Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №28 за 2025 рік

16 s. · 28 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wieczór twórczy noblisty Pawła Mowczana

WSEUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 28 (1311), 17–23 lipca 2025 Wieczór twórczy noblisty Pawła Mowczana MYKOŁA HOŁOMSZA Olena Slywka, Dmytro Czystiak Zdjęcia: Andrij Myhajlyk Wieczór autorski Pawła Mowczana 9 lipca w Narodowej Bibliotece Ukrainy im. Jarosława Mądrego stał się wydarzeniem o głębokim duchowym i kulturowym znaczeniu. Nie była to zwykła spotkanie z twórczością, lecz rozmowa o sensach, które kształtują intelektualny krajobraz rodzimej kultury i zachowują pamięć o tym, co najważniejsze: o człowieku, jego duchu, języku i Ojczyźnie. Paweł Mowczan jest twórcą słowa, którego twórczość dawno wykroczyła poza ramy zjawiska literackiego. Jego głos to głos narodu, który szuka siebie w historii, w tragediach i zwycięstwach, w ciszy modlitwy i w grzmocie wojny. Jego literacki talent pozwala pojmować złożoną naturę słowa jako ogniwa łączącego pokolenia i duchowe istoty, dla kosmizacji otoczenia. Wymiar twórczości Pawła Mowczana to głębokie zanurzenie w kulturze ukraińskiej, wzbogacone doświadczeniem klasyków i współczesnych. Wreszcie jego twórczość świadczy o gruntownej znajomości światowej literatury, malarstwa, muzyki i kinematografii; wystarczy wspomnieć choćby uporządkowany przez Mykołę Wasykiwa znaczący wybór esejów literaturoznawczych, historyczno-artystycznych i publicystycznych „Wertykal słowa” (2022), „o czasie, w którym żył, i o ludziach literatury i sztuki”, a także drugie wydanie wybranych przekładów z literatur od azerbejdżańskiej po czeską „Jestem pomieszczeniem światów…” (2024), wydane przez wydawnictwo „Jarosławiw Wał”. Szczerym wyznaniem zabrzmiały tego wieczoru wspomnienia Pawła Mowczana o jego życiowej i literackiej drodze. W jego słowach ożywała nie tylko osobista historia: odbijała się w nich epoka, duchowy portret kraju, który przechodził przez burze, nie tracąc siebie. Artysta szczerze dzielił się wspomnieniami o dzieciństwie, pierwszych krokach w literaturze, spotkaniach z mistrzami słowa, kształtowaniu własnego stylu i światopoglądu, o nieopublikowanej twórczości prozatorskiej, o kinematografii ściśle związanej z kulturą ukraińską, językiem i ziemią. W autorskim wykonaniu obecni mieli możliwość usłyszeć znaczące utwory, a każdy wiersz brzmiał jak dialog podmiotu lirycznego ze światem, rodem i ukochaną. Z okazji jubileuszu Pawła Michajłowicza wydawnictwo „Ukraiński Priorytet” w zeszłym roku wydało trzy okazałe tomy jego wybranej poezji w opracowaniu Mykoły Wasykiwa, z ilustracjami znakomitych artystów Jurija Nahułka, Walerija Franczuka i Andrija Czebykina, lecz większą część nakładu zniszczył rosyjski terrorystyczny atak dronów na Kijów… Z okazji tego wydarzenia Pawła Michajłowicza odwiedzili przyjaciele, koledzy, współmyślący, wszyscy, którzy szanują i kochają jego twórczość, jego zasługi dla kultury ukraińskiej i dla naszej państwowości. Słowami uznania przywitali go znani działacze społeczni, pisarze i naukowcy: Wałerij Bitajew, Mykoła Holomsza, Zoja Hołota, Halina Daciuk, Jurij Doroszenko, Dmytro Drozdowski, Iwan Zajec, Jurij Kowaliw, Roman Kucharuk, Ludmyła Łysenko, Serhij Martyniuk, Jurij Mosienkis, Leonid Mużuk, Jurij Nahułko, Andrij Niecztajło, Jurij Pizżuk, Serhij Prysuchin, Zoja Riużyn, Mychajło Syrdorżewski, Kyryło Stecenko, Heorhij Filipczuk, Wołodymyr Szowkoszytnyj, Petro Juszczenko, Anżela Jarmoluk oraz wiele innych znanych postaci, które przybyły na to pamiętne spotkanie. Na zakończenie wieczoru autorskiego prowadzący, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, profesor Dmytro Czystiak, podkreślił potrzebę zgłoszenia kandydatury Pawła Mowczana do Nagrody Nobla w dziedzinie literatury za jego wielkie zasługi dla kultury ukraińskiej, za wyjątkowy talent artystyczny, uznany zarówno w Ukrainie, jak i daleko poza jej granicami; tę propozycję chętnie poparli uczestnicy spotkania, a pierwszy wiceprezes Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy Wałerij Bitajew potwierdził, że NASU (której honorowym akademikiem jest Paweł Michajłowicz) zainicjuje takie zgłoszenie, do którego z pewnością przyłączą się liczne krajowe i zagraniczne instytucje branżowe… Jasny wieczór twórczy Pawła Mowczana w przełomowym czasie walki o wyzwolenie od rosyjskich najeźdźców przypomniał, ile może uczynić dla Ukrainy wszechstronna działalność wyjątkowego artysty i społeczno-politycznego działacza w gronie prawdziwych współmyślących. Witając Pawła Michajłowicza z Nowym Rokiem, życzymy mu sił i dobra na wszystkich drogach, odkryć za odkryciami, którymi będzie dalej natchniony dzielić się ze wspólnotą, bo inaczej być nie może – na odległość miłości: Bo światło ze światła się wyłania I odbija sobowtóra… MIROSŁAW MARYNOWYCZ HEORHIJ FILIPCZUK PRENUMERATA — 2025 Tygodnik „Słowo Proświty" (indeks 30617) można zamówić w placówkach „Ukrpoczty" za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy" na 2025 rok (str. 22). Cena wynosi: 1 mies. — 65 hrn. 3 mies. — 195 hrn. 5 mies. — 325 hrn. Bądźmy, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Metropolita Klement: „Moja dusza jest w cerkwi, a serce – w brygadzie”

Metropolita Symferopolski i Krymski PCU Klement (w świecie Paweł Mykołajowycz Kusz) – nie tylko duchowy przywódca prawosławnych chrześcijan Krymu, ale także przewodniczący Prawosławnej misji pomocy ofiarom naruszeń praw człowieka oraz osobom pozbawionym wolności. Ponieważ w styczniu 2022 roku musiał opuścić okupowany półwysep, obecnie władyka Klement zajmuje się działalnością na rzecz praw człowieka i duchowo opiekuje się jedną z jednostek wojskowych Sił Zbrojnych Ukrainy, która wykonuje zadania na linii frontu. Pod koniec ubiegłego roku Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski odznaczył kapelana w stopniu porucznika Pawła Mykołajowycza Kusza Orderem Danyła Halickiego, doceniając jego osobisty wkład w obronę państwowej suwerenności i integralności terytorialnej Ukrainy. Rozmawiamy z władyką Klementem o ukraińskiej cerkwi w okupacji i duchowej opiece nad ukraińskimi żołnierzami. – Czy obecnie na okupowanym Krymie istnieją parafie PCU? – 11 maja 2023 roku zamknięto, a następnie całkowicie zniszczono sobór katedralny Świętych Włodzimierza i Olgi w mieście Symferopol. Kulminacją likwidacji Krymskiej eparchii ze strony rosyjskiej okupacyjnej władzy stało się jednak zniszczenie ostatniej parafii i rozbiórka cerkwi Podwyższenia Krzyża Świętego Prawosławnego Kościoła Ukrainy w mieście Eupatoria. Demontaż zakończono specjalnie na Dzień Niepodległości, 24 sierpnia 2024 roku. Ta cerkiew była zabytkiem narodowej drewnianej architektury. Budowali ją swego czasu iwanofrankiwscy rzemieślnicy zgodnie z tradycją, kiedy w budowli nie było ani jednego żelaznego gwoździa i ani jednej żelaznej klamry. Była to zatem pod względem architektonicznym unikatowa budowla sakralna. Budując tę cerkiew w Eupatorii, kładliśmy nacisk na to, aby zachowała ona w pełni ukraińską tożsamość, począwszy od architektury, a skończywszy na wystroju wnętrza. W cerkwi znajdowały się starodawne ikony, duża liczba ukraińskich ręczników różnych okresów i różnych szkół haftu. Wszystko to zostało zniszczone. Dziś, gdy mówimy o zachowaniu narodowej tożsamości kulturowej, wielu ludzi nie rozumie globalnego problemu – katastrofalnego stanu, w jakim znaleźli się obywatele Ukrainy na terytoriach okupowanych. I jakie zagrożenie okupacja w ogóle niesie dla społeczeństwa ukraińskiego. Wróg jest tak wściekły, tak okrutny, że już rozstrzeliwuje ukraińską tożsamość. Jeśli od 2014 roku ludzi wsadzano do więzień, to z więzienia można było wyjść i kontynuować życie. A kiedy rozstrzeliwuje cię się jako Ukraińca – za ukraińską mowę, za ukraińską świadomość, za ukraińskie pieśni – to już nie zmartwychwstaniesz. I nie odrodzisz swojego rodu i pokoleń, bo na tej ziemi ciebie już nie będzie. To jest straszne. Federacja rosyjska w 2024 roku w Eupatorii pokazała, jak będzie niszczyć ukraińską tożsamość. Dlatego po tych wydarzeniach ostatecznie podjęto decyzję, aby wszyscy duchowni Prawosławnego Kościoła Ukrainy opuścili terytorium Krymu, bo to już jest niebezpieczne dla życia nie tylko samych duchownych, ale także tych parafian, którzy chodzili i chodzą do naszej cerkwi. Zatem dziś na terytorium Krymu nie ma ani jednej ukraińskiej cerkwi, nie ma ani jednego ukraińskiego duchownego. – Kiedy opuścił Pan Krym? – Ja osobiście opuściłem Krym 23 stycznia 2022 roku. Wyjeżdżając, rozumiałem, że do Krymu już nie wrócę. Wtedy trzeba było wywieźć akta osobowe naszych więźniów politycznych. Trzeba było też wywieźć listy więźniów, zebrane w Symferopolskim areszcie śledczym. Ludzie w tych listach napisali wszystko, co czują, napisali apel do ukraińskich władz. Jeśli pamiętacie, był więzień polityczny Kostiantyn Szyring, który błagał, by udzielono mu pomocy medycznej, potrzebował operacji serca. Ale Szyring zmarł w Symferopolskim areszcie śledczym, nie doczekawszy się pomocy. Teraz mamy jego listy, jego wspomnienia. To chyba najcenniejsze. I właśnie to musiałem wywieźć. Dlatego, wyjeżdżając, miałem tylko niewielką torbę przewieszoną przez ramię, w której były te dokumenty. Na granicy zatrzymano mnie na cztery godziny. Rosyjscy okupanci nie chcieli mnie wypuścić, szukali pretekstu, by zostawić mnie na terytorium Krymu. Ale, dzięki Bogu, udało się tak, że zdołałem wyjechać. Kiedy przyjechałem do Kijowa, to od stycznia 2022 roku do marca, nawet wtedy, gdy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja, współpracowałem z amerykańskimi adwokatami, którzy reprezentowali interesy Ukrainy przed Międzynarodowym Trybunałem Sprawiedliwości ONZ. Odbywały się wtedy moje spotkania robocze w MSZ Ukrainy, w Gabinecie Ministrów, w Ministerstwie Sprawiedliwości. Rozumiałem, że mamy bardzo mało czasu. A ponieważ jestem świadkiem w sprawach Ukrainy przeciwko Federacji Rosyjskiej, trzeba było udzielić bardzo wielu wyjaśnień, komentarzy i zeznań. I nie tylko je udzielić, ale jeszcze prawnie wszystko to sformalizować. I bardzo dobrze, że mimo trwającej wojny sprawy doprowadzono do sądu i w Hadze odbyły się przesłuchania, na których byłem przedstawiony jako świadek i przedstawiciel Ukrainy. Uważam, że to jest ten niewielki wkład, jaki mogłem wnieść dla państwa Ukraina, dla ukraińskiego narodu w walce o niepodległość. – Jakie wyzwania, poza okupacją, stoją dziś przed Ukraińcami Krymu? – Problem dla krymskich Ukraińców, którzy opuścili półwysep, polega na tym, że na kontynentalnej Ukrainie asymilowaliśmy się, rozproszyliśmy się, straciliśmy swoje krymskie ukraińskie korzenie. I to mnie teraz martwi bardziej niż rosyjska okupacja. Bo rosyjska okupacja prędzej czy później się skończy. Ale czy my, ukraińska wspólnota, będziemy mogli wrócić na Krym i odrodzić siebie? Odrodzić wszystko to, co straciliśmy. Niestety, w tej kwestii nie mam obecnie optymizmu. Ponieważ, jeśli wziąć, na przykład, działania Ługańskiej wojskowo-cywilnej administracji, to ona stworzyła całą pionową strukturę władzy – wszystkie wydziały, zarządy, które będą potrzebne do pełnoprawnej pracy na wyzwolonym Ługańszczyźnie. I oni, gdy tylko Ługańszczyzna zostanie wyzwolona, będą mogli przyjechać i w najkrótszym czasie odbudować wszystkie ukraińskie instytucje. A finałem, bardzo ważnym dla zrozumienia tego, że na Ługańszczyźnie trzeba będzie odradzać ukraińskość, stała się decyzja ukraińskich władz o przekazaniu cerkwi Kiryliwskiej w czasowe użytkowanie zarządcy Ługańskiej eparchii, arcybiskupowi Ławrentijowi. Gdy odbyło się spotkanie z kierownictwem Ługańskiej WCA, padała teza, że właśnie cerkiew jest tym miejscem, gdzie ługańczycy, którzy czasowo wyjechali z Ługańszczyzny, mają ośrodek duchowy, ośrodek kulturalny. I to daje im możliwość, by nie asymilować się całkowicie w Ukrainie, wśród innych obywateli Ukrainy. Czyli zachowują swoją regionalną tożsamość. A tymczasem w sprawie Krymu nie zrobiono tego wszystkiego. I ile walczę, ile proszę, z jakimi hasłami bym nie występował, rozumiem, że stoi mur. – Czy współpracuje Pan ze Siłami Zbrojnymi Ukrainy? – Od kiedy zostałem w Kijowie, cały czas spędzam w Klasztorze Michajłowskim Złotokopułowym. Modlę się, rozmawiam z ludźmi. Gdy rozpoczęła się pełnoskalowa inwazja, codziennie przywożono poległych wojskowych. I przez to bardzo bolało mnie serce. Na terenie klasztoru poznałem wspaniałych ludzi. To wojskowi paramedycy, hospitalierzy. Oni od pierwszych dni wojny poszli do jednostek i pomagali, wynosili z pola bitwy zarówno rannych, jak i zabitych. I dzięki nim poznałem żołnierzy niektórych jednostek wojskowych. Najlepsze relacje ułożyły mi się z Czwartą Samodzielną Brygadą Czołgów. Kiedy jest taka możliwość, wyjeżdżam do chłopaków, pomagam im duchowo, przekazuję jakąś pomoc humanitarną. To są ludzie, za których się modlę, tam jest moje serce i mój ból. Oni są niesamowici. Czwarta Samodzielna Brygada Czołgów została utworzona 8 marca 2022 roku. W kwietniu przyjęła już pierwszą walkę o wyzwolenie Charkowszczyzny. Potem spotykałem się z tymi chłopakami i w Bachmucie, i w Awdijiwce, i w Soledarze. Czyli mimo że cały czas pozostaję w klasztorze i modlę się z braćmi, od czasu do czasu wyjeżdżając do tej brygady, rozmawiając z tymi chłopakami, w pewnym sensie również przechodzę obok nich tę wojskową drogę, którą przechodzą oni. Dlatego od wewnątrz widzę i cierpienie, i radość, i ból. Mówię, że moja dusza jest w cerkwi, a serce – w brygadzie. – Co szczególnie Pana poruszyło? – Gdy rozmawiam z żołnierzami Czwartej Samodzielnej Brygady Czołgów, nabieram bardzo dużo inspiracji od tego, czego ludzie w warunkach wojny potrafią dokonać. Przez brygadę stworzono potężne centrum rehabilitacyjne, które od dwóch lat działa w strefie działań bojowych. Pracują profesjonalni rehabilitanci, którzy robią wszystko, by żołnierze odzyskali siły. Kiedy widzę tę pracę, rozumiem, że jakkolwiek ciężkie rany ludzie by nie odnieśli, jakkolwiek ciężko by nie było na duszy, ludzie mogą się odbudować i stanąć w szeregu. To jest niewiarygodne. W warunkach wojny trzeba robić wszystko, by ludzie choć na chwilę, choć na moment mogli oderwać się od tej okrutnej rzeczywistości, w której się znajdują. Nikt nikomu niczego nie zrobi, dopóki sami nie wykażemy chęci, by coś robić. I Czwarta czołgowa jest dla mnie takim wzorowym przykładem. Było pragnienie, potrzeba i możliwość stworzenia centrum rehabilitacyjnego – zrobiono. Była możliwość stworzenia centrum duchowego – zrobiono. Nawet jeśli wziąć za przykład uczczenie poległych – pamięć o ich wyczynie żyje. Tak, dowódca brygady podpisał rozkaz, że Dniem Pamięci Obrońców Ukrainy, żołnierzy 4 SBCz, którzy oddali swoje życie za Ojczyznę, jest dzień, w którym zginął pierwszy żołnierz – 21 kwietnia 2022 roku. I co roku ten dzień jest wspólnym dniem pamięci w brygadzie. To choć smutne wydarzenie, ale przechodzi nieco w inny wymiar, wymiar pamięci duchowej. Kiedy ludzie rozumieją, że w brygadzie wspomina się poległych z imienia, że to nie jest zwykła statystyka na papierze, lecz pamięć o nich żyje, to stan człowieka, stan żołnierza jest trochę inny. – Jak czują się nasi chłopcy? – Kiedy niedawno jeździłem do chłopaków, rozmawiałem z nimi, byłem wstrząśnięty tym, jak bardzo są przygnębieni – i psychicznie, i fizycznie. Rozumiem, że cztery lata wojny nie mijają bez śladu. Ból fizyczny można przezwyciężyć, ale ból duchowy, duchowe załamanie – bardzo trudno odbudować. Staram się wspierać ludzi duchowo, angażować ich w modlitwę, zrobić wszystko, by jakoś złagodzić ten ból duchowy, tę duchową pustkę. Ale to spustoszenie jest bardzo silne. Nie wiem, ile lat będzie trzeba, by ludzie po prostu się odbudowali. Dziś wielu w tyle musi budzić się w nocy od tego, że lecą „szahedy”. Ale jedna rzecz to chować się przed „szahedów” i mówić: „Całą noc nie spałem”. A zupełnie inaczej, gdy siedzisz w okopach i przez kilka dób nie śpisz, a nad tobą codziennie latają drony. Gdy przy tym musisz jeszcze wykonywać zadania bojowe i wrócić żywym. Kto więc dziś jest bardziej wyczerpany? Czyżby społeczeństwo, którego przeważająca większość, ku naszemu wielkiemu żalowi, już zapomniała, czym jest wojna? Czasami mam wrażenie, że o wojnie pamiętają tylko rodziny wojskowych, którzy są na wojnie… I dlatego chciałbym zwrócić się do całego ukraińskiego społeczeństwa: zmieńcie swoje podejście do wydarzeń, które dziś mają miejsce. Bo jeśli tym chłopakom zabraknie sił fizycznych i duchowych, to nie wiadomo, co będzie z wami. Ci, których dziś powołują do wojska, mają łatwiej, bo trafiają do kolektywów, do chłopaków, którzy są na wojnie już czwarty rok. I za ich plecami będą mogli zarówno się nauczyć, jak i będą chronieni. To nie pierwsze dni, kiedy zmobilizowani w ogóle nie wiedzieli, czym jest wojna. Ale ci chłopcy, którzy dziś są w okopach, którzy od czterech lat są na wojnie, potrzebują teraz wsparcia, trzeba osłonić ich plecy. – W PCU jest Pan szefem misji pomocy ofiarom naruszeń praw człowieka oraz osobom pozbawionym wolności. Proszę opowiedzieć więcej o tej części swojej działalności. – Nasi jeńcy wojenni, którzy dziś przebywają w Federacji Rosyjskiej, to bardzo poważny temat. Po pierwsze, kiedy mówimy o przestrzeganiu międzynarodowego prawa humanitarnego i Konwencji genewskiej z 1949 roku, która chroni wojskowych, którzy dostali się do niewoli podczas działań bojowych, to Federacja Rosyjska całkowicie łamie tę konwencję. A kiedy widzi się, w jakim stanie wracają nasi wojskowi z niewoli, włosy stają dęba na myśl o tym, jak bardzo są wyczerpani, jak bardzo są duchowo, moralnie i fizycznie zniszczeni. Wie Pan, kiedy ogląda się kadry z Auschwitz i patrzy na żywych ludzi, wydaje się, że po wyzwoleniu Auschwitz ludzie wyglądali lepiej niż ci, którzy wracają z rosyjskiej niewoli. Po drugie, to tortury stosowane wobec wojskowych w niewoli. Jeśli weźmiemy naszych więźniów politycznych, aresztowanych od 2014 roku i aresztowanych także teraz, to więźniów politycznych torturuje się do czasu, aż podpiszą wszystkie zeznania, żeby ta kłamliwa sprawa karna mogła trafić do sądu. Ale po tym, jak to wszystko podpiszą, już się nad nimi nie znęcają. A nad jeńcami wojennymi znęcają się od pierwszej minuty, jak tylko trafią do niewoli, aż do ostatniej. Dziś bardzo często pojawiają się nagrania wideo i doniesienia o tym, że naszych wojskowych nawet nie biorą do niewoli, lecz rozstrzeliwują na miejscu. O tym trzeba mówić, krzyczeć na wszystkich szczeblach, aby przyłączyła się do tego społeczność międzynarodowa, która ratyfikowała i uznaje prawa międzynarodowego prawa humanitarnego. Musimy wspierać rodziny jeńców wojennych, codziennie przypominać partnerom i pokazywać, z jakimi nieludźmi przychodzi nam dziś prowadzić wojnę. Rozmawiał Jewhen BUKET. Zdjęcia Witalija PAWŁENKA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Wydarzenie dla całej Ukrainy – prezentacja książki Stanisława Komara „Znak wywoławczy „Artysta”: dziennik żołnierza”. To wydarzenie stało się nie tylko premierą książki, ale prawdziwym pomnikiem jasnej pamięci młodego Ukraińca, który połączył w sobie talent artysty i odwagę wojownika, donosi „Kremenczucka hazeta”. Stanisław Komar był z wykształcenia architektem, absolwentem wydziału architektury, budownictwa i designu Państwowego Uniwersytetu „Kijowski Instytut Lotniczy”. W 2021 roku otrzymał dyplom magistra, a już kilka lat później — w 2024 roku — został żołnierzem 411. samodzielnego pułku bezzałogowych systemów powietrznych Ukrainy „Jastrzębie”. 10 stycznia 2025 roku, wykonując zadanie bojowe w rejonie Andrijiwki w obwodzie donieckim, Stanisław zginął od obrażeń odłamkowo-wybuchowych. Miał zaledwie 25 lat. Spotkanie z amerykańskim pisarzem Jimem Lawlessem, autorem książki „Idź tam, gdzie się boisz. I będziesz miał to, o czym marzysz”, które planowano przeprowadzić 15 lipca w Kijowie, zostało oficjalnie przeniesione. Poinformował o tym organizator wydarzenia – wydawnictwo BookChef. „Z głębokim smutkiem zmuszeni jesteśmy poinformować, że w związku z pogorszeniem stanu wojennego na Ukrainie oraz ze względów bezpieczeństwa, organizatorzy podjęli trudną decyzję o przełożeniu wydarzenia z udziałem naszego autora Jima Lawlessa” – czytamy w oficjalnym oświadczeniu BookChef. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Przegląd mediów i sieci społecznościowych

Jedyna strategia zwycięstwa dla Ukrainy w wojnie, którą rozpętał kraj-agresor Rosja, polega nie tylko na pracy na linii frontu, ale także na stworzeniu systemu „odporności” kraju i asymetrycznych zdolności w oparciu o technologie – taką opinię wyraził były naczelny dowódca Sił Zbrojnych Ukrainy, ambasador nadzwyczajny Ukrainy w Wielkiej Brytanii Wałerij Załużny we wstępie do książki dziennikarza Romana Romaniuka „Czym będą walczyć w Trzeciej wojnie światowej”. Fragment tego wstępu, który były naczelny dowódca napisał jesienią 2024 roku, 13 lipca opublikował serwis „Ukraińska prawda”, pisze „Diłowa stołycia”. Jak zaznacza Załużny, rewolucja wojskowo-technologiczna już się rozpoczęła i stwarza to warunki dla takiego typu konfliktu zbrojnego, jak wojna na wyczerpanie. „Strategia wojny będzie skierowana nie tyle na zajęcie terytoriów, co na wyczerpanie zasobów i możliwości przeciwnika, tworzenie chaosu i w konsekwencji zniszczenie zdolności narodu do oporu” – pisze Załużny. Analizując strategię zwycięstwa Ukrainy, podkreśla on, że kształtowanie odporności państwa i asymetrycznych zdolności w oparciu o rozwiązania technologiczne jest możliwe tylko przy bezwarunkowej kontroli sytuacji na froncie i przeciwdziałaniu zagrożeniom informacyjnym. „Nie po prostu trwałość, a zdecydowana i terminowa odpowiedź – to gwarancja naszego Zwycięstwa. Czeka nas w przyszłości zupełnie nowa wojna. Wojna według nowych zasad” – podkreśla Wałerij Załużny. „Ale – zaznacza były naczelny dowódca SZU – Ukraińcy pokazali, do czego są zdolni. Nawet w nowej wojnie”. Wyraził on również przekonanie, że na froncie wojny rosyjsko-ukraińskiej kształtuje się zasadniczo nowa doktryna prowadzenia współczesnej wojny. Podsumowując, Wałerij Załużny podkreślił, że w pełni popiera opinię eksperta ds. bezpieczeństwa narodowego, polityki zagranicznej i terroryzmu Seana McFate’a, który wskazuje: „Połowa Zwycięstwa – to zrozumienie tego, jak ono wygląda… Mózgi są ważniejsze od brutalnej siły”. Mykoła HOŁOMSZA, zasłużony prawnik Ukrainy Polityka państwa Ukraina po wielkiej historycznej walce, tylu stratach i zdobytej niepodległości musi stać się polityką pamięci, prawdy i siły. Powinna być systemowa, głęboka i długotrwała. Zatrzymam się na głównych zasadach, którymi ta polityka powinna się kierować: 1. Państwo prawdy: strategia prawdy historycznej - Instytucjonalizacja pamięci historycznej. Musi istnieć stale działająca struktura (na wzór Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej) z rozszerzonymi uprawnieniami, która zajmuje się akademickim, prawnym, kulturalnym i dyplomatycznym utwierdzaniem prawdy historycznej od głębi wieków aż do dnia dzisiejszego. - Narodowe archiwum ludobójstwa i walki o wolność. Musi zostać stworzony jednolity cyfrowy i publiczny zasób, gdzie zebrane są wszystkie świadectwa o zbrodniach FR, Hołodomorze, represjach politycznych, wojnach o niepodległość – włącznie jeszcze z czasów kozactwa, dalej z lat 1917–1921, „Putin to strategiczny głupiec i wojskowy nieudacznik” – oświadczył prezydent Finlandii Alexander Stubb. Powiedział o tym w wywiadzie dla The Sydney Herald. Prezydent oświadczył, że wojna FR przeciwko Ukrainie jest największym taktycznym i strategicznym błędem we współczesnej historii. „Chciał uspokoić Ukrainę – ona zostanie członkiem UE, a z czasem i NATO. Chciał zdemontować NATO – ale podwoił wspólną granicę z nim przez Finlandię. Chciał zniszczyć partnerstwo transatlantyckie – teraz zwiększamy wydatki na obronę do 5% PKB. Chciał rozwalić UE – nigdy nie widziałem jej bardziej zjednoczonej. Więc Putin poniósł klęskę pod każdym względem” – podkreślił Stubb. Na Ukrainie narastają tendencje totalitarne, a system ochrony prawa jest wykorzystywany do tłumienia sprzeciwu. O tym oświadczył mer Kijowa Witalij Kliczko w swoim kanale na Telegramie. „Sprawy karne, przeszukania, zatrzymania, aresztowania – wszystko to dzieje się pod przykrywką stanu wojennego, wojny. Ta piekielna maszyna nabiera tempa. I totalitaryzmem śmierdzi, tak naprawdę, coraz mocniej” – napisał Kliczko. Mer podkreślił, że chodzi o wyrównywanie politycznych rachunków z politycznymi oponentami, przedstawicielami samorządu lokalnego, krytycznie nastawionymi ekspertami, dziennikarzami i aktywistami. „Studio „5 kanału” zniszczone. Na szczęście nikt nie ucierpiał. Ale sprzęt jest potłuczony. Rosyjska rakieta dokończyła to, co zaczęła zielona władza: zniszczyła opozycyjny kanał telewizyjny. Najpierw władza wycięła go z eteru – i do tej pory nie może uzasadnić, za co i kto wydał rozkaz. Kanał telewizyjny kontynuował pracę – w internecie. Do dzisiaj. Charakterystyczne, że „5 kanał” był tubą dwóch rewolucji. Nie zamknął go nawet Janukowycz – uderzyły w niego zielona władza i Moskwa” – napisał na swoim blogu na Facebooku Dmytro „Kałynczuk” Wownianko. Deputowana ludowa Ukrainy z „Europejskiej Solidarności” Sofija Fedyna na swojej stronie na Facebooku napisała: „Bankowa ostatecznie postradała zmysły. Chcą przepchnąć projekt ustawy, który faktycznie karze za pomoc wojskowym od Ukraińców (!), którzy znajdują się pod sankcjami. Jeśli, na przykład, wojskowi otrzymają pomoc od Poroszenki – część mają rozformować. Jeśli Poroszenko rozmawia z deputowanymi ludowymi – ich mają wsadzić… Zełenski bardziej walczy z Poroszenką, niż z Putinem. Może warto skoncentrować się na walce z moskiewską federacją, a nie zajmować się prześladowaniami opozycji, dziennikarzy i wojskowych?” „Rosjanie noc po nocy atakują miasta Ukrainy. Próbując uderzyć nie tyle w obiekty wojskowe, co w umysły Ukraińców. Wywołać zwątpienie, które ma popychać do kapitulacji. Zmusić ludzi do ucieczki, nie oglądając się za siebie. Wyjeżdżać z Ukrainy i nie wracać. Nie mają siły przełamać frontu i dlatego atakują tyły. Sama w sobie taka taktyka nigdy nie działała. Jeszcze od czasów barbarzyńskich bombardowań Londynu przez Hitlera. I z Ukraińcami nie działa. Ukraińcy zostają w swoim kraju, nawet kiedy wróg próbuje pokazać, że nie ma tu bezpiecznych miejsc. Większość zostaje. Ale co trzyma ludzi? Wiele rzeczy tak naprawdę. Ale dla wielu, zwłaszcza tych, którzy mogą sobie pozwolić na wyjazd – to nadzieja. Nadzieja, że kiedy wojna się skończy, będą żyć w zamożnym europejskim kraju. Kraju możliwości. Ta nadzieja – to wielki czynnik odporności kraju” – napisał na swoim blogu na stronie kanału telewizyjnego „Espreso” Serhij Fursa. W rzymskokatolickiej katedrze w Łucku przeprowadzono uroczystą mszę ku pamięci ofiar tragedii wołyńskiej. O tym pisze Polska Agencja Prasowa. Wśród uczestników byli przedstawiciele mniejszości polskiej mieszkającej na Ukrainie, polscy dyplomaci oraz przedstawiciele władz obwodu wołyńskiego. Zdaniem ordynariusza diecezji kamieniecko-podolskiej biskupa Edwarda Kawy, który prowadził mszę, „odrodzenie pamięci” wzmocni relacje między Polską a Ukrainą. Podkreślił on, że potrzebna jest ekshumacja, aby odkryć wszystkie imiona, miejsca pochówków oraz miejsca morderstw. Ukraińska poetka, pisarka i dysydentka Lina Kostenko po raz pierwszy od dłuższego czasu udzieliła wywiadu. Spotkała się z Serhijem Żadanem, z którym w „Radio Chartija” omówiła wiele różnych kwestii. W szczególności pani Lina wyznała, jak brzmi dla niej dzisiaj Ukraina. W wywiadzie Serhij Żadan zauważył, że Lina Kostenko zawsze bardzo subtelnie wyczuwa zmianę w brzmieniu, zwłaszcza podczas wojny w Ukrainie. Serhij zapytał, jak dzisiaj dla pisarki brzmi nasz kraj. „Chyba po raz pierwszy tak godnie” – odpowiedziała z przekonaniem pisarka. Jednocześnie Lina Kostenko dodała, że w Ukrainie wciąż są ludzie, którzy przeszkadzają jej w rozwoju. Powiedziała: „U nas wciąż są ludzie, którzy przeszkadzają Ukrainie żyć. Źli ludzie, którzy nie kochają Ukrainy. Nawet w diasporze są ludzie, którzy niedostatecznie reprezentują Ukrainę”. Podała nawet przykład, jak pewien mężczyzna postanowił sprawdzić ją pod kątem czystości narodu i zapytał, czy lubi barszcz. Pisarka twierdzi, że za takie zjawiska odpowiadają nie tylko sami Ukraińcy, ale także wpływ Rosji i jej narracje. „Ona [Rosja] zrobiła wszystko, aby poniżyć ten naród. I u nas jest to tak bardzo zagmatwane. Muszę znaleźć jakąś prawdziwą przyczynę” – mówi Lina Wasyliwna. Pani Kostenko opowiedziała również, że obecnie kończy pisać książkę, w której poruszyła właśnie temat historii. Będzie to powieść historyczna, której akcja rozgrywa się w Ukrainie czasów hetmańszczyzny. Ostatnio w murach filii nr 2 Miejskiej Biblioteki Publicznej w Krzemieńczuku odbyło się poruszające i niezwykle ważne dla miasta i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Potrzebujemy prawdziwej historii na poziomie państwowym!

Chołodnyj Jar, UPA, Majdan, ATO/OOS, pełnoskalowa wojna. – Oczyszczenie edukacji historycznej. Szkoła i uczelnie wyższe (WNZ) powinny uczyć nie tylko „faktów historycznych”, lecz prawdy historycznej, przywracać imiona bohaterów, obalać rosyjskie, polskie, węgierskie i inne mity, wyjaśniać źródła zniewolenia. 2. Narodowa ideologia bezpieczeństwa – Armia jest spadkobierczynią walki wyzwoleńczej. Siły Zbrojne Ukrainy (ZSU) to spadkobiercy Światosława, kozaczyzny, UWO, UPA, Strzelców Sicz – i ta ciągłość powinna zostać zapisana w doktrynie. Ma to być oficjalna filozofia siły państwowej, przeciwstawiona kolonialnemu dziedzictwu ZSRR. – Doktryna nieufności wobec Rosji na pokolenia naprzód. Państwo powinno przyjąć oficjalną koncepcję wrogości wobec Federacji Rosyjskiej (rf), podobną do tej, jaką Izrael budował po Holokauście i wojnach z państwami wrogimi wobec niego. – Ustawa o zakazie rosyjskich mitów historycznych. Tak jak Niemcy zakazują nazizmu, Ukraina powinna zakazać publicznej relatywizacji zbrodni ZSRR i rf, gloryfikowania kolonizatorów, propagandy „ruskiego miru”. 3. Narodowe odrodzenie przez kulturę – Państwo jako mecenas idei narodowej. Powinny być finansowane i wspierane filmy, książki, muzyka, gry, które popularyzują ukraiński opór, siłę i tożsamość. – Rozległy program „Kultura Zwycięstwa”. To kompleks: od muzeów wojny i walki po rezydencje artystyczne, festiwale, szkolne czytania, które kształtują dumę z własnej historii, a nie tylko żal po niej. – Zmiana języka i narracji. Musimy mówić nie „Ukraina ofiara”, lecz „Ukraina niezłomna”, nie „cierpiący”, lecz „wojownicy, którzy trwają”. 4. Edukacja zwycięzców – Nauczanie historii Ukrainy – Rusi, z której wyrosła Moskowia, a nie odwrotnie – obowiązkowy przedmiot od 1 do 11 klasy. Historia powinna być przedstawiana nie jako chronologia dat, lecz jako dramat narodu, który się nie poddał, z bohaterami, zdrajcami, bitwami, zwycięstwami. – Patriotyczne wychowanie wojskowe. Na bazie Plastu, UPA, ZSU, Majdanu powinny powstawać szkolne programy kształtujące dumę, zdolność do stawiania oporu, poczucie obowiązku wobec kraju. – Cyfrowe platformy wiedzy. Historia powinna być dostępna na YouTube’ie, TikToku, w grach – bo pokolenie smartfona przyswaja ją nie z podręcznika. 5. Dyplomacja pamięci – Programowa polityka uznawania ludobójstw. Dążyć do tego, by wszystkie kraje oficjalnie uznawały Hołodomor, deportacje, rosyjski kolonializm – to zadanie MSZ i diaspory. – Międzynarodowe procesy karne. Stałe dokumentowanie zbrodni Rosji, z wnioskami do Międzynarodowego Trybunału, sądów, rezolucjami w ONZ, UE, PACE (Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy). - Ukraińskie centra pamięci na świecie. Tak jak istnieją muzea Holokaustu czy GUŁAG-u, tak mają istnieć ukraińskie centra walki o wolność w Warszawie, Londynie, Waszyngtonie, Toronto. 6. Polityka gwarantowania pokoju siłą - Neutralność to śmierć. Ukraina musi obrać kurs na silny sojusz z NATO, uzbrojoną armię i własny przemysł zbrojeniowy. - Propaganda przeciwdziałania to broń strategiczna. Państwo powinno mieć własne BBC i Al Jazeera – ukraińską sieć językową, która mówi prawdę na cały świat. - Wychowanie narodu jako źródła siły. Każdy Ukrainiec musi wiedzieć: niepodległości nie podarowano – wywalczono ją krwią, i tylko naród jest zdolny ją zachować. Po zwycięstwie musi nastąpić wielka praca nad tym, aby nie była ona ostatnia. Aby ofiary nie były daremne. Aby nigdy więcej. I aby teza Szewczenki „Борітеся – поборете” stała się nie tylko cytatem, lecz polityką państwową.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Myrosław Marynowycz: ważne jest, aby stworzyć „efekt chóru”

Czy obecna władza jest bezdyskusyjnym autorytetem dla ukraińskiego społeczeństwa? Raczej jest nim tylko dla części społeczeństwa. A nam teraz potrzebny jest zbiorowy Churchill czy Mannerheim! Moim zdaniem, przywódczą niszę ideologiczną mogłoby zająć grono intelektualistów, zjednoczonych w Grupie Inicjatywnej Pierwszego Grudnia. Chociaż i tutaj czynnik czasu nieustannie wprowadza swoje korekty. Odeszli do lepszego świata Lubomyr Huzar, Ihor Juchnowski, Myrosław Popowycz, Jewhen Swerstiuk, Iwan Dziuba… Ważne, aby on istniał – właśnie takie centrum ideologiczne, którego słuchaliby ludzie. Od tego zacząłem rozmowę z weteranem Grupy – filozofem i obrońcą praw człowieka Myrosławem Marynowyczem. Myrosław Marynowycz: – Oczywiście, każda strata wpływa negatywnie... Ale trzeba powiedzieć, że Grupa w tym czasie powiększyła się o młodszych ludzi. I ich charakterystyczną cechą jest to, że są skrajnie zajęci swoimi sprawami, które są dla nich niezwykle ważne. To nie są ci patriarchowie, którzy błogosławili pracę ideologiczną w imię Ukrainy, a „czarni robotnicy”, którzy wykonują wielką codzienną pracę. Mogę podać przykład: od około trzech tygodni chcemy umówić się na spotkanie, jednak do tej pory nam się to nie udało. Bo nikt nie siedzi w miejscu, każdy odbywa jakieś ważne podróże, występuje przed różnymi audytoriami… Sam czuję, że głos „Grupy” teraz nie brzmi tak głośno, jak wcześniej, ale nie winię za to ludzi, którzy pozostali. Weźmy Ołeksandrę Matwijczuk – ją po prostu „rozrywają”! Jest noblistką, zapraszają ją wszędzie. I jak ona tylko zdąży wszędzie jeździć, spotykać się z osobami o podobnych poglądach, występować? Nie mam moralnego prawa jej wyrzucać. Albo Ołhę Ajwazowską, Josypa Ziselsa, Jewhena Zacharowa... To wszystko ludzie, którzy są skrajnie zajęci. A mimo to grupa pracuje. Serhij Łaszczenko: – O najświeższym apelu grupy dowiedziałem się z odeskiej gazety „Czornomorski nowyny”. Gdyby nie to patriotyczne wydawnictwo, to dowiedziałbym się później. Przykro, że przestały wychodzić niektóre potężne gazety centralne. Moim zdaniem, podczas wojny taka sytuacja jest niedopuszczalna... M. M.: – Głównym źródłem informacji teraz nie jest prasa, a Internet. Czyli to, co daje możliwość błyskawicznego rozpowszechniania informacji. Nie trzeba szukać po gazetach. Jeśli wpisać w Internecie „Grupa Inicjatywna Pierwszego Grudnia”, otworzycie naszą stronę – tam są wszystkie nasze odezwy. Naturalne, że teraz w polu informacyjnym zauważalnie wzrosła rola blogerów, wolontariuszy, analityków wojskowych. S. Ł.: – To zrozumiałe. Ale dla starszych ważniejsze jest usłyszeć punkt widzenia tych ludzi, których dawno znasz i którym ufasz… Podczas gdy młodzież uważniej przysłuchuje się blogerom z wielotysięczną widownią. Osobiście widzi Pan światło w tunelu? Przecież oprócz naszego zmęczenia wojną, jest także wiele oznak wyczerpania Rosji… M. M.: – Ale póki co ona się trzyma. Jeśli mówić o naszych sojusznikach – niezdecydowane UE i NATO, sparaliżowana w połowie Rada Bezpieczeństwa ONZ, to Rosja blokuje wszystko, co można. Wchodzi do Rady Bezpieczeństwa jako jeden z gwarantów bezpieczeństwa i przy tym, łamiąc ustalone normy, idzie w bezpośredni atak na inne państwo i chce je zniszczyć! To przecież absurd, jak bardzo pozycja Rosji jest sprzeczna z zasadami, na których właściwie wyrosły wyżej wspomniane instytucje międzynarodowe. Zakładam, że wszystkie te struktury będą w jakiś sposób zmienione, zoptymalizowane. Jesteśmy dopiero w trakcie tego procesu, ale już dzisiaj mówi się, że Ukraina z Brytanią, krajami bałtyckimi, być może Polską, powinna tworzyć szkielet jakiegoś bardziej solidarnego sojuszu. To na razie tylko „badanie gruntu”. Czyli trwa przeformatowanie. S. Ł.: – Istnieją obawy, że nowy polski prezydent nie będzie zbyt proukraiński. Czy Ukraina wytrzyma najbliższe trzy-cztery lata, biorąc pod uwagę, że nie tylko Putin, ale i takie postacie polityczne jak Orbán, Fico, będą starały się w miarę swoich sił szkodzić Ukrainie? M. M.: – Myślę, że wytrzyma. Przecież los świata nie jest w rękach prezydentów... Dla mnie jest w rękach Boga. Może być różnie. Nie wykluczam, że sytuacja może zmienić się na tyle, że wszyscy nasi wrogowie zmienią swoje nastawienie wobec Ukrainy. Ale póki co dla mnie to gorszy wariant niż Duda, który też miał swoje wady, ale umiał jakoś balansować… Nie wiem, czy ten zbalansuje? Oprócz tego, pamiętajmy, że kampania wyborcza to jedno, realne życie to drugie. Zobaczymy. S. Ł.: – W naszym społeczeństwie jest wiele linii podziału. Do tej pory utrzymuje się podział na wschód i zachód, na stosunkowo „zamożne” regiony (które mniej podlegają ostrzałom) i na te, które są bliżej linii frontu. Walczący także są podzieleni na ochotników i „busyfikowanych”. Między szeregowymi żołnierzami, którzy szturmują czy bronią pasów leśnych, a korpusem oficerskim też jest niemały dystans. Stał się bardziej zauważalny podział na mężczyzn i kobiety. Często w mediach społecznościowych kobiety oskarżają nawet starszych mężczyzn o to, że ci nie są na froncie, natomiast same takie „krytykantki” nie jednoczą się, nie idą pod ściany Rady Najwyższej, nie żądają zmiany istniejących praw, nie omawiają w swoim środowisku kwestii dzietności, nie wyłaniają ze swojego środowiska ludzi, którzy świadomie (dla podniesienia nastrojów w społeczeństwie) wychodziliby za mąż za bohaterów wojny, jeśli ci stracili kończyny lub mają inne poważne problemy. M. M.: – Tak, to prawda. I Rosja po prostu „pasie się” na tym! Wykorzystuje każdą okazję, aby pogłębić te linie podziału… Jednak mogę zauważyć, że podobna sytuacja była i w czasach radzieckich. Mieszkańcy Południowego Wschodu słyszeli dużo negatywów o UPA i dlatego patrzyli na Galicję jak na terytorium naszpikowane banderowcami. Czasami ludzie nawet bali się jechać tam z nakazem pracy. Ale to wtedy jakoś było przykrywane, przemilczane. Nas teraz trochę ratuje (choć to dziwnie brzmi), nas ratuje… wojna. Instynktownie ludzie, którzy są skłonni do tego, by podnieść hasło walki z jakimiś wewnętrznymi wrogami, instynktownie rozumieją, że tego teraz nie można robić. Bo trwają działania wojenne. Boję się o moment, który nadejdzie, kiedy nam powiedzą, że wojna jest zakończona. Oto wtedy mogą zacząć się „rozliczenia”. U metropolity Andrzeja Szeptyckiego jest piękne powiedzenie o wadzie ukraińskiej mentalności – „moralna hemofilia”. Jeśli przy klasycznej hemofilii nie zatrzymuje się krew, to u nas przy moralnej hemofilii może nie zatrzymywać się spór. I my zaczynamy nasz spór jako oponenci, a kończymy jako wrogowie. I oto to jest nasz głęboki grzech. Nasza choroba, którą trzeba uświadamiać i walczyć z nią. S. Ł.: – Nie wydaje się Panu, że inne narody tej cechy nie mają? Powiedzmy, Polacy, Tatarzy krymscy… M. M.: – Nie, u nich to także jest. Polska teraz jest podzielona na dwie wielkie części. Być może u Tatarów krymskich to trochę „przytłumione” właśnie dlatego, że nie mają dokąd się podziać... U nich jest bardzo trudna sytuacja. Dla nich to zbyt wielki luksus – urządzać wewnętrzne rozliczenia. Jeśli wziąć Izrael, społeczeństwo żydowskie – tam także jest podział… Przynajmniej istnieją różne punkty widzenia na każdą kwestię. Tak więc istnieje niebezpieczeństwo tego, że zaczniemy te wewnętrzne wojny. Społeczeństwo musi uświadamiać sobie to niebezpieczeństwo. Odnośnie sporów… To bardzo trudno wyjaśnić większości, ale spierać się trzeba. W społeczeństwie trwa poszukiwanie lepszej drogi. Spierają się różni aktorzy, konkurują różne kierunki… To normalne, to demokracja! Ale trzeba zapamiętać prostą prawdę: oponent pod żadnym pozorem nie powinien zamieniać się w Myrosław Marynowycz się na wroga. A takie rzeczy czasem się zdarzają. Nie sądzę, żebyśmy kiedykolwiek ujednolicili nasz kraj. To się nie uda, on nie stanie się homogeniczny. Zawsze będą jakieś segmenty, jądra dawnych księstw. Ale dawno przestałem postrzegać to jako nasze nieszczęście. To jest nasza „rodowa gramota”. Rosja chce powiedzieć, że wywodzi się z Rusi Kijowskiej? Nie, ona ma zupełnie inną strukturę. A w Ukrainie są te jądra dawnych księstw. Dlatego problem nie polega na tym, by uczynić Ukrainę homogeniczną, ujednoliconą. A na tym, by stworzyć „efekt chóru”. To wyrażenie jest ostatnio moją ulubioną metaforą. Chór śpiewa, powiedzmy, czterema głosami. Cztery partie: tenor, bas, sopran, alt… A dlaczego tak przyjemnie nam słuchać wykonawców? Przecież śpiewają różne partie! Ale śpiewają bardzo zgodnie, w jednej tonacji. Właśnie to trzeba osiągnąć w Ukrainie! Możemy wyrażać różne stanowiska. Najważniejsze, żeby wszystkie one były patriotyczne, ożywione jednym duchem. Bóg nas nie ukarał, tworząc paletę! Po prostu do tej pory nie potrafiliśmy z tego skorzystać… A wielogłosowość może okazać się bardzo płodna. Po prostu trzeba się na to nastawić i aktywnie pracować. Pod koniec lat 80. Galicja marzyła, że „podniesie” całą Ukrainę i wszyscy staną się tak patriotyczni jak galicjanie... Tak nie wyszło, chociaż wtedy wykonano odczuwalny impuls. A potem, po wielu latach, przyszli już donieccy i zaczęli pracować pod hasłem: „Wsie budiet Donieck”. Ale tak nie wyszło. I nigdy tego nie będzie. Wersję unifikacji trzeba odrzucić. S. Ł.: – Przykro, że teraz te zrusyfikowane terytoria wróg w ogóle okupował... Faktycznie, Rosja odcięła Ukrainę od Morza Azowskiego, częściowo i od Czarnego. Odzyskać terytoria nie będzie łatwo. M. M.: – Na to mogę powiedzieć: „jeszcze nie wieczór”… Nie jestem prorokiem Izajaszem, żeby powiedzieć, jak wszystko się skończy. Jednak nie chcę ekstrapolować obecnych realiów na przyszłość. Ponieważ taka ekstrapolacja bardzo często prowadzi do błędnych wniosków. Trzy lata temu Zachód uważał, że Ukraina może wytrzymać tylko tydzień. A dalej – upadnie. Ależ nie upadła! Cud się zdarzył. Tak i dzisiaj, mimo tego narzekania, które można usłyszeć od Trumpa, mówiącego, że „Ukraina nie wygra… Co wy tam zaplanowaliście sobie jakieś zwycięstwo? Lepiej się poddajcie, a wtedy będzie pokój. Ocalicie ludzi…” dla mnie wymowna jest historia 1991 roku. W marcu był zaplanowany referendum: czy obywatele ZSRR poprą nowy traktat związkowy? Ukraińcy wtedy zagłosowali w większości „za”. Łapię się za głowę i myślę: „Czyżby ten naród sam siebie zapędził w to niewolnictwo? Panie, no zrób coś…”. W sierpniu 1991 roku trzy dni wszystko całkowicie zmieniły. Nie tylko w Ukrainie, ale i w Rosji. U nas od razu została przyjęta deklaracja o Niepodległości, a potem referendum 1 grudnia. Referendum 1 grudnia absolutnie nie dało się przewidzieć w marcu. Zatem okoliczności mogą nagle się zmieniać i możliwym staje się to, co wcześniej było niemożliwe. Dzisiaj nie widzę jakichś poważnych czynników, które podpowiadałyby, że Rosja jest na granicy rozpadu. I zachodni analitycy w pewnym stopniu mają rację. Ale my, żyjąc w Ukrainie, wystarczająco dobrze poznaliśmy rosyjską historię. Tam często bywało, że w krytycznych okresach nic się nie zmienia, wszystko niby jest stabilne, a potem nadchodzi moment i… od razu wszystko się zmienia. Lawinowo! Dlatego obserwując wydarzenia, nie mogę wyciągnąć wniosku, że Ukraina nie ma szansy pokonać Rosji. Wierzę w to, że Dawid pokona Goliata. Ale jak to się stanie, na razie nie potrafię powiedzieć. S. Ł.: – Niektóre kraje nas rozczarowują, ale… pojawiła się szansa na zdobycie nowych przyjaciół. Mówią, że w 2022 roku naszych uchodźców niezwykle ciepło przyjmowała Rumunia. Ukraińcy, którzy tam przebywali, po prostu zakochali się w tym kraju! Nieproporcjonalnie dużo pomagają nam kraje bałtyckie, Dania i inne kraje skandynawskie. Nowe wyzwania tworzą nowe szanse. A czy nie można, korzystając z okoliczności, uczynić, powiedzmy, relacji ukraińsko-fińskich takimi samymi ciepłymi, jak ukraińsko-litewskie czy ukraińsko-gruzińskie? M. M.: – Kiedy niedawno przyjechałem do Finlandii, to trochę porozmawiałem z Finami. Mówiłem im: „Zakładam, że dobrze nas rozumiecie”. A reakcja była taka: „O-o, doskonale rozumiemy!”. Oni świetnie pamiętają swoją historię, swoją wojnę z ZSRR i prowadzą tutaj prostą paralelę. Oni wiedzą, czym jest agresywna Rosja, która chce pozbawić nasz naród państwowości. I dlatego będą nam we wszystkim konsekwentnie pomagać. Inna sprawa, że długo nie byli pod radzieckim skrzydłem. My z narodami bałtyckimi byliśmy dłużej. Dlatego dystans między nami a Finlandią jest trochę większy. To będzie miało wpływ. S. Ł.: – Przytoczyłem przykład relacji ukraińsko-gruzińskich jako bardzo pozytywny i godny naśladowania. Ale miałem na myśli przede wszystkim ciepłe nastroje w narodzie. A oto w sensie politycznym Gruzja obecnie porusza się raczej w stronę Rosji. M. M.: – Myślę, że i Gruzini niedługo zmienią swoje nastawienie. Jeśli Ukraina wytrzyma i utwierdzi się, to i Gruzja, i Białoruś staną się inne, nie takie jak teraz. Bo główna przyczyna ich ostrożności polega na tym, że prorosyjskie siły w tych państwach mają nowy argument, kiedy rozmawiają ze swoimi narodami: „Chcecie, żeby było tak, jak w Ukrainie? Nie. Nas to nie urządza... Trzeba szukać czegoś innego”. A jak zobaczą, że Ukraina utwierdziła się, a w Rosji coś „zatarło się”, wtedy mogą być różne sytuacje. S. Ł.: – Bywa tak, że kraje łączy kulturowa, historyczna bliskość, a bywa, że decydująca jest sytuacja polityczna, jakieś polityczne paralele... Powiedzmy, Kazachowie w sensie kulturowym są oddaleni zarówno od Ukrainy, jak i od Finlandii. Ale strach przed utratą swoich północnych terytoriów wpływa na wielu kazachskich intelektualistów. Oni studiują zarówno fińskie doświadczenie, jak i ukraińskie. I właśnie te obawy przed utratą terytoriów sytuacyjnie zbliżają nas. Jest niemało Kazachów, którzy zaczęli uczyć się języka ukraińskiego, cytują utwory Szewczenki w oryginale, pięknie wykonują ukraińskie pieśni. Mówią, że pojawiło się już takie nowe zjawisko kulturowe, jak ukraińsko-kazachski rap… Nic podobnego na razie nie ma w innych państwach Azji Środkowej. A w Kazachstanie jest. M. M.: – To jest potwierdzenie moich słów. Nie wątpię, że kiedy wytrwamy, to będziemy dysponować niemałym zasobem, który pojawił się właśnie w wyniku wojny. Metropolita Andrzej Szeptycki ma taką przepowiednię. Proroctwo. Że nadejdzie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czas, kiedy ukraiński Kijów będzie odgrywał dla Europy Zachodniej wielką, być może decydującą rolę. Nie wiem, jak ten wielki człowiek mógł przewidzieć coś takiego. Powiedziano to w 1929 roku… Ale my właśnie teraz jesteśmy w tym czasie, który on przewidział. Kiedyś Ukrainę postrzegano tak, jak w dawnych czasach postrzegano Nazaret. No, cóż dobrego może przyjść z Nazaretu? – Nic. Tak samo z Ukrainą – nic nowego ona nie przyniesie. Ale przecież ona od czasu do czasu przejawia się to swoimi majdanami, to swoim zaciętym oporem wobec Rosji… Wierzę w to, że za jakiś czas Ukraina stanie się jedną z podpór przyszłego światowego systemu bezpieczeństwa. S. L.: – Czy ma Pan jakąś wizję przyszłości okupowanych terytoriów? Obwody chersoński, zaporoski, Krym… Czy trzeba będzie przyzwyczaić się do tego, że na nowych mapach Ukrainy tych terytoriów już nie będzie? M. M.: – Nie chciałbym, aby kartografowie musieli cokolwiek zmieniać. To przecież nie tylko problem polityczny, ale nawet pewien problem moralno-etyczny. W pierwszych dwóch obwodach ludność ukraińska wyraźnie przeważa. I problem krymski jest unikalny. Krym to ziemia rdzennego narodu, który nam zaufał. Więc musi on wrócić do Ukrainy. I nie trzeba postrzegać Krymu jako czegoś drugorzędnego. Mówiąc: „i tak wielu ludzi będzie tam głosować przeciwko interesom Ukrainy, więc niech już zostanie Rosji...”. Nie możemy tak myśleć. Nie mamy moralnego prawa! Ponieważ krymscy Tatarzy od czasów walki o niepodległość zawsze byli po naszej stronie. Byli z nami, oczekując, że razem z nami będą mogli utwierdzić swoją narodową autonomię i urządzić swoje życie. Jeśli powiemy im: „rozwiązujcie swoje sprawy i dogadujcie się z Rosjanami sami”, to będzie to zdrada. Ukraińcy często przypominają krymskim Tatarom, jak ci opuścili pole bitwy, zdradzając wojsko Bohdana Chmielnickiego pod Beresteczkiem. Otóż to będzie to samo. Jeśli nie gorzej. Nie mamy do tego moralnego prawa. A musimy domagać się powrotu Krymu do Ukrainy. A już dalej mogą być różne warianty, które niechybnie będą uwzględniać interesy krymskich Tatarów. S. L.: – Właśnie teraz pomyślałem o czymś takim. Pan, jako obrońca praw człowieka, nie zapomina o rdzennej mniejszości półwyspu. A Rosja w żaden sposób nie bierze pod uwagę interesów Ukraińców i największego terytorialnie (tak właśnie było jeszcze w 2014 roku) kraju Europy. Zabija nas pomimo stuprocentowej etnicznej zakorzenioności i liczebnej przewagi nad Rosjanami na Chersońszczyźnie, Zaporożu, Charkowszczyźnie, Ługańszczyźnie, Donbasie... Kiedy krymscy Tatarzy na początku lat 90. zaczęli masowo wracać na Krym, populacja Ukrainy wynosiła ponad 52 mln osób. Kyrymli wtedy nie stanowili nawet 0,5%. Ale przypominam sobie, że siły patriotyczne Ukrainy bardziej współczuły rdzennemu narodowi niż „przyjezdnym”. Inna sprawa, że nie mogły one nic zmienić na Krymie, ponieważ ukraińska ludność półwyspu była zrusyfikowana i stanowiła zaledwie 25%. Ale o nazizm Rosjanie i wtedy, i teraz z jakiegoś powodu oskarżają nie siebie, a nas z wami. Może warto, abyśmy aktywniej przekazywali światu te realia? M. M.: – My, bez wątpienia, niedopracowujemy... To jedna z tych sfer, gdzie nasza moralna przewaga wydaje nam się oczywista. Mówiąc: „nikomu niczego nie trzeba udowadniać, bo wszyscy wiedzą, czym jest Rosja...”. Ale to błędne podejście. Bo Rosja doskonale zna wszystkie te ideologiczne niuanse. „Zjadła na tym zęby”, umiejętnie korzysta z ogromnych możliwości informacyjnych. Te struktury ideologiczne, które rozpowszechniają korzystne dla Rosji wersje, pracują bez przerwy i dość skutecznie. Dlatego właśnie my moglibyśmy opowiadać światu o stanie ukraińskiego szkolnictwa na terytorium Federacji Rosyjskiej, o ograniczaniu nauki języków rdzennych narodów Rosji po 2017 roku, o samospaleniu w 2019 roku udmurckiego naukowca Alberta Razina w geście protestu przeciwko niszczeniu języka udmurckiego... Praca w tym kierunku właśnie pomogłaby tworzyć „efekt chóru”, bo nie tylko rakiety i drony są nam potrzebne, ale także terminowe wyjaśnienie światu, na czym polega szlachetna misja Ukrainy. Rozmawiał Serhij ŁASZCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Trzymamy szyk

W przyfrontowym Kramatorsku miało miejsce znaczące wydarzenie. Przewodniczący Donieckiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Mykoła Sirobaba wręczył legitymację członkowską NZPU Serhijowi Horbatence (zob. zdjęcie). Jest to długo wyczekiwane uzupełnienie w Donieckiej Organizacji Obwodowej NZPU. Serhij Ołeksandrowycz Horbatenko urodził się w Bachmucie w obwodzie donieckim 21 maja 1984 roku. W tym mieście ukończył szkołę średnią nr 12. Wykształcenie wyższe zdobył na wydziale filologicznym Słowiańskiego (obecnie Donbaskiego) Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego (filologia ukraińska). Pracował jako dziennikarz i redaktor w regionalnych kanałach „Tor” oraz „S-plus” (Słowiańsk); jako dziennikarz w Hromadskim Telewizji Donbasu; był regionalnym przedstawicielem Pełnomocnika Rady Najwyższej Ukrainy ds. praw człowieka; pod koniec 2024 roku pracował jako korespondent zewnętrzny ukraińskiej sekcji „Radia Swoboda”. Odznaczony orderem „Za zasługi” III st. (czerwiec 2022 r.). Posiada trzy zbiory poetyckie: „Afekty” (Słowiańsk, 2003); „Zielone jabłka” (Słowiańsk, 2006); „Hipostazy ostnicy” (Łuck, 2025). Laureat obwodowej nagrody literackiej imienia Hryhorija Krywdy. Członek NZDU. Ołeh MAKSYMENKO, sekretarz odpowiedzialny Donieckiej Organizacji Obwodowej NZPU, m. Kramatorsk. A oto co napisał o Serhiju Horbatence jego były wykładowca w instytucie pedagogicznym, znany pisarz i działacz Proświty, przewodniczący Donieckiej Organizacji Obwodowej NZKU Wałerij Roman´ko: „Jeszcze wtedy, jako dwudziestoletni młodzieniec, początkujący poeta, student starszego roku Słowiańskiego Instytutu Pedagogicznego, widział obok, tutaj, na Doniecczyźnie, obojętność wielu wobec tego, co rodzime, własne, ukraińskie, a wraz z tym pełzanie przed cudzym, rasiejskim, „kakaja raznica”… I ostrzegał poeta: „Nie unikniemy złej kary!”. To w jego wczesnym zbiorze „Zielone jabłka” (2006). Nie posłuchali rodacy: kontynuowali głosowanie na bojków, sztep, leszczynskich, azarowych… A dzisiaj, po 20 latach, już czterdziestoletni Serhij Horbatenko zmuszony jest pisać o wojnie, którą w dużej mierze owi obojętni rodacy, którym było „kakaja raznica”, przynieśli na naszą ziemię. Ale to już inne wiersze – ze zbioru „Hipostazy ostnicy” (2025). Oto kilka wierszy Serhija Horbatenki: Zmienić Jesteśmy wobec wszystkich tolerancyjni: Wobec morderców, wobec świętych, wobec prawdy, Wobec kłamstwa, wobec pokusy, Wobec AIDS i wobec rosji. Jesteśmy już tak miękcy, Że nie możemy sobie poradzić. Do diabła jesteśmy chrześcijanami – A u Boga w kałużę wpadliśmy. Nam ogródek, dzieci I język na duszy sąsiada. Niech nas biją – A my będziemy całować czule pałkę. To przeklęte, plebejskie, Obecne nasze credo: Jeść chleb, brać słowo Z wrogiej nam ręki. Konstatacja My wciąż jeszcze nie osiągnęliśmy Małżeństwa narodu i państwa. Powiedział nie bez powodu diabeł przebiegły: „Wy – niedostrzelani chochoły!” W dziarskim szarawarowym stylu Kastrują pseudo-patrioci „Nie umarłej” Ukrainy nuty, A my cierpimy od kaca. A dni mijają. Do przodu czy w lewo? I mowa nasza – jurodiwa! – Donieckiem piętnowana dawno. Nie unikniemy złej kary Za to, że cudownych słów barwy Wyrzuciliśmy na dno. Zdrada Aplauzy – Nie rękami, a racicami! A wy, brudnym Bezjęzycznym bydłem, Udane słowo Tak dobrze bawić! Takich jak wy, Po prostu na wskroś widać! Oprzytomniejcie! Albo zadławcie się Swoimi owacjami! Dla was symfonia Gorsza od czastuszki! Czyż nie odwykniecie Nie-być ukraińską Narodem?! Czyż z rodzimej Waszej matki Zrobicie nędzną Puszczalską dziewkę?! Obwód doniecki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Z odnowionym Szewczenką

W Borodziance, która ucierpiała wiosną 2022 roku podczas okupacji obwodu kijowskiego, przestrzelony pomnik Tarasa Szewczenki stał się centrum instalacji świetlnej. Poinformowała o tym Kijowska Obwodowa Administracja Państwowa. W instytucji zaznaczono, że plac Tarasa Szewczenki w osadzie stał się częścią projektu społecznego „Kijowszczyzna. Miejsca pamięci”. „Tutaj stoi pomnik Kobziarza, którego celowo rozstrzelali okupanci” – napisał Mykoła Kabłuka, dyrektor firmy Expolight, która opracowała instalację świetlną. Sam plac zrekonstruowano na dzień wyzwolenia Borodzianki. Obok instalacji urządzono pawilon z pracami artystycznymi światowej sławy artystów na ruinach zniszczonych budynków. W szczególności „Gimnastyczka” brytyjskiego artysty Banksy’ego. Wśród innych prac można zobaczyć portret Łesi Ukrainki, poległego żołnierza Dmytra „Da Vinci” Kociubajły i inne. Także przy pomniku Kobziarza podświetlane są wersy z jego utworu „Kaukaz”. „Szczególnym detalem stała się goboprojekcja – ukazaliśmy światłem znane, wciąż aktualne wersy poety o niezłomności, godności i wierze w zwycięstwo, dodając tej przestrzeni głos, który brzmi przez ciemność” – dodał Kabłuka. Projekt „Kijowszczyzna. Miejsca pamięci” skierowany jest na zachowanie i popularyzację lokalizacji, które stały się świadkami tragicznych wydarzeń wiosny 2022 roku. Inicjatywa obejmuje Irpień, Buczę, Hostomel, Moszczun i Borodziankę – miejscowości, które doznały ogromnych zniszczeń i stały się miejscami zbrodni wojennych. W ramach projektu stworzono już instalacje „Droga Życia” na moście Romanowskim w Irpieniu oraz „Anioły Zwycięstwa” w Moszczunie. Wł. inf. O tym, co zrobiono. Niedawno w dziale kultury artystycznej i sztuki Winnickiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. W. Otamanowskiego odbyła się prezentacja książek „To, co zrobiono. ID QUOD ACTUM EST” Jurija Kowaliwa, poety, literaturoznawcy, doktora nauk filologicznych, profesora, laureata Nagrody Szewczenkowskiej, oraz „Kwiaty dobra” Mykoły Dmytrenki, poety, etnografa, folklorysty, doktora nauk filologicznych, profesora. „Chciałem, aby moja skromna książka posłużyła bojownikom i przyniosła pożytek” – powiedział Jurij Kowaliw. Poeta przyznał, że w zbiorze znajduje się tylko jedna czwarta jego dorobku: „Wszystko inne nie było tego warte. Poezja musi odpowiadać wysokiej poprzeczce. Jeśli tego nie ma, to wychodzi tak, jak w antologiach, które dyskredytują współczesną lirykę wojenną. Nie można pisać cokolwiek i jakkolwiek! Dlatego że poezja to powołanie, nie więcej i nie mniej. Trzymam się zasady, że literatura nikomu nic nie jest winna, to sztuka dla sztuki, czysta poezja, ściśle powiązana z rzeczywistością”. Dalej pan Kowaliw czytał poezję, dzielił się wspomnieniami i rozmyślaniami o życiu. W nowym zbiorze Mykoły Dmytrenki „Kwiaty dobra” zamieszczono utwory liryki obywatelskiej, pejzażowej, filozoficznej i intymnej. Są w niej głębokie, szczere, patriotyczne uczucia, twardość kozackiego ducha lirycznego bohatera współistnieją z ciepłymi relacjami rodzinnymi, harmonizują z pięknem przyrody, czarami miłości, filozoficznymi medytacjami i ironicznymi nutami. Książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Ruta” w 2025 roku. Podczas wydarzenia pan Mykoła czytał utwory z nowego zbioru: patriotyczne poezje o tematyce wojennej, lirykę o rodzinnych stronach, wiersze filozoficzno-ironiczne. Z mową powitalną wystąpiła pełniąca obowiązki dyrektora WOUNB im. W. Otamanowskiego Hałyna Słotiuk oraz pisarka, członkini NSPU Żanna Dmytrenko. Wydarzenie odwiedzili pisarze, wykładowcy, literaturoznawcy, pracownicy kultury. Prezentacji towarzyszył wybór książek autorów z zasobów biblioteki. Była to charytatywna prezentacja książek na potrzeby żołnierzy Sił Zbrojnych Ukrainy. Każdy uczestnik wydarzenia mógł dołączyć do tej ważnej sprawy, kupując książki autorów. Według informacji WOUNB im. W. Otamanowskiego. Zdjęcie ze źródeł otwartych. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

„Karapyszański diak” Neczuja-Lewickiego – dramat cerkiewny lat 30. XX wieku

Wasyl MAROCZKO, doktor nauk historycznych. Wybitny ukraiński pisarz Iwan Neczuj-Lewicki wzbogacił naszą literaturę wykwintną paletą żywego języka ukraińskiego, ostrym społecznym sarkazmem codziennego życia chłopów i duchowieństwa XIX wieku. Jest on niedoścignionym znawcą zwyczajów i tradycji Ukraińców, ich życia rodzinnego, oryginalnej mentalności, zroszonej zimną łzą wielkiej Wdowy. Jego traktaty analityczne i dzieła literackie odkrywały ludową mądrość, prawdziwego „akademistę” i pogrążonego w twórczości świeckiego mnicha. W młodych latach jaśnie wielmożna Zofia Solska złamała serce gorąco zakochanemu młodzieńcowi, dlatego przez całe życie pozostał samotnikiem. Urodził się Iwan Neczuj-Lewicki 25 listopada 1838 r. we wsi Stebliw w powiecie bohusławskim. Pobożna rodzina wiejskiego księdza Semena Lewickiego wolała widzieć w synu przyszłego pastora cerkiewnego, dlatego oddali chłopca do szkoły duchownej przy monasterze w Bohusławiu, w której uczył się łaciny, greki i języka cerkiewnosłowiańskiego. W wieku 14 lat – seminarzysta Kijowskiego Seminarium Duchownego, a później „akademista” Kijowskiej Akademii Duchownej, którą ukończył w 1865 r. Zaczynał studiować naukę teologiczną za czasów pańszczyzny, a ukończył po jej zniesieniu. Samodzielnie opanował języki niemiecki i francuski, aby czytać światową klasykę literacką. Do służby cerkiewnej nie przystąpił. Urzekły go czarujący język ukraiński, żywe słowo Ukraińców, „jich” (tak pisał Neczuj-Lewicki) źródlana czystość i świeżość. Stały się one dla niego świętą wodą, która rozpoznawała podstępną duszę „moskala” i płaszczących się mankurtów wśród tak zwanej szlachty. Żywicą kropił ukraińską duszę przed obcą napaścią, wytykał i wyśmiewał codzienny konserwatyzm w rodzinach chłopskich („Rodzina Kajdaszów”), chronił przed złem społecznym zdesperowanych i zwątpiałych („Mykoła Dżerja”), szukał duchowego schronienia dla Ukrainek w ciężkiej godzinie („Marusia Bohusławka”). Pisarz-analityk głęboko zanurzył się w duchowy kosmos Ukraińców, badając „jich” światopogląd od dawnych czasów. Powieść-kronika „Staroświeccy batiuszkowie i matuszki”, gdyby istniała wtedy sztuczna inteligencja, zajaśniałaby jasnymi barwami społeczno-przyrodniczego krajobrazu. Czytasz ją i czujesz pachnące zioła wokół Wilszanycy (współczesna Olszanycia), widzisz „zielone wzgórza i doliny” przy rzece Roś. I nagle pojawiają się dwie drewniane cerkwie, jakby rywalizując z siłami i pięknem przyrody – bezcennym darem Stwórcy. Unikalne pod względem patosu i fabuły dzieło o społeczno-duchowym życiu ukraińskiej wsi pierwszej połowy XIX wieku, o „bohusławskich arystokratach” i wiejskich księżach z ich rodzinnymi kłótniami i światowymi pokusami. Księgi metrykalne wiejskich cerkwi zapisały z imienia i nazwiska „żywych” i „umarłych”, a powieść artysty „wskrzesiła” ich, napełniła słowem i ruchem wieczornic, hałaśliwym ślubem, cichym chrztem i jadłem dni wielkanocnych. Mamy historyczną rzeczywistość codzienności. Podobne obrzędy cerkiewne odbywały się także w cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy mojej rodzinnej wsi Wielka Czernihówka w powiecie owruckim, która została założona w 1784 r. Jej księgi metrykalne przechowywane są w zasobach archiwalnych Żytomierza, jakby uświęcony duchowością cmentarz memorialny. Dzieło literackie – obiekt dla wprawnych i profesjonalnych krytyków, fachowych badaczy. Historyk zwraca uwagę na płynność czasu, retrospektywnie łączy wydarzenia i zjawiska, które miały miejsce. „Staroświeccy batiuszkowie” Neczuja-Lewickiego zachwycają artystyczno-historycznym rdzeniem, wokół którego nieustannie poruszały się pozytywnie i negatywnie nastawione grupy ukraińskiego społeczeństwa. Pisarz, moim zdaniem, „wznosił” sławę nieszczęsnemu narodowi, który wycieńczony w pańszczyźnianym jarzmie Moskali i wszelkiego rodzaju przybłędów, nie tracił godności i własnej kultury. Czytając powieść, zwróciłem uwagę na duchowo-toponimiczną frazę – „karapyszański diak”. Pojawia się ona w wewnętrznym dialogu samotnego wiejskiego księdza Stepana Prokopowycza: „Oto nie ma z kim kieliszka wódki wypić – powiedział stary ojciec. – Gdyby przyjechał choć karapyszański diak”. Czekał na gości lub swatów w Wilszanycy, skąd „wiła się droga do Karapyszy”. Między nimi rozciągały się nie tylko wzgórza i niwy, ale także brzemienna w skutki droga bohaterów powieści – dziedzicznego księdza Charytona Petrowycza Mossakowskiego i jego narzeczonej Onisi Stepaniwny. Zakochawszy się w prostym i łagodnym wiejskim księdzu, Onisia zgadzała się na wszystko: „Ja pójdę za was za mąż, choćbyście i zostali diakiem w Karapyszach”. Oto taką jawi się wieś Karapysze, której nie mogłem pominąć uwagą, ponieważ stamtąd pochodzą moi koledzy i przyjaciele: członek korespondent NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych Wiktor Danyłenko, jego brat – doktor nauk historycznych, profesor Wasyl Danyłenko, znany szewczenkoznawca Serhij Halczenko. Na początku lat 90. po raz pierwszy „natrafiłem” na sprawę archiwalną o zamknięciu cerkwi we wsi Karapysze w latach 1930–1931. Do dziś przechowywana jest ona w zasobach CDAVO Ukrainy, a zainspirował mnie Neczuj-Lewicki „Staroświeckimi batiuszkami”. W oszołomionej „sukcesami całkowitej kolektywizacji” wsi odbywały się dzikie tańce bezbożników, którzy gwałcili tradycje i zwyczaje narodu. We wsi działały dwie cerkwie: Święto-Michajłowska (1739) oraz Narodzenia Bogurodzicy (1765). Wojujący bezbożnicy, zarażeni wirusem bolszewickiego socjalszowinizmu i bezduchowości, zdradzili wiejskich kapłanów, którzy niegdyś chrzcili ich we wspomnianych świątyniach. Wstrząsająca historia, która nie mogła pozostawić mnie obojętnym. Wiejski kapłan Charyton Mossakowski to postać fikcyjna w powieści, ale z realnej Wilszanicy, której społeczność wybrała go za szczere służenie Bogu i ludziom. Kapłanem cerkwi św. Michała w latach 70. XIX wieku był Ilja Majakowski. Być może to na jego podstawie Neczuj-Łewycki napisał portret społeczno-duchowy. Przebieg dramatycznych wydarzeń, które rozegrały się w Karapyszach w latach 1930–1931, poraża stosowanym cynizmem i realnym bezbożnictwem. Przytomna i „ludowa” władza zbudowałaby szkołę od „czystej kartki”, a ludzie pomogliby pieniędzmi i wspólną pracą. Ale bolszewików, wiejskich aktywistów, lumpenproletariackich marginesów przyciągał sam rytuał: spadają dzwony, rozbierają kopuły, ściany, a z nich wznoszą domy ludowe, szkoły, biblioteki. Huzarzy z „bogusławskimi arystokratami” i odstępną matuszką lubili figlarnie spędzać czas, a przewodniczący rad wiejskich i kołchozów wraz z komnezamami ograniczali się do nieustannych posiedzeń zarządów i przygnębiającego wykonywania „Międzynarodówki”. Wieś pogrążyła się w rozpustę i plugastwo. Kronika cerkiewnego dramatu w Karapyszach jest dość przerażająca, gdyż chodziło o niszczenie dusz, a nie tylko drewnianych budowli kultowych. Najpierw wieś całkowicie skolektywizowano, to znaczy pozbawiono chłopów ziemi, inwentarza, majątku, narzędzi, zamieniono ich w nową klasę chłopów pańszczyźnianych – wyrobników, którzy wykonywali powinności pieniężne i w naturze w trzech kołchozach: imienia Stalina, Pietrowskiego i „3. Decydujący”. Rozłożyły się one na dawnych chłopskich ziemiach niczym nowe bożki rozpustnego pogaństwa. W zaświadczeniu rady wiejskiej, które do dziś leży w archiwach, zaznaczono, że na jednym z zakątków mieszkało wtedy 3649 osób, z których tylko 7 było innej narodowości, reszta to ukraińscy rolnicy. Oto taka ironia losu. Ogółem we wsi, która miała wtedy kilka działek krajobrazowych, żyło około 10 tys. osób. Wielka wieś, którą zamieniono w poligon do wypróbowania najnowszej broni – sztucznie zorganizowanego głodu. Dla bezbożników spowiedź to zbędna procedura. Stałe posiedzenia służyły za nowy kult. 25 stycznia 1930 r. miejscowa władza „postanowiła” zdjąć dzwony z obu cerkwi i przekazać je na „potrzeby industrializacji”. W centrum wsi działały dwa budynki cerkiewne, dlatego aktywiści skonfiskowali jeden z nich, twierdząc, że w odległości 5 km znajduje się cerkiew we wsi Pustowit. Bez dzwonów cerkiew wyglądała na głuchoniemą, a śpiewu cerkiewnego nie towarzyszyły melodyjne dzwonienia. Cerkiew św. Michała nie prowadziła nabożeństw od lutego 1930 r., a parafianie chodzili do sąsiednich wsi, modlili się w kątach w chatach. Bezbożnicy, niczym wampiry, zebrali się 1 marca 1930 r. na posiedzenie prezydium miejscowej rady wiejskiej. Nielitościwa siła pokusy pchała ich do grzechu i ciężkiej zbrodni. Członkowie prezydium (P. Sosiura, J. Kaszpuk, J. Tarnawski, S. Własenko, R. Sosiura, S. Szczerbak, J. Hura) wraz z 30 aktywistami sprawowali sąd. Ideowo inspirował ich sekretarz komórki partyjnej H. Bondarenko. Przewodniczący rady wiejskiej P. Sosiura ogłosił oświadczenie i uchwałę zebrania parafii cerkwi św. Michała o wyrzeczeniu się jej. Polityczna gra w demokrację była cyniczna, zwłaszcza biorąc pod uwagę tekst decyzji o zamknięciu cerkwi: „Cerkiew jako instytucja religijna nie ma autorytetu wśród mas biedniacko-średniackich, o czym mogą świadczyć fakty: codzienne żądania wsi o zamknięcie cerkwi, uchwała pięćdziesiątki cerkwi św. Michała o kategorycznym wyrzeczeniu się kierownictwa i opieki nad cerkwią jako instytucją już niepotrzebną”. Na zebraniu z 14 lutego 1930 r. „wyborcy” zagłosowali „jednogłośnie”. Do kategorii „wyborców” nie należały zamożne warstwy wsi, czyli tak zwani „kułacy”. Zdezorientowany i przygnębiony okolicznościami Hnat Szust, który pełnił obowiązki cerkiewnego tytara cerkwi św. Michała we wsi Karapysze, ogłosił swoją rezygnację i przekazanie kluczy cerkiewnych chętnym, jednak nikt się nie zgadzał, tylko „śmiejąc się, drwią i odmawiają”. Wieś odłączono od cerkwi, oszołomiono pogardą dla jej duchowych korzeni. Poinformowano przewodniczącego Mironowskiego komitetu wykonawczego Neuroniowa (prawie Neron), który wiedział o wydarzeniach związanych z likwidacją świątyń. We wsi działały dwie szkoły: rzemieślniczo-przemysłowa i 7-letnia szkoła pracy, w których uczyło się 715 „biedniacko-średniackich dzieci” na trzy zmiany. W takich okolicznościach postanowiono skorzystać z pomieszczeń cerkwi św. Michała. 9 marca 1930 r. komitet wykonawczy poparł uchwałę rady wiejskiej o zamknięciu świątyni. Chłopi nie stawiali masowego oporu, ale zdarzali się śmiałkowie. 8 listopada 1930 r. Kost i Demian Szulhowie złożyli do miejscowego komitetu wykonawczego wniosek-skargę: „Świątynia św. Michała naszej wspólnoty religijnej została przez organy władzy miejscowej zamknięta jeszcze w lutym 1930 r. bez uchwały o zamknięciu, a nasza wspólnota została pozbawiona możliwości zaspokajania swoich potrzeb religijnych. Choć ze świątyni nie korzystamy, to nasza wspólnota płaci za świątynię podatki i ubezpieczenie państwowe. Prosimy wydać zarządzenie, aby pozwolono nam korzystać ze świątyni i mienia kultowego”. Ściąganie środków przez państwowe ubezpieczenie majątkowe to zwykła sprawa dla organów finansowych, a zachowanie instytucji kultowych – za nic. 6 kwietnia 1931 r. Mironowski komitet wykonawczy ostatecznie zatwierdził uchwałę rady wiejskiej o zamknięciu cerkwi. Wniosek braci K. i D. Szulhów uznano za „nieważny”: twierdząc, że nikt ich nie upoważniał do pisania skargi. Wiadomo, że do napisania skłonił ich „wędrowny pop Mytrofan Doroszenko”. Kost Szulha znał go, gdyż w 1930 r. skończył 67 lat zgodnie z księgą metrykalną. Łatwo go było przekonać. Inna sprawa z wyrzeczeniem się kapłana Zachara Ołeksijowycza Czajkowskiego. Jeśli chodzi o kapłanów, to okoliczności zmuszały ludzi do wyboru: zginąć w obozach za wiarę albo zdjąć szaty cerkiewne. Na początku 1930 r. dziesiątki kapłanów trafiły pod żarna sprawy sądowej „Związku Wyzwolenia Ukrainy”, którą zorganizowało GPU. Państwo, które ogłosiło swoje oddzielenie od cerkwi, rozpoczęło procedury wyrzekania się kapłanów. 10 lutego 1930 r. Zachar Ołeksijowycz napisał tak zwane „wyrzeczenie”, które podyktowali aktywiści rady wiejskiej. „Upewniwszy się w tym – podkreślał wiejski kapłan – że religia przeżyła swój czas w Związku Radzieckim i że przy budowie socjalizmu jest rzeczą zbędną, wyrzekam się stanu kapłana-popa, a także służenia w cerkwi i pragnę być wolnym, jak wszyscy obywatele Związkowej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Były sługa kultu cerkwi św. Michała wsi Karapysze 2. części obyw. Zacharko Ołeksijowycz Czajkiwski”. Dla przyspieszenia procedury niszczenia wspólnoty cerkiewnej rada wiejska nałożyła podatek 433 ruble. 18 lutego 1930 r. zmusiła cerkiew do wniesienia podatku, a dlatego chłopi oświadczyli: „My wykonać nie możemy, jako że wstąpiliśmy wszyscy do kolektywu”. Wstąpienie do kołchozu nie uratowało cerkwi, ale władza uznała, że ofiar jest za mało. Uciekła się do operacji Hołodomor. Szaleni sataniści zapomnieli „Ojcze nasz!”, zaczęli mamrotać „Międzynarodówkę”, wyrzekli się przykazań Chrystusowych. W morzu głodowych śmierci wezwanie „Nie zabijaj!” straciło ostrzeżenie, a cerkiew nie chowała zmarłych. Zabrali się także za zamknięcie cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Karapyszach. 7 marca 1931 r. odbyło się ogólne zebranie kołchoźników i indywidualnych rolników z klasycznym porządkiem obrad: uchwalenie planu skupu zboża i konfiskata domu modlitewnego-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

do cerkwi Narodzenia Bogurodzicy. Etatowi krzykacze wykrzykiwali na zebraniach hasła: we wsi jest 10 tysięcy mieszkańców, a nie ma placówki kultury i oświaty. Pozbawiano chleba i duchowości, ale przy udziale samych ludzi. Za likwidacją cerkwi na potrzeby „budownictwa wiejskiego” zagłosowały 223 osoby, 33 wstrzymały się, a tylko 17 było przeciw. Mieszkańcy 7. dzielnicy wsi oddali 150 głosów (niezdarnych podpisów) „za” zburzeniem cerkwi, a urodzili się oni na długo przed rewolucją, czyli brali śluby i chrzcili się w tej cerkwi. Pomysł zamknięcia poparło 95 kołchoźników z artelu „imienia Stalina”, czyli złożyli przysięgę byłemu kaukaskiemu seminarzyście. Listy odstępców porażają liczbą uczestników dramatycznego spisku z czerwonym diabłem. Wieśniaków zmuszano, ale na liście z 29 marca 1931 r. znalazły się 264 osoby „za” w wieku 18–55 lat. Zatem urodzili się oni przed 1913 r., czyli za życia Neczuja-Łewyckiego (zmarł w Kijowie w 1918 r.). Przeciwko zamknięciu wypowiedziało się publicznie 37 mieszkańców: Arsen Wołkow, Motria Krawczenko, F. Wasyłenko, Semen Bondarenko, Tekla Babycz i inni. Nie naruszyli oni życiodajnej siły obrzędu chrztu, otrzymanego na długo przed 1917 r. Wieśniacy powinni byli siać, a ściągano ich na zebrania, aby zasiać w duszach zwątpienie i pogardę, ponieważ bezduchowymi łatwiej rządzić. 12 kwietnia 1931 r. na zebraniu kołchoźników „3. decydujący” 191 głosami „za” podjęto decyzję o zamknięciu cerkwi. Stali się naznaczeni spiskiem i zdradą, ale modlili się przed obrazami we własnych domach, odwiedzali cerkiew w sąsiednich Pustowitach. Na listach widnieją własnoręczne podpisy odstępców, których zmuszono do pozostawienia autografu słabości ducha. 30 grudnia 1931 r. Bohusławski Rejonowy Komitet Wykonawczy przyjął uchwałę o przekazaniu majątku cerkiewnego i domów modlitewnych pod zarząd rady wiejskiej we wsi Karapysze. Epopeja z pogromem cerkwi zakończyła się, a od brutalności tego widowiska „karapyszański diak” przewracał się w grobie. Kulminacją powieści Neczuja-Łewyckiego jest pozbawienie księdza Charytona Petrowycza parafii w Wilszanicy. Głęboko przeżywał on niesprawiedliwe i podstępne działania oponentów, ale nie stracił wiary w Boga i ludzi. Okazana mu pogarda wyczerpała jego siły, pogrążyła w moralnych męczarniach, co doprowadziło do przedwczesnego zgonu. W latach 1930–1931 wieśniaków pozbawiono dwóch cerkwi za ich milczącą zgodą. W ciemnym królestwie szalonych bezbożników szatan wykonywał zgubną misję zła: 2100 mieszkańców wsi zmarło w wyniku Hołodomoru. Zgodzili się na zamknięcie cerkwi, które istniały prawie dwa stulecia, a Bóg odwrócił się od nich w piekielnej chwili. Umierali całymi przysiółkami, ludzi nie chowano zgodnie z obrzędem chrześcijańskim, bo księdza zmuszono do „wyrzeczenia się”, a cerkiew zlikwidowano. Śmierć głodowa zatraciła poczucie strachu i świętości, stała się zwykłym zjawiskiem we wsi. Ale Bóg jest miłosierny, wybacza nieświadomym grzesznikom. Setki cerkwi w ukraińskich wsiach zostały zlikwidowane w latach 30. Nie ominął gorzki los także naszej wiejskiej cerkwi Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy we wsi Wełyka Czernihiwka w rejonie owruckim w obwodzie żytomierskim. Pozostał po niej pamiątkowy krzyż, troskliwie otoczony kwiatami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ślady dziecięce na jeziorze

Wasyl KŁICZAK *** Nadejdzie niespodziewana pora. Zmieniać się będą barwy codziennych dni. I powiesz sobie sam: „Życie – to nie gra”. I poczujesz się tak, jakbyś był zbędny. Ockniesz się od spojrzenia w jednej chwili oczu stęsknionych chłopca na wózku. On bez nogi skazany siedzi, niczym cel z punktu ogniowego. Współczujesz. Po raz kolejny przeklniesz wrogie pomioty. Oby zdechły! I dalej swoją udrękę poniesiesz, jak ci, co noszą instrumenty w futerałach. 17 maja 2025 r. *** Takie telefony, niczym pisklęta, co usiadły na drutach i nuże żwawo świergotać o tym, co im tak, a co nie tak. Jakby pocieszone, że odległość nas dzieli. Tak one, swojego plemienia pomiot, zachowują się jesienią. Teraz telefony te są przypadkowe. Czy one są, czy ich nie ma. Wydaje się, jakby każde słowo przechodziło przez ramkę skradając się, która przepuszcza niechętnie, jak pociągi przez dworzec. I, niczym serce, zatrzepocze, gdy w dźwiękach wykryje metal. 19 października 2016 r. *** Tatianie Dejnehinie Ta dziewczynka przyjechała do Ługańska I poznawała to rodzinne miasto. Jest uniwersytet i jest Taras. I wszystko wokół w barwnych kolorach. W pamięci zostało wszystko. A na jawie potrzaskana ta stela. I ukraińskość już nie niesie Swoich oznak radosnych i wesołych. Zobaczyć je można. Ale jak? I wspominasz Francuzów w muzeum, Jak obok nich przenieśli ukosem jedno arcydzieło, co niby bezideowe. Było to ukraińskie płótno, Schowane w naszym muzeum. I widzisz ten obraz, jak w kinie. Nie doprowadź nas, Panie, do niej. Do tego, żeby jak aborygen Był każdy z nas, chowając zwoje Z obrazami, w których obecny gen Niezniszczalności narodu świętego. 26 kwietnia 2025 r. *** Nie mogę ja, niestety, przeżegnać się – W gipsie zabandażowana ręka. I na Wielkanoc będę ja modlić się, Jak i co dzień, Najwyższemu w myślach. O czym Tobie wyspowiadam się, Boże? O czym nam rozmawiać po tym Smutku? A deszcz kwietniowy ziemię tę chłoszcze, Jakby chciał ukryć smutek… 16 kwietnia 2025 r. *** Zwiędły od mrozu anemony. I kto wie, czy podniosą się jeszcze. Latały wczoraj pszczoły bezbronne nad morelą. I wywoływały ból. I wywoływały wir skojarzeń z oznakami kolejnej biedy. I sprawdzają się fale informacji, że, oprócz wojny, jeszcze uderzą chłody. 7 kwietnia 2025 r. *** Mykole Tomiakowi Zapytał cię lekarz, Czy ty spadałeś kiedyś. On nie wiedział, jaki wichr Rozhuśtał, niczym las. Strzepnęła się wyobraźnia. I przypomniałeś sobie konia, Na którym zuchwale poleciałeś na oślep. I trzymałeś się za grzywę, Bo uzdy nie miałeś. Koń zachował się nieuprzejmie, I ty z niego spadałeś. I tak boleśnie spadałeś. Lecz mijał ten ból. I poprzez przeszkody znowu niósł ciebie koń. Czułeś się szczęśliwy, Jak w podwórze wjeżdżałeś. Puszczałeś wtedy grzywę I konia karmiłeś. Taką miałeś podróż, Choć i wiedziałeś o tym, Że twój tato główki Nie pogłaszcze za to. 29 marca 2025 r. *** Kiedy w gipsie ręka, i niezwykle tobie, Lecz przyzwyczajać się jednak musisz. Znowu znaczek na ciele, niczym na losie, U którego ukryty uśmiech. I czy znowu naprawdę żartuje ona, I po co tobie takie żarty? I jaka nieukarana dotąd wina? I jakiej zapłaty ona jeszcze warta? Pytań, pytań. Morze łez-pytań. I na żadne nie ma wyjaśnień. Może, zjawi się promieniem przesileń I styczną stanie się do przepowiedni. W powietrzu Najwyższy. Niewidzialny znak Podaje, lecz raczej odczuć nie zdołasz. I dochodzisz do myśli, że ty, jak obcy W warsztacie, w którym kompletnie nic nie umiesz. 25 marca 2025 r. *** Walentynie Słykowej Kolektywne zdjęcie Zariki. Gdzieś, chyba, początek lat sześćdziesiątych. I obecni tu moi rodzice i sąsiedzi, młodzi i zawzięci. Wszyscy oni brnęli przez rzekę. Wszyscy ją na wieki zapamiętali. Gdzie oni teraz, w jakim kącie, w jakich pozaniebiańskich daliach? Na kolanach mamy ty, mała. Ja, zapewne, z siostrą w domu. Dobrze, że to zdjęcie zachowałaś, autorstwa czyjego – nie wiadomo. My w myślach zagłębieni w lata. Bardzo nam takie potrzebne zdjęcia, co niczym falami rzeki całe życie przewracają szybko. 19 lutego 2025 r. *** Nie używajmy szablonu, gotowców powitań zwykłych. To, w istocie, po prostu faux pas. Jak mawiała mama: „Tak nie ładnie”. Wyrok ten na wieki zapamiętał się: Jeśli robisz coś – rób pięknie. Choćbyś ile za szablon się chował, wszystko jedno, że za starym motywem. A dusza pragnie nowości, jak od śpiewaka nowej pieśni. Jak upojnego oddechu wiosny z każdej otrzymanej wieści. 9 lutego 2025 r. *** Ślady na jeziorze dziecięce. Na skłonie dnia ty je zobaczyłeś. Toczyło się słońce do granicy. I pojaśniało na duszy. I zachciało się, żeby chłopcy, na chwilę porzuciwszy okopy, na tle zamarzniętej wody takie same zobaczyli ślady... 18 lutego 2025 r. *** Mieli wspólne kiedyś płótno. Je prali we wspólnych zbiornikach. Przejawiały się na nim mimo wszystko czyjeś rany, na wieki niezagojone. Kurz wytrzepuje czas. Już piorą w narzędziach nowoczesnych. Lecz czemuś na płótnach u nas są ślady, ledwo widoczne, nie starte. Doszło ich teraz od wojny. Jeszcze bardziej krwawe stały się płótna. Choć z nikim już nie wspólne one, lecz niezmywalny t e n zapach wstrętny… 21 stycznia 2025 r. Pamięci Wołodymyra Wasyliuka Smutna ta wieść. I ona mnie skłania do wspomnień. Siedzieliśmy we dwóch przy oknie – w tramwaju spotkaliśmy się przypadkowo. Rozgadaliśmy się, co i jak. Porzucił on tłumaczenie. I łowi ryby, jak mistrz, na wędkę łowi je często. Nie spożywa sam. Nie je. Koledze-tłumaczowi on każdy trzepoczący ogon daruje hojnie co tydzień. Interesował sam go proces. Proces hazardowy wędkarski nad blaskiem migotliwych tafli. Taki na swój sposób treściwy. Rozstaliśmy się my wtedy. Było pożegnanie później z jego przyjacielem. I nie jedno jeszcze nadeszło smutne zawiadomienie o udręce. Nie ma rybaka już. Nie ma. On nie zarzuci więcej wędki. Zabrała gdzieś go zima. W ręce twardą trzymam grudkę. Nie opuściłem ja jeszcze jej. Jeszcze nie uderzyła o wieko. Prowadzę rozmowy jeszcze swoje w wyobraźni z dobrym człowiekiem... 3 lutego 2021 r. Pamięci Petra Słobodiana Niewiarygodna taka emocja. Niewiarygodny stan duszy. Gol strzelił z całej mocy głową Petro Słobodian! Zgubiła się wtedy „Bawaria”. Nie czekała takich wydarzeń. Jakby znienacka wpadła w awarię na drodze do jednego z marzeń. Jak cieszyło się wtedy Podkarpacie! Jak dumni byli twoi ziomkowie! Każdy z nich miał cię za brata w siedemdziesiąte owe lata... A dzisiaj – rocznica śmierci. Jak tam, przyjacielu, tobie w niebiosach? Przypuszczam – taki sam uparty i nie gubisz się przy gwiazdach... 16 grudnia 2024 r. *** Posypałem popiół pod róże. Dla nich to jest potrzebna rzecz. I już nie marzy się o podróżach w nieprzewidywalną tę noc. Stoisz niczym na poboczu, a gdzieś „szahiedy” i samoloty czyjeś oświetlają twarze i rwą otoczenie na kawałki. Nas chcą zniszczyć doszczętnie wszystkich do ostatniej nogi. My po prostu żyć niegodni – uważają nasi wrogowie. Tak pomyślawszy, jednak obchodzisz nasypy kwiatów. Co nas czeka? Nie przewidzisz. I sypiesz popiół na piasek… 9 stycznia 2025 r. Kryjówka Natchnione odnowieniem i poświęceniem kryjówki OUN w górnym lesie w mojej rodzinnej wsi Rudnyky na Podkarpaciu Doczekała się swego czasu – w górnym lesie kryjówka. Odnowili. Jest lampa i nafta. Matka Boska. I ściany, i podłoga wybite deskami w niej. Oto i stała się nowym artefaktem. W kulturze doprawdy swojej osobliwej ma charakter. Widzę, jak ożywa ona w czterdziestych. Idą chłopcy po rosach. Ich ślady – to nie ich wina. Lecz już zdrada idzie drogą i zajadłych „pajdioszników” prowadzi. „Budźcie się!” – wykrzyknął „Chmara”. I przez gałęzie, od słońca rude, widać z daleka ich, jak przez szparę. Bój zacięty. Z sześciu tylko jeden ocalał. To był rudnicki Rożko. Onże „Chmara”. I w tym upływie czasu żyć mu zostało niewiele. Znów fabułę przeglądam. Znów. Młodzi i oświeceni chłopcy w miejscu mocy. W podstawie podstaw czują się jak zwycięzcy. 1 października 2024 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Poszukiwacz skarbów „światła w głębinach rodowych”

Tłumnie w wielkiej sali Narodowej Biblioteki Ukrainy im. Jarosława Mądrego. Twórcze spotkanie z poetą Pawłem Mowczanem. Znani literaturoznawcy, pisarze, uczeni, dziennikarze, artyści, pedagodzy, działacze społeczni i politycy. Krótka przerwa między masowymi terrorystycznymi atakami raszystów na Kijów wypełniona jest Słowem, utkanym z wrażliwości muz, z różnobarwnych kolorów – od czerwieni po czerń, symbolizujących walkę o życie i wolność, oraz z myśli, skrojonych dobrem i wymęczonych złem. Chciał był przestać na poboczu, lecz wiatr soli rzucił w oczy… Tym razem, dziś – to wiatr wojny, który szarpie i bez ustanku „pieczącym bólem pokrywa świat”. Takie dziś wydaje się postrzeganie życia – bolesne, rozchwiane, zmierzwione, rozrzucone do załamania i niemal całkowitej nieprzewidywalności. Bo wojna zdaje się chcieć wznieść się ponad życie, ludzkie losy, ponad naturalne prawo do „Bycia”. Wydaje się, że zbawiennym amuletem w tej walce z moskiewskim satanizmem jest wyłącznie rodzima ziemia, w którą zakorzeniona jest pamięć twojego Rodu i Narodu, będąc źródłem wiary i siły. Oto moje ciało, gliniasto-ziemskie, wgryza się łopatkami w dno, w krzemień, w milczące łono – im głębszy korzeń, tym bujniejsza korona… Wzruszająco, niezwykle emocjonalnie rozpoczął Poeta swoją opowieść. Surowa proza o dramacie życia rodu, zrośniętego z chlebodawcami i duchownymi, o czarnej i żyznej ukraińskiej ziemi, która z jakiegoś powodu (?!) często nie stawała się wybawicielką Ukraińców od zarazy, o swoich „uniwersytetach”, na których poznawał naukę przez utwierdzoną nieprawdziwość świata, krzywdę, zwątpienie, udręki, lecz idąc nieustannie ku światłu świątyni. Bo jak wyznawał Paweł w wierszu „Przypomnieć słowo”: Wiozły mnie na wszystkie strony jednocześnie, A spojrzenie kredowe znaczyło stepy i lasy – Tam, wzdłuż szyn, kreska wciąż bieleje Nieugaszenie, Choć nie raz do oczu przyciskałem Mokry rękaw… Zapomniałem, co posiadłem, i nie wiem, co straciłem… że ledwo mnie rozpoznała moja matka… Na sali panowała jakaś niezwykła cisza, bo „wypowiadał się” Poeta, którego filozofia twórczości życiowej jakby łączyła w mocnym stopie trójjedność „ziemskie-duchowe-niebiańskie”. I w tym wstępowaniu od sercowin ku szczytom wyczuwalne było, że dla niego prawdziwym świętym początkiem, który poił duszę, zawsze był rodowy kontynent, rodzima ziemia. Bo nie przypomniała się, wywołana bólem, cała linia życiowo-rodowa, i wybuchnął na nowo pogaszony głos, i krew przelewała się krążąco aż do synów od Ewy do Adama… Zapewne tak „zapisano” i nakazał Stwórca, że jego wartościowymi drogowskazami były, na szczęście, nie „poprawne” do zdystylowania oficjalne krytyki i bonzo-cenzorzy, lecz właśnie wezwania rodowej, narodowej pamięci. Ta do końca niezgłębiona siła też wykuwała twórczość Mowczana – głęboko filozoficzną, liryczną, przyrodniczo-estetyczną, po obywatelsku odważną, obdarzoną „zdolnością” do tworzenia z kilku wierszowanych wersów całych ksiąg-traktatów, zgłębiających Byt Człowieka, Narodu, Ukrainy, Ludzkości, Światokosmosu. Prawdziwy ludowy Poeta, który obdarowywał Człowieka najwyższą ziemską cnotą – Dobrem. To dawne „Żyj, troskliwie mnożąc Dobro…” („Dydaktyczne”, 1964 r.) jest, moim zdaniem, leitmotivem, życiową quintessencją Bytu Mowczana. Napisawszy to w wieku 25 lat, do dziś zachowuje ducha tego wysokiego, młodzieńczego wzlotu, który już wtedy zbliżył się do biblijnej mądrości. Słowo Mowczana nawet brzmieniem, melodyką, natchnieniem wciela istotę i sensy, bo zawsze żyje, jest nowe, prawdziwe i znaczące w pozaczasie. Jak pisze sam Paweł – „jakby słowo przed chwilą zostało wypowiedziane”. Oto już drugie półwiecze jego Słowo tworzy szlachetny Czyn, niezgasłą Wiarę, nieugiętą Ideę, stając się amuletem, obrońcą, oświeciciel, budzicielem, twórcą Idei Narodowej, Języka Ukraińskiego, Tożsamości, Państwowości. Mowczan – to Świątynia w Słowie, bo Słowo Poety to źródło, rdzeń narodowej Pamięci, która jest najwyższą wartością dla Rodu i Narodu. Bo pamięć dana była, zapewne, nie po to, Aby wiązać daty: gdzie, kiedy i po co? Własnego nie znać? Z cudzego słowa żyć? („Pamiętać?..”) Jest jeszcze jedna pociągająca cecha Poety, której nie sposób pominąć, ponieważ ta cnota obramowuje jego osobiste „Ja” i społeczne tło czynów, stając się dla niego codzienną, a zarazem wysoce etyczną matrycą życia, na której wzrasta jako Oświeciciel, Pisarz, Artysta, Obywatel i Państwowiec. Wtedy, na tektonicznym przełomie lat 80. i 90. XX wieku, on, podobnie jak jego pobratymcy Muz, odczuwając epokę swoim ukraińskim sercem, zrozumiawszy niepojęte wiry walki o odbudowę Państwowości, opuścili twórcze pracownie i wyszli na barykady Wolności i Niepodległości z ognistym Słowem i szlachetnym Czynem, w swoisty sposób odradzając doniosły arystotelesowski aforyzm: „Wszystko, co ludzkie, jest polityczne”. Dziś Paweł, natchnienie czytając Poezję, wspominał swojego pobratymca Iwana Drycza. W proponowanym kontekście i ja w swoim wystąpieniu nie mogłem pominąć tego sławnego Poety. Pamiętam, jak w dedykowanej mi przez Drycza (20.11.1997 r.) jego pracy „Polityka” znalazłem cytat z Demostenesa („Działanie, działanie, działanie!”), jakby odpowiadając na pytanie, co w owych czasach mogło być ważniejsze od „pięknego pisarstwa”. Jestem za tym, by te synowie marnotrawni, zaznaczał Drycz, powrócili do swoich ołtarzy. Ale tylko w jednym przypadku. Jeśli ołtarze nie zostały zbezczeszczone przez zdobywców… Najwyraźniej w tym zawarta jest najbardziej prawdziwa odpowiedź na pytanie tamtych czasów, kiedy dzwonem po dziś dzień dźwięczy wołanie: „Z kim wy, mistrzowie kultury?”. Odpowiedź Pawła była wtedy prosta aż do jasności – ze swoim Narodem, z Ukrainą. I to nie tylko wybór polityczny, lecz przede wszystkim duchowy, moralny wybór artysty, gdy analizuje się etykę Milczącego Czynu, znaczenie jego roli w realizacji ukraińskiej idei narodowej. Deklaracja Niepodległości Ukrainy (16 lipca 1990 r.), Akt proklamowania Niepodległości Ukrainy (24 sierpnia 1991 r.), przyjęcie Konstytucji Ukrainy (28 czerwca 1996 r.)… Wydarzenia, daty nadzwyczajnej wagi, poza którymi nie można mówić o politycznym, duchowym, światopoglądowym suwerenności Narodu Ukraińskiego, ponieważ to one położyły fundament nieodwracalności procesów budowy państwa. Dokonane przez niego dzieło – dorobek znaczącej wartości narodowej, którą sprawiedliwie ocenić może jedynie ukraińska historia w walce o Wolność Ukrainy. Tak najczęściej postrzegana jest osobowość Mowczana, który przez całe życie nieustannie promieniuje ukraińskością, energetyką narodowego uczłowieczenia, dążeniem do życia i dla życia. Jego Słowo zawsze brzmi jak naciągnięta struna, przeplatają się w nim wszystkie gamy uczuć, utkane z miłości, dobra, zachwytu, nienawiści (do zaborców), niepohamowane porywy w obronie prawdy i sprawiedliwości w przestrzeniach od mikro- do makrokosmosu, napełniając etycznym obowiązkiem odpowiedzialności za wszystko, co istnieje i co dopiero się narodzi. Czuje Sercem i obramowuje Słowem prawdę, że „Życie rozpędzone, jak święto…” („Serdecznik”). I trzeba zdążać, pracując, tworząc, walcząc, jak naciągniętą struną, nie bojąc się jej zerwania, wiedząc, że tylko taka (a nie obwisła) wydaje piękną i niepowtarzalną melodię. Jego Poezja jest natchniona, przesiąknięta duchem ewangelicznym, wzywa do poznawania i uświadamiania sobie tej wiecznej prawdy, że „jeśli postanawiasz siać skąpo, to i skąpo żąć będziesz”. Swoim czynem i przykładem nieustannie (jak codzienne plebiscyt u Renana) dowodzi ludziom, światu ukraińskiemu, że nim niestrudzenie orze się, hojnie sieje się, troskliwie pielęgnuje się sprawę ukraińską, ideę narodową, państwo święte na wieki. A jedyną przyczyną tej duchowej stałości jest niezrównana miłość do rodzinnej Ziemi – Ukrainy, którą nieustannie pielęgnuje Paweł w swojej duszy. Nie odejmę – dodam miłości, martwą glinę ożywię i wyniosę ją w każdym słowie: – O ziemio, kocham cię! Wydaje się, że w tym czułym, po synowsku etycznym słowotwórstwie wre cały duchowy kosmos Pawła Mowczana. Nie przesadzam, lecz właśnie taką wartościową siłą i talentem, obdarzonym Bożym darem, w pełni włada ten sprężysty, romantyczny, filozoficzny, liryczny, ostro zaostrzony, narodowo oszlifowany Poeta, który stał się głównym amuletem sprawy ukraińskiej, genetycznym kodem Narodu. W jego obrazie mocno wyryta jest miłość do rodzimej ziemi, ostro zarysowująca szczerą prawdę, że On jest z Ludu, wśród Ludu i służy swemu Ludowi. Dlatego z takim uniesieniem, sumiennością i ofiarnością strzeże on i syntetyzuje wśród Narodu tak dziś pożądane cnoty suwerenności, soborowości, świadomości narodowej, przywiązania do języka ojczystego, samoofiarności dla Ukrainy, nazywając je „samowolą nieba”, tym kosmosem, w którym uparcie i wytrwale szuka „gniazda życia” dla Ukrainy. Jednak ile i jak bardzo nie dotykać tych głębokich i niezwykle bliskich naszym sercom strun jego poetyckiej liry, Milcząca Muza zachowuje swoją niepoznawalność, zaczarowana, znajdując się za horyzontem, jako „pierworodne i niezniszczalne”, a jednocześnie nie przestaje przypominać istniejącym o ich wiecznej misji: „rozdmuchuj pamięć i wskrześ mowę”, nadaj imiona niezasłużenie zapomnianym, bo „tylko zdradzeni słowem istnieją w słowie”. „Pamiętajmy!” – wzywa Śpiewak Słowa, wypełniając swój moralny testament, uczciwie ponosząc odpowiedzialność przed Bogiem i ludźmi, stwierdzając: „Odwieczna jesteś, Ziemio, odwieczna i Mowo”. Dla tej najwyższej wartości drzwi jego Poezji są otwarte na oścież, na całą szerokość. I nawet w zatajonej, mistycznej rymie Mowczana brzmi przenikliwie sakralny cel Narodu, jego najskrytsze sztuka „Być!”, a nie mieć”. Przez wieki on jakby wchodzi w twórczy dialog ze znakomitym szwedzkim filozofem-mistykiem Swedenborgiem, którego nadal „czyta na nowo” do dziś, solidaryzując się z jego słowami: „Jaki jesteś, takim widzisz…”. Być może właśnie ta cecha zgodności z naturą Mowczana umożliwia trójjedność jego widzenia Świata w wymiarze osobistym, narodowym i ogólnoludzkim. Istotnie, wczoraj wielosłowna sala Biblioteki Narodowej „starała się” jakoś umieścić Poetę w swojej niszy, skrępowawszy go powrozami komplementów. Najwyraźniej bez skutku. Bo niemieszczący się, niepojęty, nieuchwytny (za Skoworodą) ten zaiste planetarny Artysta, Śpiewak i Twórca, który zajmuje godne miejsce w wieńcu narodowej poetyckiej Sławy. Jednak atmosfera tej uroczystości, odbywającej się pod celownikiem oczekiwania nieustannych rosyjskich bombardowań, wszystkie zmieściła główny wspólny mianownik towarzystwa – wdzięczność i wdzięczność dla Pawła Mowczana, wspaniałego, szczytowego Poety, za jego nieobliczoną przez nikogo Miłość do swojego Rodu, Narodu, rodzimej Ziemi, Ukrainy, który swoją życiotwórczością w te mroczne czasy wojny z krwiożerczym Moskalem przemawia do świata Szewczenkowskim Słowem: …nie uciekniecie I nie ukryjecie się, wszędzie Was znajdzie prawda-zemsta. Głęboki szacunek dla duchowego Godnościowca Pawła Mowczana, który wlewa w serce Narodu Wiarę i wiosenną Nadzieję: Gdy pęknie lód – parszywa zima zniknie precz, bo Słońce grzeje oczy… Szczęścia Ci, Pawle! Sił i Ducha! Heorhij FILIPCZUK, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy (NAPN) Zdjęcie: Andrij MYCHAJLYK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Biblioteka: przestrzeń wiedzy, dialogu i zmian

Czym jest biblioteka dzisiaj? Często pojawia się opinia, że to po prostu przechowalnia książek, miejsce, które straciło na aktualności w epoce cyfrowej, kiedy informacje są dostępne za jednym kliknięciem, dlatego rzekomo biblioteki stały się zbędne, przestarzałe i nieciekawe dla współczesnej młodzieży. Taka ocena jest daleka od prawdy. Współczesna biblioteka to potężna placówka kulturalna, edukacyjna i informacyjna, w której kształtuje się nowa świadomość, rodzą się śmiałe idee i rośnie odpowiedzialność za przyszłość naszego kraju. To właśnie tutaj gromadzą się ci, którzy pragną wiedzy, którzy nie boją się myśleć i są gotowi tworzyć prawdziwe zmiany. Tarnopolska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa (TOUBN) to ośrodek kulturalny i edukacyjny Tarnopolszczyzny, który łączy wielowiekowe tradycje z innowacyjnymi podejściami do pracy z użytkownikami. Jest ona jednym z wiodących centrów zachowania naukowego, historycznego i kulturowego dorobku regionu, a także przestrzenią do wdrażania najnowszych technologii biblioteczno-informacyjnych i projektów. Przechowuje się tu ponad 360 tys. egzemplarzy dokumentów w języku ukraińskim, polskim, angielskim, niemieckim, francuskim i innych. Fundusz biblioteki jest uniwersalny, a zarazem unikalny dzięki obecności segmentu krajoznawczego, literatury dotyczącej zmagań narodowowyzwoleńczych, historii, rzemiosł, tradycji ludowych i obrzędów oraz poszczególnych kolekcji książkowych. Odrębną dumą księgozbioru jest fundusz rzadkich i cennych wydań. Zgromadzono tu skarby ukraińskiego i światowego dziedzictwa drukowanego – 2802 egzemplarze dokumentów, wśród których znajdują się unikalne rękopiśmienne księgi druku cyrylickiego XVIII wieku, prace klasyków historiografii, wydania z zakresu nauk przyrodniczych, sztuki, kultury. Zachowanie i otwartość tego funduszu to kolejne świadectwo tego, że biblioteka nie tylko patrzy w przyszłość, ale także troskliwie chroni przeszłość. Jednak posiadanie książek nie jest najważniejsze, ważne jest, aby umieć maksymalnie szybko znaleźć potrzebną informację. Właśnie to zapewnia potężny aparat informacyjno-bibliograficzny TOUBN. Obejmuje on zarówno tradycyjne katalogi – alfabetyczne, systematyczne, krajoznawcze, jak i nowoczesny katalog elektroniczny, działający od 2004 roku. Ważnym osiągnięciem jest projekt korporacyjny – „Zbiorczy katalog bibliotek publicznych obwodu tarnopolskiego”, stworzony w 2017 roku. Dołączyło do niego 10 bibliotek publicznych regionu, łącząc swoje zasoby w jedną sieć informacyjną. We współczesnym środowisku informacyjnym dostępność informacji krajoznawczej jest szczególną wartością, ponieważ sprzyja zachowaniu, popularyzacji i integracji lokalnego dziedzictwa kulturowego w światowej przestrzeni cyfrowej. Elektroniczna biblioteka wydań krajoznawczych obwodu tarnopolskiego, dostępna na stronie TOUBN, to żywa platforma, która otwiera Tarnopolszczyznę całemu światu z jej historią, ludźmi, wydarzeniami i dziedzictwem kulturowym. Według stanu na 1 maja 2025 roku elektroniczna biblioteka liczyła 951 wydań pełnotekstowych – książek, broszur, zbiorów naukowych itp. Każdy zdigitalizowany dokument ma wyraźny związek z Tarnopolszczyzną – pod względem treści, pochodzenia lub tematyki. Od 2004 roku na bazie TOUBN funkcjonuje ogólnodostępny uniwersalny elektroniczny zasób informacyjny – regionalny portal informacyjny „Tarnopolszczyzna”, który zawiera dane o historii, kulturze, geografii, przyrodzie, ludności, gospodarce, edukacji, życiu społeczno-politycznym i innych sferach działalności ludzi; o urodzonych w obwodzie i znanych osobach, które mieszkały, przebywały, uczyły się, tworzyły i tworzą historię naszego regionu. Szczególną uwagę poświęcono memorializacji wydarzeń wojny rosyjsko-ukraińskiej, uczczeniu pamięci jej uczestników i wydarzeń. Trwają prace nad wypełnianiem treścią rubryki #wojna rosyjsko-ukraińska 2022 – Księga pamięci Tarnopolszczyzny. Biorąc pod uwagę wyzwania teraźniejszości, Tarnopolska OUNB znaczną uwagę poświęca kształtowaniu świadomości narodowo-patriotycznej czytelników w różnym wieku. Od początku pełnoskalowej inwazji Federacji Rosyjskiej na terytorium Ukrainy w bibliotece zapoczątkowano szereg akcji charytatywnych na rzecz wsparcia Sił Zbrojnych Ukrainy, stworzono psychospołeczną biblioprzestrzeń „W harmonii z sobą” na wsparcie rodzin wojskowych, którzy zaginęli bez wieści. Działalność wydawnicza Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej to cegły w murze pamięci kulturowej regionu. Przez wiele lat księgozbiór systematycznie tworzy unikalny kontent krajoznawczy, który jest źródłem wiedzy dla badaczy, edukatorów, krajoznawców, uczniów i wszystkich, którzy interesują się historią i kulturą Tarnopolszczyzny, w szczególności rocznik „Literatura o obwodzie tarnopolskim”, „Biblioteki publiczne Tarnopolszczyzny: rok...”, „Kalendarz znaczących i pamiętnych dat Tarnopolszczyzny”, „Kultura Tarnopolszczyzny”, indeksy bibliograficzne z serii „Artystyczna Tarnopolszczyzna”, „Tarnopolszczyzna w zabytkach etnograficznych”, „Represjonowani pisarze Tarnopolszczyzny”, „Towarzystwo Naukowe imienia Szewczenki a Tarnopolszczyzna (1873–1940): Sekcja historyczno-filozoficzna: członkowie rzeczywiści”, „Towarzystwo Naukowe imienia Szewczenki a Tarnopolszczyzna (1873–1940): Sekcja filologiczna: członkowie rzeczywiści”, „Towarzystwo Naukowe imienia Szewczenki a Tarnopolszczyzna (1873–1940): Sekcja matematyczno-przyrodniczo-lekarska: członkowie rzeczywiści”, „Zbiorczy katalog wydań diaspory”, seria retrospektywnych indeksów bibliograficznych „Rodem z Ukrainy”, poświęconych wybitnym postaciom związanym z Tarnopolszczyzną: Iwanowi Pulujaowi, Josyfowi Slipemu, Ulasowi Samczukowi, Ihorowi Gerecie, Iwanowi Ohijence, Wołodymyrowi Hnatiukowi, Szmuelowi Josefowi Agnonowi, Łesiowi Kurbasowi, Juliuszowi Słowackiemu, Sołomii Kruszelnickiej, Romanowi Szuchewyczowi i innym. Biblioteka regularnie organizuje spotkania ze znanymi ukraińskimi autorami, otwierając czytelnikom współczesną literaturę przez pryzmat osobistych doświadczeń jej twórców. Niedawno odbyły się ciepłe i szczere rozmowy z Wasylem Szklarem – jednym z najbardziej wpływowych głosów współczesnej ukraińskiej prozy; Marią Matios – spotkanie twórcze z Marią Matios; akcja z okazji Światowego Dnia Książki i Praw Autorskich „Książka — okno w przestrzeni i czasie”. ni. Ich wieloletnia przyjaźń, wspólna wizja wartości ukraińskiej sztuki stały się podstawą do realizacji tego zamysłu. W 2025 roku pod egidą Ukraińskiego Stowarzyszenia Bibliotek oraz z inicjatywy Tarnopolskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej w regionie wystartował obwodowy konkurs „Biblioteczny Oskar”. To nie konkurs dla nagród: on jest o ludziach, którzy codziennie pokonują wyzwania, aby uczynić biblioteki nowoczesnymi, dostępnymi i potrzebnymi każdemu. To o władzach lokalnych, które wspierają ten ruch, inwestują zasoby i tworzą warunki dla rozwoju bibliotekarstwa. I o samej społeczności, która potrzebuje jakościowych, komfortowych i otwartych przestrzeni do nauki, komunikacji i twórczości. Już wkrótce, we wrześniu, na Ogólnoukraiński Dzień Bibliotek, zbierzemy się, aby wyróżnić najlepszych z najlepszych – tych, którzy codziennie, czasem niezauważalnie dla ogółu, oddają się sprawie wychowania i kształtowania naszego narodu. Niedawno w Tarnopolskiej OUNB wystartowała nowa akcja „Czytamy – tworzymy naród”. Ten projekt to zestawienie książek, które wspierają w trudnych czasach, rozpalają wiarę, inspirują do działań i walki. W tych wydaniach są słowa i myśli, które kształtują naszą tożsamość, miłość do tego, co rodzime, pamięć o przeszłości, siła niezłomnego ducha i wiara w przyszłość. Jednym z najważniejszych osiągnięć ostatnich lat stało się stworzenie w bibliotece przestrzeni bez barier: biblioteka otworzyła drzwi dla wszystkich – niezależnie od możliwości fizycznych, wieku czy okoliczności. Osoby z niepełnosprawnościami, osoby o ograniczonej mobilności, rodzice z wózkami dziecięcymi, osoby starsze – dla każdego stworzono tu warunki, aby czuć się równym wśród równych. Tarnopolska Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa to żywa historia, nieskończone źródło inspiracji oraz miejsce, gdzie każdy może odnaleźć swoją drogę do przyszłości. Tutaj przeplatają się przeszłość i teraźniejszość, tradycje i innowacje, serca i umysły – aby razem tworzyć nową Ukrainę. Bo prawdziwa siła narodu zaczyna się od wiedzy, a wiedza – tutaj, pośród tych ścian, zamienia się w światło, które oświetla drogę naprzód. Właśnie tutaj rodzi się przyszłość, którą budujemy już dzisiaj. pisarką, której twórczość jest głęboko zakorzeniona w historii i duszy naszego narodu. W murach biblioteki stale organizowane są spotkania z utalentowanymi lokalnymi autorami, którzy pomnażają literacką sławę Tarnopolszczyzny. Znamienne jest to, że w bibliotece działa narodowo-patriotyczny projekt „Ukraina w sercu każdego”, w ramach którego prowadzone są prezentacje oraz spotkania autorskie z pisarzami wojskowymi, weteranami wojny rosyjsko-ukraińskiej, wieczory pamięci poległych Bohaterów Ukrainy. Znaczne zainteresowanie wśród lokalnej społeczności wzbudził poetycki maraton „Wierszowana wiosna”, przeprowadzony w ramach Narodowego Tygodnia Czytania Poezji, zainicjowanego przez Ukraiński Instytut Książki na Światowy Dzień Poezji. Wydarzenie zgromadziło ponad setkę miłośników poetyckiego słowa – znanych tarnopolskich poetów i prozaików, aktorów, uczniów, studentów oraz mieszkańców miasta. Wszyscy oni czytali ulubione wiersze, dzielili się własną twórczością i tworzyli szczególną atmosferę jedności wokół poezji. Jeszcze jednym z najbardziej rezonansowych wydarzeń tego roku stała się wystawa-instalacja „Magia linii i kolorów: Wszechświat Iwana Marczuka”. Iwan Marczuk to malarz i rzeźbiarz światowej klasy, którego imię wpisano na listę „100 geniuszy współczesności” według wersji brytyjskiego wydania The Daily Telegraph. Jego unikalna technika plątanizmu, łącząca tysiące cienkich linii i kolorowych plam, tworzy niesamowitą głębię i wielowymiarowość obrazów, które zachwycają i zadziwiają widzów. Pomysł stworzenia wystawy zrodził się po osobistym spotkaniu dyrektora Tarnopolskiej OUNB, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Walerija Baczynskiego z Iwanem Marczukiem w Wiedniu. Przygotowała Iryna WRUBLEWSKA, główny metodyk wydziału naukowo-metodycznego Tarnopolskiej OUNB. Wystawa-instalacja „Magia linii i kolorów: Wszechświat Iwana Marczuka”. Prezentacja nowej powieści „Zajaczyj kosteł” Wasyla Szklara.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Obrzędowe i pieśniowe źródła „Słowa o wyprawie Igora”

Jurij MOSENKIS, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, doktor nauk filologicznych Dobrynia-swat i Ihor-swat Jak już wyjaśniono, u podstaw wyprawy Ihora przeciwko Połowcom (których wódz został swatem syna Ihora) leżał rytuał „heroicznego swatania” – zdobycie oblubienicy dzięki zbrojnej wyprawie młodzieńców do obcej ziemi (dawniej – do obcego rodu), najpierw prawdziwej, potem symbolicznej. Rytuał utrwalał dawniejszą rzeczywistość, a ustna tradycja folklorystyczna opisywała ten rytuał. Między historyczną rzeczywistością a symbolicznym rytuałem nie było wyraźnej granicy: połowiecki chan Tuhorkan (pierwowzór bylinowego Tugarina) zginął w bitwie ze swoim zięciem, kijowskim księciem Świętopełkiem (ostatnim suzerenem Jania Wyszatycza), i został uroczyście pochowany przez tego ostatniego. Współczesne Ihorowej wyprawie były Krucjaty – w wysokim stopniu rytualne. Dwa stulecia przed wyprawą księcia Ihora i jego syna Włodzimierza na Połowców odbyła się wyprawa wojewody Dobrini i jego siostrzeńca Włodzimierza na Połock (zwróćmy uwagę na zbieżności imion i nazw!). Mimo różnic w szczegółach historycznych wyniki starć zbrojnych okazały się te same: małżeństwo Włodzimierza z obcą księżniczką (wodzów połowieckich kroniki nazywają jedynie książętami, a nie „chanami”). W pierwszym, bardziej archaicznym przypadku wydarzenia odpowiadały bajkowemu scenariuszowi dziedziczenia królestwa przez królewnę oraz rytualnemu zabójstwu starego króla przez następcę z zewnątrz (w modelu „Złotej gałęzi” J. G. Frazera). Oprócz kroniki, „zbrojne swatanie” Włodzimierza opiewają byliny o bohaterach Dobrini-swacie i Dunaju. Najwyraźniej takie małżeństwo wiązało się z symbolicznym, a zarazem rzeczywistym podporządkowaniem terytorium. Gwałtem poślubiwszy Rogniedę, Włodzimierz za jej pośrednictwem opanowuje również księstwo połockie. Wydarzenia połockie mogły być aktualizowane w pamięci historycznej ówczesnej kijowskiej elity dlatego, że żoną kijowskiego księcia Światosława była Maria Wasylkowna z połockiej gałęzi potomków Włodzimierza Wielkiego. Stąd właśnie w „Słowie” pochodzą pieśni o rodzonym bracie kijowskiej księżnej Izjasławie Wasylkowiczu (nieznanym z innych źródeł), o wnukach Jarosława i Wsiesława (których pokój symbolizowało małżeństwo Światosława i Marii) i wreszcie o księciu-czarowniku Wsiesławie. Biorąc pod uwagę symboliczną umowność folkloru i nierozerwalnie z nim związanej dawnoukraińskiej literatury świeckiej, trudno wyznaczyć wyraźną granicę między naśladowaniem rzeczywistego historycznego wzorca (wyprawa Dobrini – wyprawa Ihora) a wykorzystaniem tekstów literackich (kronik i bylin). Tak więc na ritualną stereotypowość działań nakłada się symboliczna umowność opisów. Umowne i symboliczne mogą być nawet daty kronikarskie, w niektórych przypadkach powiązane z innymi wydarzeniami historycznymi (zbieg śmierci Olega Wieszczego i Ihora Starego odpowiednio ze śmiercią bizantyjskiego cesarza Leona Mądrego i obaleniem cesarza Romana Lakapena), z folklorystycznymi stereotypami (po 33 lata panowania Olega i Ihora) lub ze zjawiskami astronomicznymi (zaćmienia Słońca w 913 i 945 roku, kometa z 912 roku w symbolicznych opisach śmierci Olega i Ihora). Zatem teksty kronikarskie jako nośniki symbolicznej, multidyscyplinarnej informacji podlegają deszyfrowaniu tak samo jak teksty biblijne czy antyczne. Kroniki bowiem nie są tekstami historycznymi w dzisiejszym rozumieniu, lecz dziełami literackimi, nasyconymi symboliką mitologiczną. W symbolice główny przeciwnik Ihora, chan Kończak (skojarzenie z koniec „koniec”), jest Kościejem jako uosobieniem obcego, mrocznego królestwa, a w historii jego córka o słowiańskim imieniu Swoboda (synowa Ihora) oraz syn-następca o chrześcijańskim imieniu Jerzy świadczą o znacznie większym pokrewieństwie świata połowieckiego z dawnoukraińskim, niż widać to w archaicznych schematycznych przeciwstawieniach „światło – ciemność”, „swoi – obcy”. Właśnie Jerzemu Kończakowiczowi, cztery dekady po wyprawie Ihora, przypadło stać się symbolem zjednoczenia Rusi i Połowców przeciwko najazdowi mongolskiemu i zginąć wraz z ruskimi książętami w 1223 r. Zatem odwołanie autora „Słowa” zarówno do pieśni Bojana, jak i do wydarzeń historycznych (kronikarskich) wynika z historycznych (a nie w ostatniej kolejności rytualnych) wzorców (modeli, scenariuszy, stereotypów) dla wydarzeń współczesnych autorowi. Tak więc samowolne działania Olega „Gorysławicza”, jego przyjaźń z Połowcami i wychowanie syna zabitego przez Monomacha (wbrew przysiędze!) połowieckiego księcia Itlara mogły być kojarzone z osobną wyprawą Ihora i małżeństwem jego syna z połowiecką księżniczką. (Według jednej z hipotez przeciwnik Włodzimierza Monomacha, Itlar, jest pierwowzorem bylinowego przeciwnika księcia Włodzimierza, Idolisza.) Autor „Słowa” stosował „teksty precedensowe” (dzieła literackie, wydarzenia historyczne, rytuały) do swoistego „uzasadnienia” („legitymizacji”) wydarzeń współczesnych mu i opisywanych przez niego. Podobnie kronikarze porównywali opisywane przez siebie wydarzenia z historią biblijną, bizantyjską, antyczną греко-rzymską i starowschodnią (na przykład książę Włodzimierz i jego babka Olga – bizantyjski cesarz Konstantyn i jego matka Helena). Poszukiwanie historycznych modeli-scenariuszy było powszechne, choć nie mniej powszechna była praktyka porównywania obrazów i wydarzeń Nowego Testamentu z tymi ze Starego Testamentu. Boiańska podstawa pieśni zaklęcia Jarosławny? Zwróćmy uwagę na to, że przynajmniej w niektórych przypadkach „redagowanie poetyckie” dotyczy tekstów Bojana włączonych do „Słowa”. Raczej nie jest prawdopodobne, by autor, sam będący poetą światowego formatu, zapożyczał teksty Bojana bez jakichkolwiek zmian. Znacznie bardziej prawdopodobne są adaptacje formy i treści do nowego tekstu. Na przykład „wiczi Troiany” (*sicziː Swiatyławliczi) – początek pieśni Bojana o Olegu Światosławiczu („Horysławiczu”), dziadku głównego bohatera „Słowa”. Rozważmy dokładniej drugą pieśń Bojana o nim pod koniec „Słowa”. „Rzekł Boian” – bezpośrednie wskazanie na użycie tekstu Bojana. Dalej miejsce zepsute „i chody na Światosławla” można odczytać jako „wyjście syna Światosława” – powrót Olega Światosławicza („Horysławicza”) z greckiej niewoli, symbolicznie upodobniony do biblijnego pojęcia Wyjścia (ischod). Takie odczytanie potwierdza kontekst: dalej mowa jest o dawnych czasach Jarosława Mądrego i jego wnuka Olega, a także wspomniany jest prawdopodobny tytuł tego ostatniego „wielki chan” (kogan od ha-kan) jako „archont (książę)… całej Chazarii” (zachowała się jego pieczęć z takim napisem). Jednak tutaj „kogania” to redaktorska poprawka zamiast brzmieniowo bliższego „księżęcia”: „Księżęcia chcę! Ciężko ci…”. Możliwa rekonstrukcja: „Rozpoczął bowiem Jan wyjście syna Światosława, Czernihowskiego, z niewoli ziemi greckiej – twórca pieśni dawnych czasów Jarosława i Olega: Księżęcia chcę! Ciężko ci. Głowie bez ramienia (ciała), ramieniu bez głowy”. I już po tych słowach Bojana (o Olegu Światosławiczu) autor dodaje własne, nie mniej poetycko zorganizowane (o wnuku Olega, Ihorze): „Ruskiej ziemi żal bez Ihora!” Zakończenie sławy brzmi bardziej zgodnie z imieniem nie Ihora (*Słońce jasne na niebie // Ihor książę w świętej Rusi), lecz Olega Światosławicza (*Słońce jasne na niebie // Oleg Światosławicz w świętej Rusi). Wtedy staje się zrozumiała rola Dunaju jako granicy Cesarstwa Bizantyjskiego, opuszczonej przez Olega: *Dziwy pieją nad Dunajem – pieśni się wiją nieznane, przez morze lecą głosy ku grodowi czernihowskiemu. Ostatnim wersem pieśni Bojana była, najwyraźniej, „Grody, rady, wesel się wsi” („wesołe wsie”) albo „…i wsi, wsi” („i wszystkie wsie”). Końcowa sława Ihorowi, jego bratu, synowi i innym – dzieło samego autora „Słowa” (gdzie szczególnie dziwne jest brak chwały dla kijowskiego księcia Światosława). Spójrzmy teraz na kompozycję zakończenia tekstu „Słowa”: zaklęcie Jarosławny, opis ucieczki Ihora z niewoli, a po tym nagle słowa Bojana do ukochanej księcia (kochanki). Wygląda na to, że zwrot śpiewaka do księżnej jest odpowiedzią na zaklęcie księżnej. A to oznacza, że pierwotną podstawą „lamentu” Jarosławny – najbardziej poetyckiego miejsca „Słowa”! – jest tekst Bojana (i wtedy dotyczy on, naturalnie, żony Olega „Horysławicza”). Za zaklęciem żony szło zwrócenie się Bojana do niej, a opis ucieczki Ihora został wstawiony później przez autora „Słowa” pośród słów Bojana. Takie przypuszczenie potwierdzają przynajmniej dwie obserwacje tekstologiczne. Po pierwsze, oba użycia przez Jarosławnę poetyzmu (formuły jednosłownej) „łady” nie są zgodne z kontekstem. Natomiast zastępując w tych miejscach „łady” słowem Olga („Olega”), otrzymujemy zgodne wersy: *swoją lekką kruszyną // na mojego Olga siłę oraz *Wzbudź, panie, // księcia Olga do mnie dziś. Po drugie, samo imię Jarosławny nie jest wpisane w zgodność brzmień, co jest bardzo dziwne dla tak poetyckiego fragmentu: wszystkie cztery wzmianki o jej imieniu nie mają rymów. Może to oznaczać wtórność jej imienia w tych kontekstach. Ale zastępując jej imię imieniem żony Olega, Feofano (z szlachetnego bizantyjskiego rodu Muzalonów), otrzymujemy wyrafinowane rymowanie: *Feofano, chociaż kogania // Pieje w Tmutorokaniu… Feofano, chociaż Olgowa // Pieje rano w Czernihowie… Feofano, chociaż Olgowa Pije rano w NowhoRODzie (w ostatnim przypadku, oczywiście, chodzi o Nowhorod-Siwerski). Ołeh Swiatosławycz był kolejno kniaziem tmutaraškańskim, czernihowskim i nowohorodzko-siwierskim. Obraz ukochanej, która czeka na męża w każdym z jego miast, być może jest jeszcze bardziej poetycki niż trzykrotne powtórzenie nazwy Putywla w zachowanym tekście „Słowa”. W każdym razie imię żony Ołega ma, jak widzimy, brzmieniowe pokrewieństwa w tekście – w przeciwieństwie do imienia żony Ihora. Wreszcie, następujący po tym zwrot Bojana do księżnej (którego rekonstrukcję przytoczono powyżej) organicznie kontynuuje jej pieśń. Tak więc „redaktorem poetyckim” (przynajmniej w niektórych miejscach tekstu) okazuje się sam autor „Słowa”. Tym samym potwierdza się dawniejsze przypuszczenie, że pieśni Bojana mogły zostać wykorzystane w „Słowie” znacznie szerzej, niż się wydaje na pierwszy rzut oka. Powiedziane nie wyklucza udziału autora „Słowa” w „przeróbce” zaklęcia księżnej w procesie jego dostosowania do Jarosławny i Ihora. Tak więc najpewniej nie Bojanowi należą wiersze (rekonstrukcja) *Abы не слала къ ИгОрю // сльзъ рано на сине море. Tak samo nie są Bojanowe wersy o współczesnych Ihorowi – kijowskim kniaziu Swiatosławie i połowieckim watażce Kobiaku. Natomiast wzmianki w zaklęciu Jarosławny o Dunaju (granicy Cesarstwa Bizantyjskiego) mogły sięgać pieśni Bojana. Widzimy, że metoda językowo-poetyckiej rekonstrukcji pozwala nie tylko odtwarzać dawne formy tekstów, ale także wykrywać ślady redagowania i wykorzystania wcześniejszych tekstów. w każdym dziele, odczuć głęboki talent, który nieustannie pracuje nad swoim doskonaleniem. Spektakl „Maruся Czuraj” zachwycił subtelną, psychologiczną grą aktorki Walerii Nowak i wyrazistą reżyserią, którą stworzyła zasłużona artystka Ukrainy Ludmyła Kołosowycz, oraz scenografią pani Olgi Nowikowej. Poczułam, że mamy prawdziwy duchowy diament – spektakl, którego szlify szlifują utalentowani ukraińscy artyści. Dlatego radzę znaleźć sposobność, by obejrzeć ten spektakl i w pełni uświadomić sobie, kim jesteśmy i jacy jesteśmy. Natalia WESELYCKA, starsza pracownica naukowa Kijowskiego Muzeum Literacko-Memorialnego im. Maksyma Rylskiego. Fotografia udostępniona przez autorkę

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Twórczość ratuje

Niedawno poznałam teatralną artystkę Olhę Nowikową w Narodowym Centrum Sztuki Teatralnej im. Lesia Kurbasa. Jej twórczość artystyczna jest różnorodna, żywa i wielowymiarowa; obejmuje nie tylko scenografię, ale także inne gatunki sztuki – pejzaże, martwe natury. Owocnie porozmawiałyśmy w przededniu spektaklu „Maruся Czuraj”, poświęconego 95. rocznicy urodzin Liny Kostenko. Miło było spotkać córkę poetki Oksanę Pachlowską. Oczywiście wszystkich prac, znajdujących się w pracowni artystki, nie udało się obejrzeć w ciągu godziny. Pozostało pragnienie porozmawiania jeszcze raz i możliwości dokładnego skupienia się osobno na

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Melodyjność języka ukraińskiego a bezpieczeństwo informacyjne współczesnej Ukrainy

Tarас HOŁOTA, doktorant Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, laureat Międzynarodowej niemiecko-ukraińskiej nagrody im. Ołesia Honczara Słynna melodyjność (eufonia) języka ukraińskiego to nie tylko obraz artystyczno-estetyczny, ale także całkowicie naukowe pojęcie z wieloma obiektywnymi parametrami, z których głównym jest dążenie do otwartych sylab w strumieniu mowy. Ta tendencja najbardziej uwidacznia się właśnie w języku ukraińskim spośród wszystkich języków słowiańskich, ponieważ jego terytorium jest najbliższe terytorium praslowiańskiego języka. Tak więc strona dźwiękowa języka (fonetyka) potwierdza dawną trafną tezę o tym, że ludność rolnicza przez tysiąclecia pozostaje na tym samym terytorium. Ten fakt stanowi argument na rzecz prawdopodobieństwa rekonstrukcji stanów językowych dawniejszych czasów – w szczególności mapy językowej Ukrainy epoki kultury trypolskiej. Ważnym najnowszym odkryciem stało się rozpoznanie trzech zjawisk: a) panowania otwartych sylab w języku prasłowiańskim, b) pełnogłosu w epoce Rusi Kijowskiej oraz c) melodyjnego przemiennego występowania samogłosek i spółgłosek w języku ukraińskim – jako świadectw jednej wspólnej nawyki wymowy tej samej ludności na tym samym terytorium. Terytorium rozpowszechnienia języka ukraińskiego odpowiada bowiem terytorium rozprzestrzenienia praslowiańskiego – nosicielami tego ostatniego w przededniu jego rozgałęzienia byli twórcy kultury archeologicznej Kultury Kijowskiej. (Przy tym rozpowszechnienie pełnogłosu na Nowogrodczyźnie koreluje z wyraźnymi cechami ukrainofonicznymi tego obszaru). Dodatkowymi czynnikami ukraińskiej melodyjności są słaby akcent oraz nieznaczne osłabienie (redukcja) samogłosek; pod tymi względami język ukraiński wyraźnie przeciwstawia się językowi moskiewskiemu. Nieprzypadkowo język ukraiński sprawia na cudzoziemcach wrażenie śpiewu – wynika to z wymienionych czynników dźwiękowych. Niemałą rolę odgrywa też bogactwo dźwięcznych spółgłosek (dla porównania: w języku fińskim samogłosek jest jeszcze więcej, lecz znaczna liczba spółgłosek bezdźwięcznych osłabia efekt melodyjności). Wreszcie w dawnych czasach język ukraiński posiadał samogłoski nosowe, które mogły nie tylko harmonijnie łączyć się z muzycznym akompaniamentem do pieśni, lecz także w pewien sposób zastępować muzykę. Geneza ukraińskiej melodyjności (zwłaszcza repertuaru samogłosek języka ukraińskiego, specyfiki akcentu i tworzenia sylab) jest nierozerwalnie związana z kształtowaniem się osobliwości ukraińskiej pieśni epickiej i lirycznej. Rekonstrukcja poetyckich tekstów Rusi Kijowskiej (na podstawie folkloru obrzędowego, heroicznych kolęd, ruskich bylin i kronik) pokazuje, że ówczesne wyobrażenia o języku, a zwłaszcza o jego poetyckiej melodyjności, były wysoko rozwinięte i różnorodne. Teksty doby książęcej były zorganizowane pod względem brzmieniowym i technicznie doskonałe – język swoim brzmieniem w znacznej mierze zastępował muzykę (sprzyjała temu także obecność samogłosek nosowych, które tworzyły szczególne efekty dźwiękowe). Zatem melodyjność składa się z takich czynników, jak skłonność do otwartych sylab, brak silnego akcentu i osłabionej wymowy (redukcji) samogłosek, obecność dodatkowego akcentu równoważącego główny, szerokie użycie dźwięcznych spółgłosek w strumieniu mowy, unikanie zbędnego używania wyrazów obcych o nienaturalnym dla języka ukraińskiego nagromadzeniu spółgłosek, rytmiczność i piosenkowość mowy… Melodyjność języka ukraińskiego nie tylko zachwycała, ale także naukowo zajmowała Iwana Necuja-Lewyckiego i Wołodymyra Samijlenka, Iwana Ohijenka i Wasyla Waszczenka, Petra Tymoszenka i Ninę Tocką. To zjawisko – niematerialne dziedzictwo narodowe Ukrainy. A korzenie takiej melodyjności, jak pokazują współczesne badania, sięgają nie tylko epoki Rusi Kijowskiej, lecz także znacznie wcześniejszych czasów Trypolia – dzięki niezmienności ludności rolniczej i stałości nawyków wymowy (artykulacyjnych).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Wyjątkowe muzeum w sercu Kijowa

Anna TEREBIŃSKA, studentka NUBiP Zwykła trasa od placu Niepodległości do Europejskiego placu, wśród huku samochodów i ludzkiego gwaru, nagle się zmienia. Wystarczy skręcić w niewielki zaułek – i znajdujesz się w innym Kijowie. To zaułek Tarasa Szewczenki, 8-a. Skromny adres, za którym kryje się prawdziwa przestrzeń czasu – literacko-memoriałowy dom-muzeum, w którym kiedyś mieszkał i tworzył sam Taras Hrehorowycz. Budynek jest niewielki, drewniany, jasnożółtego koloru. Wydaje się, że ominął go czas, i właśnie dlatego sprawia wrażenie szczerego. Gdy wchodzisz do środka, od razu znika miejskie napięcie. Powietrze, choć suche, jest przesycone zapachami drewna, kurzu i dawności. To nie muzeum we współczesnym sensie – to dom, w którym zatrzymały się kroki poety. W tym domu Szewczenko mieszkał w 1846 roku. To tutaj napisał kilka wierszy, przyjmował przyjaciół, pracował nad rysunkami, prowadził korespondencję. Jego pokój jest mały, ale przytulny. Na prostym drewnianym stole leżą akwaforty, paleta, kałamarz. Krzesło przy oknie zachowuje ślad siedzenia – wydaje się, że za chwilę wróci, oprze dłonie na kolanach i zamyśli się. Wszystko zaaranżowano tak, aby gość mógł odczuć atmosferę epoki, a nie tylko oglądać eksponaty. Przewodnicy tutaj są szczególni. Nie opowiadają, lecz rozmawiają. Ich głosy nie naruszają ciszy, lecz w nią się wplatają. Nie czytają z kartki, lecz prowadzą przez emocjonalne krajobrazy życia Kobzarza. Opowieść dotyczy nie tylko twórczości – idzie dalej, ku sprawom osobistym: jak Szewczenko przeżywał aresztowanie, jak pił kawę, z kim korespondował, co rysował w wolnych chwilach. Na ścianach – oryginalne akwaforty, autografy, fotografie. Każda rzecz ma swoją historię i nie jest podana jako nudna notatka – otwierasz ją jak szufladkę w pamięci. Okna muzeum wychodzą na ogród – na ten sam „садок вишневий коло хати”. Wiosną kwitną tu wiśnie i gdy siedzisz na ławce przy kwitnącym drzewie, przez gałęzie można wyobrazić sobie, jak sam poeta wpatrywał się w tę samą przyrodę. To nie kopia, nie instalacja – to miejsce, które on wybrał. Szczególną atmosferę dodaje mansarda. Przechowuje się tam przybory malarskie Szewczenki – pędzle, paletę, sztalugę. Tutaj Taras Hrehorowycz malował i właśnie z tych narzędzi rodziły się jego prace graficzne. Dłonie mistrza wciąż jakby czuć na drewnianej rączce pędzla. Po wizycie w muzeum nie zostaje się z poczuciem „przebytej trasy”, lecz z ciszą w środku. Jest to cisza nie pusta, lecz wypełniona treścią. To miejsce nie służy na pamiątkowe zdjęcie turystyczne, lecz do refleksji. Nie ma tu witryn z podświetleniem ani elektronicznych przewodników. Nikt nie próbuje zaimponować. I właśnie tym zachwyca. Szczególnie poruszyło mnie to, że mimo wieku i renowacji muzeum zachowuje jakąś pierwotną szczerość. Jego wygląd nie jest „wypucowany”. Na ścianach widać pęknięcia, gdzieniegdzie skrzypi podłoga. Lecz wszystko to nie jest wadą, lecz znakiem życia. Muzeum nie konserwuje siebie w wosku, ono oddycha przeszłością. Opinie innych zwiedzających to potwierdzają. Ludzie piszą, że poczuli związek z osobowością, a nie z ikoną. Szewczenko jest tutaj nie tylko bojownikiem, nie tylko poetą, nie tylko mitem. Jest człowiekiem. I w tej ludzkiej twarzy staje się bliższy. Jeden z gości zauważa, że po raz pierwszy zobaczył w nim nie „postać z portretu w podręczniku”, lecz człowieka, który kochał życie, cenił przyjaźń, pisał czułe listy i marzył. Kolejnym powodem, by tu przyjść, jest cisza. W samym centrum Kijowa, gdzie nieustannie brzmi hałas, syreny, rozmowy, ten dom stoi milcząco. I to milczenie nie jest obojętnością, lecz zaproszeniem do rozmowy. Tu nie krzyczy się hasłami, lecz szepcze faktami. To miejsce chce się słuchać. Muzeum działa codziennie, z wyjątkiem piątku, od 10:00 do 18:00. Ceny są symboliczne. Ale chodzi nawet nie o pieniądze. Prawdziwym skarbem jest doświadczenie, które się zdobywa. Można przyjść samemu, można z dziećmi, można z przyjaciółmi – każdy znajdzie coś swojego. Ktoś zapamięta piec, ktoś – biurko, ktoś – cień jabłoni na ścianie pokoju. Ale obojętny nie pozostanie nikt. W tym muzeum jest coś bardzo ukraińskiego. Nie w sensie etnograficznym, lecz w głębszym. To muzeum opowiada nie tylko o poecie, lecz także o ludowej pamięci. To miejsce, w którym tożsamość narodowa nie jest propagowana, lecz po prostu jest – jak powietrze, jak barwa nieba. I to jest bardzo cenne właśnie wtedy, gdy wiele rzeczy stara się być „nowym” i „interaktywnym”. Literacko-memoriałowe muzeum Tarasa Szewczenki to nie tylko „kolejna lokalizacja”. To oblicze przeszłości, która nie wstydzi się swojej prostoty. I dlatego staje się aktualne nawet w XXI wieku.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Nowe kierunki współczesnych badań dawnej sztuki

Dmytro KOLIADENKO, stypendysta prezydenta w 2025 roku, laureat Międzynarodowej Niemiecko-Ukraińskiej Nagrody im. Ołesia Honczara Im bardziej zagłębiamy się w przeszłość, tym bardziej wielostronne i synkretyczne okazują się dawne dzieła, zwłaszcza należące do sfery słowa, muzyki, sztuk wizualnych i innych dziedzin sztuki. Jeżeli Grek Parmenides i Rzymianin Lukrecjusz pisali dzieła naukowe w formie poematów, a Grek Platon i Rzymianin Cyceron – w postaci dialogów literackich, to nie powinny nas dziwić prawidłowości naukowe zaszyfrowane w proporcjach świątyni, rysach rzeźby, szczegółach freski. Na przełomie tysiącleci w ukraińskim historii sztuki powstała metoda językoznawczej interpretacji sztuki – zwłaszcza wizualnej, monumentalnej i tanecznej. Zaproponowano sposób określenia języka, którego nosicielem był twórca dawnego dzieła sztuki wizualnej (freski), rzeźbiarskiej lub monumentalnej (świątynia). Najdokładniej ta metoda została zastosowana do wykazania grekojęzyczności sztuki starożytnego Krety (doby „minojskiej” II tysiąclecia p.n.e., którą błędnie uważa się za przedgrecką), w mniejszym stopniu – do sztuki Etrusków. Przykładem interpretacji sztuki monumentalnej może być wyjaśnienie użycia rogów zwierząt w świątyniach starożytnej Krety: starogrecka nazwa rogów (kerata w liczbie podwójnej) brzmi podobnie do nazwy wyspy (Krete „Kreta”) oraz do starogreckiego słowa, od którego pochodzi także sama nazwa wyspy (kratos „silny”). Wzorem wyjaśnienia sztuki tanecznej jest omówienie koreańskiego obrzędu, podczas którego przy pełni Księżyca tańczy się bosymi stopami po moście: w języku koreańskim tari oznacza jednocześnie „nogę”, „Księżyc” i „most”. Szczególną wartość mają takie badania dla wyjaśnienia specyfiki sztuki Trypolja. Tak więc przyozdabianie trypolskich modeli kultowych foteli (na których siedziały statuetki bogiń) rogami może wskazywać na podobieństwo brzmieniowe słów krzesło i czresła (to drugie symbolizowało kobiecość i narodziny). A związek mitologicznych wyobrażeń byka i Księżyca mógł być wzmacniany podobieństwem ich nazw (mens „Księżyc” i menz „byk”, zachowane jako pozostałość trackiego w języku rumuńskim). Innym kierunkiem współczesnych ukraińskich badań (palео)historyczno-sztuko­znawczych jest astronomiczna interpretacja sztuki trypolskiej. Zaproponowano szereg astronomicznych wyjaśnień symboliki sztuki trypolskiej – od rozszyfrowania kalendarza gwiazdozbiorów (porównywalnego z sumeryjskimi!) na naczyniu z Krutoborodyńców po ustalenie funkcji trypolskich podwójnych naczyń („lornetek”) do obserwacji Księżyca, a nawet, być może, przewidywania zaćmień Księżyca (około 90% trypolskich podwójnych naczyń ma odległość między otworami około 16 cm, co przy trzymaniu „lornetki” wyciągniętymi rękami odpowiada obserwacji ruchu Księżyca w ciągu doby: Księżyc widziany w jeden otwór będzie widoczny w drugi otwór po upływie doby). Wreszcie wykazano historyczność mitologicznej periodyzacji ewolucji dawnej sztuki. Okazało się, że legendarne pokolenia (złote, srebrne, brązowe, heroiczne i żelazne), o których greckiemu poecie Hezjodowi rzekomo opowiedziały tracke muzy, odpowiadają rzeczywistej historii kultury materialnej regionu ukraińsko-bałkańskiego w ciągu tysiącleci (począwszy od 4600 roku p.n.e.!). Do „złotego pokolenia” należała także kultura trypolska, podczas gdy późnotrypolska kultura Usatiwska – do srebrnego. Oznacza to, że starożytne tracke kapłanki – muzy – były nie tylko uosobieniem różnych rodzajów sztuki, lecz także nosicielkami wielotysiącletniej historycznej pamięci o zmianach kultur materialnych – pamięci, która sięgała doby trypolskiej! Zresztą wyroby ze złota i srebra, od których nazwano te pokolenia, są wyszukanymi dziełami sztuki. Zatem teraz jasne jest, że ta periodyzacja, wprost dotycząca sztuki, była całkowicie historyczna, a nie obrazowo-symboliczna. Bo mit to nie zmyślenie, lecz swoiste, w porównaniu z dzisiejszym, przedstawienie historii.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Bohdan Stupka: „Życiodajna idea Kobziarza stała się ideą narodu ukraińskiego”

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki. Przedmowa. Genialny ukraiński artysta Bohdan Stupka odszedł w zaświaty 22 lipca 2012 roku. Chyba nie było na świecie innego aktora, który znaczyłby tak wiele w kształtowaniu świadomości narodu w warunkach niepodległości nie tylko swoim geniuszem artystycznym, ale i osobistą ludzką charyzmą, która rozciągała się na grane przez niego postacie historyczne, w szczególności Bohdana Chmielnickiego, Iwana Mazepę. Dzięki Bohdanowi Stupce zbliżamy się do historycznej istoty rodzimych geniuszy – Hryhorija Skoworody i Tarasa Szewczenki. Bohdan Stupka dawno stał się sumieniem ukraińskiej kultury, a jego twórczość rozszerza terytorium naszego własnego sumienia… Miałem szczęście napisać sześć książek o Bohdanie Stupce, z których cztery ujrzały światło dzienne za jego życia, a dwie – już po śmierci. Ale największą książkę – biografię, wydaną trzy miesiące po śmierci Bohdana Sylwestrowicza, zdążył przeczytać w rękopisie, a nawet napisać do niej przedmowę, w której między innymi zaznaczono: „Jeśli czytelnicy chcą zapoznać się z historią mojego życia i mojej twórczości – tej książce mogą ufać”. Właśnie w niej zawarto odpowiedzi Bohdana Stupki na ponad 1200 moich pytań. Oczywiście niemało z nich dotyczyło Tarasa Szewczenki, zresztą w rozmowach z artystą ukraiński Kobziarz, zdaje się, zawsze był obok… Kilka wspomnień o tym. „Taras Szewczenko. Testament”. Z rozmowy z Bohdanem Stupką: – Kilka razy grał Pan Tarasa Szewczenkę lub prowadził opowieść w jego imieniu... – Po raz pierwszy rolę Poety zagrałem w 1984 roku w spektaklu „Zdawałoby się, jedno tylko słowo...” Andrija Malyszki w reżyserii Ołeksija Kużelnego. Nie chodziło o konkretne życie, raczej o los, żywot Poety. Po raz drugi, w 1995 roku, zagrałem Szewczenkę w spektaklu Wałentyna Kozmenki-Delinde „Sny za Kobziarzem”. Nawiasem mówiąc, była to pierwsza w historii inscenizacja „Kobziarza”. W serialu filmowym Stanisława Kłymenki „Taras Szewczenko. Testament” wykonywałem rolę Prowadzącego. Kto oglądał czterdzieści lat temu spektakl Andrija Malyszki „Zdawałoby się, jedno tylko słowo...” – na całe życie zapamiętał stworzony przez Stupkę obraz ukraińskiego Kobziarza. Bohdan Sylwestrowicz wspominał w 2012 roku: „Bardzo ciekawy biograficzno-poetycki spektakl... Pusta scena, fotel... Poeta sam na sam ze swoimi myślami i światem... Staraliśmy się pokazać, że im więcej ucisków i cierpień przeżywał, tym genialniejsza i groźniejsza była jego poezja, tym znaczniejszy i bardziej kochany stawał się Szewczenko wśród narodu”. Nawiasem mówiąc, Kużelny wspominał, że wystawiał ten spektakl pod kierownictwem Serhija Danczenki, u którego odbywał praktykę reżyserską: „W prologu u nas czytano wiersze współczesnych poetów – Borysa Olijnyka, Liny Kostenko, Dmytra Pawłyczki. A w finale, kiedy zabrzmiało „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”, przekaz emocjonalny był tak silny, że widzowie, nie umawiając się, wszyscy co do jednego wstali. Ktoś z kolegów powiedział: „No wszystko, teraz nas na pewno wsadzą” (przecież do tak zwanej pieriestrojki było bardzo daleko). Serhija Wołodymyrowycza po premierze wezwano do KC „na rozmowę”. Mimo wszystko spektakl obronił, ale następnego dnia stracił głos po takim stresie nerwowym...”. Nawiasem mówiąc, zapytałem kiedyś Mistrza: – Stupka – to epoka? – Boże uchowaj! – A Danczenko? – Epoka. Krótko powiem o tym, że w teatrze Danczenki-Stupki stałą twórczą był wieloletni sojusz wielkiego reżysera i wielkiego artysty, który niemal niezmiennie miał, że tak powiem, podwójny efekt w twórczości. Teatr Danczenki-Stupki nie wyczerpywał sobą całej twórczości frankowców – a nawet twórczości reżysera Danczenki i artysty Stupki… Ale właśnie ich artystyczna wspólnota stawała się tą rtęcią, z którą frankowcy zlewali się w jeden amalgamat, rodząc nowe teatralne arcydzieła… Szczególnie przejmująco Stupka przeżył utwory poetyckie Szewczenki w spektaklu „Sny za Kobziarzem” (autor sztuki i reżyser Wałentyn Kozmenko-Delinde), który był grany na scenie frankowców w drugiej połowie lat 90. Była to poważna próba nowego teatralnego odczytania Tarasa Szewczenki w warunkach historycznego kształtowania się państwowości Ukrainy, wzmacniania świadomości narodowej Ukraińców. Obrazowanie Kobziarza znalazło zupełnie nowy wyraz. Artyście udało się zintegrować jego poezje w jednolitym, całościowym dziele scenicznym. Ożywiał utwory Szewczenki – swobodnie, otwarcie, głęboko, do samego dna odkrywając ich istotę. Wrażenie było takie, że sam poeta powrócił i czyta swoje wiersze oraz poematy, wiedząc o tym, w jakim świecie i społeczeństwie się znajduje. Nieprzypadkowo „Sny za Kobziarzem” zostały wyróżnione prestiżową nagrodą teatralną „Pektoral” w kilku kategoriach. W spektaklu zebrano razem wycierpiane wersy Kobziarza o tym, jak krzyżowano Ukrainę za carów moskiewskich: Ciężko, ciężko mi się stało, Tak, jakbym czytał Historię Ukrainy. Sądzę, że nikt lepiej od Stupki nie przeczytałby tego jedynego na świecie poetyckiego podręcznika z ukraińskiej historii, którego każda strona wołała z ostrego bólu Kobziarza. Tylko ja, jak potępieniec, I dzień i noc płaczę Na rozstajach ludnych, I nikt nie widzi, I nie widzi, i nie wie – Ogłuchli, nie słyszą; Kajdanami się wymieniają, Prawdą handlują. I Pana znieważają, Ludzi zaprzęgają W ciężkie jarzma… To zostało napisane przez Szewczenkę na dziesięć dni przed wiekopomnym Testamentem, w którego świadomym odczytaniu Stupce nie było i nie ma równych. W Narodowym Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie często kończyliśmy patriotyczne wydarzenia nagraniem Testamentu Szewczenki w wykonaniu Stupki. Nasi goście od razu wstawali, zamierali od jego hipnotycznego głosu, sztywnieli od silnego przeżycia – wątpliwości nie pozostawało: przez Stupkę zwracał się do nich Szewczenko… Pochowajcie i wstawajcie, Kajdany zerwijcie I wrogą złą krwią Wolność skropcie. W centrum rosyjskiej stolicy, na moskiewskim Arbacie po raz kolejny uświadamiano sobie słowa Szewczenki: „Kajdany brzęczą… Moskwa”… Niezwykle ważne jest, że w artykule o Bohdanie Stupce w „Encyklopedii Szewczenkowskiej” (autorstwa Assol Owsiannykowej i Natalii Ponomarenko) wyraźnie zaznaczono kluczową rolę wspomnianych kreacji w jego dorobku twórczym: „Obrazy, które stworzył aktor, w warunkach historycznego kształtowania się państwowości Ukrainy i wzrostu świadomości narodowej Ukraińców, prowokowały do burzenia stereotypowych wyobrażeń o poecie, skłaniając widza do poszukiwań prawdy poprzez język obrazowy, specyficzną metaforę. Aktor dążył do przywrócenia prawdziwej istoty Szewczenki-poety, odkrycia magii jego słowa, co miało dalszy rozwój w programach recytatorskich Stupki w radiu, telewizji oraz podczas koncertów”3. Teraz – o „edukacyjno-artystyczno-oświatowym serialu filmowym dla placówek edukacyjnych i szerokiej widowni” pod tytułem „Taras Szewczenko. Testament”. Jego autorami byli Iwan Dziuba, Pawło Mowczan, Borys Olijnyk i Stanisław Kłymenko. Reżyser-inscenizator – Stanisław Kłymenko. Kompozytor – Mychajło Starycki. W filmie muzyka i pieśni brzmią w wykonaniu Państwowej Orkiestry Ukrainy, Zespołu Pieśni Autentycznej „Dżereło”, Orkiestry Muzyki Dawnej „Silva Rerum”, zespołu rockowego „Komu wnyz”. W rolach: Bohdan Stupka, Bohdan Beniuk, Petro Beniuk, Ołeksandr Bystruszkin, Taras Denysenko, Maryna Mohylewska, Anatolij Mokrenko, Natalia Naum, Raisa Nedakiwska, Jarosław Popadiuk, Switłana Prus, Hałyna Stefanowa. Dziewięć odcinków (510 minut) nakręcono w latach 1992–2000. Produkcję tego bezprecedensowego pod względem skali, kolizji fabularnych, liczby postaci historycznych i wydarzeń serialu filmowego o życiu i twórczości Tarasa Szewczenki, na zamówienie Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy, zapewniły: Narodowa Kinostudium Filmów Fabularnych im. O. P. Dowżenki, Ukraiński Fundusz Kultury, Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki przy udziale Narodowej Telekinokompanii Ukrainy. Był to genialny zamysł i godne jego wykonanie. Serial „Taras Szewczenko. Testament” jest wybitnym dziełem, w którym Bohdan Stupka w sposób niedościgniony przeżył historycznie ważną rolę Prowadzącego. Opowiedział o Szewczence i w jego imieniu tyle, ile przedtem i potem nikt nigdy nie opowiedział w ramach jakiegokolwiek innego filmu, a nawet nie tylko filmu. – Rola Prowadzącego, moim zdaniem, otworzyła przed Panem unikalną możliwość włożenia także własnej duszy w opowieść o Szewczence… – Prowadzący, faktycznie przełamując granice przestrzeni i czasu, prowadzi widza ciernistymi ścieżkami Tarasa. Nie roszcząc sobie pretensji do pełnego odkrycia tajemnicy twórczości poetyckiej – bo to sam Bóg przemawiał do ludzi ustami Tarasa Szewczenki – autorzy serialu filmowego, a ja wraz z nimi, zrobiliśmy wszystko, co możliwe, aby opowieść o życiowym i twórczym działaniu Szewczenki wyprowadziła widza na wyżyny zmagań ludzkiego ducha, jego wiecznych dążeń do prawdy, sprawiedliwości, mądrości i piękna. W szóstym–siódmym odcinku serialu „Taras Szewczenko. Testament” artysta Bohdan Stupka, który potrafił mówić faktycznie w imieniu historii, w sposób nie do opisania dokładny i przekonujący wyraził kilka myśli, które stały się fundamentalne dla filmu i do dziś darzą widza niezwykle świadomym spojrzeniem na miejsce Kobziarza w chlubnej przeszłości. Szósty odcinek zawiera epizod: Prowadzący – Stupka staje do walki z samym carem Mikołajem I, który w czasie wykupu poety z poddaństwa oświadcza, że nie było, nie ma i nie będzie żadnej Ukrainy. Stupka zaprzecza – przenikliwie, przekonująco, z wewnętrzną pogardą Szewczenki wobec cara: „...Rodzina carska, nie wiedząc o tym, wykupiła swojego najbardziej zaciekłego wroga, poddanego Tarasa Szewczenkę. Historia narodu ukraińskiego nabierała nowych wymiarów...”. Dalej, opowiadając o pierwszym wydaniu „Kobziarza” Tarasa Szewczenki, Stupka konkluduje: „Te dwadzieścia stron zapoczątkuje nowy byt Ukrainy”. W Czyhyrynie i Subotowie Dwudziestego trzeciego i dwudziestego czwartego kwietnia 2009 roku Bohdana Stupkę zaproszono na festiwal filmowy do Czerkas. Ten zaszczyt przypadł także mnie. Zresztą, zacytuję prasę: „23 kwietnia w Pałacu Kultury „Drużba narodiw” w Czerkasach odbyło się otwarcie festiwalu filmowego „Surmy Bohdana i pieśń Tarasa żyją w każdym sercu”, przyуроczonego do 360. rocznicy utworzenia Ukraińskiego Państwa Kozackiego. Celem festiwalu jest zwrócenie uwagi mieszkańców obwodu na rodzimą historię, kulturę, tradycje. Każdy film zaprezentowany w ramach festiwalu jest o charakterze patriotycznym, głównie o tematyce epoki kozackiej. Do udziału w oficjalnej ceremonii przybył Ludowy Artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, dyrektor artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. I. Franki Bohdan Stupka i generalny Bohdan Stupka – od Szewczenki – w spektaklu „Zdawałoby się, jedno tylko słowo…”. Rok 1984

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dyrektor Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Wołodymyr Melnyczenko, laureat Nagrody im. Szewczenki z 2009 roku… Po uroczystej ceremonii uczestnicy i goście festiwalu filmowego obejrzeli historyczny obraz „Bohdan-Zinowij Chmielnicki”. Razem z Bohdanem Sylwestrowyczem wzięliśmy udział w konferencji prasowej i wystąpieniu w telewizji obwodowej. Dwudziestego czwartego kwietnia pojechaliśmy do Czehrynia i Subotowa. Stupkę witano chlebem i solą. Odwiedziliśmy Narodowy Rezerwat Historyczno-Kulturalny „Czehryń” (później w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie odbyła się prezentacja rezerwatu), złożyliśmy kwiaty pod pomnikiem Bohdana Chmielnickiego, weszliśmy na górę, którą dzielnie bronili kozacy. Bohdan Sylwestrowycz uważnie przyglądał się głębokiej studni, wykutej przez nich w skale. Na spotkaniu z mieszkańcami Czehrynia w wypełnionej sali Bohdan Sylwestrowycz nalegał, abym to ja przemawiał pierwszy, mówiąc, że w tak historycznym miejscu słowo powinien zabrać przede wszystkim historyk. Nigdy nie czytałem wykładów o Stupce i w ogóle nigdy nie wychwalałem go w swoich ustnych wystąpieniach – on sam by na to nie pozwolił. Ale tamtego dnia w Czehryniu z głębi serca wyznałem, że wszyscy mamy wielki zaszczyt i rzadkie szczęście żyć w jednym czasie z tak wielkim Ukraińcem, jak Bohdan Stupka. Te słowa mieszkańcy Czehrynia przyjęli najcieplej i długo oklaskiwali genialnego Mistrza… Zapytałem Stupkę, czy po Szewczence na Ukrainie byli poeci, którzy postrzegali Czehryń jako ogólnonarodową świętość. Od razu wymienił Linę Kostenko: Kozacka twierdzo, dawny Czehryniu, odłamku sławy wśród tych pól! Wszystko święte, wszystko niepowtarzalne, wszystko czeka na niewypowiedziane słowa... Tu zakrzepła krew mojego narodu i wyłkały wolność kobziarze. Bracia moi, a gdzieście brali wodę w tym kamieniu, na takiej górze? W Subotowie, gdzie spędził dziecięce i młodzieńcze lata Bohdan Chmielnicki, Stupka wykazał się niemałą wiedzą z historii chutoru, który należał do ukraińskiego hetmana. Ale czemuż tu się dziwić – swego czasu przygotowywał się poważnie do roli Bohdana Chmielnickiego w filmie Jerzego Hoffmana „Ogniem i mieczem”. Stupka opowiadał, że król Władysław IV specjalnym przywilejem zatwierdził przy Chmielnickim ojcowski chutor, ale czehryński podstarości Czapliński w 1647 roku ograbił jego posiadłość i zabił małoletniego syna Bohdana Chmielnickiego. Podczas wojny wyzwoleńczej Czehryń stał się jedną z rezydencji hetmana. Naprzeciw domu hetmańskiego wzniesiono cerkiew św. Eliasza, do której wchodziliśmy. W cerkwi Bohdan Sylwestrowycz milczał, myślał o czymś swoim, postawił świece, a wychodząc na dziedziniec, zaczął recytować poezję: Stoi we wsi Subotowie Na górze wysokiej Trumna Ukrainy, Szeroka, głęboka. To cerkiew Bohdanowa. Tam-to on się modlił, Żeby Moskal dobrem i złem Z kozakiem się dzielił. Pokój duszy twojej, Bohdanie! Nie tak się stało; Moskaliki, co zazdrościli, To wszystko ogołocili... Usłyszeć to z ust artysty tuż przy samej cerkwi św. Eliasza było poruszające, zwłaszcza ostatnie wersy z misterium „Wielki loch”: Cerkiew-trumna Rozwali się... i spod niej Wstanie Ukraina. I rozwieje ciemność niewoli, Świat prawdy zaświeci, I pomodlą się na wolności Niewolnicze dzieci!.. „Na ziemię przyjdzie Hetman Słowa” Długo męczyłem się, nie wiedząc, jak najtrafniej sformułować nowość Stupkowych obrazów Kobziarza i ożywienia jego genialnych poezji. Wydawało się, że stał się twórczy cud, którego nie sposób było wyjaśnić... Gdyby nie podpowiedź z powieści historycznej Liny Kostenko „Beresteczko”, w której duch kozaka Nebaby przepowiedział: „Na ziemię przyjdzie Hetman Słowa…”. Mądry Iwan Dziuba lapidarnie zauważył: „Jednym z głównych motywów „Beresteczka” jest konieczność Szewczenki”, który jest „pewną alternatywą dla Bohdana Chmielnickiego”. Tak więc, Stupka zostawił nam obraz właśnie takiego Szewczenki – Hetmana Słowa! To dosłownie żyło w jego oczach, jego głosie, jego sercu... Tak żałuję, że nie przyszło mi do głowy porozmawiać o tym z Bohdanem Sylwestrowyczem za jego życia. A przecież czytał czasem przy mnie z „Beresteczka”: Modlę się do naszej Przenajświętszej Pokrowy – pobłogosław i pióra, i szable! Bo tylko narody, objawione w Słowie, godnie żyć mogą na ziemi. I jeszcze: Lecz przyjdzie czas, jak przed Bogiem świadczę, jeszcze będzie Słowo, większe od słów. Ale czy naprawdę jesteśmy niemi dla świata, czy może trochę świat niedosłyszy? My jesteśmy wojownikami. Nie leniuchami. Nie leżakami. I nasze dzieło sprawiedliwe i święte. Bo kto za co, a my za niepodległość. Dlatego nam tak ciężko przez to. W każdym razie, co nieco udało mi się wypytać Bohdana Sylwestrowycza. – Czy zachowała się w ukraińskim narodzie ta historyczna energia, która gwarantuje mu godną przyszłość? – Zachowała się! Ona jest w historycznym genotypie. Nasz naród przeżył ogromne trudności, które mogły na wieki zwalić go z nóg, zetrzeć na proch. Ale wytrwał. Naród z takim genotypem zasługuje na wielką przyszłość. – Kogo mógłby Pan nazwać sumieniem współczesnej ukraińskiej nacji? – Tarasa Szewczenkę: dawno, wczoraj, dzisiaj i na wieki. – Ludzie ogólnie nie stali się lepsi przez ostatnie dwa tysiąclecia? – Mogę odpowiedzieć słowami Szewczenki: „Wtedy powiesili Chrystusa, i teraz nie uszedłby syn Marii!…”. – Dokuczają tylko wrogowie? – Gdybyż to! Są „dobrzy ludzie” bardziej dokuczliwi niż wrogowie. Miał rację Szewczenko: Nie tak ci wrogowie, Jak dobrzy ludzie – I okradną, żałując, Płacząc osądzą… – Grał Pan Szewczenkę jako wykształconego Europejczyka. – On i był Europejczykiem! Proszę spojrzeć na jego autoportrety: elegancki, wyrafinowany, natchniony – poeta i malarz! – Który z autoportretów Szewczenki podoba się Panu najbardziej? – Autoportret z czasów ekspedycji aralskiej. Zmarniały, z brodą, łysy. Ale oczy tam są tak głębokie, bezdenne, w nich tyle nieuchwytnego, tajemniczego! – Jakie wersy z „Kobziarza” często Pan dzisiaj wspomina? – I dzień idzie, i noc idzie. I, głowę chwyciwszy w ręce, Dziwisz się, czemu nie idzie Apostoł prawdy i nauki? – Każdy Ukrainiec pielęgnuje w swoim sercu Szewczenkę? – Dmytro Pawłyczko ma piękne wersy: Byłem zwykłym człowiekiem, W oczach miałem słońce, w sercu – żal; Moją prawdą jedyną Była Szewczenkowa boleść. – Szewczenko był artystą o skrajnie tragicznym losie... Bohdana Stupkę witają w Narodowym Rezerwacie Historyczno-Kulturalnym „Czehryń”. Kwiecień 2009 roku – Chyba najbardziej tragiczną! Jakim bólem przepełnione są jego listy z zesłania: „Ciężko! Aż łzy kapią, jak wspomnę, tak ciężko!”. Wyobraź sobie, żeby w wieku trzydziestu czterech lat pisać takie wersy: Nie daj, Boże, nikomu, Jak mi teraz, staremu, W niewoli przepadać, Nadaremnie lata trwonić. – Jak odnosisz się do tych, którzy piszą anty-szewczenkowskie opusy? – Jak można odnosić się do absolutnie przeciętnych autorów, którzy zarabiają na życie obrzucaniem błotem geniusza? – Niedoścignione słowa Szewczenki o miłości do Ukrainy. – Ja tak ją, ja tak kocham Moją Ukrainę ubogą, Że przeklnę świętego Boga Za nią duszę zgubię. Iwan Franko w cyklu „Ukraina”, wiersz „Moja miłość”: A pokochawszy, czyż bym mógł Jej bożą postać Zgubić z serca, mimo wszystkich Cierpień i smutku aż do grobu? – Kiedyś powiedziałeś o Szewczence: „O, gdyby on przyszedł, kto by mu się spodobał i co by mu się nie spodobało…”. – O, gdyby Szewczenko naprawdę przyszedł i rozejrzał się wokół. Co by powiedział o tych, którzy go nie kochają, a zwłaszcza o tych, którzy przysięgają na niego? Prawda, że ciekawe? W filmie „Taras Szewczenko. Testament” Stupka konkludował: „Życiodajna idea Kobziarza stała się ideą narodu ukraińskiego”. W jego ustach te słowa brzmiały tak przekonująco i nowocześnie! Jakże więc ważne i konieczne było, aby wysokie Słowo na Ukrainie częściej wypowiadał właśnie Stupka! Bo on czytał klasyków jak równy im, i w tym Bohdan Sylwestrowicz był niedościgniony… P. S. Po śmierci Mistrza 22 lipca 2012 roku Bibliotekę Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie nazwano imieniem Bohdana Stupki i otwarto w niej „Księgę pamięci Bohdana Stupki”. Przeczytawszy zapisy w 2025 roku, przylgnąłem do słów Natalii Biłuty – kierowniczki działu czytelni Centralnej Biblioteki Miejskiej im. Łesi Ukrainki w mieście Lwowie: „Dziękujemy Państwu za możliwość jeszcze raz wspomnieć naszego wielkiego rodaka… być może, nawet uwierzyć, że każdy ma skrzydła, trzeba tylko je rozprostować”. Kto nie słyszał, posłuchajcie, jak Bohdan Stupka genialnie przekazał prawdziwy sens genialnego wiersza Liny Kostenko „Skrzydła”: Człowiek niby nie lata… A skrzydła ma. A skrzydła ma! Współodczuwałem emocje znanego teatrologa Ołeha Werhelisa: „Drogi mój, Bohdanie Sylwestrowiczu! Ukochany artysto, słońce moje złote… Bez Pana – pustka. Bez Pana – bardzo ciężko. Każdego dnia myślę o Panu, każdego dnia płaczę, nie wstydząc się łez… Dziękuję, że rozjaśniliście nasze życie – sensem, nadziejami, natchnieniem, zachwytem…”. Czytając te szczere wersy, ledwo powstrzymuję łzy… Ale to pozostanie tylko z tymi, którzy blisko znali Bohdana Stupkę, a młodszym, młodym i całkiem młodym chcę przypomnieć o tym, co obecnie, niestety, zapomina się lub przemilcza, a mianowicie: twórczość Mistrza przynosi chlubę narodowi ukraińskiemu, wywyższając jego duchowość, daruje naszym duszom skrzydła… ______________ 1 Melnyczenko W. Teatralny tandem: Fenomen Danczenki–Stupki. Lwów, 2000. 192 s.; Tegoż. Bohdan Stupka: Szkice do portretu. K., 2001. 217 s.; Tegoż. Mistrz. K., 2005. 392 s.; Tegoż. Bohdan Stupka (we współautorstwie z A. Owsiannikową). M., 2011. 472 s. 2 Melnyczenko W. Bohdan Stupka. Biografia. M., 2012. 832 s.; Tegoż. Bohdan Stupka: twarzą do historii. M., 2013. 416 s. 3 Encyklopedia Szewczenkowska w 6 tomach. T. 5. K., 2015. S. 1004. wicz pomagał mi przygotować komplet dokumentów dla Charkowskiej Rady Miejskiej (jako założyciela) na zdobycie nagrody im. Ołeksandra Olesia. Pasowało mu być pochodzącym z ukraińskiej Gorłówki. I naturalne jest, że językiem jego utworów był ukraiński. I widać, boleśnie było starszemu poecie, kiedy jego mała ojczyzna znalazła się w mroku rosyjskiej tymczasowej okupacji. Ten ból przejawiał się w niektórych lirycznych wierszach po 2014 roku. W Charkowie, patrząc na Wozyjanowa, czasami myślało się: oto właśnie tacy tworzą prawdziwe oblicze miasta, które przez wieki nie raz stawało się centrum ukraińskiego odrodzenia. Mykoła Kyryłowycz był spokojny, zrównoważony. Emocji nie przypominam sobie. I jednocześnie ambitny. Ambicje muszą mieć także ci, którzy weszli do literatury już nie jako młodzieńcy. Tak było z Wozyjanowem. Może ambicje sprzyjały twórczej długowieczności i zmuszały dbać o każdą publikację. Przypominam sobie, jak prosił mnie telefonicznie o pomoc w znalezieniu u kogoś z prenumeratorów gazety „Silśki wisti” z jego humorystycznym utworem i zrobienie kopii. Tak właśnie powinno być. Trzeba cenić każdy swój utwór, i nie tylko swój, dbać o każdego czytelnika. Wołodymyr WAKULENKO, członek NSPU, Charkowszczyzna

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Pamięci poety

Służenie literaturze, jak służenie Bogu, trwa tak długo, jak trwa twój wiek. W przeciwnym razie – tak długo, jak starcza zdrowia i sił. Dopóki nie poczujesz, że nadszedł czas na spokój. Co do pracy nad słowem, to ważne jest, by możliwie najdłużej zachowywać dobrą formę twórczą, a zarazem i życiową. Tak jak zachowywał ją, sądzę, aż do ostatnich dni Mykoła Wozijanow (1937–2025). A minęły już czterdziestki. Dla mnie Mykoła Kyrylowycz pozostaje na zawsze w dwóch ipostasiach: taktownego, uważnego, rzeczowego sekretarza Charkowskiej Organizacji Pisarzy oraz poety-humorysty. Przez wiele lat myślałem, że to właśnie jest jego koronny gatunek i żadnego innego nie potrzeba. Dlatego, gdy w już poważnym wieku Wozijanow zaczął tworzyć i publikować poezję liryczną, było to dla mnie do pewnego stopnia odkryciem. Wydawało się, że liryka nie jest mu właściwa. Okazało się, że tak nie jest. Mykoła Kyrylowycz był jednym z moich „ojców chrzestnych” w literaturze. Sam wyraził chęć napisania mi rekomendacji do Związku. Gdy tylko się poznaliśmy, Wozijanow od razu przyjął mnie jako kolegę, jako równego sobie, choć znacznie młodszego, który mógłby być jego synem. Nie zapomnę, jak później Mykoła Kyrylo-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ukraińska klasyka od „Aktora”

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie udostępnione przez teatr W spektaklu „Sójka” jest wiele niespodzianek i z pewnością nie ma tu tradycyjnego odczytania ukraińskiej klasyki. Już w pierwszej minucie przedstawienia u widzów pojawia się pytanie: czy to na pewno Franko? Tak, to Franko w interpretacji Sławy Żyły – reżysera, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy, znanego ze swojego ekscentrycznego spojrzenia na dzieła klasyczne. Szczególnie do gustu inscenizacja przypadnie tym, którzy interesują się psychologią, są otwarci na to, co skryte, i ciekawią się lekką brutalnością. Na scenie – dwoje frankensteinów, dwoje biednych stworzeń ze swoimi świętościami i przykrościami. Spotkają się na pięć minut przed wiosną, aby opowiedzieć historię swoich tułaczek w poszukiwaniu siebie nawzajem. „Sójka” to psychodeliczny zamęt kryminału i thrillera, melodramatu i horroru, łez, miłości i potu, objawień i czegoś jeszcze mocniejszego. Goście trafią na sesję psychoanalizy i zanurzą się w szerokie, zagadkowe światy japońskiej artystki Yayoi Kusamy, której twórczością zainspirowana jest oprawa sceniczna. – Bardzo lubię odkrywać dzieła klasyczne na nowo – wyznał Sława Żyła. – A jeśli chodzi o „Sojcze skrzydło”, byłem pod wielkim wrażeniem spektaklu „Uwertura do pożegnania”, który wyreżyserował Andrij Prychodko w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym imienia Iwana Franki. To było mniej więcej dwadzieścia lat temu, a ja tak zainspirowałem się grą Ostapa Stupki i Natalki Korpan, że pamiętam to do dziś. Pewnie wtedy zamieszkało we mnie małe ziarenko, które wykiełkowało dopiero teraz. Ale wykiełkowało w zupełnie innej formie. Na scenie dwoje, którym miłość tak naprawdę nie jest szczególnie potrzebna. Chcą być razem, ale nie mogą sobie na to pozwolić. Coś podobnego spotyka się w wielu relacjach. Moim zdaniem, warto porozmawiać o ludzkich relacjach, o „wywichniętej” miłości, która jest obecna także w teraźniejszości. Byłem inicjatorem wystawienia i zaproponowałem ten materiał teatrowi. To był wariant poszukiwawczy. Mieliśmy około dwóch miesięcy intensywnych prób, poprzedziły to dwa miesiące przygotowań. Aktorzy przyznali, że po raz pierwszy mieli styczność z tak skomplikowanym teatrem psychologicznym i umownym. Sam proces prób też był dość trudny. I każde nowe przedstawienie grane jest na nowo, bo sztuka teatralna żyje. Za każdym razem widzę zmianę postaci, ich wzrost, transformację. To fascynuje, bo każdy nowy pokaz jest zupełnie niepodobny do poprzedniego. Jest pewna grupa widzów, którzy chodzą na spektakl po kilka razy. Ktoś nie od razu może wszystko ogarnąć, komuś innemu ciekawie jest obserwować, jak on rośnie. Wydaje mi się, że unikalność tego spektaklu polega na tym, że możesz przyjść i zagłębić się. Jakbyś trafiał do ulubionego filmu, który możesz oglądać kilka razy i on wciąż będzie dla ciebie interesujący. Ihor Iwanow (Choma, Henryś, Zygmunt, inżynier) – wspaniały aktor. Poznaliśmy się, kiedy pracował w Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza na Lipkach, gdzie byłem dyrektorem – dyrektorem artystycznym. Ihor poszedł na siłownię i przez cztery miesiące szlifował formę sportową. Zaimponował mi wiarą w tę pracę. Ma kilka ról i szukaliśmy tego, by był nowy w każdej scenie. W każdym epizodzie widzimy różnorodność i wielobarwność jego kunsztu aktorskiego. Już umówiliśmy się z Ihorem na kolejne projekty. Z zasłużoną artystką Ukrainy Maryną Androszczuk (wykonawczyni roli Marii) też poznaliśmy się w Teatrze na Lipkach. Ma świetną główną rolę. Maryna wychodzi na scenę i nie schodzi z niej przez godzinę i dziesięć minut. Jest stale w zbliżeniu. Trzyma widza, trzyma tę historię. Robi to bardzo mistrzowsko. Mamy wiele pozytywnych opinii od widzów dotyczących jej plastyki i efektownego wykonania roli Marii. W pracy nad rozwiązaniem scenograficznym (scenografka Polina Panczenko) pomogła nam twórczość japońskiej artystki Yayoi Kusamy. Jest ona specyficzną osobą, okresowo leczy się w szpitalu psychiatrycznym. I to odbija się w jej twórczości. Przyjęliśmy tę podstawę jako aktywną strefę podświadomości. Mówiłem aktorom, że ta płaszczyzna w kropki jest jednocześnie jakby suknią Marii w czerwony groszek i zapaloną podświadomością Chomy, który wymarzył sobie swoją sójkę, piszącą do niego list. W spektaklu można zobaczyć transformację przestrzeni. Jest ona u nas 2D, a pod koniec jakby przechodzi w 3D. Bo za podświadomością pojawia się dodatkowa przestrzeń. I w finale jakby widzimy krzyż z cmentarza. Choma go podnosi, wychodzi za niego w głąb i jakby wznosi się. Tutaj staraliśmy się zawrzeć mityczne i symboliczne sensy (jak Prometeusz z ogniem). Tak my widzimy spektakl, a co zobaczy widz – to już inna sprawa. Kostiumy, moim zdaniem, są bardzo ciekawe. Nie są współczesne, a jednocześnie nie są historyczne. Kostiumy są stylizowane i neomodernistyczne. Maria w czerwieni wywołuje reakcję zapalenia. Czerwony makijaż na oczach aktorów – to nasza podświadomość, która jest zapalona tym, co dzieje się na świecie. Muzyka w spektaklu jest w całości autorska. Z kompozytorem Jurijem Zwoniarem pracujemy nie po raz pierwszy. Pisze muzykę do moich spektakli i antrepryz. Kiedyś razem robiliśmy noworoczną paradę Borjomi przez Kijów. Jurij to kompozytor mojego serca, napisał wspaniałą muzykę także do „Sójki”, która idealnie wpasowała się w spektakl. Przez niego napisane są też wszystkie dźwięki. Przed spektaklem widz trafia na ciemną salę, swoje miejsce szuka po omacku. Światła na sali nie zapalamy celowo. I słychać jak kapie woda. To również część konceptu, zanurzenia w historię. Z kostiumografką i dyrektorką artystyczną projektu Tetianą Iwanczko założyliśmy ideę, że akcja z Zygmuntem dzieje się w piwnicy. Plastyką zajmowała się główna baletmistrzyni Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki, zasłużona działaczka sztuki Ukrainy Olha Semioszkina. Miło mi się z nią pracuje. Imponuje jej zrozumienie i wyczucie przestrzeni, w której tworzy, jak potrafi pokierować aktorami i wydać to, co jest niezbędne mnie jako reżyserowi. Bardzo lubię teatr „Aktor”, jego zaplecze techniczne i możliwość zbudowania efektownego obrazu za pomocą światła. Ta pstrokatość czasami daje nieoczekiwany rezultat. Moim zdaniem, wychodzi dość powabnie. Wśród moich najbliższych planów na reinterpretację – „Błękitny potwór” Carla Gozziego w Odeskim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym imienia Wasyla Wasylki, „Dziadek do orzechów” Hoffmanna w Kijowskim Akademickim Teatrze Lalek oraz opera „Don Juan” Mozarta w Dnieprzańskim Teatrze Opery i Baletu. „Sójkę” zaś wypuszczam w wolny lot. *** „Za dwoma zającami” – to wesoła historia o próbie zasymilowanego Ukraińca ułożenia sobie życia za pomocą kłamstwa i manipulacji. Spektakl różni się od popularnego filmu pod tym samym tytułem i powraca do oryginalnego scenariusza autorstwa ukraińskich pisarzy Mychajła Staryckiego oraz Iwana Neczuja-Łewyckiego. Przecież za czasów Związku Radzieckiego była ona bardzo przekręcona. Nowy spektakl „Za dwoma zającami” zbudowany jest na dwóch kontrastach: z jednej strony żwawa uk- „Za dwoma zającami” ukraińska młodość, wieczory śpiewacze, pierwsza miłość, a z drugiej strony – przykra i wypaczona historia Hołochwostego, który szczerze wierzy, że właśnie takie są wyznaczniki przyszłości. W spektaklu jest wiele ukraińskich pieśni. Niektóre widz rozpoznaje od razu, niektóre słyszy po raz pierwszy. To spektakl dla tych, którzy są gotowi na to, że ta szeroko znana historia zostanie ukazana z innej perspektywy. – To moje drugie zwrócenie się ku ukraińskiej klasyce – opowiedziała reżyserka-inscenizatorka Kateryna Czepura. – Początkowo był spektakl „Lis Mykyta” według Iwana Franki w Kijowskim Akademickim Teatrze Młodego Widza na Lipkach. A tym razem po raz pierwszy zwróciłam się właśnie ku ukraińskiemu materiałowi dramaturgicznemu. „Za dwoma zającami” to sztuka komediowa, a komedie są teraz bardzo popularne. Myślę, że dużą rolę odgrywa też to, że autor barwnie nakreślił postacie, każda z nich ma swoje osobliwości. Od Chymki, która ma bardzo małą, ale ciekawą i śmieszną rolę, aż po głównych bohaterów. W większości inscenizacji tej sztuki reżyserzy pomijają statystów, a ja wręcz przeciwnie, zwróciłam na nich większą uwagę. Chciałam odtworzyć kijowski koloryt, gdzie wiele jest wymieszane z różnych zakątków Ukrainy. A co najważniejsze, dlaczego tak często sięgają po ten utwór: jak dla mnie, to historia o złym człowieku, która kończy się zwycięstwem dobra. I to zwycięstwo odbywa się w komediowej formie. Reżyser Wiaczesław Żyła zaprosił mnie do teatru „Aktor” i zaproponował wystawienie tego utworu. To była moja pierwsza wspólna praca z „Aktorem”. W spektaklu zaangażowanych jest wielu aktorów, dlatego znaczną uwagę poświęciłam właśnie mise-en-scène. Osobno re- „Sójka” petowaliśmy sceny z głównymi bohaterami, osobno – sceny zbiorowe. Potem łączyliśmy je ze sobą. To zajmowało dużo czasu. Oprawę muzyczną dobieraliśmy w procesie pracy nad spektaklem. Niektóre pieśni dodawałam, inne – wręcz przeciwnie, usuwałam. To był „żywy” proces, chciałam odtworzyć muzyczną paletę ówczesnego Kijowa. Mam nadzieję, że się udało. Mykołę Poziuka, który gra Hołochwostego, zobaczyłam podczas studenckiego występu kabaretowego. Było mi ciekawie go obserwować, bo jest organiczny. Kiedy Mykoła przyszedł do mnie na przesłuchania, to już rozumiałam, że wezmę go do tej roli. To jedyny aktor, który początkowo był brany bez dublera. Swoją drogą, to pierwszy w moim życiu spektakl, do którego większość aktorów wzięłam na przesłuchaniach. Chociaż gra tu też część aktorów z teatru „Aktor”. Wykonawczynię roli Proni, Arinę Łytowczenko, też zobaczyłam na występie kabaretowym, było bardzo śmiesznie. Od razu mi się spodobała. W innym składzie tę rolę wykonuje Myrosława Kowtoniuk. Są bardzo różne. Podczas prób prosiłam dziewczyny, żeby nie kopiowały jedna drugiej. Każda z nich ma swój styl. Sekleta – jedna z najbardziej wyrazistych ról. W jednym składzie gra ją Hanna Suchomłyn, w innym – Maryna Ejsmont. One u mnie też są różne: Maryna – łagodniejsza, a Hanna – wręcz przeciwnie. To bardzo ważna postać, wokół niej wiele się dzieje, w tym sceny zbiorowe. Swiatosław Majstriuk gra tatę Proni, Sirkę. Jest z roku Mykoły Poziuka (pracownia Achtema Seitabłajewa). Cieszę się, że do mnie trafili. Swiatosław jest ciekawy tym, że może grać różnorodne charakterologicznie role. Jego też zobaczyłam na przesłuchaniach. Mama Proni – Darija Orechowa. Dawno znam tę aktorkę. Jest punktualna, pierwsza przychodziła na próby, najlepiej uczyła się tekstu. A lalki-motanki, które wykorzystujemy w spektaklu, robiła jej mama. Halę u nas gra Chrystyna Komarowa. To aktorka teatru „Aktor”, która od samego początku aktywnie włączyła się w pracę. W innym składzie tę rolę wykonuje moja była studentka Julija Wyszniakowa. To też zupełnie różne historie. Co więcej, dziewczyny wcale nie są do siebie podobne z wyglądu. Stepanem w spektaklu jest Andrij Zajcew, studiuje w Kijowskim Narodowym Uniwersytecie Kultury i Sztuki. Wprowadzał się do spektaklu w ostatnim momencie. Wszyscy inni wykonawcy – to moi studenci z Wśród nowych spektakli Kijowskiego Akademickiego Teatru „Aktor” popularnością wśród widzów cieszą się „Sójka” według noweli Iwana Franki (reżyser Sława Żyła) oraz „Za dwoma zającami” według sztuk Iwana Neczuja-Łewyckiego i Mychajła Staryckiego (reżyserka Kateryna Czepura).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tego uniwersytetu. Dekoracja u nas jest symboliczna. To drabina, nad którą wiszą garnki. Istnieją pewne obrazy, które kojarzą się ze wsią, właśnie dlatego powieszono te garnki. A Hołochwostyj jest jedyną postacią, która nie może wejść po tych schodach i dosięgnąć garnków. Tym chciałam pokazać, że aby do nich dosięgnąć, trzeba mieć pewne cechy, których on nie posiada. Większość postaci ubrana jest w ten sam sposób, symbolizują one pewną warstwę społeczeństwa. Te postacie są dla mnie jak siła dobra lub siła, która już się zasymilowała albo chce to zrobić. Rodzice Proni myśleli, że dla jej szczęścia trzeba skierować ją na moskiewską ścieżkę. W rezultacie Pronia staje się ofiarą okoliczności i nieszczęśliwym człowiekiem. A Hołochwostyj uważa, że aby zdobyć pieniądze, trzeba pchać się do szlachty, do „ruskich”. W końcu Pronię wynoszą nieprzytomną, a jego wyprowadzają precz. To postacie, które symbolicznie nie są ubrane w ukraiński strój. Jak już wspomniałam wyżej, materiał muzyczny dobierałam sama. Mam bardzo utalentowanych studentów, grają na instrumentach muzycznych. Wykorzystałam to w spektaklu. Sami robili rozśpiewki, a ja budowałam rysunek muzyczny. Dużo pracowaliśmy nad plastyką. Rozważaliśmy wariant, że aktorzy będą bosi. Pozwalałoby im to łatwiej się poruszać. Ale to nie wpisywało się w moje rozwiązanie sceniczne. Wiele prób poświęciliśmy na to, aby nauczyć się organicznie poruszać w przestrzeni scenicznej. Ogólnie praca nad spektaklem nie była łatwa. Przez czas, który upłynął od premiery, moim zdaniem stał się lepszy. Odrzuciliśmy wszystko, co zbędne, dodaliśmy pewne momenty plastyczne, których początkowo nie było. Po pierwszych pokazach usunęliśmy pewne sceny. W końcu doszliśmy do zespołu. I dzisiaj nie mogę nazwać spektaklu produktem ukończonym. Odwiedzam wszystkie swoje inscenizacje, robię uwagi, coś dopracowujemy. Myślę, że spektakl nadal będzie się rozwijał, będą dodawane szczegóły. Jeśli chodzi o plany. Wystawienie „Natalki Połtawki” zaproponowała mi dyrektor teatru „Aktor” Ołena Kurmanśka. Wcześniej chciałam wystawić ten spektakl w teatrze na Łypkach, jednak wtedy nie wyszło. Scenograficznie rozwiązuję spektakl przez pryzmat twórczości Ałły Horskiej. Jest chęć dodania trochę symbolizmu lat 60., który został praktycznie zniszczony. To samo dotyczy kostiumów. Chcę uwiecznić ten styl na scenie teatralnej. W spektaklu zabrzmi autorska muzyka Ołesi Onikijenko oraz klasyczne pieśni, które wszyscy dobrze znają. Ale zabrzmią one nowo, z nowoczesną aranżacją i żywym wykonaniem. Niektóre pieśni usunięto. Wykonaliśmy dużo pracy również po to, aby usunąć zrusyfikowanie. Przecież niemało wydań „Natalki Połtawki” było cenzurowanych, kwestie były przeredagowane. Każde słowo czytałam, porównywałam z pierwszą publikacją sztuki. Rolę Mykoły grać będzie dwoje aktorów – Ihor Iwanow oraz Maryna Ejsmont. Dzięki takiemu zabiegowi chcę nieco zabrać codzienności i dodać symboliczności. Zmieniłam również finał.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Pióro, które sieje dobro i potrafi kochać

Z okazji święta zawodowego zasłużony dziennikarz Ukrainy Mykoła Szot przygotował wydanie własnej książki „Wohnieczas” (Czas ognia). Ujrzała ona światło dzienne w wydawnictwie Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego imienia Iwana Horbaczewskiego „Ukrmedknyha”. Halina SADOWSKA, zasłużona dziennikarka Ukrainy. Są tacy koledzy, dla których dziennikarstwo to służba. Świadoma, wysoka, inspirująca. Do nich należy zasłużony dziennikarz Ukrainy, laureat obwodowej nagrody dziennikarskiej imienia Wołodymyra Zdorowehy, „Człowiek Roku Tarnopolszczyzny-2013” Mykoła Szot, który przez 20 lat był korespondentem własnym gazety „Uriadowyj kurjer” w obwodzie tarnopolskim, a obecnie jest redaktorem „Medycznej akademii” Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Medycznego imienia Iwana Horbaczewskiego. Z pierwszej gazety pozostało teraz chyba tylko wspomnienie, publikuje ona teraz jedynie oficjalne dokumenty rządowe. Ale to właśnie „Uriadowyj kurjer”, jego status ogólnoukraińskiego wydania z wysoką poprzeczką wymagań wobec materiałów korespondentów własnych, zmuszał jego tarnopolskiego przedstawiciela do szukania nieoklepanych tematów, naprawdę wybitnych, znaczących ludzi, którzy mogliby być przykładem dla całej Ukrainy. I Mykoła Szot ich znajdował – na przestrzeni ogólnoukraińskiej, na Tarnopolszczyźnie w szczególności, wśród naszych rodaków za granicą. Przypominam sobie, w szczególności, nasze wspólne wywiady ze światową primadonną operową Wiktorią Łukjanec, znaną ukraińską skrzypaczką Bohdaną Piwnenko – utalentowaną córką swojego ojca, znanego na świecie malarza Iwana Marczuka, ze skrzypkiem-wirtuozem z Kanady Wasylem Popadiukiem… Widziałam więc, jak Mykoła Szot przygotowuje się do takich spotkań, jak przemyśliwuje pytania, na jakie niuanse zwraca uwagę. To profesjonalizm najwyższej próby. Dzięki niemu obwód tarnopolski, jeden z najmniejszych w naszym kraju, gdzie nie ma gigantów przemysłowych, potężnych instytucji naukowych, placówek kultury ze statusem „narodowy”, na łamach „Uriadowego kurjera” był przedstawiony tak szeroko i różnorodnie, jakby nasz kraj był najważniejszy na mapie Ukrainy. Co więcej, nawet stołeczne teatry nie miały w tej gazecie takiej opinii, jak Tarnopolski Akademicki Dramteatr imienia Tarasa Szewczenki. W dorobku twórczym Mykoły Szota jest niejedna setka wywiadów, korespondencji, szkiców, ciepłych opowieści o naszych współczesnych różnych zawodów i upodobań, których wysoki profesjonalizm, różnorodność talentów zdobyły powszechne uznanie. To jeden z najbardziej płodnych kierunków zainteresowań dziennikarskich kolegi. Pisze on także dużo o duchowym i kulturalnym życiu kraju, jego heroicznej przeszłości i ofiarnej teraźniejszości. I znowuż – przeważnie przez pryzmat ludzkich losów. Lecz o czymkolwiek pisałby dziennikarz, głównym lejtmotywem jego twórczości jest Ukraina i Ukraińcy, ich sławna historia, hojne talenty, bogata duchowość, patriotyzm i heroizm rodaków w walce o wolność i niepodległość naszego państwa. To te nieprzemijające skarby, które, jak śpiewa się w pieśni, przekazywane są z ojca na syna i inspirują coraz to nowe pokolenia Ukraińców. I o tym wszystkim Mykoła Szot pisze piękną ukraińszczyzną. Tym narzędziem włada doskonale, chroniąc je od słów-hybryd, od zrusyfikowanego chwastu i od natrętnych obcojęzycznych terminów. Wszystko, co potrzebne do prawdziwego i przekonującego naświetlenia tego czy innego tematu, Mykoła znajduje w ojczystym języku. I to wyróżnia go spośród kolegów, z których wielu nie tak drżąco i wymagająco odnosi się do własnych tekstów. Takie myśli wywołało we mnie zapoznanie się z nową, już czwart- w dorobku dziennikarza, książką „Wohnczas”, która, podobnie jak trzy poprzednie – „Cichy smutek duszy”, „Na wzgórzu losu” oraz „Życiomierz” – składa się z jego publikacji prasowych. I czyż nie jest to dowód na to, że rzetelne dziennikarstwo może – i żyje! – dłużej niż jeden dzień, jak zwykło się mówić o gazetach. „Wohnczas” – słowo, które Mykoła wymyślił sam na potrzeby tytułu swojej książki, a przy okazji wzbogacił nim skarbiec językowy. „Wohnczas” to ognisty czas, który jest symbolem naszej teraźniejszości. W nowej książce mój kolega pogrupował własne publikacje, zamieszczane głównie w „Uriadowym Kurjerze” w ostatnich latach ich ukazywania się, w pięć rozdziałów o krótkich i wymownych tytułach: „Cześć i sława!”, „Wsparcie”, „Spotkania”, „Kultura” oraz „Różnorodność”. Pierwsze dwa traktują o pełnoskalowej wojnie Rosji przeciwko Ukrainie oraz o tych, którzy kują zwycięstwo na froncie i na tyłach. Znajdujemy tu opowieści o znanych całej Ukrainie: „cyborgu” Jarosławie Hawianciu, „azowcu” majorze Arsenie Dmytryku, z których jeden odnalazł się już w życiu cywilnym, a drugi nadal niszczy wrogów na pierwszej linii frontu. Obok – słowa wdzięczności dla tych naszych obrońców, którzy stali się już aniołami: „cyborgów” Wołodymyra Trucha i Wołodymyra Wityszyna, a także Wasyla Pasławskiego i Nazara Mialikgulijewa. Oni, jak pisze Mykoła Szot, „nie ze strachu, a z wielkiej miłości do Pana i swojego narodu” oddali życie za Ukrainę. O swojej pomocy dla frontu i wszechobecnym wolontariacie opowiadają dziennikarzowi rektor Maryjskiego Centrum Duchowego „Zarwanycia”, biskup Wołodymyr Firman, ksiądz i działacz społeczny Ołeksij Filuk, pochodzący z Ługańszczyzny, a obecnie tarnopolanin Wasyl Końko, niezwykła kobieta, założycielka fundacji charytatywnej „Promień słońca” Ołena Mudra, artystka i wolontariuszka Natalija Wołotowska, zasłużony artysta Ukrainy Mykoła Szewczuk, szeroko znany tarnopolski wolontariusz Wołodymyr Mosejko oraz inni przedstawiciele tego niestrudzonego plemienia. Ludzie różnych pokoleń, zawodów, upodobań, zjednoczeni wspólnym pragnieniem – by jak najbardziej pomóc frontowi – dowodzą, jak wielką są siłą, a ich wsparcia dla naszych żołnierzy trudno nie docenić. Wiele ciekawych znajomości odnajdujemy w rozdziale „Spotkania”. Są to głównie wywiady ze znanymi twórcami sztuki i kultury – zarówno z naszymi krajanami, jak i przedstawicielami z różnych zakątków Ukrainy. Mykoła Szot skłania się ku tej sferze, dlatego nie przepuszcza okazji, by spotkać się i porozmawiać ze znanymi osobistościami. O sobie i swoich zespołach opowiadają dziennikarzowi tarnopolscy mistrzowie, artyści ludowi Ukrainy – główny reżyser teatru dramatycznego Ołeh Mosijczuk i główny dyrygent akademickiej orkiestry symfonicznej obwodowej filharmonii Myrosław Kril, zasłużony artysta Ołeh Szupriak. Jednocześnie znajdują się tu wywiady z kierownikami zespołów twórczych o statusie „narodowy”, w szczególności Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy imienia Hryhorija Majborody, artystą ludowym Ukrainy Jurijem Kuraczem. Proponuje również rozmowę z dyrektorem artystycznym i głównym dyrygentem Państwowego Akademickiego Wołyńskiego Chóru Ludowego Ołeksandrem Stadnykiem. Własnymi przemyśleniami dzielą się z Mykołą także nasi krajanie – artystka ludowa Ukrainy Oksana Pekun, zasłużony mistrz twórczości ludowej Ukrainy, artysta-ikonograf Wołodymyr Szerstij, strażniczka zabytków dziedzictwa kulturowego Maryna Jahodynśka. Z wielkim zainteresowaniem przeczytałam również wywiad z dyrektorem Lwowskiego Narodowego Muzeum Literacko-Memoriałowego imienia Iwana Franki Bohdanem Tychołozem, aktorem Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki, piosenkarzem, prezenterem telewizyjnym Anatolijem Hnatiukiem, ukraińską piosenkarką z Niemiec, autorką książki „Opowiadają galicyjscy Niemcy” Ołeną Serpeń, pisarką z Charkowa Ludmyłą Ochrimenko… Jakże bogaty jest świat twórców ukraińskiej kultury, ile prawdziwych talentów się w nim kryje! Dziennikarz wykazuje się nie lada umiejętnością rozgadywania swoich bohaterów, lekko i ciekawie odkrywa kluczowe momenty ich życiorysów i twórczości. Strony rozdziału „Kultura” są „zaludnione” znanymi na Tarnopolszczyźnie i poza jej granicami poetami, artystami, pisarzami, aktorami teatralnymi, rzeźbiarzami, muzykami, ludowymi twórcami. Znowu odnajdujemy tu „cyborga” Jarosława Hawiańca. W życiu cywilnym przymierzył on zawód aktora – zagrał w filmie „Syndrom Hamleta”. Kiedy zanurzasz się w świat każdego z przedstawicieli tego rozdziału, widzisz i rozumiesz, jak niezrównanie utalentowany jest nasz naród, jak potężnymi osobowościami jest bogaty: każde imię to cały świat piękna i miłości. A ponadto w rozdziale „Kultura” czytelnik znajdzie korespondencje o licznych wystawach, imprezach, prezentacjach i innych wydarzeniach kulturalnych, które miały miejsce na Tarnopolszczyźnie. Piąty rozdział „Różnorodność” zebrał niemało ciekawostek. Mowa w nim m.in. o odnalezionym archiwum UPA, historii pieśni „Oj, na łące czerwona kalina” oraz twórcy jej muzyki, naszym krajaninie Stepanie Czarneckim, o losach Patriarchy Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Josyfa Slipyja, tarnopolskiego poety Borysa Demkiwa, o wzniesieniu pomnika pięciu poległym żołnierzom UPA w kompleksie leśnym Starkiwka wsi Szybałyn koło miasta Brzeżany, o sprawach turystycznych, zachowaniu dziedzictwa historycznego i kulturowego. Po raz drugi spotykamy tu zasłużonego artystę Ukrainy Ołeha Szupriaka, tym razem jako autora najlepszej monety świata – ukraińskiej, która zwyciężyła w prestiżowym międzynarodowym konkursie „Moneta roku”. Warto zauważyć, że przedostatnia opowieść książki „Wohnczas” dotyczy pierwszego forum rodzin zastępczych. Pomyślałam: to właśnie obecne dzieci, a jutro – dorośli obywatele Ukrainy, będą pomnażać ten szczodry ukraiński świat, napełniać go pełną treścią i nowymi osiągnięciami. Teraz zaś podziękujmy Mykole Szotowi, że uwiecznił na stronach swojej nowej książki jego obecną różnorodność – mimo wojny i wrogich ataków. „Wohnczas”, liczący ponad pół tysiąca stron, jest dobrze ilustrowany. Większość tych zdjęć wykonał autor tekstów. Są one wymowne, żywe, dynamiczne. Bóg, rozdając talenty, szczodrze obdarzył nimi Mykołę Szota. Może dlatego, że urodził się w przeddzień Bożego Narodzenia według kalendarza juliańskiego. A może widział, że to dziecko żadnego z nich nie zakopie, lecz pomnoży i z miłością rozda ludziom. Jego pióro naprawdę sieje dobro i potrafi kochać.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Komedia na scenie, a w duszy – wzruszenie

Tegoroczni absolwenci katedry sztuki teatralnej wydziału sztuki Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia Wołodymyra Hnatiuka zaprezentowali na dużej scenie Akademickiego Obwodowego Teatru Dramatycznego imienia Tarasa Szewczenki pracę dyplomową – komedię Marca Camolettiego „Przychodzę do pani w sprawie ogłoszenia”. Reżyseria: artysta ludowy Ukrainy, profesor, kierownik artystyczny roku dyplomowego Wiaczesław Chimjak. Kierownik artystyczny roku, profesor, artysta ludowy Ukrainy Wiaczesław Chimjak prezentuje podarowany mu ręcznik z imionami i nazwiskami tegorocznych absolwentów katedry sztuki teatralnej. Mykoła Szot, m. Tarnopol. Zdjęcie autora. W ciągu swojej kariery pedagogicznej Wiaczesław Chimjak przygotował prawie 30 spektakli, jak sam mówi, jednorazowego użytku, czyli były to prace kursowe i dyplomowe studentów. W tym zestawieniu znalazły się m.in. sztuki Eduardo de Filippo „Człowiek i dżentelmen”, Pedro Calderóna de la Barki „Nie ma żartów z miłości”, Iwana Franki „Ukradzione szczęście”, Federica Garcíi Lorki „Dom Bernardy Alba”, Tarasa Szewczenki „Matka-najmitka”. Co roku poszukuje nowego dzieła dramatycznego. Sprawa to, nawiasem mówiąc, niełatwa. Dąży bowiem do tego, aby studenci praktykowali grę w różnorodnych gatunkowo inscenizacjach. Jego obecni absolwenci w zeszłym roku byli zaangażowani w głęboko psychologicznym dramacie „Cień wojny”. Tymczasem do obrony pracy dyplomowej wybrali jako gatunek komedię i zwrócili się ku twórczości znanego francuskiego dramaturga Marca Camolettiego. Zaprezentowali spektakl „Przychodzę do pani w sprawie ogłoszenia”. Jego fabuła jest niby zwyczajna, życiowa: w jednym mieszkaniu żyją cztery kobiety, które niemal jednocześnie zamieściły ogłoszenia o poszukiwaniu mężczyzny. Jedna z nich chciała mieć ucznia, którego uczyłaby gry na fortepianie, druga szukała modela, trzecia – lokatora, a czwarta – męża w celu ułożenia sobie życia. Jednak żadna z nich nie wiedziała, że jej współlokatorki również skorzystały z publikacji ogłoszeń. W mieszkaniu zaczął zatem rozbrzmiewać dzwonek, a w drzwiach pojawiać się mężczyźni. Cały komizm tych pojawień się, a w końcu i samej sztuki, polega na tym, że ustalenie, który dokładnie mężczyzna do której kobiety przyszedł, okazało się nie takie proste. Inscenizację „Przychodzę do pani w sprawie ogłoszenia” studenci-absolwenci zrealizowali nie w uniwersyteckiej auli czy sali widowiskowej, a na dużej scenie Tarnopolskiego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Tarasa Szewczenki. Parter, balkony i loże zostały w pełni wypełnione przez widzów. Warto zaznaczyć, że w tej komedii pomyłek swój talent i profesjonalny kunszt szlifują nie tylko obecni absolwenci: Andrij Kowalski, Julia Skomoriwska, Anastasija Laszczuk, Mychajło Mosjandz, Sabina Szpakowska, Maksym Zajcew, Tetiana Basaraba, ale także studenci drugiego roku: Tamara Woszczyło i Stanisław Korżewski. „Widz przekonał mnie, że jesteśmy na właściwej drodze” – tak zareagował po pokazie spektaklu dyplomowego jego reżyser, artysta ludowy Ukrainy Wiaczesław Chimjak. I rzeczywiście, widz przyjął pracę sercem, żywo reagował na różnorodne wydarzenia i epizody rozgrywające się na scenie, na kwestie postaci, obdarzał młodych aktorów szczerymi brawami. Z gry i spektaklu osobiście czerpałem przyjemność. Każdy wykonawca starał się bowiem szczerze przeżyć swoją rolę, nie dopuścić do żadnego błędu czy niedopatrzenia, wniknąć w tajemnicę odczuć swojej postaci i, właściwie, słyszeć siebie oraz partnera, pokazać, na co go stać i jak potrafi prowadzić dialog. Słowem, widz miał możliwość ocenić i zobaczyć potencjał grupy dyplomowej, każdego wykonawcy z osobna, w tym również Andrija Kowalskiego. W pracy dyplomowej wcielił się on w postać Bernarda – mężczyzny, który szuka mieszkania i, jak się przedstawia, o nazwisku „które łatwo zapamiętać, jak krawężnik”. O swojej nowej pracy Andrij mówi zwięźle: „W roli Bernarda czułem się dobrze”. Warto podkreślić, że młody aktor w tym roku zagrał nie tylko w pracy dyplomowej; na scenie tarnopolskiego teatru dramatycznego miał niedawno premiery w spektaklach „Halo” oraz „Wyścig miłosny, czyli szukajcie kobiety”. Chciałbym jednak podkreślić jeszcze jeden aspekt. Po pokazie pracy dyplomowej zobaczyłem, jak Andrij Kowalski uronił łzę. „To był żal” – powie mi chłopak. Cztery lata nauki minęły bowiem niepostrzeżenie i oto już trzeba żegnać się ze swoimi kolegami z roku i wykładowcami. Z tego samego powodu drżał głos u jeszcze jednego absolwenta – Maksyma Zajcewa. Zwracając się do kierownika artystycznego roku, profesora Wiaczesława Chimjaka, powiedział: „Nie był Pan tylko wykładowcą sztuki aktorskiej, ale ojcem. Bardzo ciężko jest nam się z Panem rozstawać”. Katedra sztuki teatralnej istnieje dokładnie 20 lat, a zatem tyle samo lat wykłada tu Wiaczesław Antonowycz. W 2010 roku zapoczątkował dobrą tradycję: studenci-absolwenci wyszywają własne imiona i nazwiska na ręczniku, który wręczają katedrze na pamiątkę. Oczywiście, obecny rocznik młodych aktorów wręczył w uroczystej atmosferze Wiaczesławowi Chimjakowi taki wyszyty ręcznik. Piękna gra, dobry nastrój dla widza, głośne brawa, a jednocześnie duchowe wzruszenie młodych aktorów-absolwentów, szczera wdzięczność dla swoich wykładowców, rodziców i wszystkich, którzy prowadzili ich na zawodowej drodze, zlały się i splotły podczas obrony pracy dyplomowej. Atmosfera była nie tylko z dobrym uśmiechem, wzruszająca, ale wręcz niesamowita. Niech wiedzie się chłopakom i dziewczętom na wybranej zawodowej drodze! Andrij Kowalski w roli Bernarda, Julia Skomoriwska wciela się w postać Jacqueline. Mychajło Mosjandz (Spartak) i Sabina Szpakowska (Georgette).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Apel do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu obecnie istniejących wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszych władz znalazł się na granicy zaprzestania swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to znaczący wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FILIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn