal rozpaczliwe: „Mojego kochania nietrwałe tablice”… Z czasem wyłania się słodki strach: „Mój sen twoich czarów się boi”, potem nadchodzi chwila spowiedzi: „W każdym rozstaniu niewinnie ty winny // W każdej łzie gorycz oceanu”… Oczywiście, po nieoczekiwanym /oczekiwanym rozstaniu do szczelnie zamkniętych drzwi puka nieproszona /pożądana /miodowa samotność: „Samotność // Nie bezlitosna bestia”, „Samotność // Mnie zazdrości o moją bezsenność”, „W tej samotności // Ani słów ani ech”, „Dwie nasze samotności na coś czekają”… rosyjskiej imperiów, wykorzystując najróżniejsze środki, które były uzupełniane i doskonalone przez wszystkich moskiewskich władców – milionowe morderstwa, niszczenie języka ukraińskiego, zawłaszczanie przestrzeni informacyjnej, uciski religii i wiele innych. Z powodu braku literatury na ten temat lub małych nakładów nie każdy miał możliwość dowiedzieć się o mnóstwie faktów, o których autor przystępnie informuje czytelnika. W sześciu rozdziałach – właśnie o tym, jak przez długi czas Ukraińcy walczyli z zaborczą polityką moskiewskiego imperium, chronili ojczysty język, źródła historyczne, gnilili w więzieniach, umierali w stalinowskich łagrach. Autor twierdzi, cytując Świętego Łukasza (8:17), że „nie ma nic ukrytego, co by nie miało wyjść na jaw, ani nic tajemnego, co by się nie stało wiadome”, „Moskowia wpadła w pułapkę, z której trudno się wydostać. Do tego potrzeba czasu… Oni w żaden sposób nie będą mogli dalej istnieć w imperialnym łonie”. Ponad 200 konkretnych faktów zawarto w rozdziale książki „Kalendarz zbrodni Moskali”. Wykorzystano ponad pół setki źródeł literackich, zacytowano szereg znanych uczonych, polityków, działaczy państwowych. Książka stała się popularna: organizacje wolontariackie i społeczne, przedsiębiorstwa przekazują ją żołnierzom bezpośrednio na pozycje frontowe. W tej samotności, przynajmniej poza wrzaskliwym tłumem, daleko od szarej gawiedzi, myślenie poetyckie Ołeksandra Kosenki jest systemowe, wyważone, a nawet rozsądne, i to ratuje go przed pozorną głębią, tym pseudoeksperymentatorstwem, którym chwalą się ledwo opierzeni postmoderniści/superawangardziści. Zatem w „Apostrofie” mamy subtelne estetyczne wyczucie miary, harmonijność poetyckiego nurtu: Wędrują mgły w opadłych liściach Jak pierwszy grzech – obłudy lód I deszcz się garbi nad miastem Jak jeździec w mokrym siodle. Lecz są w zbiorze nie tylko jasne, ale i ciemne słowa: „Jesień // Kurwa stara”, „alkusy”, „żeby świat nie złapała bieda”… Szczególnie dużo ich w wierszu o znamiennym tytule „Satyryczne” oraz w miniaturach, powiązanych z nim demaskatorskimi, nierzadko żółciowymi inwektywami: „Prawdobójcy // nas uczą na kolanach stać”, „żarliwy wybryk lubieżnej wyobraźni”, „perfumy śmierdzą kłamstwem i naftaliną”… Na szczęście „Apostrof” wyraźnie rozgranicza prawdę i nieprawdę w liryce, nowość poezji oraz naftalinę wersyfikatorstwa. W przedmowie do poprzedniego zbioru „Egregor” (2017) Iwan Dracz zaznaczył: „Sekret wierszowania można odkryć, a tajemnicy poezji nie sposób… Ekwilibrystyka słowa bywa czasem arcydoskonała, a wszystko na próżno”. Ołeksandr Kosenko, bez wątpienia, nie jest zręcznym wierszopisem, a prawdziwym poetą, który, nawiasem mówiąc, nie handluje pustymi patriotycznymi hasłami, nie poddaje się podstępnym pokusom wszechobecnej marności nad marnościami, aktywnie przeciwstawia się zadawnionej modzie na chorągiewkarstwo. Wierzy się, że przyszłe czary znanego autora w dziedzinie poetyckiego słowa staną się jeszcze bardziej porywające, nieprzewidywalne. Wszak nie przypadkiem tajemnicze „czary” – to jedno z najulubieńszych słów doświadczonego liryka. …Niby wiem, jaki on, „Apostrof”. Lecz to tylko subiektywne wrażenia i przemyślenia, bo każdy wielbiciel, każda wielbicielka poezji – ma swoje odczytanie tej wieloznacznej książki, własną interpretację tajemnic nieprzewidywalności obrazowego słowa Ołeksandra Kosenki. Petro WASYLENKO, dziennikarz Niby wiemy, co to apostrof. Wydawałoby się, wszystko takie proste, a w rzeczywistości – wieloznaczność, nieokreśloność, tajemnica, zagadkowość… Jakby to nie była gramatyka, a poezja w ogóle i najnowsza poezja Ołeksandra Kosenki w szczególności. W jego zbiorze apostrof – to i symbol, i totem, i znak… Znak jedności, nierozerwalności i zarazem rozgraniczenia, oddzielenia, przeciwstawienia…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Prawdziwie o „russkim mirze”

Tak ocenił niedawno wydaną przez wydawnictwo „Milenium” książkę „Dialektyka russkogo mira: od początku do dziś” doktor nauk filozoficznych, kierownik Wydziału Kulturoznawstwa Naukowo-Badawczego Instytutu Ukrainoznawstwa Wołodymyr Jatczenko we wstępie. Zaznacza on, że autor tej książki – dziennikarz, redaktor, wykładowca, członek Narodowej Spilki Dziennikarzy Ukrainy Petro Szwec, aby zrozumieć teraźniejszość i przewidzieć przyszłość, cofnął się o setki lat wstecz, by poznać prawdę o wielotysięcznych zbrodniach moskiewskiej i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ci. Można powiedzieć, że we Lwowie w maju odbyły się dwie premiery „Zaporożca za Dunajem”. Podczas pokazu spektaklu w Kijowie rolę Karasia wykonywał Taras Bereżanski, kijowianin, który przez wiele lat współpracował z Narodową Operą Ukrainy. Śpiewak reprezentuje Ukrainę za granicą. W zeszłym roku dużo koncertował, występował nawet w Australii. Człowiek niezwykle elastyczny, utalentowany. Z nim było bardzo interesująco pracować, bo Taras potrafi stworzyć wielobarwną postać. Jego bohater to i watażka, i konspirator, i aktor. Lubi zażartować, jest trochę awanturnikiem, oszukał samego sułtana, ma prawdziwą siłę, męską dzielność. Aktor błyskotliwie wcielił się w swoją postać na scenie nie tylko jako solista, ale także jako aktor dramatyczny. W operze Semena Hułaka-Artemowskiego jest wiele scen dialogowych, a soliści, którzy mają wykształcenie akademickie, nie zawsze potrafią pojąć tę część utworu i grać sceny dramatyczne. Wykonawczyni roli Odarki Olesia Bubela szybko zrozumiała, czego ja jako reżyserka od niej chcę, i stworzyła tę postać harmonijnie. W jej wykonaniu Odarka może być liryczna, humorystyczna, a nawet w pewnym stopniu amazonką. Dążyliśmy do tego, by nasze dekoracje i kostiumy nie tylko różniły się od tych z poprzednich inscenizacji, ale miały własny obraz i metaforę. Na scenie widzimy obraz statku, którego żagle jeszcze nie są rozwinięte, utknął w tureckich zaroślach. To obraz, nad którym pracowaliśmy z scenografem Tadeuszem Rindzakiem. Należy on do dynastii uczniów Jewhena Łysaka – sławnego lwowskiego scenografa – i sam jest już wielkim mistrzem. Doskonale potrafi uogólniać obraz i nadawać mu coś wiecznego, biblijnego. To zarówno obraz arki, jak i narodu, który zmierza do swojego celu. Pracę nad spektaklem jako plastyk rozpoczynał brat Tadeusza, Michaił. Niestety, odszedł on na tamten świat, dlatego ten spektakl jest poświęcony jego pamięci… Mieliśmy pewną koncepcję dotyczącą kostiumów. Bohaterowie nie mają ojczyzny, są półdzikusami, wojowniczymi, mogą w jednej chwili uzbroić się lub wskoczyć na konia. To nie są ci Ukraińcy z chatami, których jesteśmy przyzwyczajeni widzieć. Zresztą nie dążyliśmy do tego, by tacy byli. Wojowniczy, a także kobiety – już porównałam ich z amazonkami. Kolorystyka kostiumów jest bliska ziemi, nazwałabym ją ziemisto-krwawą. W spektaklu powiększyliśmy część „turecką”. Jej kolorystyka jest chłodna, słynny kolor wód Bosforu – niebiesko-zielony. Brakowało nam pewnych akcentów, dlatego dodaliśmy autorską muzykę Ołeksandra i Dmytra Saratskich. Moim zdaniem to bardzo udane znalezisko. Opinie o spektaklu są różne. Niektórzy mówią, że targnęliśmy się na świętość. Ale, moim zdaniem, dziś nie może być innego „Zaporożca”. Pracowało się we Lwowie interesująco. To moja pierwsza reżyserska praca w tym mieście. Zespół, zebrany przez Wasyla Wowkuna, jest dość mocny. Oczywiście, dziś nie mogą w pełni rozwinąć skrzydeł, ale mają znaczny potencjał i wystawią wiele wspaniałych spektakli. Chciałabym jeszcze popracować z tym wspaniałym zespołem. Mam nadzieję, że taka okazja się pojawi. A tymczasem zaproszono mnie do Narodowej Opery Ukrainy na pierwszą inscenizację bajki „Kot w butach”, napisanej przez Mykołę Browczenka do muzyki kompozytora Jurija Szewczenki, który, niestety, zmarł w zeszłym roku. Oczekujemy premiery w październiku. Bogactwo obrazów artystycznych, różnorodność autorskich technik i nowatorskie spojrzenie na przedstawiane tematy nie pozostawią zwiedzających obojętnymi, ponieważ ceramika dysponuje całym arsenałem środków obrazowania, aby uosobić najsubtelniejsze ludzkie emocje. Ekspozycja prac uczestników II Międzynarodowego Biennale Sztuki Ceramicznej im. Wasyla Kryczewskiego trwa w salach wystawowych Centrum Popularyzacji Dziedzictwa Garncarskiego Ukrainy Narodowego Muzeum Garncarstwa. A już 18 sierpnia 2023 roku odbędzie się uroczysta ceremonia wręczenia nagród zwycięzcom. Żanna NIEWKRYTA, służba informacyjna Narodowego Muzeum Garncarstwa Zdjęcie Tarasa Poszywajła

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

„Zaporożec” bez małorosyjskości

W Międzynarodowym Centrum Kultury i Sztuki (Kijów) pokazano nową inscenizację słynnej opery Semena Hułaka-Artemowskiego „Zaporożec za Dunajem”, zrealizowaną w Lwowskiej Operze Narodowej. Stołeczny widz miał unikalną możliwość zobaczenia i usłyszenia nieoczekiwanej interpretacji jednej z najbardziej znanych historii operowych. Zawarto tu nowe sensy i podteksty znanego wątku, które przywracają historyczną sprawiedliwość i są szczególnie aktualne w dzisiejszych czasach. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony internetowej teatru W wizji reżyserskiej Oksany Taranenko obraz ukraińskiego kozactwa wreszcie pozbywa się stuletnich stereotypowych nawarstwień, siłą narzuconych przez Moskali. Kozacy naturalnie stają się potężną, wojowniczą i miłującą wolność siłą, zdolną przeciwstawić się wszelkim przeszkodom i wrogom. A wszystko to dla spełnienia najskrytszego pragnienia – powrotu na świętą ukraińską ziemię i życia w wolnej Ukrainie. Dla tego celu są gotowi na wszystko, nawet na najbardziej krwawą bitwę i śmierć. Czy jednak uda się Ukraińcom zdobyć przychylność Sułtana i wrócić do domu? „Zaporożec za Dunajem” ukazuje się widzom w nowej redakcji muzycznej Ołeksandra i Dmytra Sarackich, widowiskowej scenografii Tadeja Ryndzaka, autentycznych kostiumach Ludmyły Nahornej oraz współczesnej choreografii Ołeksija Buska pod kierownictwem znanej interpretatorki ukraińskiej muzyki Iryny Stasyszyn. Spektakl pomaga poczuć prawdziwego ducha wolnej Ukrainy i jej bohaterów, którzy przez wieki wywalczali swoje prawo do bycia wolnymi i niezależnymi. – Już po rozpoczęciu pełnoskalowej wojny z Rosją zrealizowałam w Odeskiej Operze Narodowej pierwsze wystawienie opery współczesnego ukraińskiego kompozytora Ołeksandra Rodina „Kateryna”, którą napisał specjalnie dla tego teatru – opowiedziała reżyserka inscenizacji Oksana Taranenko. – Libretto stworzył poeta Mykoła Browczenko. Ten artysta ma wiele twórczych pomysłów. Jeszcze w 2016 roku przetłumaczył na język ukraiński „Zemstę nietoperza”. W jego przekładzie w Odessie wystawiana jest opera „Służąca pani”. Razem z panem Mykołą pracowaliśmy nad librettem „Zaporożca za Dunajem”. W 2019 roku razem z Iwanem Czerednyczenką, który obecnie jest kierownikiem muzycznym Lwowskiej Opery Narodowej, wystawiliśmy „Wesele Figara” w Operze Kijowskiej (Kijowskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży). Mieliśmy też inne wspólne projekty. A z dyrektorem Lwowskiego Teatru Operowego Wasylem Wowkunem poznałam się w Odessie, gdzie wystawiał operę „Nabucco”. We Lwowskim Teatrze Operowym pojawiła się potrzeba odnowienia „Zaporożca za Dunajem”. Chciano tu nie tylko nowej inscenizacji, ale i nowych pomysłów. Zaproszono mnie do tego projektu. Wasyl Wowkun zaproponował zmianę bohaterów, ponieważ postacie opery mają wygląd osób z kompleksem niższości. Spojrzałam na strukturę utworu i biorąc pod uwagę kontekst, w którym został napisany, zrozumiałam, że takim dziełem współczesnego widza do teatru nie przyciągniesz. Swoimi inscenizacjami oper „Kateryna” i „Zaporożec za Dunajem” chcę złamać stereotyp przedstawiania tego, co ukraińskie, jako konserwatywne i niegustowne. Dążyliśmy do tego, by uczynić bohaterów młodszymi, bardziej spójnymi. Zaczęliśmy od Iwana Karasia, zrozumieliśmy, że nie może być pijaczyną. Trzeba uświadomić sobie, kim są Ukraińcy, którzy żyją na wygnaniu i do jakiej Ukrainy chcą wrócić. Dzisiaj trudno wyobrazić sobie Ukraińca, który chciałby wrócić do imperium rosyjskiego. Razem z Mykołą Browczenką myśleliśmy o tym, dokąd mają wracać. A ponieważ nie mamy jeszcze obrazu przyszłości, do której chcieliby trafić, posadziliśmy bohaterów na okręt, rozpostarliśmy żagle, aby popłynął w przyszłość, żegnając się przy tym z przeszłością. Nie chcieliśmy, aby nasz Karaś nocował u siostrzenicy, więc stworzyliśmy podziemie, w którym odbywa się narada. Musieliśmy zmieniać strukturę utworu, czynić niektóre sceny ciągłymi. Jednak wszystkie muzyczne hity, które były w operze Semena Hułaka-Artemowskiego, zostawiliśmy – i duety, i modlitwę Andrija. Po prostu nadaliśmy im inne brzmienie i znaczenie. Oczywiście, obecne próby różniły się od przedwojennych. Nie mogliśmy ich przeprowadzać podczas alarmów lotniczych, swój ślad odciskała też godzina policyjna. Co więcej, każdego dotknęła wojna. Wielu solistów teatru broni Ukrainy albo ich krewni czy przyjaciele są na wojnie. A ci, którzy zostali na tyłach, czują swoją przynależność do wydarzeń, które dzieją się na froncie. Jesteśmy bezgranicznie wdzięczni Siłom Zbrojnym Ukrainy za to, że możemy pracować. Będziemy robić wszystko, aby inspirować ludzi do Zwycięstwa, przybliżać jego dzień. Przemyślane na nowo ukraińskie obrazy podnoszą ducha ludzi, więc niech to będzie nasz skromny wkład w przyszłe Zwycięstwo. W spektaklu są dwa składy wykonawcze, uważam, że oba są równorzędne. W teatrze jest dobrze dobrany zespół solistów, wśród nich zarówno młodzi, jak i doświadczeni wykonaw-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ceramika krajów świata

W tym roku Ukraina czci pamięć luminarza ukraińskiej kultury – genialnego Wasyla Hryhorowycza Kryczewskiego z okazji 150. rocznicy jego urodzin. W związku z tym w plejadzie uroczystości pojawiło się niedawno jeszcze jedno znaczące wydarzenie: 21 czerwca 2023 roku w Narodowym Muzeum Garncarstwa otwarto wystawę II Międzynarodowego Biennale Ceramiki Artystycznej imienia Wasyla Kryczewskiego. Jest to unikalny projekt, który łączy ukraińską społeczność ze światowymi tendencjami artystycznymi, demonstrując współczesne osiągnięcia ceramiki artystycznej. Biennale odbywa się w Opisznem po raz trzeci, przy niezmiennym wsparciu Ministerstwa Kultury i Polityki Informacyjnej Ukrainy, a także Fundacji Charytatywnej „Dar”. Na wydarzenie wystawowe czekali zarówno artyści-uczestnicy, jak i koneserzy ich twórczości, jednak z powodu pandemii COVID-19 oraz pełnoskalowej barbarzyńskiej inwazji raszystów było ono dotąd odkładane. Wreszcie obecnie ekspozycja II Międzynarodowego Biennale Ceramiki Artystycznej imienia Wasyla Kryczewskiego prezentuje widzom wielkoskalowe zjawisko nowoczesnej ceramiki artystycznej – 91 dzieł sztuki 55 autorów. W czasie wojny waga projektu jest kolosalna, ponieważ oprócz ukraińskich uczestników wsparcie dla naszego państwa wyrazili artyści-ceramicy z siedmiu krajów świata – Wielkiej Brytanii, Danii, Izraela, Litwy, Malezji, Turcji oraz Japonii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zatrzymać ani jednej przelotnej chwili, ani srebrnej łuski tamtej wiosny. I żeby, w pogoni za „wiosennymi pstrągami”, nie zdradzić się – przerywając sobie nawzajem, kontynuowaliśmy omawianie naszego repertuaru koncertowego. Sasza od razu aktywnie włączył się w realizację zaproponowanej przeze mnie koncepcji: w niewielkim, ograniczonym czasowo programie muzycznym ukazać naszym bałtyckim krewnym Ukrainę w historycznym procesie rozwoju kultury muzycznej, poczynając od czasów hetmańszczyzny – epoki ukraińskiego baroku i aż do naszych dni. Właśnie wtedy nieoczekiwanym odkryciem stały się dla mnie teksty nutowe Irmologionu, nad którym pracowała wybitna badaczka ukraińskiej muzyki XVII wieku Ołeksandra Całaj-Jakymenko. Na moją prośbę pani Lesia pożyczyła mi na pewien czas rękopiśmienny zbiór Irmologionu, przeniesiony przez nią na współczesną notację. Już w domu podzieliłam się tym skarbem ukraińskiej muzyki z Saszą i wybraliśmy pięć utworów, które nadawały się do wykonania instrumentalnego, w naszym przypadku – na skrzypce z fortepianem (klawesynem). Te pięć śpiewów z rękopiśmiennego zbioru XVII wieku nie opuszczało Saszy, dopóki później nie przemyślał ich na nowo i, właściwą sobie, gęstą paletą faktury, nie udźwiękowił światłocienia tysiącletniego bytu naszej dramatycznej historii. Gdzieś, już po tragicznych wydarzeniach Rewolucji Godności, zaprosił mnie na koncert do Wielkiej Sali Konserwatorium – tam, niczym echo Majdanu, po raz pierwszy usłyszałam wybuchową falę oddechu instrumentów smyczkowych, ich zamieranie i pękanie w naszych pięciu irmosach – pięciu częściach „Irmologionu”, napisanych przez Ołeksandra Kozarenkę na orkiestrę kameralną. Zbliżała się schludna, ukwiecona majem bombonierka Wilna i gdy tylko wysiedliśmy z wagonu – od razu, cała trójka wpadliśmy w wszechogarniające objęcia Emilii. Za nią, uważnie nas obserwując, stał średniego wzrostu szczupły mężczyzna, Emilia przedstawiła nas – był to znany litewski poeta i tłumacz Alfonsas Bukontas, w jego przekładzie miałam po raz pierwszy usłyszeć swoje wiersze po litewsku. Rozlokowawszy się w hotelu i zmywszy kurz dróg, pospieszyliśmy do Pałacu Pracowników Sztuki Litewskiej SRR, gdzie następnego dnia miał odbyć się nasz wieczór, do pałacu otulonego legendami rycerskich turniejów. Zobaczywszy pałac, nie byliśmy pewni, czy gdzieś w labiryntach galerii nie czyhają na nas zagubione dusze kawalerów i dam.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Twoje serce pokłoniło się na wszystkie cztery strony świata

Była wiosna, maj, szewczenkowskie Wilno i litewski kwitnący Wilno. Czy można uważać, że to było dawno; nawet pół wieku nie minęło, a tak jak wtedy, zapiera dech w piersiach powódź tulipanów, bzu, bordowych, białych, różowych piwonii, odbiera duszę upajający alkohol konwalii… Sofija MAJDANSKA Przygotowywałam się do wieczoru literacko-muzycznego, który miał się odbyć w Domu Aktora, na Jarosławowym Wale. Jak zawsze, oprócz nowych wierszy, planowałam wykonać utwory skrzypcowe rodzimej i europejskiej klasyki, akompaniament fortepianowy prowadziła jeszcze nieznana wtedy w Kijowie pianistka i młoda kompozytorka Hannusia Hawryłeć. Poznałam ją we Lwowie, w mojej Alma mater, jako narzeczoną krajana Dmytra Haw- Sasza Kozarenko, Sofija Majdanska, Alfonsas Bukontas, Virginija Kochanskytė. Wilno ryłcia – porządnego chłopaka z Rohiznej. Oboje w tamtym czasie studiowali we Lwowskiej Konserwatorium, Dmytro – w klasie altówki, u rektora, profesora Zenona Daszaka. I właśnie niedługo przed tym wydarzeniem trafił mi się skierowanie do Wszechzwiązkowego Jałtańskiego Domu Pracy Twórczej Pisarzy, które w tamtych latach 80. „rozwiniętego socjalizmu” nie tak łatwo było zdobyć. Jak zawsze, na czas letnich wakacji lwia część skierowań rezerwowana była dla moskiewskich klasyków i ich rodzin, a już dla „bratnich republik” „Krymski raj” dostawał się według tradycyjnej „zasady rezydualnej”. Takiej długo wyczekiwanej okazji nie mogłam stracić, tym bardziej, jeszcze w „aksamitnym sezonie”. Zostawiłam skrzypce i maszynę do pisania „Kolibri” w domu i, spakowawszy tęczowe stroje kąpielowe, szlafroczki, okulary plażowe, sandały i słomkowy kapelusz, wkrótce już dokonywałam wspinaczki po stromym zboczu, na Olimp Jałtańskiego Domu Pracy Twórczej. Tam zaprzyjaźniłam się z litewską pisarką dziecięcą Emiliją Liegutė, która stała się ucieleśnieniem „aksamitnego sezonu”, pełnego śniadej dojrzałości i uśmiechniętego mądrością życia. Rano spieszyliśmy na plażę, gdzie roiło się od gwiazd studia filmowego „Mosfilm”, a wieczorami, na loggii, delektując się wspaniałym krymskim porto, wtajemniczałyśmy się nawzajem w swoje twórcze objawienia. A jednak od czasu do czasu wypływając z tej letniej błogości, gryzło mnie sumienie, bo dzień mojej literacko-skrzypcowej impresy nieubłaganie się zbliżał. Ciepłe wieczory ogarniała melancholia, gubił się na podniebieniu wykwintny smak wina, aż Emilija zauważyła mój przygnębiony stan. I któregoś wieczora otworzyłam się przed nią ze swoimi ambitnymi planami wystąpienia na scenie Kijowskiego Domu Aktora. Karciłam się, że nie wzięłam skrzypiec, straciłam czujność, a beztroska słona fala zmyła uczciwie zarobione odciski na opuszkach lewej ręki… Emilija tylko się zaśmiała: palce się obudzą – wystarczy, że dotkniesz smyczkiem strun. A dalej ona nagle zaproponowała przyjazd do Wilna i powtórzenie programu skrzypcowo-poetyckiego w ich Pałacu Sztuki. Uprzejmie podziękowałam, będąc pewną, że piękny zamysł niezauważalnie rozmyje się w piasku, jak ta biała morska piana, z której nie narodziła się Afrodyta. Palce rzeczywiście się obudziły, a może one wcale nie zasypiały, bo nawet bez skrzypiec, tam, nad morzem, czuły alikwoty każdej nuty utworów, które miałam wkrótce wykonać. W ten chłodny jesienny wieczór razem z Hannusią cieszyłyśmy się i denerwowałyśmy, bo w sali Domu Aktora nie było ani jednego wolnego miejsca, nawet przynoszono dodatkowe krzesła. Wtedy jako literatka nie miałam jeszcze doświadczenia w występach publicznych, i dlatego skrzypce bardzo pomogły, bo wzmocniły słowo. A jeszcze w tym, już nie kwiatowym sezonie, hojnie obdarowano nas mrozoodpornymi chryzantemami... Później Hannusia napisała dla mnie piękny cykl utworów na skrzypce solo, nazywając go „Exlibrisy”. Po impresie byłyśmy całkowicie kontentne. Lecz gdzieś przed nowym rokiem zadzwoniła Emilija i zapytała, czy czasem nie zapomniałam obietnicy przyjazdu do Wilna ze swoim programem skrzypcowo-poetyckim. Okazało się: ona już dogadała się z tłumaczem, który czeka na moje wiersze, i trzeba się pospieszyć, bo wieczór ma się odbyć wiosną. Od razu powiadomiłam o tej miłej niespodziance Hannusię – trzeba przemyśleć repertuar z uwzględnieniem utworów litewskich kompozytorów. Była zmartwiona, bo właśnie wiosną miało się rozstrzygnąć Hannusine mieszkaniowe pytanie: latem oni z Dmytrem mieszkali w mojej komunałce, potem wynajmowali mieszkanie, teraz dla nich nadchodziła pora walki o własne „metry kwadratowe”. Zauważywszy, że zwiesiłam swój i tak długi nos, Hannusia próbowała mnie pocieszyć: przyprowadzi mi z konserwatorium lepszego od siebie pianistę – w końcu teraz ona jest bardziej kompozytorką niż pianistką. Przekonywała: tej zamiany na pewno nie pożałuję – utalentowany student drugiego roku wydziału fortepianu, już laureat licznych konkursów pianistycznych. Kiedy Ołeksandr Kozarenko po raz pierwszy przekroczył próg naszego mieszkania – mieszkałam w domu przy Wielkiej Żytomierskiej 8/14, który jeszcze zachowywał ślady stylu modern początku XX w. Tutaj w różnym czasie mieszkali znani działacze ukraińskiej kultury: M. Hłuszczenko, W. Kasiian, A. Buczma, Ju. Szumski, a w moim mieszkaniu – autor zbioru „Pierrot martwopętla”, futurysta M. Semenko z żoną, aktorką Nataliją Użwij. Po nich zostały tablice pamiątkowe na ścianach domu oraz w przestronnych apartamentach, zmoskwiczone dzieci, wnuki i prawnuki… Zastałam żywego tylko kompozytora Ju. Mejtusa – autora siedemnastu oper, licznych utworów chóralnych, kameralno-instrumentalnych, symfonicznych, a także muzyki do spektakli teatru Lesia Kurbasa „Berezil”. Dom stoi na miejscu Mocy, na dawnym książęcym dworze-„dziecińcu”, między trzema soborami: Sofijskim, Andriejewskim i Michajłowskim. Dlatego białe marmurowe schody, chociaż trochę wyszczerbione, jak na skrzydłach wyniosły Saszkę Kozarenkę na wysokie trzecie piętro naszej, jedynej w tym domu, komunałki. Zaczarowane chłopięce zdziwienie, spowodowane wielością murów naszej kamienicy, gęsto oblepionej tablicami pamiątkowymi klasyków, nie schodziło ze szczęśliwej, młodej twarzy, do której chyba najbardziej pasowałyby słowa z ody „Do radości” Friedricha Schillera: Radości, iskro bogów, córo rajskich pól! Wchodzimy, święta, w twój przybytek, w twój upojny, boski król. Nie mogłam nazwać go studentem drugiego roku konserwatorium: wykapany uczeń-cudowne dziecko wyspecjalizowanej szkoły muzycznej dla uzdolnionych dzieci, u którego pod surdutem i koszulą nie ma ciała, tylko nieustannie pulsuje muzyka sfer niebieskich – materialnymi pozostały jedynie wyćwiczone codziennymi ćwiczeniami fortepianowymi, mocne palce dłoni oraz pod czarną aureolą włosów – romantyczna bladość twarzy. I nad tym wszystkim panowała radość codziennego odkrywania niepowtarzalnego świata: „Radość – wszechświata sprężyna, Radość – twórczości dusza, Dziwna kosmosu maszyna: Nią żywi się dusza…” Tę schillerowską filozofię radości odkrywania zobaczyłam w oczach Saszy w dniu naszego pierwszego spotkania i od tamtej pory nigdy się z nią nie rozstawał, nawet wtedy, gdy rankiem 8 marca 2023 roku, już ciężko chory, zadzwonił do mnie i żartobliwym tonem zapytał: „A wiecie, że w tym roku jesteśmy z wami jubilatami?..” Pociąg do Wilna przecinał bujną, bezwstydnie kwitnącą w swojej niewinności dżunglę majowego dnia 1984 roku. Mama położyła się w przedziale odpocząć, a my staliśmy na pustym korytarzu, przy oknie wagonu, zatapiając oczy w zielony wir, w gwałtowny lot wiosny po drugiej stronie szyby, z którego srebrzystymi pstrągami wyskakiwały kopuły i iglice świątyń oraz śnieżnobiałe ślubne wieńce sadów. Lecz oślepieni wiosennym słońcem, nie mogliśmy. Sofia Majdańska i Ołeksandr Kozarenko. Występ na Uniwersytecie Czerniowieckim (cerkiew Trzech Świętych)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Nawet gdy te pięciusetletnie mury podporządkowano sowieckim standardom ideologicznym, umieszczając w nich po II wojnie światowej „Dom Oficerów Armii Radzieckiej”, zamek, wzniesiony jeszcze za czasów króla Jagiełły, pozostawał w sercu każdego Litwina niewzruszoną twierdzą władców Wielkiego Księstwa Litewskiego. Wtedy, za czasów Ju. Andropowa, nawet nie mogli sobie wyobrazić, że minie niespełna dziesięć lat, zanim stanie się oficjalną rezydencją Prezydenta niepodległej Republiki Litewskiej. W czerwonej sali pałacu czekała już na nas aktorka teatralna i filmowa z Kowna, Virginija Kochanskaitė; mieliśmy we dwoje czytać wiersze: ja – po ukraińsku, Virginija – po litewsku. Saszko wypróbował instrument, „przetoczywszy” po klawiaturze fortepianu swoje „Pięć pisanek”, które włączyliśmy do programu muzycznego. Oprócz numerów z „Irmologionu” zabrzmiała znana sonata na skrzypce z klawesynem M. Berezowskiego. Wybrzmiały też dwie elegie – M. Łysenki oraz litewskiego kompozytora Balysa Dvarionasa. „Myśl” W. Barwińskiego, w transkrypcji na skrzypce z fortepianem, była najlepszą ilustracją nieugiętej duszy kompozytora, mimo dziesięciu lat udręki w obozach mordowskiego bagniska. Wykonano także „Melodię” Myrosława Skoryka. Ołeksandr Kozarenko już we wczesnych „Pisankach” pokazał dojrzałość w użyciu wyrazistej, gęstej struktury dźwiękowej symboli, która – podobnie jak w ludowym pisankarstwie – wymagała wiekowego nagromadzenia informacji o narodowych kosmogonicznych wierzeniach, bogatych w barwy intonacyjne. „Trzy kołomyjki” Mykoły Kolessy, w transkrypcji na skrzypce z fortepianem, stały się barwnym obrazem Karpat, na tle którego rozgrywał się dramat „Śpiewanki o Wasylince”. Krucha Virginija Kochanskaitė, jak mityczna Niobe, bez zbędnych gestów i ruchów stała niczym skała nad Czeremoszem – jedynie głos błagania, zaklinania, zaklęcia, głęboki w prawdzie swojej prawiecznej tragedii. Jestem pewna, że to właśnie wykonanie „Śpiewanki o Wasylince” przez litewską aktorkę-deklamatorkę przyczyniło się do powstania przez Ołeksandra Kozarenka dyptyku „Śpiewanka o Wasylince” na chór, solistkę i instrumenty perkusyjne. Brzmienie naszego Litewsko-Ukraińskiego tria, wzbogacone doskonałymi, przenikliwymi przekładami Alfonsasa Bukontasa, przekonało nas o hipnotycznej Występ w Muzeum Szewczenki siłą muzyki i słowa, która szczególnie odczuwalna była w murach zamku, pierwotnie przeznaczonego na siedzibę biskupią, bo zdawało się, że goście wieczoru pogrążyli się w stanie modlitewnej ciszy. Kiedy na końcu smyczka zgasła ostatnia nuta, sala nie od razu wyszła z tego drżącego stanu. Jednak literacko-muzyczny program nie zakończył się oklaskami; nas i gości wieczoru poproszono, abyśmy zeszli słabo oświetlonymi, kamiennymi schodami pod sklepienie piwnicy, która swoją mocną cegłą płaską, zrośnięta i zakorzeniona była w średniowieczu Litwy. Tam już czekały na nas nakryte, długie dębowe stoły – rozpoczynała się biesiada-turniej „minezingrów”. I tu stosownym był poczęstunek mojej mamy; prawda, zamiast ukraińskiego bochenka na haftowanym ręczniku, wniosła swój majestatyczny Torcik Wiedeński, który w tym programie kulturalnym doczekał się swojej chwili. Moja matka, Odarka-Maria, w latach 80. XX wieku stała się duchową matką wielu kompozytorów, artystów, pisarzy, których los przywiał do Kijowa. Nie raz zachodzili na „Książęcy Dziedziniec” do domu na skrzyżowaniu dróg, Włodzimierskiej i Wielkiej Żytomierskiej. Później Saszko Kozarenko również znajdował pod jej skrzydłami domowe ciepło i radę. Nawet w ów niespokojny wieczór, gdy groziło mu, że znajdzie się „pod arszynem”, ubrawszy mundur sowieckiego żołnierza i czapkę z czerwoną gwiazdą, przyszedł do nas, bo wiedział, że sługusom reżimu wstęp do „Książęcego Dziedzińca” jest wzbroniony. Pod koniec lat 80. goście z diaspory nie czuli się już pod prześwietleniem bacznego oka KGB. Przyjaciele z dalekiej, przedwojennej młodości, z którymi moja mama uczyła się w gimnazjum w Czerniowcach i na Politechnice Lwowskiej, rozproszeni po wszystkich kontynentach, od Ameryki do Australii, teraz często wpadali do naszego mieszkania komunalnego i nie raz gościli, nie gardząc staroświeckimi komunalnymi wygodami, choć tam, „w dalekiej Gamerice”, w Kanadzie, Francji, Niemczech, dorobili się najwyższych standardów życia. Nie raz Saszko Kozarenko miał okazję porozmawiać z wybitnymi naukowcami, historykami, działaczami kultury: dr. Wasylem Markusem, dr. Tarasem Hunczakiem, dr. Romanem Woronką, dr. Ihorem Kaczurowskim, mecenasem i wydawcą Marjanem Kociem, Tetianą Symyrenko-Torp, a także z naszymi sławnymi Bukowińczykami – rówieśnikami i przyjaciółmi mojej matki: dr. Arkadiuszem Żukowskim, dr. Mykołą Suchowerskim, znanym kanadyjsko-ukraińskim demografem, dr. Anatolem Romaniukiem, Arystydem Wyrstą – doktorem muzykologii, wykładowcą historii muzyki i sztuki smyczkowej na Sorbonie, bratem znanego w świecie sztuki artysty Temistokla Wyrsty. Co roku latem przyjeżdżały przyjaciółki-siostry: pisarka Wira Wowk z Rio de Janeiro i artystka Zoja Lisowska-Nyżankiwska, z Genewy – córka i synowa dwóch jaskrawych przedstawicieli Galicyjskiej Szkoły Kompozytorskiej – Stefanii Turkewycz i Nestora Nyżankiwskiego. Później ich nazwiska znajdziemy w znanej pracy doktora muzykologii Ołeksandra Kozarenki „Fenomen ukraińskiego narodowego języka muzycznego” (Lwów – NTSz–2000). Wileńska wiosna była zbyt bujnie zielona, byśmy mogli tak łatwo ją opuścić. Następnego dnia rano nasi litewscy przyjaciele czekali już w zaparkowanych samochodach przy hotelu i gdy tylko do nich wsiedliśmy – nie zdążyliśmy się obejrzeć, jak wiatr poniósł nas po lustrzanej tafli gościńca, którym tak szczycił się każdy Litwin, bo wówczas drogi Litwy uchodziły za najlepsze w ZSRR. I tymi najlepszymi drogami zawieziono nas, by zwiedzić kulturalne i historyczne zabytki „Wielkiego Księstwa Litewskiego”, które teraz mieściło się w dłoniach „Dwóch Królów” Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa. Zatem najpierw nasza trasa prowadziła do Muzeum-Galerii w Kownie, artysty-symbolisty, poety, kompozytora – autora pierwszych monumentalnych płócien symfonicznych, gdzie w pełnym wymiarze staje przed nami intonacyjno-ladowy genotyp litewskiego języka muzycznego. Przekroczywszy próg Galerii – pierwsze, co usłyszeliśmy, to odległe echo poematu symfonicznego M. Čiurlionisa „Morze”, a dopiero potem zobaczyliśmy malarskie fantazje: „Sonatę morza”, „Sonatę węża”, „Sonatę słońca”, „Sonatę piramid”, „Symfonię pogrzebową”… Symbolika obrazów wykonanych pastelą, pełna dramatyzmu i niepokoju, przeczucia tragedii XX wieku, przeczucia nadłamanego dmuchawca, który już stał się przezroczystą sferą ziemi, i od jednego podmuchu dziecka rozleci się daleko poza granice układu słonecznego. A jednak człowiek śmiertelnie chory – artysta wierzy, że życie w sztuce jest nieśmiertelne – do wieczności prowadzi go „Światowy Umysł”. Pod wrażeniem obrazów Čiurlionisa napisałam poemat o tym samym tytule, bo wydawało mi się, że moją małą Zieloną Bukowinę również osłaniają w swoich ciepłych dłoniach „Dwaj królowie”. Saszko długo nie mógł dojść do siebie z zachwytu nad tym, co zobaczył. W pięciu pieśniach solowych Ołeksandra Kozarenki na moje słowa są dwie na teksty z poematu „Čiurlionis”: „Okno” i „Okręt” z „Symfonii pogrzebowej”: Odpływasz. Okręt kołysze się na falach pochylonych ramion, a łzy niosą swoje szerokie wody między brzegami zbolałych oczu. Na skrzyżowaniu, zatrzymawszy swój orszak, tam, gdzie między starcami biegały maluchy, uciszywszy wnuków, ukłoniło się twoje serce na wszystkie cztery strony ziemi. ______ 1 Fryderyk Schiller. Oda „Do radości”, przekład Mykoły Łukasza. córki, a to już drugi przypadek w ciągu miesiąca… Nauczyciel rozmyśla o tym, w jakim przygnębiającym stanie znalazł się naród, który stracił swoją pamięć historyczną. Później, już jako uwięziony pisarz-dysydent, zwraca się do swojego syna z okazji 18. urodzin. Życzy mu, by naprawdę oceniał własne siły, a jednocześnie wątpi, czy w ogóle warto czegokolwiek życzyć. Aktorzy nie zapomnieli sparodiować radzieckiej rzeczywistości, przedstawiając Breżniewa i jego szczególną, rzężącą wymowę podczas ogłaszania wyroku na poetę. Najbliższe otoczenie sekretarza generalnego naigrywa się ze sposobu, w jaki literat mówi po ukraińsku, i oskarża go o nacjonalizm, chociaż według słów samego autora jego utwory nie zawierały żadnych antyradzieckich narracji. Warto zaznaczyć, że premiera spektaklu „Krzyk narodu” odbyła się rok temu w Użhorodzie, na scenie obwodowego teatru muzycznego. Wówczas, według słów aktora Ihora Kytrysza, który wcielił się w rolę Stusa, zespół zainspirował się losem dysydenta, który stawiał opór do ostatniego tchu i nie załamał się mimo prób władzy radzieckiej. W szczególności aktor podkreślił podobieństwo współczesnej Ukrainy z artystą, porównując niezłomność obojga. Informacja własna. Zdjęcie z Facebooka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Krzyk narodu

Doniecki Akademicki Obwodowy Teatr Dramatyczny (m. Mariupol) zaprezentował spektakl o życiu i losach ukraińskiego dysydenta Wasyla Stusa „Krzyk narodu” na festiwalu teatralnym BABEL F.A.S.T. w Rumunii. Przed rozpoczęciem spektaklu wystąpili Ambasador Ukrainy w Rumunii Ihor Prokopczuk oraz dyrektor BABEL F.A.S.T., menedżer Teatru im. Toniego Bulandry w Târgoviște Mihai Constantin Ranin. Ihor Prokopczuk zwrócił uwagę na trwającą wojnę Rosji przeciwko Ukrainie oraz na wagę pociągnięcia do odpowiedzialności winnych popełnienia zbrodni wojennych i zbrodni przeciwko ludzkości na terytorium Ukrainy. Ihor Prokopczuk podkreślił niezłomność ducha narodu ukraińskiego, czego świadectwem jest Mariupolski Teatr Dramatyczny. Zespół teatru, mimo zniszczonego budynku w wyniku aktu terrorystycznego Rosji, kontynuuje swoją działalność i zapoznaje świat z ukraińską kulturą. W ramach festiwalu przedstawiciele Mariupolskiego Teatru Dramatycznego przeprowadzili szereg spotkań z uczestnikami festiwalu, który w tym roku zgromadził zespoły teatralne z ponad 30 krajów świata z 4 kontynentów. Podano, że podpisano memorandum o porozumieniu między Teatrem Dramatycznym w Mariupolu a Teatrem im. Toniego Bulandry w Târgoviște. Osiągnięto także porozumienia dotyczące stworzenia nowej wspólnej inscenizacji z artystami z Korei, Włoch, Rumunii, Francji i Wielkiej Brytanii. Krótko o treści spektaklu, który przenosi widza do lat 70. XX wieku, do górniczego miasteczka Horliwka w obwodzie donieckim, dokąd główny bohater – Wasyl Stus – trafia do pracy jako nauczyciel języka ukraińskiego. Uderza wrogie nastawienie górników do filologa, który rozmawia po ukraińsku. Jednocześnie jeden z rodziców odmawia lekcji ukraińskiego dla

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

W objęciach Chorwacji. Notatki pisarza

Oleksandr BALABKO, dziennikarz, pisarz. Oto teraz sprawdzam, kiedy Olga po raz pierwszy napisała do mnie na komunikatorze po wydaniu powieści „Kimono dla Butterfly”. 15 stycznia. A wydaje się, że znamy się od lat... A było tak z mojej strony: pod koniec lat 90., a może nawet wcześniej, chodziliśmy z żoną do Kijowskiego Teatru Operetki „na Olgę Kamińską”. Piękna, obdarzona głosem, wyrazista! „Wesoła wdówka”, „Marica”, „Silva”... Ostatni raz słyszeliśmy ją w parze z również ludowym artystą Ukrainy Femijem Mustafajewem. A potem do tego teatru zaczęliśmy zaglądać rzadziej, chociaż już na stanowisku redaktora naczelnego gazety miejskiej „Wieczorny Kijów” podpisywałem z nim umowę o twórczej współpracy. Zresztą i Olga Kamińska, o której często pisała stołeczna prasa, a moja koleżanka z roku, poetka i artystka Wałentyna Dawydenko, prowadziła z nią rozmowy w radiu, gdzieś zniknęła. Okazuje się, że wtedy, pod koniec lat 90., jej męża Wiktora, fagocistę, solistę Państwowej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy, zaproszono do pracy w chorwackiej Rijece w orkiestrze Narodowego Teatru Operowego, noszącego imię kompozytora, dyrygenta i pedagoga Ivana Zajca. Wkrótce dołączyła do niego żona. Opera po operetce? Czy podoła? Jednak stało się to kolejnym szczeblem w twórczym losie śpiewaczki, która stała się primadonną, ulubienicą publiczności. Ponad dwadzieścia głównych partii w najsłynniejszych operach. A wśród nich – pucciniowska Tosca, w której zasłynęła również Salomea Kruszelnicka, wielka rodaczka Olgi. Przecież przed wstąpieniem do Konserwatorium Kijowskiego ukończyła ona w Tarnopolu szkołę muzyczną, a potem – szkołę muzyczną imienia Salomei Kruszelnickiej. Więc wieść o mojej powieści nie mogła nie dotrzeć do Olgi w Chorwacji. Kilka egzemplarzy tam (w szczególności – dla ambasadora Ukrainy Wasyla Kyryłycza) wędrowało z Kijowa na Wołyń, a potem już – do adresatki... Teraz z zainteresowaniem czytam, jak śpiewaczka dzieli się swoimi wrażeniami z lektury powieści. „Czytam z rozkoszą po kilka stron dziennie”; „pojawiają się wizualnie francuskie i włoskie ulice, tamtejsze życie i życie za kulisami”; „napisano z niezwykle głębokim zanurzeniem w materiał historyczny, znajomością historii kostiumu teatralnego na tle wspinania się śpiewaczki ku triumfom”; „gdyby tak stworzyć audiobook powieści, na dodatek nagrany przez aktorów dramatycznych – byłoby to godne wielkości Kruszelnickiej!”. Ona po zakończeniu kariery operowej kontynuowała niesienie wysokiej sztuki i ukraińskiej pieśni po całym świecie poprzez koncertowanie. A Olga założyła i stanęła na czele ukraińskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego „Dnipro-Rijeka”, które stało się w ostatnich latach dla niej, męża Wiktora i ich sympatyków sensem życia. Oto już po raz siódmy przeprowadzają ukraiński międzynarodowy festiwal pieśni, muzyki, tańca i sztuk pięknych. Więc kiedy u Olgi zrodził się pomysł zaproszenia mnie na festiwal i w jego ramach przeprowadzenia prezentacji powieści, byłem, szczerze mówiąc, niezwykle uradowany. Oczywiście nie obyło się bez niepokoju: „za granicę, w tak daleką drogę, w takim czasie?”. Ale przeważyła, po pierwsze, zgoda żony, a po drugie to, że od dawna chciałem odwiedzić tamte strony. Przecież Rijeka to to samo miasto Fiume, na czele którego po I wojnie światowej stał poeta Gabriele d’Annunzio, dawny znajomy i sympatyk Salomei Kruszelnickiej. A ona sama niedaleko, w Trieście, odniosła pierwsze niezaprzeczalne sukcesy na włoskiej scenie. Więc w drogę do Chorwacji przez Pragę (o jej odwiedzinach – osobna opowieść)! Droga z czeskiej stolicy – być może najbardziej malownicza ze wszystkich, jakie dotąd znałem. Z dawnego dziennikarskiego przyzwyczajenia często przyklejałem się do okna pociągu ze smartfonem, aby utrwalić to piękno. Żal, że nie widzą go teraz wszyscy moi bliscy i przyjaciele... Pola, doliny, czyste rzeki, góry i dalej – przez tunele w skałach do błękitnego morza, które zlewa się z takim samym niebem... W piętnaście godzin – przez pięć krajów, w tym przez trzy stolice – Bratysławę, Lublanę, Zagrzeb... A uczestników i gości festiwalu organizatorzy zakwaterowali 20 kilometrów od Rijeki, w kurorcie Lovran. Nasz niewielki, trzypiętrowy hotel wzniesiono dla pracowników miejscowej kolei na początku XX wieku, kiedy sława Salomei Kruszelnickiej osiągnęła już szczyt, a inna postać mojej powieści przybyła tu ze Lwowa na leczenie. Obok hotelu park przyrodniczy z wawrzynem szlachetnym (od niego pochodzi nazwa miasta), dębami omszonymi, sosnami piniami, cyprysami, oliwkami. Dziesięć minut spaceru krętymi ścieżkami i przed wami – historyczne nabrzeże Lungomare w zatoce Kvarner na Adriatyku! Jednak długo nie można rozkoszować się falami, przed nami – otwarcie festiwalu, w zabytkowym budynku biblioteki miejskiej, w historycznej części Rijeki – Trsat. Język chorwacki jest dość śpiewny i dobrze zrozumiały dla Ukraińców, ale czasami i Chorwaci oszczędzają na samogłoskach, choć nie tak zauważalnie jak Bułgarzy: Trsat, wyspa Krk, nawet sąsiedni włoski Triest u nich to Trst. Wyobraźcie sobie, nasz bus w Trsacie powitały dźwięki dzwonów kościelnych, brzmienie organów i śpiew wiernych! To w bazylice Najświętszej Maryi Panny, która znajduje się po drugiej stronie ulicy, odbywała się uroczysta msza, a pochylona brązowa postać wielkiego papieża, Jana Pawła II, błogosławiła przechodzących obok księży w białych szatach. Swoją drogą, Trsat kiedyś był osobnym miastem, a teraz to jedna z dzielnic Rijeki. Twierdza, która się nad nią wznosi, została wzniesiona w XIII wieku i należała do książąt Krk (tak nazywa się też sąsiednia wyspa). W 1750 roku twierdza została zniszczona przez trzęsienie ziemi, w XIX wieku ją odnowiono. I powstał wspaniały zamek z oknami rozetowymi i gotyckimi ornamentami na fasadzie. Rekonstrukcje przeprowadzano tu również później. Z zamku Trsat w czasach rzymskich kontrolowano dostęp do morza wzdłuż rzeki Rječina. Stąd, ze stromego wzgórza, roztaczają się niezwykle zachwycające widoki... Jednak czas do sali bibliotecznej! Brzmią sygnały festiwalu – „Ukraino, Ukraino, po dali dróg...” – słynny utwór Tarasa Petrynenki. I konkurs wokalistów tak właśnie się nazywa. “Ukraińskie solospiewy”. Olga Kamińska pod czujnym spojrzeniem ze sceny naturalnej wielkości Solomii Kruszelnickiej, która trzyma bukiet kwiatów (ciekawe, kogo by nimi dzisiaj obdarzyła?), otwiera festiwal, przedstawia członków jury. Mam tytuł – “honorowy członek jury”! A w składzie, któremu przewodniczy Olga Kamińska – znani w Chorwacji i za granicą tenorzy Davor Lešić oraz Marin Tuhtan, koncertmistrz orkiestry Chorwackiego Teatru Narodowego im. Ivana Zajca Walerija Waszczenko, zasłużona artystka Ukrainy z Kijowa, laureatka międzynarodowych konkursów, wykładowca wokalu akademii muzycznej Olga Iszczenko z Dniepru, która z odległości tysięcy kilometrów przywiozła kilka utalentowanych młodych śpiewaczek samochodami prowadzonymi przez rodziców dziewcząt. Kiedy przyszła kolej na losowanie kolejności występów, wydarzyło się coś mistycznie nieoczekiwanego: numeru 1 nie wyciągnął nikt! “Tak właśnie ma być! – powiedziała Olga – numerem pierwszym, primadonną w tej sali i we wszystkich salach świata zawsze jest kobieta, która majestatycznie spogląda ze sceny na nasze widowisko”. A wspomniano jeszcze kilka nazwisk, które w swoim czasie dołączyły do tego festiwalu, wśród nich – świętej pamięci ludowy artysta Ukrainy Marian Hadenko, który nie raz przyjeżdżał do Rijeki z utalentowanymi wychowankami. Wśród nich – pochodząca z Czerkasów Anhelina Połowynka, która w tym roku przybyła z Londynu, gdzie znalazła tymczasowe schronienie. Do festiwalu przygotowywała ją teraz nie mniej znana na Ukrainie śpiewaczka, ludowa artystka Ukrainy Wałentyna Kowalśka. Anhelina wykonała między innymi jedną z wizytówek niezapomnianej Raisy Kyryczenko – piosenkę “Brzmij, ojczysta mowo” (muzyka Ołeksija Semenowa, słowa Andrija Demydenki) – i mimo woli stanęła przed nami opiekunka ukraińskiej pieśni, jak nazywano Raisę Opanasiwnę. Inne dziewczęta, które zostały laureatkami, wybrały zarówno utwory ludowe, jak i estradowe (wykonawczynie musiały wykonać dwa) – Jelyzaweta Mazureć z Dniepru, Maryna Poliszczuk z obwodu kirowohradzkiego, najmłodsza “gwiazdeczka”, 11-letnia Anna Pełych z Dniepru, Alina Wilczynśka z Kijowa, która, nawiasem mówiąc, zaśpiewała także autorską piosenkę “Wojna XXI wieku”. Już sam fakt ich udziału w festiwalu, to, że konkursowiczki pokonały taką odległość, wywołałby niesamowitą wściekłość naszego wroga, nie mniejszą niż niepowodzenia na froncie. A dziewczęta i my wszyscy walczymy na froncie artystycznym i wspaniale, że Chorwaci, którzy również przeżyli Prezentację książki Ołeksandra Bałabki moderuje Olga Kamińska Ileż było tych uścisków w te dni! Szczerych, hojnych, mocnych... Wysiadłszy z praskiego pociągu na peronie dworca w Rijece, zobaczywszy, że śpiewaczka Olga Kamińska biegnie naprzeciw, mimo woli rozłożyłem ręce... I objęliśmy się! Jak dawni dobrzy przyjaciele, którzy mają zgodne poglądy życiowe i estetyczne, których łączy coś tak wielkiego i nieśmiertelnego. Oczywiście, była to Solomia Kruszelnicka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Finał konkursu wokalistów „Ukraińskie śpiewy solowe”

trudy wojny, rozumieją i wspierają Ukraińców. Oczywiście uwaga miejscowych widzów była skupiona przede wszystkim na przyjezdnych z Ukrainy. A nasza – na chorwackich Ukraińcach, których jest tu niemało i nawet już w trzecim pokoleniu nie zapomnieli języka ukraińskiego oraz pieśni przodków. Po raz pierwszy na scenie festiwalowej – nowo powstały zespół wokalno-instrumentalny „Hałyczyna” z Karlovaca na czele z Tetianą i Vladem Tverdovskimi, w składzie którego są Chorwaci i Ukraińcy, którzy znaleźli tu tymczasowe schronienie. W szczególności trio wokalne (Kateryna Pobocha, Lubow Dubenkina oraz Marija Pomazan) zdobyło drugą nagrodę. A cały zespół został wyróżniony pierwszą. Wyróżniono pierwszym miejscem także chorwacki chór żeński „Vrelo” z Fužine. W jego wykonaniu zabrzmiały ukraińska pieśń ludowa „Zeleneje żyto, zelene” oraz chorwacka – „Cetine”. Akompaniował na akordeonie kierownik artystyczny chóru i członek jury Marin Tuhtan. Nie mogły nie podbić serc obecnych występy zespołu ukraińskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego „Kobzar”-Zagrzeb z piosenkarką i skrzypaczką Kateryną Myczką-Hirnyk, wiolonczelistą Domagojem Končarem oraz cymbalistą Jurijem Hołodowyczem, co przyniosło im pierwszą nagrodę w swojej kategorii. Kateryna zaśpiewała pieśń ludową „Oj żurawko, żurawko” we własnej interpretacji, wykorzystując melodię Myrosława Skoryka. Później przypadło mi być w takim samym statusie jurora konkursu „Ukraińskie rewii taneczne”, który odbywa się tu po raz drugi. Aby wziąć w nim udział, młodzi uczestnicy zespołów tanecznych z miasta Osijek, położonego na granicy z Serbią, pokonali nie jedną setkę kilometrów. Jednoczy ich Oksana Martyniuk, przewodnicząca ukraińskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego imienia Łesi Ukrainki i redaktor naczelna chorwacko-ukraińskiego czasopisma „Visnyk” (w numerze z lutego Olha Kamińska zamieściła publikację o mnie). Przyjechał z nimi także nauczyciel i wychowawca Davor Lagudža, który po mistrzowsku przeprowadził prezentację tych kolektywów podczas konkursu. Ciekawe, że Davor urodził się tutaj w ukraińskiej rodzinie, studiował filologię na Uniwersytecie Lwowskim imienia Iwana Franki, a teraz umacnia ukraińskość w Chorwacji. Wśród tancerzy są zarówno chorwaccy Ukraińcy, jak i ci, których wraz z rodzicami rzuciła tutaj wojna w Ukrainie. Członkowie jury i widzowie wyróżnili artyzm solisty, prawdziwego kozaczka Artema Bojczuka, który w zeszłym roku wraz z mamą osiedlił się w Osijeku. Z tego samego powodu znalazła się tutaj młoda tancerka z Kijowa Wałentyna Chaustowa, która została bezapelacyjną zwyciężczynią w kategorii „Taniec solowy”. A dla mnie, oczywiście, głównym wydarzeniem na festiwalu był wieczór literacko-muzyczny z prezentacją powieści „Kimono dla Butterfly. Z życia Salomei Kruszelnickiej”. Kolorowy afisz w dwóch językach, który wcześniej przygotowała autorka opracowania książki z czerniowieckiego domu wydawniczego „Bukrek” Anna Andrejewa, został tu wydrukowany w największym formacie i umieszczony przy wejściu do biblioteki oraz obok sceny. Kilkoma zdaniami o wrażeniach z takiego raportu w Rijece pod opieką samej Salomei Kruszelnickiej nie da się opowiedzieć. Ale mogę z pewnością powiedzieć: „To były chwile tego twórczego szczęścia, o którym marzy każdy pisarz!”. Kiedy wsłuchują się w każde twoje słowo, kiedy z zainteresowaniem, z przejęciem śledzą zawiłe sploty wątków fabularnych powieści... Za podstawę występu przyjąłem jej krótkie streszczenie, które zostało podane na końcu wydania w języku włoskim. A jeszcze na ekranie był 5-minutowy film o Kruszelnickiej i wykorzystane w tekście zdjęcia, które z każdym akapitem mojej opowieści demonstrował Wiktor Kamiński. A jego żonie Oldze wspaniale pasowała rola prowadzącej. Na końcu zabrzmiał głos Salomei Kruszelnickiej – jej niedościgniona aria Butterfly „Un bel di vedremo”, bodaj najpiękniejsze dzieło Pucciniego. Dalej widowisko kontynuowali mistrzowie wokalu. Droga pani Olha jedynie przy akompaniamencie słowika wykonała jedną z najbardziej ulubionych pieśni Kruszelnickiej „Wiwci moji, wiwci”. Cieszyłem się i byłem dumny, że do tego naszego widowiska dołączyli koledzy Olhy Kamińskiej z teatru, wybitni chorwaccy tenorzy Marin Tuhtan i Davor Lešić. Wybrali partie z oper „Pajace” i „Tosca” Ruggero Leoncavallo oraz Giacomo Pucciniego, które stały się jednymi z bohaterów mojej powieści. A jak nie wspomnieć o Oldze Kamińskiej i „Tosce” na scenie teatru imienia Iwana Zajca?! Była to jedna z jej pierwszych triumfów. Trzy akty opery odbywały się w trzech lokalizacjach: pierwszy – w kościele kapucynów, drugi – w Pałacu Gubernatora, a trzeci – na wieży Trsat, z której aktorka musiała rzucić się w dół. Spektakl stał się legendą w historii teatru: dla wykonawczyni zaczynał się w południe, a kończył o 3.30 nad ranem. Salomea Kruszelnicka miała wśród swoich ulubionych partię Giocondy w operze o tym samym tytule Amilcare Ponchiellego, bardzo trudną dla sopranu. Ale i tutaj Olha Kamińska była na wysokości: za wykonanie otrzymała nagrodę imienia Stefanii Lenković, wybitnej chorwackiej śpiewaczki. A ja tego wieczoru miałem jeszcze jedną misję, zaszczytną i odpowiedzialną: zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami z komitetem organizacyjnym miałem wręczyć egzemplarz powieści z autografem każdej laureatce wśród wokalistek. Przez cały wieczór, korzystając z brudnopisu, przygotowywałem te dedykacje, biorąc pod uwagę to, co usłyszałem, oraz krótkie dane biograficzne. Żeby każdej było miło i ciekawie czytać przed dotarciem do pierwszej strony powieści... A na końcu, podczas sesji autografów i spotkań w kuluarach, doszło do wielu znajomości. Jak choćby z przewodniczącym ukraińskiego towarzystwa kulturalno-oświatowego „Kobzar”-Zagrzeb Slavkiem Burdą. Nawet rodzice pana Slavka urodzili się już w Chorwacji, ale on go- wydawała się obrażona i pokrzywdzona. I oto Gabriele z niemałym wojskiem postanowił uszczknąć Rijekę-Fiume dla Włoch, zachęcając miejscowych Włochów i poniżając Chorwatów, którym odbierano majątek, zmuszano do przesiedlenia. O wszystkich tych perypetiach z udziałem już antybohatera (a w przyszłości – inspiratora Mussoliniego) szczegółowo opowiedziała mi w Muzeum Morskim i Historycznym Chorwackiego Wybrzeża mądra i czarująca przewodniczka oraz badaczka Tea Perinčić: urządzono tu specjalną salę o tych wydarzeniach w historii miasta. Co więcej – wraz z koleżanką Anną-Marią Milčić napisała książkę na ten temat, którą z przyjemnością kupiłem i otrzymałem autograf autorki. Tego spotkania nie byłoby, gdyby nie tylko zaproszenie Olhy Kamińskiej, ale i spotkanie w Rijece z Martą Czekaliuk, szanowaną tu krajoznawczynią i literatką, z którą przez 4 lata byłam pod jednym dachem naszego wydziału dziennikarstwa Kijowskiego Uniwersytetu im. Szewczenki. Ona – sekretarz towarzystwa „Dniepr-Rijeka”, ma teraz nazwisko Martinčić, ale Martą pozostała. Pamiętam ją z przyjaciółką Łesią Partyką, również z Podkarpacia, które przyjaźniły się z moimi koleżankami z roku Lubą Dnistran, Ołhą Łyczuk. Razem z Martą studiowała piękna poetka Ołena Matuszek, znani dziennikarze Mykoła Chrijenko, Mykoła Puhowycia, Ołeksandr Ruszczak... Więc było co wspominać... Poszczęściło mi się też z wizytą we włoskim Trieście, dokąd autobusem dotarłem ze lwowską prozaiczką i poetką, literaturoznawczynią, która w Rijece pomagała w przeprowadzeniu ukraińskiego festiwalu. To piękne miasto nad Adriatykiem! Wielki Kanał, szeroka Piazza Unità d’Italia z luksusowymi budowlami, słynne molo, które mówi wybornym współczesnym językiem ukraińskim. I co najważniejsze – wspaniale nim pisze. Podarował mi jeden z numerów wydania „Ukraińcy Chorwacji” i świeży egzemplarz czasopisma „Słowo Kobzara”. A ja mu – kilka egzemplarzy tygodnika „Słowo Proświty”, który przed drogą zabrałem ze sobą do czytania. Pan Sławko ucieszył się niemało, bo dobrze zna wydawców i inspiratorów sławnego ukraińskiego wydania Lubow Hołotę i Pawła Mowczana. Później był jeszcze wspaniały galakoncert, gdzie wypełniona sala miała okazję usłyszeć śpiew członków jury i grę muzyków-wirtuozów, wśród których – fagocisty Wiktora Kamińskiego, który niedawno został wybrany przedstawicielem ukraińskiej mniejszości narodowej w żupanii primorsko-gorskiej (jej struktury, a także Rada ds. Mniejszości Narodowych Chorwacji stały się głównymi sponsorami festiwalu). Ale ja ani na chwilę nie zapominałem, że mam i swój plan w Rijece. Mychajło Kociubynski pewnego razu we Włoszech ujrzał orszak, przed którym ludzie zdejmowali kapelusze i kłaniali się. „Czy to król?” – zapytał. „Jaki król? To nasz poeta Gabriele d’Annunzio!” Tak, wtedy, na początku XX wieku to imię było na ustach wszystkich. Poeta, prozaik, dramaturg, publicysta. Już po wojnie, w 1915 roku, w „La Scala” wystawiono operę do jego libretta kompozytora Ildebrando Pizzettiego „Fedra”, gdzie główną partię wykonała Sołomija Kruszelnyćka. W mojej powieści o niej postać Gabriele przedstawiono tylko punktowo, a teraz będzie ona jaśniejsza ze względu na tło historyczne, na którym będzie rozwijać się dalsza fabuła. Poeta, uwodziciel kobiet, żołnierz, pilot wojskowy postanowił wypróbować siebie także w roli dyktatora po I wojnie światowej, kiedy Włochy wy- Pomnik Iwana Franki „Poeta i Ptak” w Lovranie od nabrzeża rozciąga się prawie na kilometr. Od niego w kilku miejscach – szerokie schodki do wody. Tam zawsze tłoczą się ludzie: okazuje się, że najlepszy sposób na pokonanie upału – zanurzyć nogi w wodzie. My również skorzystaliśmy z tej rady. I, wreszcie – Piazza Giuseppe Verdi z teatrem, który nosi jego imię. W westybulu właśnie rozłożono wystawę librett z czasów utwierdzania się Sołomiji Kruszelnyćkiej na włoskiej scenie. Jest nawet libretto „Faworyty” Donizettiego: w tej operze debiutowała Sołomija. I w tym teatrze brzmiał głos naszej niezrównanej Butterfly, Toski, Aidy, Lorelei, Giocondy, Izoldy, Walkirii, Halki, Hrabiny... I na koniec, jak to mówią, wisienka na torcie, chociaż, jak widzicie, podczas tej podróży było ich kilka. A jednak, czy mogłem sobie wyobrazić, że w dalekiej Chorwacji, zbiegając rano czy wieczorem krętą ścieżką do morza, mógłbym zawrócić do Iwana Franki, po raz kolejny pokłonić się jego wizerunkowi? Tym bardziej, że jeszcze od 2006 roku jestem laureatem narodowej nagrody jego imienia w dziedzinie działalności informacyjnej za pierwszą książkę prozy „Signor Niccolo i signor Michele. Rzym Gogola i Capri Kociubynskiego”. A w Lovranie takie rzeczy się działy! Przecież o dwa kroki od naszego hotelu, w zadbanym parku z magnoliami, cyprysami i palmami – pomnik Iwana Franki. Niezwykły, oryginalny i prawdziwie artystyczny. To nie po prostu monument z betonu i brązu, a kompozycja z kilku części pod nazwą „Poeta i Ptak”. Jej autorzy – ukraińscy rzeźbiarze Wołodymyr i Wasyl Odrechiwścy. Jedna z figur uosabia poetę, który, próbując wznieść się ponad codzienność, chyli się pod ciężarem ciężkiej pracy i choroby, a obok ptak – marzenie, nadzieja, wolny w locie do szczytów twórczości. Na trzecim postumencie – tablica informacyjna z portretem Franki w językach chorwackim, ukraińskim i angielskim opowiada, że ukraiński pisarz, myśliciel i działacz polityczny przebywał na leczeniu w Lovranie w 1909 roku. Inicjatorem uwiecznienia jego pamięci został ambasador Ukrainy Wasyl Kyryłycz. Jeszcze w styczniu 2021 roku porozumiał się z burmistrzem miasta Bojanem Simoniciem w sprawie tej kompozycji rzeźbiarskiej. Została ona wykonana dzięki finansowemu i organizacyjnemu wsparciu Lwowskiej Obwodowej Administracji Wojskowej. Naukową koncepcję projektu oraz uzasadnienie symbolicznych znaczeń znaku opracował doktor Bohdan Tychołoz, dyrektor Lwowskiego Narodowego Muzeum Literacko-Memoriałowego Iwana Franki. I w zeszłym roku, w październiku, już podczas strasznej wojny z nienawistnymi raszystami, tutaj, na nabrzeżu Lungomare, na uroczyste odsłonięcie pomnika zebrali się ukraińscy aktywiści Rijeki i Zagrzebia, ambasador Wasyl Kyryłycz, Przewodniczący Rady Najwyższej Ukrainy Rusłan Stefanczuk, Przewodniczący Chorwackiego Saboru Gordan Jandroković... Teraz przechodzą obok tysiące turystów, podchodzą do kompozycji, oglądają, czytają napisy. I – po ukraińsku! Dla nas – to duma i radość, a jeśli tutaj nagle zabłąka się jakiś raszysta, dla którego putler – ponad wszystko, to albo zasyczy ze złości, albo będzie próbował szybciutko brać nogi za pas... Do widzenia, droga Chorwacjo, która w te dni sławiła naszą Sołomiję i Ukrainę! Możliwe, że ciąg dalszy nastąpi...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...wcześniej reżyserowałem spektakle i dobrze znam tych aktorów. Postanowiłem zaprosić ich do naszego teatru, aby spróbowali swoich sił w stolicy. Kierownictwo poparło mój pomysł. Aleksander podoba mi się jako artysta. Gra Truffaldina. Jego mowa jest szybka, a psychofizyka elastyczna. Właśnie tym przyciąga widza. Nie mieliśmy chłopaka do roli sługi Pantalone, więc zaproponowaliśmy tę rolę wiodącej aktorce Lidii Szewczenko. Rolę Smeraldiny zagrała znakomicie Wiktoria Tiebieniewa. – Czy spektakl się zmienia? – Od premiery minęło już kilka miesięcy. I wydaje mi się, że spektakl wciąż nabiera rytmu, ugrywa się, staje się lepszy. Na przykład znakomicie zaprezentowały się sceniczne walki, zaaranżowane przez zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Jurija Starostina. Jurij Chetczykow i Kateryna Ustynowa dość sprawnie posługują się szpadami, ale wciąż się doskonalą. Co dwa–trzy dni trenują niezależnie od tego, czy jest pokaz, czy nie. Spektakl dał znaczny impuls aktorom i samemu teatrowi. Przed pełnowymiarową wojną mieliśmy kilka przedstawień dla dorosłych, ale z obiektywnych przyczyn obecnie ich nie wystawiamy. Zatem „Truffaldino” to spektakl, który zaczął przywracać do teatru widza dorosłego, a nie tylko lalkowego. Przyznaję: nie starałem się prowadzić żadnych paraleli z współczesnością. Choć oczywiście i dziś są ludzie, którzy zdążają pracować dla kilku panów jednocześnie. Dla mnie to komedia nie sytuacji, lecz charakterów. Przede wszystkim chciałem jednak, aby widzowie choć na półtorej godziny zapomnieli o tym, co dzieje się za ścianami teatru. Również pamiętamy o wojnie, część zarobionych na spektaklach pieniędzy przekazujemy na potrzeby Sił Zbrojnych Ukrainy. Ale nie można żyć wyłącznie wojną, musi być jakaś ulga. Tą jest teatr. Nie stoimy w miejscu. Obecnie rekrutujemy do trupy nowych aktorów – zarówno lalkarzy, jak i dramatycznych. Pracujemy nad kolejnymi premierami, a „Truffaldino” żyje własnym życiem i to dobrze. Widzowie chętnie oglądają ten spektakl. Nawiasem mówiąc, choć jest on przeznaczony dla dorosłych, na sali zawsze jest sporo dzieci. Można śmiało powiedzieć, że „Truffaldino – sługa dwóch panów” to spektakl na rodzinny seans. Rozmawiał Eduard OWCZARENKO. Zdjęcie ze strony teatru

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Niewyczerpane źródło optymizmu

Pierwszym spektaklem dla dorosłych w Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek „Zamek na górze” od czasu rozpoczęcia pełnoskalowej wojny stała się rodzinna komedia w dwóch aktach „Truffaldino – sługa dwóch panów” według sztuki Carla Goldoniego. O tej pracy teatru – nasza rozmowa z reżyserem Dmytrem Drapikowskim. Zdążyć wszędzie i nie tracić optymizmu, nawet jeśli wszystko poszło na opak? Na tym właśnie polega siła Truffaldina – niespokojnego i charyzmatycznego sługi wszech czasów. Klasyczna komedia Carla Goldoniego nie starzeje się od stuleci. Tym razem nabrała nowych barw w inscenizacji na scenie teatru lalek i cieszy się powodzeniem wśród widzów, którzy podczas przedstawienia i śmieją się, i dziwią. Oczywiście utrzymanie poważnej miny, obserwując wydarzenia sztuki, jest po prostu niemożliwe. Szczególny zachwyt budzi jednak scena walki w inscenizacji zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Jurija Starostina. – Premiera spektaklu „Truffaldino – sługa dwóch panów” odbyła się na początku lutego 2023 roku – wspomina reżyser. – Już latem ubiegłego roku pojawiła się u nas idea zrobienia przedstawienia dla dorosłych. W pierwszych miesiącach wojny graliśmy wiele spektakli dla dzieci w różnych lokalizacjach. Były to pokazy dla dzieci, które przeżyły okropności wojny, dla sierot, uchodźców z Mariupola. Występowaliśmy nawet w metrze. Można powiedzieć, że jesteśmy jednym z pierwszych teatrów dziecięcych Kijowa, który wrócił do pracy po rozpoczęciu pełnoskalowej inwazji. Później przypomnieliśmy sobie o widzu dorosłym: postanowiliśmy nie robić przedstawienia o wojnie ani nie wystawiać jakiejś smutnej historii. W trudnym czasie potrzebna jest właśnie komedia. – Spektakl ma nietypowe rozwiązanie sceniczne. – Chcieliśmy, żeby to była klasyka, dlatego zwróciliśmy się właśnie do Goldoniego. Obejrzeliśmy inscenizacje różnych teatrów na podstawie tego utworu, opracowaliśmy własne rozwiązanie sceniczne, uwzględniając specyfikę teatru lalek, a także okoliczności wojny. Połączyliśmy maski i żywych aktorów, czyli środki wyrazu, które posiada teatr lalek i teatr dramatyczny. To nadało przedstawieniu nowy wygląd i brzmienie. Niedawno odwiedzili nas goście z Chersońskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. Mykoły Kuliša. Byli zachwyceni tym, co zobaczyli, ponieważ u nich czegoś takiego nie ma, by w jednym przedstawieniu były jednocześnie maski, lalki i aktorzy dramatyczni. Uważam, że nowa inscenizacja to początek epoki, w której aktor i lalka stają się tożsame, a ich postacie jakby zlewają się w jedną całość. – Zapewne nie było łatwo wystawiać nowe przedstawienie w czasie wojny. – Praca nad spektaklem rozpoczęła się we wrześniu–październiku ubiegłego roku. Teatr nie miał wystarczających środków, ale zaczęliśmy pracować, szukając możliwości i dostosowując się do okoliczności. Mamy marionetki głównego artysty teatru Mykoły Danka, a także lalki ze starych przedstawień, które już nie są grane. Zaczęliśmy robić syntezę: lalki z jednego przedstawienia, dekoracje z drugiego, a kostiumy z trzeciego. Wszystko dobieraliśmy w stylu epoki, w której rozgrywały się wydarzenia. Moim zdaniem wyszło nieźle i widzom się podoba. Oczywiście nie wszystko udało się zrobić „z przydziału”. Niektórym aktorom jednak uszyto nowe kostiumy. Ogólnie jednak zrobiliśmy wszystko, co możliwe, i nie wydaliśmy na inscenizację praktycznie ani grosza. Zaczęliśmy robić przedstawienie pod ostrzałem. Potem na pewien czas wstrzymaliśmy tę pracę, ponieważ wystawialiśmy „Eneidę”. A gdy rozwiązanie sceniczne „Eneidy” było gotowe, wróciliśmy do „Truffaldina”. – Co może Pani/Pan opowiedzieć o szczegółach inscenizacji? – Początkowo w przedstawieniu było tylko ośmiu aktorów. Potem zaczęli dołączać inni aktorzy. Powstał znakomity zespół aktorski: Jurij Farafonow, Kateryna Ustynowa, Jurij Chetczykow, Ołeksandr Worona, Julija Stupka, Wiktoria Tebjeniewa, Lidija Szewczenko, Wadym Docenko. Ołeksandr Worona i Julija Stupka przyjechali do nas z Chersonia w zeszłym roku latem. W tym mieście ja ra-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Sens Bank”, rachunek bieżący UA 30300346000002600 2016994001; odbiorca: Organizacja Społeczna „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności jest wypełniany przez płatnika tak, aby przekazać pełną informację o płatności. Na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedziała: Lubenko Olha Iwaniwna — 500 hrywien. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55. Redaktorka literacka Hałyna DACIUK. Korektorka Ołena HŁUSZKO. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn