Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №28 за 2026 рік

16 s. · 40 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

W sprawie bezpieczeństwa informacyjnego

Serhij PRYSUCHIN, doktor filozofii, członek Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcie autora Robocze spotkanie 7 lipca proświatanie rozpoczęli od uczczenia pamięci ofiar masowego rosyjskiego ataku na Kijów i obwód kijowski, do którego doszło w nocy z 5 na 6 lipca. Głównym tematem dalszej dyskusji była problematyka bezpieczeństwa informacyjnego Ukrainy. Spotkanie, zgodnie z tradycją, moderował przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Pawło Mowczan. Referentami i uczestnikami rozmowy (na żywo i zdalnie) byli znany ukraiński dziennikarz, który przez ponad dziesięć lat był prezesem Narodowej Spółki Radiowej Ukrainy, Wiktor Nabrusko, oraz ukraiński prawnik, polityk, lider Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Ukraińska Alternatywa” Mykoła Holomsza. Wśród obecnych byli: Jurij Nahułko, Ołeksandr Kowaliw, Ihor Zoc, Jewhen Buket, Petro Czernega, Iwan Zajec, Petro Juszczenko, Kyryło Stecenko, Dmytro Czystiak, Fergad Turanły, Petro Łantuch, Serhij Fajfura, Anatolij Radzichowski, Ihor Kuryliw, Serhij Prysuchin, Roman Kucharuk, Mykoła Wasków, Dmytro Łomaczuk, Witalij Melnyczuk, Andrij Czebykin i inni. Uczestnicy zebrania postanowili przygotować Apel: - do Komisji Europejskiej w sprawie obowiązku reagowania na naruszenia artykułów Traktatu o Unii Europejskiej, które proklamują fundamentalne wartości Unii – godność ludzką, wolność, demokrację, równość, praworządność i prawa człowieka (art. 2), umacnianie pokoju, dobrobytu i solidarności jako głównego celu Unii (art. 3) oraz obowiązek państw członkowskich działania w dobrej wierze, lojalnej współpracy i powstrzymywania się od wszelkich działań, które zagrażają osiągnięciu celów Unii Europejskiej (art. 4); - do Parlamentu Europejskiego – o zainicjowanie parlamentarnych przesłuchań w sprawie niepokojącej polityzacji tragicznych wydarzeń historycznych w stosunkach polsko-ukraińskich, a także węgiersko-ukraińskich, poprzez wpływy oficjalnego Budapesztu na część obywateli Ukrainy w drodze masowego nadawania obywatelstwa węgierskiego oraz wykorzystywanie kwestii językowej jako narzędzia zewnętrznopolitycznej presji; - do Rady UE i liderów państw członkowskich UE – o wypracowanie wspólnej polityki zapobiegania wykorzystywaniu konfliktów historycznych jako narzędzia wewnętrznej walki politycznej, o zajęcie zasadniczego politycznego stanowiska wobec wszelkich przejawów historycznego rewizjonizmu, międzynarodowego podburzania oraz innych działań sprzecznych z duchem i literą Traktatu o Unii Europejskiej. Z radością pogratulowali naszym druhom Jewhenowi Buketowi i ludowemu artyście Ukrainy Andrijowi Czebykinowi zasłużonych odznaczeń Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki – Orderów Nestora Litopisca. Proświatan wyróżniono za znaczący osobisty wkład w sprawę odrodzenia narodowego, budowę i umacnianie Państwa Ukraińskiego. Równie serdecznie pogratulowano Iwanowi Zajcowi Nowego Roku. Po podsumowaniu okrągłego stołu «Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy» przyjęto rezolucję, którą publikujemy poniżej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Wyzwania sektora informacyjnego zagrażające suwerenności informacyjnej państwa

1. Faktycznie zlikwidowano na Ukrainie sieć radiofonii przewodowej, która była nie tylko najbardziej wszechobejmującym i najmniej podatnym na zewnętrzną ingerencję systemem rozpowszechniania treści radiowych, ale także najtrwalszym i najskuteczniejszym systemem alarmowania ludności, nawet w warunkach blackoutu. Funkcjonowanie materialno-technicznej części tego systemu zapewniał swego czasu sprywatyzowany „Ukrtelekom”. 2. Pospieszne odpaństwowienie narodowych mediów w warunkach narastających zewnętrznych zagrożeń informacyjnych faktycznie rozbroiło Ukrainę w wojnie informacyjnej z Rosją. Po Rewolucji Godności, pod presją wąskiego kręgu zachodnich partnerów oraz w wyniku wątpliwego porozumienia grup politycznych, Rada Najwyższa Ukrainy uchwaliła ustawy o odpaństwowieniu środków masowego przekazu, w tym o utworzeniu publicznego nadawcy. Następnie przeprowadzono specyficzną reformę potężnego narodowego zasobu informacyjnego, a właściwie jego demontaż w warunkach rosyjskiej agresji wojskowej. Publiczny nadawca znalazł się na peryferiach narodowej przestrzeni informacyjnej. Ostatecznie zniszczono sieć rozchodzenia się sygnału radiowego fal średnich, system zapewnienia informacyjnego w szczególnym okresie, podczas katastrof technogenicznych, sytuacji nadzwyczajnych, stanu wojennego. Do początku pełnoskalowej wojny w 2022 roku publiczne nadawanie zostało całkowicie wyłączone z procesu przeciwdziałania informacyjnego rosyjskiej agresji, w której informacyjno-pro- Ciąg dalszy na str. 2 PRENUMERATA—2026 Tygodnik „Słowo Proświty” (indeks 30617) można zamówić w oddziałach „Ukrpoczty” za pomocą „Katalogu mediów Ukrainy” na drugie półrocze 2026 roku (str. 41). Cena jest następująca: 1 mies. — 71 hrn. 3 mies. — 213 hrn. 5 mies. — 355 hrn. Na zdrowie, przyjaciele, razem!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...ostatnim słowem propagandowy składnik odgrywał wiodącą rolę. Nie inaczej jak aktem kapitulacji informacyjnej należy ocenić takie samousunięcie się „zreformowanego” nadawcy publicznego w wojnie informacyjno-semantycznej z rosyjskim agresorem. 3. Zniszczony system nadawania zagranicznego Ukrainy. W odróżnieniu od dzisiejszych ograniczonych możliwości TRK „Dom” jej poprzednicy, Światowa Służba „Radia Ukraina” oraz TRK „Światowa Służba »Ukraińskiej Telewizji i Radiofonii«”, za pomocą zakresu krótkofalowego i satelitów rozpowszechniały swoje programy na terytorium krajów Europy, Azji, Ameryki Północnej, Australii i Rosji. 4. Znacznie zawężono zakres częstotliwości radiowych nadawania oraz zmniejszono obszar pokrycia programami Narodowego Radia poprzez odejście od technologii nadawania na duże odległości na falach DX, SX, KX, skrócono produkcję audycji nadawania zagranicznego oraz ich transmisję za granicę. Stało się to po wprowadzeniu Nadawania Publicznego poprzez włączenie Narodowej Radiokompanii Ukrainy, która straciła swoją podmiotowość, oraz obwodowych państwowych radiotelewizyjnych kompanii do składu Narodowej Publicznej Radiotelewizyjnej Kompanii Ukrainy. 5. Kluczowy technologiczno-informacyjny zasób kraju – Koncern radiokomunikacji, radiofonii i telewizji (Koncern RRT), który od niedawna stał się jednym z priorytetowych obiektów wrogich ataków rakietowych, nie zapewnia potrzeb transmisji i szybko degraduje. Takiemu stanowi rzeczy sprzyjały stałe przepodporządkowywania Koncernu różnym organom administracji państwowej, deprofesjonalizacja kadry kierowniczej i menedżmentu zarządczego pod wpływem dominacji prywatnych interesów komercyjnych niektórych sił politycznych. W 2013 roku zlikwidowano Brovarskie centrum nadawcze fal długich, którego sygnał pokrywał całe terytorium Ukrainy i zapewniał ogólnokrajowe ostrzeganie; w 2021 roku zdemontowano konstrukcje antenowo-masztowe i wyposażenie radiocentrum SX-KX we wsi Krasne w obwodzie lwowskim. Ogółem w okresie 2004–2021 lat zlikwidowano ponad 10 potężnych państwowych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Wyzwania sektora informacyjnego zagrażające suwerenności informacyjnej państwa», s. 1

Zakończenie. Początek na s. 1 Wyzwania sfery informacyjnej, zagrażające suwerenności informacyjnej państwa

radiocentrów. Dlatego wewnętrzne radiowe nadawanie jest zorganizowane za pomocą słabych nadajników o skrajnie ograniczonych zasięgach, co dobrze rozumie kraj-agresor i wykorzystuje swoje przewagi do aneksji częstotliwości radiowych i gospodarowania w ukraińskiej przestrzeni radiowej. 6. Lekkomyślna, a być może nawet przestępcza, decyzja nadawcy publicznego o zaprzestaniu od 2023 roku transmisji programów Radia Ukraina nadajnikami w zakresie SX, w tym nadajnikiem o mocy 100 kW na częstotliwości 1278 kHz (wieś Kurisove, obwód odeski). W zasięgu tego nadajnika znajdują się czasowo okupowane terytoria Autonomicznej Republiki Krym oraz obwodów zaporoskiego, donieckiego, ługańskiego i chersońskiego. 7. Zadania mobilizacyjne dla firm telewizyjno-radiowych, przedsiębiorstw Koncernu RRT i zakładów poligraficznych pozostały w przeszłości. Nie funkcjonują chronione punkty nadawania i zarządzania. Żadna firma telewizyjno-radiowa, w tym Narodowa Publiczna Telewizyjno-Radiowa Kompania Ukrainy, nie jest zmobilizowana ani nie wpisana w ogólnopaństwowy system przeciwdziałania agresorowi. Biorąc pod uwagę powyższe, proponujemy, aby na posiedzeniu Stawki Najwyższego Dowódcy lub RNBO Ukrainy rozpatrzono kwestię stanu, problemów i priorytetowych zadań w dziedzinie bezpieczeństwa informacyjnego państwa w celu podniesienia poziomu potencjału informacyjnego państwa i wzmocnienia składnika informacyjnego w sprawie ochrony i obrony Ukrainy oraz przyjęcia odpowiednich pilnych decyzji. Wśród nich, w szczególności: zobowiązać Gabinet Ministrów Ukrainy do: - podjęcia niezwłocznych działań na rzecz zapewnienia krajowego radiowo-telewizyjnego nadawania na całym terytorium Ukrainy, czasowo okupowanych terytoriach oraz za granicą; - przeprowadzenia analizy funkcjonalnej centralnych organów władzy wykonawczej i innych organów administracji państwowej, dokonania redystrybucji ich kompetencji dotyczących kształtowania i realizacji państwowej polityki informacyjnej, operatywnego reagowania na zagrożenia informacyjne; - przywrócenia uprawnień, systemu podporządkowania i odpowiedzialności Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii jako konstytucyjnego organu państwowego; - przekazania do sfery zarządzania Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii Koncernu RRT, podjęcia działań w celu jego reorganizacji zgodnie z operacyjnymi potrzebami zapewnienia stabilnego radiowo-telewizyjnego nadawania, wykorzystania możliwości technicznych w przeciwdziałaniu agresji informacyjnej przeciwko Ukrainie, wzmocnienia zautomatyzowanego systemu ostrzegania; - opracowania i wniesienia w ustalonym trybie projektów ustaw Ukrainy „O Państwowym Komitecie Telewizji i Radiofonii”, „O koncepcyjnych podstawach państwowej polityki informacyjnej”, „O suwerenności informacyjnej i bezpieczeństwie informacyjnym jednostki, społeczeństwa, państwa”, „O systemie publicznej telewizji i radiofonii Ukrainy”, przewidując w szczególności podmiotowość Publicznej Telekompanii Ukrainy, Publicznej Radiokompanii Ukrainy, regionalnych publicznych firm telewizyjno-radiowych (Kanału wspólnot terytorialnych), a także prawnie przewidując wykonywanie przez nie funkcji tworzących państwo i mających znaczenie społeczne w polityce programowej jako warunek licencjonowania nadawców wykorzystujących krajowy zasób częstotliwości radiowych; - opracowania środków przeciwdziałania zewnętrznym zagrożeniom informacyjnym, przewidując zachowanie i wykorzystanie krajowego zasobu informacyjnego jako czynnika bezpieczeństwa narodowego oraz utworzenie potężnej korporacji nadawania zagranicznego, bez której niemożliwe jest istnienie państwa we współczesnym konkurencyjnym świecie zewnętrznych zagrożeń i wyzwań, a także kształcenie specjalistów zdolnych nie tylko adekwatnie oceniać ryzyka informacyjne i operatywnie reagować na zagrożenia, lecz także strategicznie kształtować i utrwalać ukrainocentryczne poglądy społeczne; - wnieść do Rady Najwyższej Ukrainy inicjatywę ustawodawczą dotyczącą konstytucyjnego uregulowania zasobu informacyjno-częstotliwościowego jako narodowego dobra obok innych narodowych strategicznych zasobów – podziemi, ziemi, wody, powietrza, co minimalizuje jego agresywny grabież i stanie się gwarantem bezpieczeństwa narodowego; zobowiązać Państwowy Komitet Telewizji i Radiofonii do: - niezwłocznego opracowania i wniesienia w ustalonym trybie zmian i uzupełnień do obowiązującej ustawy Ukrainy „O Publicznej Telewizji i Radiofonii Ukrainy”, Statutu AT NSTU w zakresie osobliwości zarządzania i działalności NSTU w szczególnym okresie stanu wojennego, zaspokajania potrzeb obrony państwa i ochrony jego terytorium przed agresją, wykonywania zadań planu mobilizacyjnego; - opracowania i wniesienia w ustalonym trybie propozycji dotyczących wzmocnienia możliwości informacyjnych państwa w okresie wojennym i w czasie pokoju, w tym dotyczących rozpowszechniania informacji o Ukrainie za granicą, z uwzględnieniem wymogów ustawy Ukrainy „O przygotowaniu mobilizacyjnym i mobilizacji”; zaproponować Krajowej Radzie ds. Telewizji i Radiofonii: - podjęcia niezwłocznych działań na rzecz wzmocnienia kontroli przestrzegania przez licencjobiorców warunków licencyjnych i warunków licencji, nadzoru nad przestrzeganiem standardów i norm jakości technicznej programów telewizyjno-radiowych; - wprowadzenia szczególnych warunków licencjonowania działalności firm telewizyjno-radiowych w okresie reżimu prawnego stanu wojennego, wykorzystania ich możliwości w przeciwdziałaniu informacyjnym agresorowi, wspierania realizacji wojskowej polityki Ukrainy; - kompleksowego wspierania pracy firm telewizyjno-radiowych, które zapewniają wsparcie informacyjne wysiłkom obronnym państwa; - dokonania redystrybucji licencyjnego zabezpieczenia ogólnopaństwowych podmiotów nadawczych według zasady „cały kraj na jednej fali”, wspierania ich w maksymalnym pokryciu sygnałem całego terytorium Ukrainy; - przeanalizowania wykorzystania licencji udzielonych NSTU na nadawanie ogólnokrajowe na całym terytorium Ukrainy. Biorąc pod uwagę aktualność i wrażliwość wyzwań dla bezpieczeństwa narodowego w sferze informacyjnej, świadomie nie ujawniamy istoty poruszonych problemów i liczymy na odpowiednią reakcję. Jednocześnie deklarujemy gotowość do pracy nad opracowaniem odpowiednich decyzji w interesie państwa ukraińskiego. Rezolucja przyjęta 7 lipca 2026 r. przez uczestników okrągłego stołu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” na temat „Bezpieczeństwo informacyjne Ukrainy”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ścisłe nauki potwierdzają Biblię: datowanie prawosławnych świąt według starego stylu

Jurij MOSENKIS, Dmytro KOLIADENKO Kwestia „starego stylu” (kalendarz juliański) i „nowego stylu” (kalendarz neojuliański, bardzo mało różniący się od gregoriańskiego) stała się ostatnio szczególnie aktualna. Jednak obiektywnemu rozpatrzeniu tej kwestii przeszkadza kilka okoliczności. Po pierwsze, problem jest silnie upolityczniony. Nierzadko można usłyszeć, że daty starostylowe są kojarzone z moskiewskim patriarchatem i moskiewską tradycją, i kto obchodzi Boże Narodzenie 25 grudnia – ten jest patriotą, a kto 7 stycznia – separatystą. Zgodnie z taką logiką można by też obchodzić Wielkanoc i Nowy Rok w dniach innych niż Moskale. Tymczasem Boże Narodzenie według starego stylu obchodzą Kościół prawosławny jerozolimski, gruziński i serbski. 7 stycznia święci większość grekokatolików – w odróżnieniu od rzymskich katolików, którzy świętują 25 grudnia. Dlatego od niejednej dekady w języku potocznym 7 stycznia nazywa się prawosławnym Bożym Narodzeniem, a 25 grudnia – katolickim Bożym Narodzeniem. Ormiański Kościół apostolski obchodzi Boże Narodzenie 6 stycznia – zgodnie z dawną tradycją równocześnie z Epifanią. Po drugie, datowanie świąt jest problemem astronomicznym, a nie historycznym, tym bardziej nie politycznym. Skąd wzięła się różnica kalendarzy („stylów”)? Datowanie świąt ma charakter umowny i symboliczny, w żaden sposób nie związany z istotą chrześcijańskiej nauki o zbawieniu. Chrystus w Nowym Testamencie jest kojarzony ze Słońcem. Boże Narodzenie Chrystusa jest powiązane z zimowym przesileniem słonecznym, Zwiastowanie i Wielkanoc – z wiosennym równonocą. Natomiast Narodzenie Jana Chrzciciela (Iwana Kupały) – z letnim przesileniem słonecznym. Różnica kalendarzy wynika z powolnego przesuwania się punktów roku słonecznego (przesileń i równonocy) – o 8 dni na 1000 lat. Na początku nowej ery punkt wiosennej równonocy przechodził z gwiazdozbioru Barana (symbol ofiarnego baranka) do gwiazdozbioru Ryb (symbol nowo narodzonego chrześcijaństwa). Obecna różnica między kalendarzem juliańskim a gregoriańskim wynosi 13 dni. Dla skorygowania kalendarza jeden dzień różnicy dodaje się co 100 lat – z wyjątkiem tych stuleci, których numer dzieli się przez 4 (lata 1600 i 2000). Dlatego zarówno w XX, jak i w XXI wieku różnica wynosi te same 13 dni. Łatwo obliczyć, że taka różnica nagromadziła się mniej więcej przez 1800 lat (8 dni na tysiąclecie plus wspomniane dwa stulecia, w których dni nie dodawano). Oczywiste jest, że w pierwszym czasie po wprowadzeniu kalendarza juliańskiego był on dokładny i wtedy też kształtowały się kościelne obrazy świąt chrześcijańskich. Dla przykładu rozważmy święta maryjne. Narodziny Najświętszej Maryi Panny obchodzi się 21 września według starego stylu, 8 września według nowego stylu. Wniebowzięcie Najświętszej Bogurodzicy obchodzi się 28 sierpnia według starego stylu, 15 sierpnia według nowego stylu. Bogurodzica w Nowym Testamencie jest nazwana Dziewicą – i pod tą samą grecką nazwą (po grecku Partenos) znane jest także gwiazdozbiór Dziewicy. Odtwarzając za pomocą programu komputerowego niebo pierwszej połowy I tysiąclecia po Chrystusie, zobaczymy uderzający wynik. Gwiazdozbiór Dziewicy znika z nieba (staje się niewidoczny w promieniach Słońca) w pobliżu daty Wniebowzięcia Najświętszej Bogurodzicy, a ponownie staje się widoczny w pobliżu daty Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy. Ale chodzi o daty starostylowe – dla dat nowostylowych ta prawidłowość nie występuje. Zatem astronomia potwierdza Biblię – ale według starego stylu! Tak więc datowanie świąt chrześcijańskich to nie nauka wiary i nie polityka, lecz astronomia. Bez nauk ścisłych nie obejdzie się i tutaj.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

zasada jednego detalu, czyli glinianego nosa, który był odtwarzany przez garncarza jednym uciśnięciem palców, i jak ten nos można zaliczyć do najbardziej przekonującego argumentu – semicki! Zapominając o tym, że semici pojawili się na świecie kilka tysiącleci po cywilizacji trypolskiej. Jurij Nahułko obdarzony jest szczególną zdolnością zanurzania się w głębiny wieków, pokazywania ciągłości naszej ziemskiej cywilizacji, która nigdzie nie zniknęła. A jedynie się przekształcała, tylko częściowo tracąc swoją indywidualność, zachowując podstawę pokrewieństwa narodowego, a nawet rasowego. Dzisiejsza wojna, wywołana przez przybyszów-koczowników, którzy nie raz pustoszyli nasze tereny, jest jednym z dowodów na to, że rolnik jest zawsze zagrożony przez nomadów, którzy potrafili jedynie okupować, grabić i niszczyć. Magiczny kwadrat – to jednoczesne zanurzenie i w głębię, i w wysokość. To swoista boska matryca. Znany amerykański naukowiec Jeffrey Thompson pisał kiedyś, że nie istnieje takie miejsce, gdzie nasze ciało się kończy lub zaczyna… Żywe tkanki są przede wszystkim połączone ze sobą nieznanym wcześniej polem energetycznym, które regulowane jest, co dziwne, ludzkimi uczuciami, ludzką świadomością, niezależnie od odległości. Poza granicami naszego codziennego postrzegania istnieje pewne pole energetyczne, które łączy wszystko, co istnieje na świecie. Przypomnijcie sobie znaną sentencję, że z siły milczenia powstaje potężna siła rozumu, wszechświatowego rozumu, który kieruje wszystkimi rzeczami. Materia organizuje się i działa dzięki sile, która wywołuje wibrację we wszystkich elementach atomu, która zachowuje integralność tego mikroskopijnego układu słonecznego. Odczuwamy obecność pewnego uświadomionego rozumu, który jest, jak się okazało, matrycą wszystkiego, co istnieje. Rzecz jasna, że istnieje pewne pole tu i teraz i w tej chwili w postaci, na przykład, mnie i was, w postaci kwantowego mostu pomiędzy rzeczywistością a naszymi ideami. Właśnie dzięki temu dobre uczucia modlitwy, które dokonują się wewnątrz nas, wpływają na otoczenie. Dlaczego kładę na to nacisk? Bo Jurij Nahułko wyczarowuje światu niewidzialnego i te postacie, i te rzeczy, które istnieją poza naszymi wyobrażeniami, ale które są, co dziwne, realnie przekonujące, co jest interpretowane przez nową młodą naukę archeogenetykę jako genetyczne świadectwa, które daleko nie przez wszystkich są postrzegane w naszym smutnym, urzeczowionym świecie, w naszej dobie konformizmu i dewaluacji. Jurij Nahułko otwiera ocembrowanie tego magicznego kwadratu, zaglądając w głębiny zarówno ziemskie, jak i niebieskie. Skorzystajmy z okazji – zajrzyjmy w ten magiczny kwadrat. Bo będziemy oczarowani i oświeceni, i bezgranicznie wdzięczni artyście. książek brytyjskiego wydania Financial Times. Książkę, która poprzez kobiece głosy opowiada o doświadczeniu wojny w Ukrainie, wyróżniono wśród najlepszych tłumaczonych utworów literackich lata. O tym informuje “Suspilne Kultura”. Zbiór “Moje kobiety” składa się z krótkich historii, które poprzez głosy różnych kobiet opowiadają o skutkach pełnoskalowej inwazji Rosji na Ukrainę. Wśród bohaterek książki są matki, żony, wdowy, kobiety-wojskowe oraz te, które zostały zmuszone do ewakuacji lub przeżyły ciężką stratę. W 99. roku życia odszedł do wieczności Ołeksij Stepowyj – artysta, krajoznawca i człowiek niezłomnej woli. O tym 11 lipca informuje VITA TV, powołując się na Dżulynski Centrum Kultury i Wypoczynku, które znajduje się w obwodzie winnickim. “Jego droga życiowa była pełna ciężkich prób: głodne lata, wojna, bezpodstawne uwięzienie w radzieckich łagrach tylko za jeden rysunek, lata walki o prawdę i sprawiedliwość”, – czytamy w komunikacie. W wieku 85 lat zmarł główny dyrygent orkiestry Narodowego Cyrku Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy Mark Reznycki. O tym 12 lipca poinformował zespół cyrku. Przedstawiciele cyrku zaznaczyli, że Mark Reznycki ponad 60 lat swojego życia poświęcił Kijowskiemu Cyrkowi, “tworząc niepowtarzalną atmosferę i wypełniając każdy program mistrzowskim jazzowym akompaniamentem orkiestrowym”. Przygotował Ihor ZOC

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Magiczny kwadrat

Pawło MOWCZAN Nie, to nie jest znany “Czarny kwadrat” bezsensowności czy też satanizmu Kazimierza Malewicza. To – magiczny kwadrat, który przypomina nam zrąb studni, gdzie biją życiodajne źródła, gdzie można w środku jasnego słonecznego dnia zobaczyć gwieździste niebo. Potrzebne są tylko pewne wysiłki, aby zagłębić się w ten kwadrat… Kwadrat przeszłości, której świadkami są dane genetyczne, archeologiczne i językowe, zapisane, jak twierdzi znany naukowiec Heorhij Czornyj, na plikach o odpowiednich, jednoimiennych nazwach. Pliki genowe – to geny istniejących ludzi i ich przodków, które są mocno powiązane ze sobą liniami przekazu informacji dziedzicznej. Tak, właśnie kwadrat, w którym panuje szczególne światło, szczególne kolory, szczególne postacie, szczególne zwierzęta i ptaki… My je rozpoznajemy, bo właśnie z nimi jesteśmy spokrewnieni, my z nimi – jesteśmy krewniakami, my – jesteśmy krewnymi, czyli tej samej grupy krwi. Zatem, my z nimi jesteśmy z jednego korzenia, z jednego gwieździstego nieba, z jednego słońca oraz z jednej gleby… Oczywiście, domyśliliście się, my znamy się nawzajem już nie jedno tysiąclecie. Tak-tak, z epoki trypolskiej, z ziem czerkaskich, połtawskich, żytomierskich, kijowskich… Oprócz kolorów, usłyszymy jeszcze i dźwięki, sakralne dźwięki… Przede wszystkim koguta, kukułki, słowika… tak-tak, w małym – wielkie, w wielkim – bezgraniczne. Siły Bezzałogowych Systemów Sił Zbrojnych Ukrainy (SBS SZU) kontynuują systematyczne zadawanie uderzeń w infrastrukturę energetyczną rosyjskich wojsk na tymczasowo okupowanych terytoriach. Tak, w ciągu pierwszych dziesięciu dni lipca porażono już 60 obiektów energetycznych w okupowanym Krymie oraz innych zagarniętych przez Rosję regionach. O tym 11 lipca poinformował dowódca SBS Robert “Madziar” Browdi, informuje FREEДОМ. Polska przekazała Ukrainie pięć rakiet PAC-3 MSE, przeznaczonych dla systemów obrony przeciwlotniczej Patriot. O tym informuje Defence24. Według słów wicepremiera i szefa Ministerstwa Obrony Władysława Kosiniaka-Kamysza, decyzję podjęto na prośbę sekretarza generalnego NATO Marka Ruttego, a także naczelnego dowódcy sił USA w Europie generała Alexusa Grynkiewicza po konsultacjach z grupą użytkowników. Ze śmiercią senatora Lindseya Grahama kluczowi sojusznicy USA, tacy jak Ukraina, którym trudno było wpływać na administrację prezydenta Donalda Trumpa, stracili jeden z najskuteczniejszych kanałów łączności z Białym Domem. O tym pisze agencja Bloomberg. W ciągu ostatnich trzech dni przed śmiercią Graham spotkał się z prezydentem Ukrainy Wołodymyrem Zełenskim, odwiedził zakład produkcji bezzałogowców na Ukrainie i osiągnął porozumienie z senatorami w sprawie procedowania projektu ustawy o sankcjach przeciwko krajowi-agresorowi Rosji. Wiszniewe w obwodzie kijowskim do tej pory kontynuuje dochodzenie do siebie. Jurij Nahułko. Kogo tylko z ptactwa my nie usłyszymy. Ależ usłyszycie i rżenie koni, sapanie wołów, przeżuwanie krów, stukot kopyt i, zrozumiała rzecz, – przeciągłe mu-u-uczenie… usłyszycie cykanie mlecznych strumieni, poczujecie zapachy świeżo upieczonych placków, zobaczycie dymek, który śmieje się z piecyka, trzaskanie płonącego chrustu… Nie, nie jestem w stanie przekazać, odtworzyć tego świata, który przychodzi do nas z tego magicznego kwadratu – kwadratu Jurija Nahułka. Zdumiony, milknę i czuję, jak w mojej istocie otworzył się energetyczny jasny kwadrat dobrotworzenia, dobroczynienia, dobrowieślenia. Tak, w małym – wielkie, w wielkim – bezgraniczne. Wizualizacja naszej historycznej przeszłości ograniczyła się tylko do okresu książęcego Rusi. Gliniane garnki z epoki trypolskiej czasów Chwojki tylko napomykały o naszej więzi z naszą prehistoryczną przeszłością, w której była własna cywilizacja – Trypolska. Swoimi protomiastami, budowlami kultowymi, swoimi znakami, swoją ornamentyką, swoim głosem, swoimi treściami, swoimi obrzędami trypolczyków-rolników Jurij Nahułko, niczym ten czarodziej, rozsunął zasłonę nad rampą wieków i rozkazał zajrzeć w ten czarny kwadrat. Oto ona, nasza ojczysta ziemia, oto jej formy, jej twórcy – nasi przodkowie, których tutaj od razu pojawili się chętni przywłaszczyć sobie, stosując przebiegłą zasadę.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Przegląd mediów i mediów społecznościowych

po rosyjskim ataku 6 lipca. Pracują tam strażacy i ratownicy Państwowej Służby ds. Sytuacji Nadzwyczajnych oraz służby ratunkowe, które usuwają skutki ostrzału. Uderzenia zamieniły 13 hektarów terytorium w ruinę. Poinformowała o tym dziennikarka Nowyny. LIVE Anastasija Żydenko, która rozmawiała z mieszkańcami Wyszniwego. Pierwsze realne możliwości zakończenia wojny mogą pojawić się nie wcześniej niż wiosną–latem 2028 roku. Taką prognozę przedstawił analityk finansowy Ołeksij Kuszcz, zaznaczając, że decyzje zagranicznych partnerów dotyczące finansowania Ukrainy wskazują na przygotowania do długotrwałego wsparcia. O tym mówił w eterze projektu Nowyny. LIVE „Świat na zlamie”. Wojna wymaga niepopularnych decyzji: zamiast podnosić wiek mobilizacyjny z 55 do 60 lat, należało obniżać wiek poborowy. Tak w eterze „Espreso” powiedział dziennikarz Witalij Portnikow. „Szczególna była idea, którą przyjęto jeszcze przed Zełenskim. Nie mogę zrozumieć, kto to wymyślił – że zamiast obniżać wiek poborowy do tego wieku, w którym ludzie rzeczywiście powinni służyć w Siłach Zbrojnych, podnosi się go z 55 do 60 lat”, – zauważył Portnikow. Jego zdaniem taka decyzja nie ma żadnego praktycznego sensu z punktu widzenia funkcjonowania sił zbrojnych jakiegokolwiek kraju. Średni wiek ukraińskich wojskowych przez długi czas pozostawał zbyt wysoki, co samo w sobie świadczy o problemie. W Dniu Pamięci Ofiar tragicznych wydarzeń polsko-ukraińskiego konfliktu w czasach II wojny światowej na Wołyniu odbyło się uczczenie przy pomniku pojednania ukraińsko-polskiego „Pamięć – żałoba – jedność” we wsi Pawliwka. O tym poinformowano Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej. W wydarzeniu wziął udział m.in. szef UINP Ołeksandr Ałfiorow. Polacy krytycznie oceniają zagranicznych liderów, a najwięcej sceptycyzmu budzą Wołodymyr Zełenski i Donald Trump. Świadczą o tym wyniki najnowszego sondażu United Surveys dla portalu Wirtualna Polska. O wynikach badania informuje „Apostrof” z odwołaniem do Rzeczpospolitej. Prezydent Ukrainy stanął na czele antyrankingu wśród wszystkich polityków ocenianych w badaniu – nie ufa mu 75,8% Polaków. Natomiast jego działalność pozytywnie ocenia zaledwie 12,5% respondentów, a kolejne 10% ankietowanych nie potrafiło udzielić odpowiedzi. „Sąd Najwyższy odmówił Petro Poroszence zadowolenia ze skargi na sankcje Zełenskiego. Władza nie zdołała udowodnić Poroszence'owi za pośrednictwem sądu żadnej winy, dlatego po prostu publicznie go poniża. Wielu na jego miejscu powiedziałoby coś w stylu: idźcie do diabła. Poroszenko może sobie pozwolić na wiele, jest człowiekiem zamożnym. Tymczasem Petro Poroszenko nadal pomaga Siłom Zbrojnym Ukrainy. Razem z „Sprawą Hromad”. Nie minęła doba od haniebnej decyzji sądu, a jednostkom Sił Zbrojnych Ukrainy przekazano już 53 quady i 11 mobilnych tartaków. Quady to transport ludzi i amunicji oraz ewakuacja rannych tam, gdzie nie przejedzie pickup ani ciężarówka. Tartaki to deski niezbędne do oszalowania schronów i budowy fortyfikacji. Pomocy dla Sił Zbrojnych, jak pisze Jurij Biriukow, mogłoby być trzy razy więcej. Gdyby nie „zielone sankcje” wobec Poroszenki” – napisał na swoim blogu na Facebooku pisarz Dmytro „Kalinczuk” Wownianko. Zbiór opowiadań „Moje kobiety” ukraińskiej pisarki Julii Iliuchy znalazł się w letnim zestawieniu najlepszych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Klęska Rosji czy fantazje przed katastrofą

Walerij ZALUŻNYJ, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Wielkiej Brytanii, Głównodowodzący Siłami Zbrojnymi Ukrainy (2021–2024) Nie należę do ludzi, którzy w jakikolwiek sposób są lojalni wobec Rosji. Uważam jednak, że lekceważenie zdrowego rozsądku z powodu braku krytycznego myślenia już przyniosło Ukrainie cierpienia, jakich w XXI wieku nie było, a które mogą rozprzestrzenić się na całą Europę. A ona faktycznie pozostaje jedyną nadzieją Ukrainy zarówno na przetrwanie, jak i na przyszłość. Coraz częściej widzimy w przestrzeni informacyjnej opinie analityków, także z Europy, a już także z USA, że Rosja przegrała wojnę. Oczywiście przyczyną tego jest bezpośrednia interpretacja wydarzeń wojennych w ukraińskiej i europejskiej przestrzeni informacyjnej, w której jest wystarczająco odniesień właśnie do sukcesów na polu walki oraz do uderzeń w logistykę i infrastrukturę krytyczną. Czy jednak ten rozwój wydarzeń jest trwały i czy można uznać, że koniec wojny jest już blisko? A może sytuacja jest jednak inna i może się zmieniać? Aby to wszystko zrozumieć, oczywiście trzeba być bliżej nie źródła informacji, lecz głównego organu dowodzenia wojskowego, którym dziś jest Sztab Generalny Sił Zbrojnych Ukrainy. Tylko on wie, jaki związek mają poszczególne działania taktyczne, uderzenia o ładnych obrazach, a także ich koszt i zależność od możliwości partnerów oraz osiągania celów strategicznych i politycznych. I nawet jeśli uznać, że w wojnach początku XXI wieku zacierają się granice między taktyką, sztuką operacyjną, strategią, a nawet polityką, co mogło, z jednej strony, poprzez osiąganie celów taktycznych lub przez czasowe wyłączanie z działania poszczególnych elementów logistyki czy infrastruktury krytycznej rozwiązać zadania polityczne – na przykład, jak to było na początkowym etapie ATO na Ukrainie – to wszystko z pewnością nie pasuje do współczesnej wojny, w której właśnie z powodu rozwoju postępu naukowo-technicznego faktycznie niemożliwe jest wykonanie zadań taktycznych na ziemi. A takie znaczące i istotne sukcesy w uderzeniach na szlaki logistyczne oraz infrastrukturę krytyczną są jedynie tymczasowym sukcesem, który nieuchronnie, w zależności od adekwatności rosyjskiego kierownictwa wojskowego, wróci z takim samym lub silniejszym skutkiem po naszej stronie. Jak funkcjonuje logistyka między dużymi miastami frontowymi i jak właściwie one działają w warunkach terroru dronowego – ... Dobrze znana, że nie tylko trasa M14, ale na przykład także Chersoń. Los innych miast to jedynie kwestia czasu. Tak wygląda wojna na wyniszczenie. Za każdym sukcesem lub porażką zawsze stoi cena, która zawsze będzie nieproporcjonalnie wysoka w stosunku do realnych możliwości zapewnienia temu sukcesowi. I to właśnie ów próg tolerancji wobec ceny jest decydujący dla przetrwania. A zatem mówienie o osiągnięciu celu politycznego, zwycięstwie w wojnie dzięki taktycznym działaniom na polu walki czy nawet skutecznym uderzeniom na logistykę i krytyczną infrastrukturę – wyraźnie wykracza poza granice zdrowego rozsądku. Wtedy oczywiste jest, że informacja o poszczególnych taktycznych sukcesach na polu walki i bolesnych uderzeniach w logistykę oraz infrastrukturę zupełnie nie powinna nasuwać fantazji o rychłym zakończeniu wojny. Co dzieje się na polu walki? Oczywiste jest, że sytuacja na froncie rzeczywiście pozostała w impasie, który opisywałem pod koniec 2023 roku. Nasycenie pola walki bezzałogowymi systemami różnego typu oraz ciągła modernizacja prowadzą do stałego doskonalenia taktyki ich stosowania. Obecnie kwestia nie dotyczy nawet tego, jak utrzymać tę czy inną pozycję, lecz jak do niej dotrzeć lub przeprowadzić rotację czy ewakuację. Osiągnięcie jakiegokolwiek celu taktycznego odbywa się za cenę ogromnych strat, które są niewspółmierne do uzyskanych rezultatów. Dla Rosji ta opcja wprawdzie wciąż pozostaje dostępna, w konsekwencji dając Rosjanom możliwość koncentracji na wykonywaniu względnie istotnych zadań taktycznych, jak obecnie dzieje się z Kostiantyniwką, a wcześniej było z Pokrowskiem i Myrnohradem. Wykonanie takich samych zadań z naszej strony, z powodu braku środków ochrony przed nową bronią, a w konsekwencji – niemożność ciągłego tracenia dużej liczby ludzi, staje się coraz bardziej niemożliwe. Odpowiednio, właśnie teraz na polu walki pozostaje sytuacja, w której nie da się osiągnąć celów operacyjnych, nie mówiąc już o strategicznych, a rozwiązywanie zadań taktycznych odbywa się poza ogólną strategią i w konsekwencji nie wpływa na ogólną sytuację. Jednocześnie nawet utrzymanie obecnego impasu wymaga nie tylko znacznych środków, lecz także personelu. Na przykład operatorów BSP i ogniwa wsparcia, nie mówiąc już o piechocie, która ma utrzymywać tę czy inną teren. W rezultacie nie można mówić o zwycięstwie na polu walki ani dla Rosji, ani dla Ukrainy. Ponieważ z jednej strony Rosja nie może nawet teoretycznie okupować Ukrainy drogą wojskową, a Ukraina na razie nie może tą samą drogą wojskową deokupować zajętego terytorium. Wszystko, co opisano, co dzieje się na linii frontu, całkowicie odpowiada także sytuacji z niszczeniem logistyki i wyniszczaniem krytycznej infrastruktury. Oczywiste jest, że mimo odczuwalnej skuteczności takich uderzeń ich koszt i technologiczna zależność od, na przykład, składowej kosmicznej nie pozwalają wykorzystywać tego efektu jako długotrwałego argumentu strategicznego. To jedynie czasowe przejęcie inicjatywy, które mogłoby stać się rozstrzygające, lecz przy pokonaniu szeregu problemów, zarówno finansowych, jak i technologicznych, które wymagałyby wystarczająco dużo czasu na realizację. Jednocześnie, na przykład z powodu niestabilności sytuacji na Zachodzie oraz słabości w stabilności zarządzania tymi procesami, takie kroki są mało prawdopodobne. Ale znów, jeśli oczywiste jest, że w nowych warunkach nie da się stosować podejść z lat 2022–2023, to czy istnieją takie podejścia do oceny obecnej sytuacji? Mimo braku takiej metodyki w wymiarze matematycznym, czy mimo wszystko można odpowiedzieć na pytanie: czy Rosja przegrała? Przede wszystkim, co do zadeklarowanych przez Rosję celów politycznych można uznać, że Rosja ich nie osiągnęła, a zatem nie zwyciężyła. Jednak ten wniosek będzie sprawiedliwy tylko wtedy, gdy Rosja zgodzi się zakończyć wojnę. Oczywiście, to się nie stanie. Czy Ukraina zwyciężyła? W tym sensie, że Rosja nie osiągnęła swoich celów – tak. Ale po pierwsze, Rosja nie wycofała się z wojny i nie uznała porażki. Po drugie, Rosja okupowała duże terytoria, których Ukraina na razie nie będzie mogła odzyskać. I każda umowa pokojowa będzie bolesna w kwestiach terytorialnych. To jest oczywiste. Po trzecie, nawet zadając druzgocące ciosy rosyjskiej gospodarce, Ukraina pozostaje zależna od wsparcia finansowego i technologicznego oraz gromadzi mnóstwo wewnętrznych problemów, z którymi im dalej, tym trudniej sobie radzić. Po czwarte, Rosja w pełni to rozumie i liczy na wyczerpanie Ukrainy zarówno moralne, jak i fizyczne. Ponadto Rosja ma większy zapas zasobów, choć jakich, lecz własne możliwości kosmiczne i wyprzedza w produkcji, na przykład, pociski balistyczne. Ponieważ po prostu nie da się wyprodukować wystarczającej liczby systemów obrony przeciwlotniczej, aby temu przeciwdziałać. Po piąte, można ocenić, czy Ukraina zwycięża, a Rosja przegrywa, oceniając poziom międzynarodowego wsparcia. A ono wykazuje oznaki poważnego osłabienia z powodu odejścia USA od Ukrainy oraz istniejących rozbieżności w ramach Unii Europejskiej. Piękne sesje zdjęciowe i różnorodne fora mają efekt jednoczenia wokół Ukrainy, jednak wcale nie jednoczą Europy w walce z Rosją. A rosnące wymagania od naszych sąsiadów wobec nas świadczą o tym, że z przyszłością bezpieczeństwa europejskiego nie wszystko jest w porządku. Po szóste – to wojna na wyniszczenie. W niej nie będzie zwycięzców, lecz tylko pokonani. Do tej listy na razie należą Rosja i Ukraina, które mimo dążenia do przedstawienia pożądanego jako rzeczywistego, straciły więcej, niż zyskały. Ta lista będzie się rozszerzać. Zatem wojna, mimo impasu na froncie, trwa, rozszerzając zarówno instrumentarium jej prowadzenia, jak i stale wprowadzając korekty do celów politycznych stron. Dziś wojna na wyniszczenie wyszła daleko poza linię frontu i przeszła z jednej strony w niszczenie szlaków logistycznych i testowanie systemów obrony przeciwlotniczej, a z drugiej – w rywalizację o podatność krytycznej infrastruktury. Wszystko to całkowicie zmieniło paradygmat wojny z całkowitego rozgromienia przeciwnika lub kapitulacji na wzrost zagrożeń wewnętrznych z powodu wysokiej ceny ataków lotniczych i prób obrony przed nimi oraz tworzenie napięcia w społeczeństwie. To właśnie społeczeństwo ma rozstrzygnąć o losie wojny. Dlatego wojna nie ogranicza się do pola walki i faktycznie całkowicie zatarła granicę między nim a resztą kraju. Może to doprowadzić do tzw. efektu strategicznego, który może przynieść oczekiwane zakończenie wojny. Jednak perspektywa jego osiągnięcia dziś pozostaje wciąż mało prawdopodobna z powodu szeregu przyczyn. Główna z nich to na razie nieprzewidywalność zasobów finansowych, a w konsekwencji – niemożność gromadzenia i zachowywania rezerw na zdecydowane uderzenie. Zapasy rakiet, pocisków przeciwrakietowych i dronów pozostają obecnie głównym argumentem politycznym, a możliwości technologiczne i możliwości kosmosu – geopolitycznym narzędziem wpływu na te argumenty. Front pozostaje ważną areną wojny, jednak podejścia do jego oceny od dawna się zmieniły. Ruch linii styczności pozostaje informacyjnie i strategicznie ważny, zwłaszcza w perspektywie terytorialnej, lecz prawdopodobnie nie jest już decydujący dla zakończenia wojny, a jest jedynie jednym z argumentów. Dlatego jego utrzymanie i stabilizacja są niezwykle ważne. Co więcej, nawet zdobycze terytorialne, które wyglądały na strategiczne, na przykład lądowy korytarz na Krym z Mariupola, ze względu na rozwój postępu naukowo-technicznego nie tylko stały się bezużyteczne, ale także stały się istotnym argumentem w polityce. Podobny los spotkał także Krym, który z powodu swojej naturalnej podatności stał się nie zdobyczą, lecz rezerwatem minionych nadziei i zwycięstw. Półwysep znajduje się w rosnącej izolacji logistycznej, spowodowanej faktycznym przerwaniem lądowego korytarza wzdłuż północnego wybrzeża Morza Azowskiego w wyniku ataków naszych bezzałogowców. W konsekwencji strategiczne znaczenie lądowego korytarza, stworzonego z ogromnym trudem, zostaje bardzo mocno zakwestionowane. Na Krymie narasta kryzys paliwowy, występują przerwy w dostawach żywności i tym podobne. Czy podobny los nie spotka okupantów w okupowanych wsiach w obwodach chersońskim i zaporoskim? Prawdopodobnie tak. To jest przypadek, gdy jeśli nie możesz zabrać ze sobą tego, co ukradłeś, lepiej to zostawić. Wszystko to jest jedynie argumentem w ewentualnych negocjacjach, jednak, niestety, ten argument nie jest ostatni. Dalej to wszystko czeka także nasze duże miasta i ich infrastrukturę, o ochronie której trzeba natychmiast myśleć. Wojna na wyniszczenie nie charakteryzuje się liczbą zajętych lub wyzwolonych terytoriów. Tym bardziej nie są to pojedyncze rozwiązania technologiczne i ich natychmiastowe rezultaty. Wojna na wyniszczenie – to zdolność ludzi do znoszenia jej przedłużania oraz wsparcie międzynarodowe, skierowane nie tylko na pomoc, lecz także na fizyczne ograniczenie Rosji i kształtowanie przyszłego środowiska bezpieczeństwa. To złożony system wzajemnego oddziaływania i kierowania wszystkimi procesami wewnątrz państwa w niezwykle trudnych warunkach. Tylko to może pokazać rzeczywisty wynik i nakreślić zarys przyszłego zakończenia wojny. Szkoda, że analitycy tego nie widzą. Jednak nam od tego nie jest lżej. Szukając wyjścia, raz po raz wracamy do czegoś, co uczyni nasze życie łatwiejszym i koniecznie bez naszego udziału. Patrząc na zewnętrzną formę i nie zagłębiając się w istotę, znajdujemy NATO. Ta magiczna organizacja wojskowa raz po raz budzi nadzieję, raz po raz pobudza do rozwoju, lecz wciąż pozostaje chyba jedynym międzynarodowym wojskowo-politycznym sojuszem. Ktoś dziwi się, że przez 13 lat wojny w centrum Europy NATO nie podjęło żadnego działania bojowego, nie reagowało na wielokrotne prowokacje zarówno wobec samego bloku, jak i wobec krajów, które chroni. U kogoś to budzi zdziwienie, u kogoś ironię, a u większości – tradycyjny niepokój. My, Ukraińcy, którzy otrzymaliśmy i otrzymujemy pomoc, oczywiście szanujemy instytucję z prawie 80-letnią historią. Historią nie tylko służenia, lecz także rozwoju, rozszerzania i przestrzegania zasad, które w każdych warunkach mają ludzkie oblicze i zupełnie nieosiągalny wygląd właśnie z tego powodu. Dziś, w czasach dynamicznego rozwoju postępu naukowo-technicznego i w konsekwencji – rozwoju form i sposobów walki zbrojnej, NATO przeżywa bardzo trudne czasy. Faktycznie, największa wojskowo-polityczna organizacja świata pozostaje gotowa na wojnę przeszłości, wciąż dając nadzieję i doświadczając losów państw-członków. Ale, niestety, to nie jest główny problem sojuszu. Głównym problemem jest to, że ta organizacja powstawała w okresie „zimnej wojny”. Wojny, podczas której celem było uniknięcie konfliktu nuklearnego z ZSRR. Wszystko to było wyraźnie widoczne w ciągu 2023 roku, kiedy najważniejsze – to nie przekroczyć jakiejś czerwonej linii, wyznaczonej przez samą historię. „Zimna wojna” dawno się skończyła. Niezmienne pozostaje tylko NATO, zbudowane na strategii unikania konfliktów. Właśnie dlatego Ukraina dotąd nie jest członkiem sojuszu, mimo oczywistych korzyści z jej członkostwa. I właśnie dlatego widzimy jednoczenie wokół Ukrainy, ale nie jednoczenie przeciwko Rosji. Oto dlaczego ta wojna trwa. Takie podejście NATO nie ma perspektywy ani w wymiarze technicznym, ani politycznym. Nie dlatego, że NATO jest złe, lecz dlatego, że to sojusz starego świata, którego już nie ma. System bezpieczeństwa nowego świata zależy od tych, którzy ratują cały kraj w centrum Europy, i od tych, którzy są gotowi zjednoczyć wszystkich na tej drodze. I jeśli pierwsi – to my, Ukraińcy, to kto jest gotów być drugim – mam nadzieję, że wkrótce zobaczymy. Z serwisu agencji „Interfax-Ukraina”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Cena wojny: straty demograficzne Ukrainy w kontekście globalnym

Serhij MELNYCZUK, obrońca praw człowieka z Ługańska, laureat nagrody Ołeksy Hirnyka. Na jednym z niewielkich forów obrońców praw człowieka prelegent zapytał obecnych: jaka jest największa wojna na świecie po II wojnie światowej? Nikt nie potrafił udzielić dokładnej odpowiedzi. Okazało się, że obecnie za najkrwawszy konflikt na planecie od czasów II wojny światowej uważa się drugą wojnę domową w Kongu (1998–2002), która toczyła się na terytorium Demokratycznej Republiki Konga. Brało w niej udział ponad 20 ugrupowań zbrojnych z dziewięciu państw. W wyniku wojny oraz spowodowanych przez nią głodu i epidemii zginęło, według różnych szacunków, od 2,7 do 5,4 miliona ludzi. To, że większość ofiar (ponad 90%) zginęła nie w wyniku bezpośrednich działań wojennych, lecz z powodu chorób towarzyszących, niedożywienia i całkowitego załamania systemu ochrony zdrowia, skłoniło mnie do głębokich przemyśleń na temat ukrytych ofiar wojny rosyjsko-ukraińskiej. Przypomniałem sobie i kolegom dynamikę demograficzną ludności Ukrainy: - 1993 rok: odnotowano szczytową liczbę ludności Ukrainy – 52,2 miliona osób. - Początek 2014 roku (przed rozpoczęciem rosyjskiej agresji): 45,5 miliona osób. A oto jak oceniają liczbę ludności różne instytucje w bieżącym 2026 roku: - Instytut Demografii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy: około 29 mln osób (na terytorium kontrolowanym). - Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW): około 33,38 mln (z uwzględnieniem procesów migracyjnych). - ONZ/Worldometer: około 39,5 mln (prognoza globalna, która teoretycznie obejmuje ludność na tymczasowo okupowanych terytoriach oraz ukraińskich uchodźców za granicą). Nawet jeśli przyjąć najbardziej optymistyczne szacunki, Ukraina w ciągu trzech dekad straciła znaczną część swojego potencjału ludzkiego. Wojna nie zapoczątkowała tej tendencji, ale gwałtownie ją przyspieszyła i nadała jej nieodwracalny charakter. Gwałtowny kolaps demograficzny Ukrainy, który rozpoczął się od 1993 roku, osobiście oceniam jako długoterminową, celową dywersję Rosji. Odnosi się wrażenie, że celem było zniszczenie gospodarki Ukrainy i doprowadzenie jej do bankructwa. Nasza gospodarka w 1991 roku obiektywnie była najbardziej perspektywiczną spośród republik byłego ZSRR. Według obliczeń Kremla, wykrwawiona Ukraina miała z wyciągniętą ręką prosić się o ścisły sojusz z Rosją w ramach WNP, z późniejszym całkowitym pochłonięciem jej suwerenności. Po rozpoczęciu wojny rosyjsko-ukraińskiej w 2014 roku, kiedy pod okupacją znalazły się Autonomiczna Republika Krymu oraz poszczególne rejony obwodów ługańskiego i donieckiego, miliony ludzi zostały zmuszone do opuszczenia swoich domów. Pełnoskalowa inwazja w 2022 roku stała się katalizatorem gwałtownego spadku wskaźników demograficznych. Miliony kobiet i dzieci wyjechały za granicę, wielu młodych i perspektywicznych mężczyzn poszło bronić kraju. Wojna wpływa nie tylko na śmiertelność. Niszczy ona mechanizmy naturalnego przyrostu ludności. Ciągły stres i niebezpieczeństwo zmusiły tysiące par do odłożenia narodzin dzieci na „później”, miliony obywateli opuszczają kraj, a niepewność jutra zmniejsza gotowość ludzi do wiązania swojego życia z Ukrainą. Stres wpłynął nawet na fizjologię: zdrowie reprodukcyjne pogorszyło się z powodu chronicznego zmęczenia, niedożywienia w strefach przyfrontowych i traum psychicznych. Wojskowi, którzy wracają, często zmagają się z problemami z płodnością. Kobiety, które rodzą w schronach lub za granicą, rzadziej planują kolejne dzieci. Rok 2025 stał się kolejnym antyrekordem. Dzietność spadła o 4,5% w porównaniu z 2024 rokiem, śmiertelność – o 2%, ale stosunek pozostaje katastrofalny: na jedno niemowlę przypada prawie troje zmarłych. Współczynnik dzietności spadł poniżej 1,0 – jest to jeden z najniższych wskaźników na świecie. Szczególne zagrożenie stanowi odpływ młodzieży. To właśnie pokolenie, które powinno zakładać rodziny, rodzić dzieci i odbudowywać potencjał ludzki kraju po wojnie, coraz częściej wiąże swoją przyszłość z innymi państwami. Jeśli ta tendencja się utrzyma, skutki demograficzne wojny będą odczuwalne jeszcze przez kilka dziesięcioleci. Jeśli oceniać sytuację przez pryzmat skutków demograficznych, intensywność ludobójstwa narodu ukraińskiego przez Rosję stale rośnie. Dzieje się to zarówno poprzez zwiększenie skali działań wojennych i barbarzyńskich bombardowań pokojowych ukraińskich miast i wsi, jak i poprzez bezgraniczne maruderstwo ukrytych apologetów „ruskiego miru” w organach władzy państwowej Ukrainy. Suma czynników ostatniej dekady rodzi realną i przerażającą perspektywę: ryzykujemy zbliżenie się do skutków demograficznych charakterystycznych dla najcięższych konfliktów współczesności. Według szacunków ekspertów, ogólne straty demograficzne z powodu wojny sięgnęły 10 milionów osób, biorąc pod uwagę zabitych, nienarodzone dzieci i emigrantów. Najstraszniejsze skutki wojny mierzy się nie tylko zniszczonymi miastami czy liczbą poległych na polu bitwy. Czasami ujawniają się one po dziesięcioleciach – w wyludnionych wsiach, nienarodzonych pokoleniach i utracie potencjału ludzkiego całego narodu. Właśnie dlatego kwestia strat demograficznych Ukrainy musi być rozpatrywana nie jako statystyka, lecz jako jeden z kluczowych elementów bezpieczeństwa narodowego. stada” albo utrata swojego statusu (jak w przypadku Wasyla Kyryłowycza) — to niemal taki sam stres, jak zagrożenie fizyczne. W Ukrainie jesteś kierownikiem działu czy zastępcą dyrektora, głównym księgowym czy topowym menedżerem, swój chłop. Ale tutaj latają rakiety, szachedy, drony. Czyha śmierć. Na emigracji większość staje się “nikim” (twój dyplom nie jest uznawany, twój język jest niedoskonały, pracujesz w magazynie albo jako sprzątacz, żeby przeżyć). Tracisz swoje społeczne oblicze, a to dla wielu (zwłaszcza kobiet) staje się nie do zniesienia. Straszniejszym niż ostrzały i strach. Dodajcie do tego samotność, rozpacz, brak urządzenia w życiu codziennym itd. W domu pomagają nawet ściany. Znasz “zasady gry”: rozlega się alarm — biegniesz do schronu. Tutaj język ojczysty, swój mentalitet: “Nowa Poszta”, sklepy ATB, lekarz rodzinny, kawa rano ze swojej filiżanki. Choć to stres, ale zrozumiały. Za granicą – wszystko jest obce. I totalna niewiadoma, całkowita bezradność wyczerpują układ nerwowy silniej, niż codzienne ostrzały w domu. Niż nieunikniona śmierć, która czyha na każdym kroku. I ci, którzy wracają, oni nie są “szaleni” czy “nieodpowiedzialni”. Oni po prostu dokonują swojego wyboru. Nie byliście jeszcze w ich skórze? Spróbujcie — i nie będziecie wtedy osądzać. Lepiej być w domu kimś, niż na obczyźnie – nikim. To nie jest ani dobrze, ani źle. To po prostu różne strategie przetrwania. Tylko tyle...

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Paradoks powrotu

Włodymyr ZAJIKA Wspominam, jak w odległym i pomyślnym 2007 roku wracałem do domu z odwiedzin u starszej córki, która mieszka w Niemczech. Towarzyszem podróży w autobusie stał się rodak z Doniecka, który dopytywał o życie w stolicy górników, o ceny, o sytuację, o zmiany, które zachodziły. Słuchał z takim łapczywym zainteresowaniem każdego mojego słowa, że nie wytrzymałem i zapytałem, dlaczego go to tak poruszyło. Wtedy opowiedział mi historię swojego życia. Okazało się, że jest rdzennym donieczaninem, przez wiele lat pracował w znanym hutniczym zakładzie, gdzie osiągnął pewien awans zawodowy. Jego żona również pochodziła z kręgu nomenklatury – była kierowniczką wiodącego wydziału w nie mniej znanym przedsiębiorstwie zbrojeniowym. Mieli trzypokojowe mieszkanie w centrum miasta, samochód, daczę – żyć i nie narzekać. Lecz na przełomie dwóch epok, pod koniec lat dziewięćdziesiątych, ich syn z rodziną wyjechał na stałe do zamożnej Bawarii, gdzie szybko się zaaklimatyzowali w nowych warunkach. A z czasem sprowadzili do Niemiec także rodziców, którzy wyprzedali wszystko w Doniecku, kupili mieszkanie na nowym miejscu, samochód, rzekomo wszystko dobrze. „Ale rozumiesz – gorączkował się mój nowy znajomy Wasyl Kyryłowycz – my tu jesteśmy obcy!” Oczywiście rozumiałem rodaka i szczerze mu współczułem. Dopiero co, jak mówią, „z błota w książęta”, a teraz znowu z powrotem. Wasyl Kyryłowycz z czasem opanował obcy język na poziomie codziennym, zatrudnił się jako sprzątacz toalet i pomieszczeń gospodarczych w restauracji (czujecie różnicę, przecież w domu był jednym z kierowników wielkiego przedsiębiorstwa przemysłowego), ale zdołał przezwyciężyć siebie. Żona natomiast – nie. Najpierw zatrudniła się jako pomocnica kuchenna w tej samej restauracji, jednak długo nie wytrzymała. Potem sprzątała w przedszkolu, ale i tam jej dusza nie wytrzymała (a to po tym, jak była kierowniczką wydziału w firmie zbrojeniowej!). „Wyobrażasz sobie – mówił dalej Wasyl Kyrylowycz – ja jestem w pracy, wśród ludzi, choćby i obcych, a ona leży w domu jak kłoda, patrzy milcząco w sufit i płacze. Nawet wynająłem psychologa, ale nie pomogło. Nie wytrzymałem, więc teraz znowu jadę do domu, chcę kupić choćby jakieś mieszkanie i wrócić, bo tak długo nie wytrzymamy”. Nie wiem, jak potem potoczyły się ich losy... Obecnie sytuacja się powtarza, choć z pewnymi korektami wynikającymi z bieżącego stanu rzeczy. Wtedy były czasy pokoju, a teraz wojna. Teraz zaczęło się obserwować inny paradoks powrotów – z bezpieczeństwa ludzie zaczęli jechać w… niebezpieczeństwo. Ale – do domu. Oto co mówi psycholożka Iryna Kowal: „Ostatnio pytają mnie (czasem ze zdziwieniem, czasem z potępieniem): «Dlaczego oni wracają? Przecież w Europie jest pomoc, bezpieczeństwo, cisza. A oni ciągną rodziców i dzieci pod ostrzał». Tak, na pierwszy rzut oka wygląda to nielogicznie, bo instynkt samozachowawczy powinien dyktować coś przeciwnego: «Nie jedź tam, gdzie strzelają!» Ale nie zawsze i nie wszystko poddaje się elementarnej logice, bo ludzka psychika jest bardziej złożona niż zwykłe instynkty. Jako specjalistka, Iryna uważa, że za taką „nielogiczną” decyzją stoi wybór między dwoma rodzajami strachu. Między fizycznym niebezpieczeństwem a społeczną śmiercią. Bo dla naszego mózgu bycie „wygnanym z”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Pamięci towarzysza broni

W tych dniach w Równem odbyło się znaczące wydarzenie – na budynku przy ulicy Княгині Ольги 14, gdzie od 1995 roku mieszkał Ołeksij Tymofijowycz Zawarotnij, uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową ku jego czci z inicjatywy Równieńskiej Obwodowej Organizacji „Młodego Ludowego Ruchu Ukrainy” (Ihor Troszyn). Ołeksij Zawarotnij (24 listopada 1948 roku – 6 lutego 2025 roku) pozostawił jasny ślad w kulturalnym i duchowym życiu Ukrainy. Zasłużony artysta Ukrainy, aktor Równieńskiego Obwodowego Ukraińskiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego, dramaturg, poeta, scenarzysta, reżyser, pedagog, profesor Katedry Reżyserii Teatralnej Równieńskiego Państwowego Uniwersytetu Humanitarnego, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, należy do grona artystów, których twórczość i obywatelska postawa stały się przykładem służby ukraińskiej kulturze. Podczas uroczystości odsłonięcia przewodniczący Równieńskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tara-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

starą, w znacznej mierze poradziecką matrycę i nie daje państwu nowej legitymizacji. Co więcej, zmiana zasadniczych rozdziałów i tak wymaga ogólnoukraińskiego referendum, czyli zwrócenia się do władzy ustawodawczej narodu. Wychodzi na to, że nawet droga poprawek nie omija najtrudniejszego pytania. Druga droga – uchwalenie jakościowo nowej Konstytucji, ponowne założenie republiki (o czym mówię od 2004 roku). Daje ona pełnowartościowy akt woli narodu i nową legitymizację, pozwala zbudować całościowy model i uwzględnić doświadczenie wojny. Jej ryzyka też są realne: nowe konstytucje są kruche. Według obliczeń Toma Ginsburga i Zachary'ego Elkinsa około 15 procent z nich nie przeżywa nawet roku. W warunkach okupacji części terytorium Ukrainy i przebywania milionów obywateli za granicą pojawia się bolesne pytanie: kto dokładnie uosabia naród, który uchwala nową Konstytucję. I co najważniejsze: obowiązująca Ustawa Zasadnicza nie zawiera procedury własnej zmiany, więc nowy akt ryzykuje powstanie drogą pozaprawną. Jest to coś, co można nazwać pułapką legitymizacyjną. Jest też trzecia droga, najbardziej kusząca i najniebezpieczniejsza: po wojnie zostawić wszystko tak, jak jest. Zmęczenie, brak zasobów, strach przed rozkołysaniem łodzi będą pchać właśnie do tego. Ale zachowanie konfliktowego modelu oznacza zakonserwowanie ręcznego sterowania i nieokreślonej odpowiedzialności na dziesięciolecia, a zatem z góry zgodzenie się na słabe państwo. Cenę takiej decyzji już znamy: jest ona zbyt wysoka, by płacić ją po raz drugi. Co więcej, cena może wzrosnąć nieproporcjonalnie do naszej lekkomyślności. Właśnie dlatego błędnym wydaje się rozpowszechniony pogląd: najpierw zwyciężymy, a Konstytucją zajmiemy się po wojnie. Takie podejście prowadzi do utraty czasu, a w konsekwencji może drogo kosztować. Prawny fundament ponownego założenia republiki trzeba przemyśleć już teraz, póki trwa wojna. Przyczyna jest prosta i surowa. Najaktywniejsi obywatele, najbardziej niezadowoleni z jakości starego państwa, poszli na front, by je bronić. Oni bronią przyszłości, a nie przeszłości. Nie będą chcieli wracać do odnowionej przeszłości. Jeśli po zwycięstwie zaproponujemy im to samo słabe, konfliktowe, nieefektywne państwo, to otrzymamy konflikt wewnętrzny ze sprawiedliwym z ich strony pytaniem: co wy, cywile, zrobiliście dla wzmocnienia państwa w czasie opłaconym naszą krwią? Zatem potrzebujemy nie odnowienia starego, a zbudowania jakościowo nowej republiki. Jest jeszcze jedna kalkulacja. Jeśli Rosja nie przegra wojny i nie stanie się demokratyczna, zakończenie działań wojennych będzie tylko pauzą, przejściem w zimną fazę z wyścigiem przygotowań do nowej wojny. Wytrzymać taką konfrontację przez lata zdolne jest tylko silne państwo z efektywnymi instytucjami. Słaba podstawa konstytucyjna w takich warunkach jest nierozsądkiem, na który nie możemy sobie pozwolić. Zatem, być może, rozsądnie jest połączyć silne strony pierwszych dwóch podejść: dać pierwszeństwo logice ponownego założenia, ale zrealizować ją w sposób legitymny i z zachowaniem ciągłości prawnej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Konstytucja dla państwa w stanie wojny: czas na przemyślenia

Czy obowiązująca Konstytucja Ukrainy odpowiada wyzwaniom wojny? Właśnie to pytanie w swoim artykule stawia doktor nauk z zakresu administracji publicznej, profesor Wasyl Kujbida. Autor proponuje spojrzeć na Ustawę Zasadniczą nie tylko jako na dokument prawny, ale jako na fundament odporności i konkurencyjności państwa. Dlaczego, jego zdaniem, problem nie tkwi w poszczególnych artykułach, lecz w samym modelu konstytucyjnym? Czy Ukraina potrzebuje poprawek, czy warto mówić o nowej Konstytucji, która opierałaby się na odnowionej umowie społecznej? Zapraszamy do dyskusji. Jego zdaniem główne pytanie polega na tym, czy sam model konstytucyjny Ukrainy odpowiada wyzwaniom wojny, powojennej odnowy oraz długoterminowego rozwoju państwa w nowym świecie, który rodzi się na naszych oczach. Wasyl KUJBIDA, doktor nauk z zakresu administracji publicznej, profesor. Trzydzieste urodziny obowiązującej Konstytucji Ukraina świętowała pod rakietami. Jest to powód, by powiedzieć: państwo, które zbudowaliśmy zgodnie z tą Ustawą Zasadniczą, okazało się niewystarczająco silne, aby szybko poradzić sobie z próbami, które przypadły w udziale jemu i nam. Rzecz nie w niedoskonałych sformułowaniach poszczególnych artykułów. Problem jest głębszy i bardziej niebezpieczny. Ukraiński model konstytucyjny słabo radzi sobie z głównym zadaniem, dla którego w ogóle istnieją konstytucje: dać społeczeństwu silne, sprawne i rozliczalne przed nim państwo. W czasie pokoju za tę słabość płaciliśmy korupcją i chaosem rządzenia. Na wojnie płacimy za nią życiem. Ta wojna toczy się nie tylko w formie zbrojnej. Trwa ona jednocześnie w płaszczyźnie informacyjnej, edukacyjnej, znaczeniowej, duchowej, kulturowej i innych. I właśnie tutaj szczególnie widać, że państwo często reaguje z opóźnieniem. W znacznej mierze tłumaczy się to tym, że w obecnym polu prawnym nie nadąża ono za charakterem współczesnej wojny. Ustawodawstwo regulujące bezpieczeństwo jest w wielu aspektach przestarzałe. Normy pisane dla innej epoki wymagają uczciwego audytu: co zaadaptować do nowych warunków, co uchylić, a co stworzyć na nowo. Bez tego wczorajsze słabości stają się jutrzejszymi porażkami. U podstaw tego leży Konstytucja Ukrainy, która sama wymaga przeglądu. Nie chodzi o wnoszenie zmian do Konstytucji w czasie stanu wojennego, co jest wprost zabronione przez Ustawę Zasadniczą, lecz o przygotowanie koncepcji przyszłej reformy konstytucyjnej, którą będzie można zrealizować po ustaniu jego obowiązywania. W czym obecny model konstytucyjny już nie odpowiada wyzwaniom czasu? Pierwsza i najgłębsza wada polega na tym, że Konstytucja Ukrainy nie zarządza realną władzą. Karl Loewenstein rozróżnił kiedyś konstytucje, które rzeczywiście ograniczają władzę, i te, które jedynie przykrywają jej istniejący podział. Nasza Ustawa Zasadnicza coraz bardziej osuwa się do drugiej kategorii. Wiele z tego, co napisano, nie działa, wiele z tego, co rzeczywiste, nie jest zapisane, a rozbieżność między de iure i de facto stała się stałym stanem państwa. Druga wada jest wbudowana w samą konstrukcję władzy. Konstytucja Ukrainy z 1996 roku podzieliła władzę wykonawczą między Prezydenta a Gabinet Ministrów Ukrainy. Przy zmianie modelu prezydenckiego na inny ten podział pozostawał i rodził konflikty między nimi. Komisja Wenecka ostrzegała przed niebezpieczeństwem stworzenia podwójnej władzy wykonawczej. Ale mimo dwóch zmian formy rządów problem pozostał nierozwiązany, a administracja państwowa – nieefektywna. Na tak chwiejnej podstawie trudno budować silne, stabilne i konkurencyjne państwo, a wręcz jest to niemożliwe. Trzecia wada logicznie wynika z drugiej. Bez należytego systemu hamulców i równowagi, bez silnej i uczciwej władzy sądowniczej władza wykonawcza coraz bardziej koncentruje się w jednym, silniejszym politycznie ośrodku. W praktyce kluczowe decyzje dojrzewają w Biurze Prezydenta Ukrainy oraz Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony, podczas gdy rząd i parlament tracą podmiotowość. Koncentracja władzy przy braku odpowiedzialności za jej realizację/bezczynność nie daje możliwości systemowi administracji publicznej stać się efektywnym, niszczy go. Ręczne sterowanie jest wygodne dla tych, którzy nieodpowiedzialnie rządzą, i zgubne dla państwa, któremu potrzebne są efektywne instytucje, a nie reżim ciągłej ingerencji z góry. Problemy obecnego modelu konstytucyjnego przejawiają się nie tylko na poziomie władzy centralnej. Nie mniej odczuwalne są tam, gdzie obywatele codziennie wchodzą w interakcje z państwem. Czwarta wada dotyczy przede wszystkim samorządu terytorialnego. Od początku uformowano go jako nieefektywny, czyniąc go systemem regionalnym i stawiając obok równie nieefektywne, ale konkurujące z nim administracje państwowe. Decentralizacja władzy publicznej powinna była zmienić sytuację, ale nie dokończono jej w porę, a samorządu regionalnego Konstytucja Ukrainy w ogóle nie przewiduje. Państwo, nieefektywne tam, gdzie żyją obywatele, przegrywa konkurencję zarówno o człowieka, jak i o inwestycje oraz zaufanie. Piąta wada stała się krytyczna podczas wojny. Ogłosiwszy naród jedynym źródłem władzy, Konstytucja Ukrainy nie dała mu skutecznego sposobu na sprawowanie tej władzy. W czasie pokoju wyglądało to na wadę teoretyczną. Dzisiaj, kiedy wybory nie są przeprowadzane, a pełnomocnictwa organów wybieralnych władzy publicznej są przedłużane poza mandat elektoralny, mamy do czynienia z tym, co badacze nazywają problemem nieobecnego suwerena. Naród formalnie jest źródłem władzy, ale nie ma głosu instytucjonalnego, a zasób zaufania społecznego i bezpośredniego potwierdzenia mandatu ludowego stopniowo się wyczerpuje. Problem nieobecnego suwerena ma również bardzo praktyczny wymiar. Przed państwem może stanąć konieczność podjęcia decyzji, których nie warto podejmować bez bezpośredniego głosu narodu: warunki pokoju, gwarancje bezpieczeństwa, przyszła architektura bezpieczeństwa. Nie dotyczy to integralności terytorialnej, która zgodnie z artykułami 2 i 157 Konstytucji Ukrainy należy do jej niezmiennego rdzenia, więc oddać terytorium nie może ani władza, ani nawet naród w referendum. Jednak w kwestiach dopuszczalnych dotyczących pokoju i bezpieczeństwa obecny model nie daje legitymizowanego mechanizmu, za pomocą którego władza mogłaby oprzeć się na woli obywateli. Próba improwizacji takiego mechanizmu w biegu, środkami politycznymi, a nie prawnymi, może pogłębić kryzys, zamiast go rozwiązać. Państwo, które nie ma niezawodnego sposobu usłyszenia własnego narodu w decydującym momencie, jest wrażliwe. Razem te wady tworzą model państwa, w którym realna praktyka coraz bardziej oddala się od zasad konstytucyjnych. Dla państwa w stanie wojny nie jest to już problem teoretyczny, lecz kwestia jego odporności w długotrwałej wojnie, zdolności do rozwoju i szybkiej powojennej odnowy, wzmocnienia jego konkurencyjności w nowym powojennym świecie. Właśnie dlatego dyskusja o Konstytucji Ukrainy wykracza dziś daleko poza granice nauki prawa i staje się kwestią przyszłości państwa ukraińskiego. Właśnie dlatego pojawia się zasadne pytanie: czy wystarczą kolejne zmiany w Konstytucji Ukrainy, czy problem leży znacznie głębiej? Łatanie nie ratuje. Przez trzydzieści lat Konstytucję Ukrainy zmieniano siedem razy i niemal za każdym razem zmiany te nie usuwały problemów systemowych, a jedynie je pogłębiały. Formę rządów zmieniano pod kątem politycznego momentu i, oczywiście, nie systemowo. W 2010 roku zmienił ją nawet nie parlament i nie naród, a Sąd Konstytucyjny swoją decyzją, co stało się jednym z czynników uzurpacji władzy i przesłanką Rewolucji Godności. Wspólna cecha wszystkich tych zmian jest jedna: były reaktywne, punktowe, bez jednolitej koncepcji. Ile by łatek nie nakładano na błędną konstrukcję, ona znów będzie odtwarzać te same konflikty. Dlatego rozmowa o kolejnych poprawkach, oderwana od pytania o sam model państwa, skazana jest na pozostanie mało produktywną. Ukraina nie jest wyjątkiem. Świat szybko się zmienia i wraz z nim zmieniają się konstytucje. Po wydarzeniach 2022 roku Kazachstan znacząco odnowił Ustawę Zasadniczą. Grecja rozpoczęła szeroko zakrojony przegląd Konstytucji, proponując nowe podejścia do regulacji kwestii sztucznej inteligencji, sprawiedliwości międzypokoleniowej oraz polityki klimatycznej. Państwa coraz częściej rewidują swoje modele konstytucyjne, reagując na nowe wyzwania w zakresie bezpieczeństwa, technologii i gospodarki. Wraz z kształtowaniem się nowego świata z nową gospodarką, konkurencją, bezpieczeństwem, tendencja ta będzie się tylko nasilać. Dla Ukrainy oznacza to prostą rzecz. Zachowywanie wewnętrznie sprzecznego modelu konstytucyjnego oznacza tracenie czasu i przewag konkurencyjnych jeszcze przed rozpoczęciem powojennej odnowy (modernizacji) i zakończeniem formowania się nowego świata. Właśnie dlatego dla nas pytanie polega już nie na tym, czy zmieniać Konstytucję, a na tym, kiedy i jak to zrobić, aby nowy model wzmocnił państwo, a nie odtworzył stare sprzeczności. Jaki powinien być konstytucyjny model silnego państwa? Przede wszystkim powinien on umożliwić stworzenie państwa zdolnego do podejmowania decyzji i ponoszenia za nie odpowiedzialności. Przełamać dualizm władzy wykonawczej, zapewnić niezawisły sąd i efektywne zarządzanie publiczne (samorząd lokalny i administrację państwową). Nie mniej ważne jest, aby Konstytucja utrwalała podmiotowość państwa ukraińskiego i narodu politycznego, stwarzała większe wspólne możliwości dla obywateli i nie hamowała rozwoju instytucji. Wreszcie, powinna być obliczona nie na wyzwania przeszłości, a na państwo, które się uczy, adaptuje i jest zdolne do działania w warunkach ciągłych nieprzewidywalnych zmian. Właśnie taka Konstytucja może stać się podstawą konkurencyjnego państwa XXI wieku. Utrata któregokolwiek z tych czterech składników oznacza utratę zdolności państwowych. Obecny model konstytucyjny nie gwarantuje żadnego z nich. Właśnie dlatego wymaga on nie kosmetycznych zmian, a przemyślenia na nowo. Trzy drogi, jeden rozsądny wybór. Po wojnie znajdziemy się na rozdrożu. Pierwsza droga to systemowy przegląd obowiązującej Konstytucji Ukrainy. Zachowuje on ciągłość prawną, jest szybszy i bardziej zrozumiały dla partnerów międzynarodowych. Właśnie taką drogę tradycyjnie preferuje Komisja Wenecka. To są jej mocne strony. Ale słabe strony tej drogi również są poważne. Zachowuje ona

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

publicznego monologu wojskowego – inwalidy współczesnej wojny. …Na zatłoczonym przystanku transportowym – narzekania i oburzenie: długo nie ma oczekiwanego trolejbusu, bo znowu „odłączyli światło”. Ze strony dorosłych biadolenie („chociażby nie spóźnić się na ulubiony serial – na czas włączyć pralkę – wpaść do przedszkola po dzieciaka”). Z drugiej strony – młodzieńcza niecierpliwość, przeplatana żartami i dowcipami w takim samym surżykowym wydaniu. Grupa rośnie, podchodzą coraz to nowi „goście”: „Prywiet!”, „Prywiet!”. Chłopcy (na oko w starszym wieku nastoletnim) żałują, że nie uda się „oderwać na całego poza akademikiem”, „nażartować i naśmiać się do woli” przed godziną policyjną. Od najgłośniejszego, któremu, nawiasem mówiąc, wystawała spod kurtki wyszywanka, posypały się już wyborne moskiewskie przekleństwa. I tutaj – stop: przed wesołymi rozmówcami nie wiadomo skąd wyrosły dwie postacie: jedna na „żelaznej” nodze w mundurze Sił Zbrojnych Ukrainy, a druga – w czapce typu mazepinka, należąca do byłego małoletniego więźnia politycznego GUŁAG-u. Zszokowani młodzieńcy w mig rozpoznali tych, których wystąpień słuchali w ramach patriotycznego wydarzenia. Znajomość kontynuowano ostro zaakcentowanym pytaniem „Dokąd będziemy z tym 'prywietem'?” oraz emocjonalnym wyjaśnieniem, do jakiego czarnego dnia może doprowadzić bezceremonialne zmoskwiczenie ojczystego języka. Mówił młodszy, a starszy przy tym patrzył na natychmiast spolegliwych słuchaczy z takim niewysłowionym bólem, że podniesienie wzroku było dla nich wyraźnie ponad siły. Do nadjeżdżającego trolejbusu wszyscy wsiadali w milczeniu – i żartownisie, i stateczne gospodynie. Być może jednak z rozmyślaniem nad monologiem, który kończył się słowami klasyka, przekonująco skłaniającego rodaków do uświadomienia sobie, kim jesteśmy – narodem czy tłuszczą. Być może? Ale kiedyż to oczyszczające samoświadomość stanie się możliwe dla reszty podobnych? memorialny projekt „Chersoń. Krok w wieczność”, który uwiecznia pamięć obrońców Ukrainy oraz cywilnych ofiar rosyjskiej agresji. Emocjonalnym stało się wystąpienie pierwszego zastępcy naczelnika Chersońskiej Miejskiej Administracji Wojskowej rejonu chersońskiego obwodu chersońskiego Mychajła Łynećkiego. Mówił on o niezłomności Chersonia, który po deokupacji, pomimo ciągłego niebezpieczeństwa i wrogich ostrzałów, kontynuuje życie pełnowartościowym życiem kulturalnym. Mieszkańcy miasta czytają książki, odwiedzają muzea, festiwale i wydarzenia artystyczne. „W tym jest sens życia. Chersoń żyje pomimo wszystko” – podkreślił. Na zakończenie uczestnicy skonstatowali potrzebę dalszej współpracy między instytucjami kulturalnymi, edukacyjnymi i społecznymi w celu wzmocnienia ukraińskiej przestrzeni językowej, zachowania narodowego dziedzictwa kulturowego oraz wsparcia nowych projektów artystycznych. Spotkanie „Ukraiński – język Bohaterów” jeszcze raz udowodniło: dopóki żyje ukraińskie słowo – żyją pamięć, kultura i Ukraina.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Dopóki będziemy „z priwietem”?

Praktycznie oznacza to, że podczas wojny powinny trwać fachowe i społeczne przygotowania do nowego modelu konstytucyjnego bez podejmowania jakichkolwiek decyzji, a po zniesieniu stanu wojennego – rozpocząć się jego prawomocne ukształtowanie w procedurach określonych przez Konstytucję. Właśnie takie podejście pozwala połączyć wolę ustrojodawczą narodu z zasadą sukcesji państwa. Innymi słowy, nie chodzi o zerwanie z obowiązującym porządkiem konstytucyjnym, lecz o jego odnowienie w ramach sukcesji państwa. Nie o Konstytucję – o państwo. Efektywne zarządzanie państwem i samorząd terytorialny, rozliczalna władza publiczna, niezależny sąd nie są abstrakcyjnymi wartościami, lecz bezpośrednimi warunkami konkurencyjności państwa, które po wojnie będzie rywalizować o ludzi, kapitał i miejsce w świecie. Konstytucja w tym sensie nie jest formalnością prawną, lecz instrumentem rozwoju lub, przeciwnie, jego hamulcem. Konstytucja jest wolą narodu i godnością narodu, a nie prezentem, który państwo robi swoim obywatelom. Niepodległość jest codzienną walką, a praca nad Ustawą Zasadniczą państwa, które chcemy zostawić dzieciom, jest częścią tej walki. Wojna dała Ukrainie rzadką okazję, by stać się jakościowo innym państwem. Zmarnować ją, powracając po zwycięstwie do starego modelu, byłoby porażką nie mniejszą niż wojenna. Dlatego główne pytanie Dnia Konstytucji brzmi: jaką chcemy widzieć Ukrainę po wojnie? Odpowiedź na nie zależy od tego, czy zdołamy już dziś położyć fundamenty nowego modelu konstytucyjnego – państwa zdolnego przetrwać wojnę, odnowić się (zmodernizować) po niej i skutecznie rozwijać się dalej w konkurencyjnym świecie. Jewhen ZABIJANOW. 28 czerwca, w Dniu Konstytucji Ukrainy, w Muzeum Książki Ukraińskiej Odeskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej imienia M. S. Hruszewskiego odbyło się wydarzenie twórczo-oświatowe „Ukraiński – język Bohaterów”, które stało się jednym z kluczowych wydarzeń programu kulturalno-oświatowego IV Południowego Szewczenko-rock-festiwalu „Kobziarz”. W przestrzeni muzealnej zebrali się przedstawiciele twórczej inteligencji, pedagodzy, bibliotekarze, działacze kultury, aktywiści społeczni oraz młodzież, zjednoczeni wspólnym dążeniem do utwierdzania języka ukraińskiego jako nieodłącznego składnika tożsamości narodowej. Przed rozpoczęciem wydarzenia uczestnicy zapoznali się z wystawą fotograficzną „Wytrwałość” fotodokumentalisty z Chersonia Ołeksandra Korniakowa – projektem poświęconym niezłomnym ludziom, którzy nawet w najtrudniejszych czasach pozostają strażnikami życia w rodzinnym Chersoniu. Symboliczną kontynuacją były ukraińskie melodie w żywym wykonaniu na bandurze oraz społeczne spoty wideo o języku ukraińskim i walce o niepodległość. Uroczyste roz-. Olesia KOWALCZUK, zasłużony nauczyciel Ukrainy Wierzy się, że przesunąwszy wzrokiem po tytule, nikt z czytelników nie pomyśli posądzić autorkę o pogardę (nie daj Boże!) wobec kogoś z pokrzywdzonych przez los. Obecnie mowa będzie o obywatelskiej odpowiedzialności za zdrowie mentalne ojczystego języka, a przy okazji tożsamości narodowej. A konkretniej w tym kontekście – o niepokojącym niedocenianiu w szerokiej przestrzeni językowej tej zgubnej siły, którą niesie w sobie nowa surżykizacja. Zatem utrwalony w tytule „priwiet” należy postrzegać jako zbiorowy obraz ukrytej agresji językowej, która daje o sobie znać w odmienianiu naszych rodzimych słów obcymi oraz w bezceremonialnym ich mieszaniu. Stąd posługiwanie się takim „priwietem” to jawny i z jakiegoś powodu nieuświadomiony udział w przekształcaniu języka ukraińskiego w okaleczony do półprzytomności język małoruski. Mimo wszystko, podczas gdy w pełni uzasadnienie przeciwko „wąskojęzyczności” lub rozwydrzonej wulgarności przytomni ludzie występują stale, podstępna rola surżyka w większości jest tolerowana. Samozwańczy adwokaci wciąż powtarzają, że ma on prawo do istnienia jako język potoczny, ludowy. Ludowy? Ale jakiego ludu, pyta się w zadaniu. Czyżbyśmy byli tym ludem, który bezmyślnie lekceważy odziedziczone dobra duchowe? Językonośna gałąź drzewa rodowego może nieodwracalnie obumrzeć, na co gotowi są chyba tylko niepamiętliwi mankurci. Zatem – o przeciwdziałaniu, o konieczności aktywnego oporu w celu niedopuszczenia do smutnego finału. Nie, my nie jesteśmy za fanatyczną sterylnością, nie za sztuczną wyrafinowanością w codziennym porozumiewaniu się. I – w żadnym wypadku nie za dyskomfortem tych surżykojęzycznych, którzy w odpowiedni sposób próbują (wiwat!) przejść na ukraiński. Ale jesteśmy kategorycznie przeciwko „rozukrainianiu” naszej potężnej słownikowej pełni, przeciwko bezmyślnemu kultywowaniu obłudnego zachowania językowego. Bo przed kim swego czasu ostrzegał nasz mądry językoznawca Ołeksandr Potebnia: „Umrze język w ustach ludu – i już nie odrodzi się więcej”. I tutaj wypada przyznać, że do tej niewesołej refleksji autorkę skłoniła niedawno facebookowa przygoda. Pewnego razu, nasłuchawszy się gęsto przesyconych rusycyzmami przepisów kulinarnych od popularnej mistrzyni kuchni, nie udało się powstrzymać od rady, by uważniej śledzić kulturę języka. Mówiąc, że dbając o skuteczność propagowania smacznych przepisów, nie warto zapominać o roli czynnika językowego – przynajmniej radzić klientom nie „drobno kroić każdą marchewkę” (używając rosyjskich zapożyczeń), a drobno siekać każdą marchewkę, nie „dobrze podsmażać”, a ładnie podsmażać, nie „dodawać koperek”, a dodawać koper itp. W odpowiedzi ze strony zwolenników celebrytki – wielodniowa lawina oburzenia i wyrzutów. „Najprzyjemniejsze” z nich podawano skrajnie otwarcie: „Zamknij pysk!”, „Skończona”, „Chory człowiek, lecz się!”, „Jak już ci naziści znudzili!”. Nieco łagodniejsze komentarze towarzyszyły wyjaśnieniom, że czepianie się poziomu językowego na stronie kulinarnej to „po prostu kapiec”. I że poprawny język ma miejsce chyba tylko na szkolnych lekcjach, a „w życiu ono nikomu niepotrzebne”. Słowem, zamiast wniknięcia w istotę podpowiedzi – złośliwe nękanie „języczniczki”, a do tego z wyraźnym (kto by wątpił?) ukrainofobicznym posmakiem. Czyż ten mimowolny przekrój opinii publicznej nie jest wyraźnym potwierdzeniem nakreślonego niepokojącego problemu? I niech tę kucharską filozofię należałoby przypisać specyficznemu poziomowi audytorium, gdyby ona nieustannie nie odbijała się echem w nieogarnionym otoczeniu codziennym (a co szczególnie – z ust wykształconego ogółu). Bywa, że też sił nie wystarcza, by słyszeć na każdym kroku ten sam odrażający „priwiet” z mnóstwem adekwatnych nowotworów (teraz, oczywiście, krócej, bezbłędnie, trzeba, jeśli, typu, dziewczynki, wow, okej…). Jednak przy próbie podzielenia się nieprzyjemnymi wrażeniami natrafiasz jeśli nie na typowego toleranta, to na kogoś obojętnego. I to u nas – na Wołyniu! W kraju, gdzie chętnych do „sztokania-kakania”, „pszekania” czy „szprechania” dość niedawno (pamięta się z dzieciństwa w latach 50.), ostro potępiano i jadowicie wyśmiewano, czyli stawiano do pionu bez żadnych ceremonii. Czyż nie nadszedł czas wziąć się jak najaktywniej za odrodzenie honorowej tradycji przodków – a zwłaszcza z uwagi na zachwaszczenie ojczystej przestrzeni językowej głównie rusycyzmami i pokrewnymi tworami? Czyli – zasadniczo zawrócić z błędnej drogi, bo ona prowadzi do zbliżenia, zagrażającego zlania się z językiem, z jednorodnym „ruskim mirem”. Ale gdzie tam, nawet huk śmierci nad głową u wielu, wielu osób nie wywołuje chęci usunięcia spod nóg kamienia z napisem „Jaka różnica”. Wydaje się, że po powiedzianym wyżej z odpowiedzią na drażliwe pytania wszystko jest jasne, jednak dla uwypuklenia powróćmy na koniec jeszcze raz do tytułu wpisu. Ten zwrot – to cytat z mimowolnego wy w sferach kultury, edukacji, mediów i komunikacji publicznej. Ważne miejsce w programie zajęły prezentacje wydawnictw o laureatach Nagrody Szewczenkowskiej z obwodu mikołajowskiego, chersońskiego i odeskiego. Przedstawiając zbiór „Szewczenkowscy laureaci Odesszczyzny”, dyrektor generalna Odeskiej Narodowej Biblioteki Naukowej Iryna Biriukowa skoncentrowała uwagę na roli bibliotek w popularyzacji ich twórczości, zachowaniu pamięci historycznej i odkrywaniu tych imion dla nowych pokoleń czytelników. Szczególną uwagę poświęcono nowym inicjatywom kulturalnym. P.o. dyrektora Odeskiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci Natalija Kawun zaprezentowała koncepcję obwodowego festiwalu pamięci laureata Nagrody Szewczenkowskiej Wołodymyra Rutkiwskiego „Ja z róż ułożyłem słowo…”, powołanego do popularyzowania twórczości wybitnego ukraińskiego pisarza wśród młodego pokolenia. O ważności zachowania pamięci historycznej opowiedziała naczelniczka wydziału kultury Rady Miejskiej Chersonia, zasłużona działaczka Ukrainy Switłana Dumynśka, prezentując me-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

„Ukraińska – język Bohaterów” Twórcze spotkanie, które zjednoczyło południe Ukrainy

Otwarcie rozpoczęło się odegraniem hymnu państwowego Ukrainy oraz minutą ciszy ku czci poległych obrońców i obrończyń Ukrainy. Moderatorką wydarzenia była p.o. dyrektorki Departamentu Kultury, Narodowości, Religii i Ochrony Obiektów Dziedzictwa Kulturowego Odeskiej Obwodowej Administracji Państwowej Jarosława Riznykowa. Podkreśliła szczególne znaczenie języka ukraińskiego jako fundamentu państwowości, duchowej jedności społeczeństwa i ważnego czynnika trwałości narodowej. W centrum dyskusji znalazły się przygotowania do obchodów 65-lecia Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki oraz organizacja na Południu Ukrainy IV Południowego Szewczenko-rock-festu „Kobzar”. O tym opowiedział przewodniczący Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, dyrektor generalny – kierownik artystyczny Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego im. Iwana Franki Jewhen Nyszczuk. Kończąc swoje wystąpienie, odczytał wiersz Tarasa Szewczenki „Mi obojętne, czy będę...”. Wersy „Ale nie obojętne mi...” stały się jednym z najbardziej emocjonalnych momentów spotkania, ponieważ dziś brzmią jak wezwanie do strzeżenia ukraińskiej państwowości, języka i pamięci narodowej. W dyskusji online wziął udział laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, malarz, artysta designer, żołnierz Sił Zbrojnych Ukrainy Andrij Jermołenko – autor logo festiwalu „Szewczenko-rock-fest ‚Kobzar’”. Mówiąc o sile ukraińskiej kultury i sztuki w czasie wojny, podkreślił najważniejsze: „Jesteśmy Ukraińcami!” – słowa, które stały się leitmotivem jego wystąpienia. Jednym z tematycznych akcentów było wystąpienie przedstawicielki Pełnomocnika ds. ochrony języka państwowego Anny Nerusz na temat oczyszczania przestrzeni informacyjnej Południa Ukrainy z treści rosyjskojęzycznych oraz wzmacniania pozycji języka ukraińskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

brzegi Dniepru, blask Złotokopułych Soborów i naszych Świętych Ławr, spadające gwiazdy Drogi Mlecznej, daleki śpiew i krzyk nocnych ptaków, zapach pachnącego siana w sadach dziadka, brzęczenie pszczół, a jeszcze – jakaś magiczna tajemniczość horyzontu tak bliskiej i bezkresnej, starożytnej i odwiecznej Rodzimej Ziemi… Ta “ziemia, – wspomina Jurij Nahułko, – chroniła moje dzieciństwo”. Niech więc i w teraźniejszości ta energetyka zmysłowej pamięci, obramowana światłocieniami Mistrza, przekazuje się dobrym ludziom, dzieciom i wnukom, naszym potomkom. Jak powiedziano w słowach Liny Kostenko: Niech będzie wiecznie. Wspomnieniem przejasnym… Niech będzie światło, wspomnieniem przedziwnym. Rozważając niezwykłą kolorystyczno-istotną paletę Artysty, chce się nie zgubić tego “blasku płonących Plejad” przed progiem swojego domu i swojego Rodu, na odrzwiach historii, w otchłani duchowego spustoszenia, kiedy zraniony świat staje się niewidomy od bólu, zgliszcz i krwi, kiedy trwa wojna z krwiożerczym moskalem. Oczywistym jest, że na straży przed takimi zbrodniami i zwątpieniem oraz po to, aby cichły wojny, dla najwyższej ludzkiej cnoty i rozkoszy – Szczęścia, Nahułko-Artysta kontynuuje tworzenie swojego różnorodnego Renesansu ducha i piękna, w pełni wmontowując współbrzmienie własnego “Ja” w utkany historią wieniec swojego Rodu i Narodu, będąc świadomym tego, że daleko nie zawsze niebiańska skala wartości i skala ziemska się pokrywają. Jego siła czarów tkwi nie tylko w talencie, umiłowaniu mądrości, zakochaniu w rodzimowierstwie, nie tylko w obdarowaniu, by “nie przechodzić obok Piękna”, ale i w Marzeniu, że kto walczył nawet w niedoli, ten zwyciężył. Ta wysoka emocja wiary w lepszy los, to “rozbłyskiwanie duszy” (według Skoworody) przywraca równowagę duchową, przenikając we wszystkie pory istoty stworzonych przez niego cudownych obrazów natury i ludzkich charakterów, wypisując nieuczynione ręką piękno otaczającego świata, kiedy “jedno przekwita… Kwitnie inne”, budując majestatyczną postawę duchowych Świątyń. I kiedy bywa nadzwyczaj ciężko, niepokoją niezagojone duchowe i fizyczne rany, to wybaczcie, ale powiem – “pomaszerujcie do Nahułki”. Bo tam, jak w Słowie Szewczenki, wy “znajdziecie szczerą prawdę, A jeszcze, może, i sławę…”. Obecnie Nahułko (widzialny i niewidzialny) jest w pełni oddany narodowotwórczemu wymiarowi działalności zarówno w pracowni twórczej, jak i poza jej granicami. Jego samostanowienie mieści się w nurcie narodowego Ideału, zawartym obecnie w świętym zawołaniu “Sława Ukrainie!”. Dlatego na Świat, narody i państwa, na święty Atos, na wojnę i pokój, na “Ptaki, które lecą na północ”, na zapomniane cywilizacje patrzy on “oczami Ukraińca”. Ukraińca, który jest wyhodowany mądrością Skoworody i Szewczenkowym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Muza, która z Wiatrem rozmawia

Heorhij FILIPCZUK, akademik NAPN Ukrainy Odwiedziny świątyni, spowitej duchowym początkiem. To o pracowni-galerii Artysty Jurija Nahułki na prospekcie Stepana Bandery w Kijowie. Znaczący artysta współczesnego Ukraińskiego świata. Ojciec synów-Wojowników, którzy obecnie bronią naszej (i nie tylko) Wolności Ukrainy. Człowiek, który odbiera Byt swojego Narodu obnażonymi nerwami. Ludziolub. Humanizm artystycznej filozofii Nahułki jest obramowany miłością do rodzinnej Ziemi, Narodu, Ukrainy, Kobiety-Matki, Przyrody. Jednak pierwsze, co na wskroś przenika, nie dając możliwości przejścia w inną zmysłową przestrzeń, jest energia światła. W talentownie stworzonych przez artystę obrazach, pejzażach, kolorowych i romantycznych krajobrazach, niezwykłej urody budowlach sakralnych i przytulnych ludzkich domostwach jakoś bardzo naturalnie ściele się obecność słońca, światła słonecznego, którego ciepło i przytulność płynie wszędzie – w letniej nocy, księżycowej ścieżce, białej zamieci, nad dalekimi sylwetkami cerkwi. Nawet w bożonarodzeniowo-płonących gwiazdach szopek także widać jasność tak pożądanego dziennego słońca, które obdarowuje ciepłem życia, skłaniając do radości, śmiechu, kochania, czekania. Te błyski światła są wszędzie – w gwieździstym niebie, ptasim śpiewie, na grzbietach fal, w szmerze strumieni, na kozackiej szabli, w rozmowie z wiatrem, Wszechświatem… Swoista podstawa widzenia nie jest prostym odzwierciedleniem oryginalnej formy artystycznej, sposobem samowyrażenia Mistrza, a samą istotą jego twórczości, utkanej z cnót żywotności, dobroczynności, ludowości, obramowanej totemicznym duchem własnego Rodu. Wydaje się, że tym niezgłębionym strumieniem światła, który żywi czystą energią widzialne i niewidzialne wątki jego obrazów, wytyczany jest trakt od Stwórcy do Człowieka, omijając zmienne, fałszywe, interesowne. Bo najważniejszy i najbardziej wrażliwy obiekt „widzialnego świata” Artysta widzi w ludziach, którzy są zdolni krzewić zarówno jasny gen piękna i dobra, jak i siać, niestety, mrok, który spowił ich „przerzutami duchowej wścieklizny”. Dobrze, że Artysta wierzy w to pierwsze. Dlatego też różnorodna gama jego artystycznych rękodzieł wypełniona jest głęboką i nieprzezwyciężoną Wiarą. Tą, która mieści się w sakralnej tradycji narodowej, wypełniona dobrem powszechności. „Każdy mrok zawsze ma swojego świecznika” – filozoficzny autorski lejtmotyw, który na wskroś przenika artystyczną strukturę świata Serhija Nahułki, unosząc się nad bramą historii, kierując Człowieka, Naród, Ludzkość do własnego zbawienia. On oświeca Człowieka, który wszedł w nową epokę geologiczną „antropocenu”, kiedy właśnie od jego stanu moralno-etycznego zależy byt i przyszłość. Swoimi szczodrze rozsypanymi artystycznymi perłami, uzupełniając je znaczeniowymi symbolami Słowa, głosi najwyższą cnotę dla własnego Narodu i Narodów – szacunek wobec Życia, jakby wzywając wszystkich, by „nie przepisywali” dla siebie praw Stwórcy. Wpatrując się w oczy każdego realnego, nie sfantazjowanego, momentami zamorskiego „bohatera” jego obrazów, nie znajdzie się tam emocji ludzkiego zwątpienia, chłodu i beznadziei, które powinny rodzić się w chaosie narodowych i wszechświatowych cierpień dzisiejszego przestraszonego i okrutnego Świata. Nawet pomimo strasznej wojny, która wciągnęła tragediami i nieszczęściami w bagno dusze, serca i ludzkie życia, Nahułko zakłada w obrazach jasne marzenie jutrzejszego dnia. Artysta, który wewnętrzną zmysłową schludnością jest zdolny przez zamglony czas widzieć płomień nadziei i szczęścia, tworzyć ducha wolności, pokoju i (nie)ziemskiego piękna. Nahułko – współczesny „duchopis” tego Narodu, który narodzony od Boga wolnym, momentami ujarzmionym przez złe losy i zniewolonym przez najeźdźców, jednak wiecznie spragnionym wolności i godności w walce o tożsamość narodową, duchową suwerenność, własną państwowość. Prawdopodobnie „winą” takiego dobrostanu tej niecodziennej osobowości jest jego rodowód, „ojcowska pedagogika” i przede wszystkim matczyna ziemia, gdzie pisano Ewangelię Peresopnicką, wydawano Biblię Ostrogską. Tutaj, w jego malowniczym kraju, opiewanym przez Łesię Ukrainkę, gdzie kipiało kozackie męstwo, tworzyły się zmagania narodowowyzwoleńcze, powstała i sławna Akademia Ostrogska, w okna której zaglądała wykształcona Europa. Błogosławiona Ziemia, która daje życie twórcom i śpiewakom, bojownikom i duchownym. Wśród takich – swoisty i unikalny „bursztynowy samorodek”, któremu na imię – Jurij Nahułko, nie przestaje zadziwiać ukraiński (i nie tylko) świat duchowym poświęceniem, oryginalną techniką mistrza, odważną opinią obywatela. Oczywiście, urok tego dojrzałego Mistrza kryje się w jego zadziwiającej zgodności z naturą postrzegania świata, która swoją czystością, bezpośredniością, kolorystyką niemal zbliża się do stanu szczerej prawdziwości dziecka, w uczucia którego on jakby wzywa ludzi częściej „zaglądać”, stając na palcach. Bo tylko dzięki takim wrażliwym pierwiastkom może rodzić się nasze przejrzenie, sensy, miłość, zachwyt, „wychowując” serce Artysty. Zaprawdę, nic z niczego nie powstaje, a dlatego tworzenie przez miłość do narodu i żywotność artystycznych darów pojawia się tylko wtedy, gdy dotykają ich najdelikatniejsze struny duszy Artysty. Jednocześnie i samo poznanie tej duchowej symfonii także jest możliwe tylko dzięki sercu, głęboko irracjonalnym odczuciom. Inaczej nie dotrzeć do istotnych głębi namiętności i rozmarzonych myśli historiozoficznego, filozoficznego, poetycko-lirycznego i niezgłębionego Nahułki. Zastanawiasz się: czego w nim więcej, co bardziej znaczące, bardziej dostępne w jego artystycznej matrycy? Bo tutaj wszystko – niezgłębiona wizja-widziadło, biblijna mądrość, marzenie, myśl, pamięć historyczna ukraińskości, estetyka piękna, ideały, sensy życiowe… Oczywiście, dzieła życia w artystycznej świątyni Artysty są utkane i ozdobione wszystkimi tymi cechami i cnotami, które po brzegi nasycają niezmiernie bogaty kosmos jego pracowni „uczłowieczenia Człowieka”. A ponad wszystkimi tymi dziełami powstaje szczytowa „Ukraińska Madonna” Nahułki jako Mama, Matka, Amulet, która uosabia wczorajsze, dzisiejsze i przyszłe nasze Bytowanie, Życie Narodu, Narodu, Ukrainy. W jej oczach, postawie, zamyśleniu zawarty jest skupisko wiecznego i niepokonanego „Kodu Narodu”, Ukraińskiego Świata, rozrzuconego tysiącleciami i nie zgubionego w warstwach kulturowych dawnego Trypola, Scytii, Antów, Ukrainy-Rusi, heroicznego Kozactwa… Daleki i zamorski, tak szczery i zakochany wzrok Madonny, która przytula do piersi z krzyżykiem na szyi małego syna, jest znacząco symbolicznym odzwierciedleniem oblicza dzisiejszej Ukrainy z jej pełnym nadziei spojrzeniem w jutrzejszy zwycięski i szczęśliwy Dzień. W rzeczywistości, swoim światopoglądem jest on w wielu aspektach nieprzystający do tych znanych oświecicieli, tych europejskich „nietzscheanistów”, którzy wpływają na ludzi literatury i sztuki, którzy uważali (uważają) nie Naród, a „wielką osobowość” oraz wiarę w „bohatera” za szczyt prawdy. On nie służył „etyce”, która ignorowała chrześcijańskie przykazania, wywyższała się nad kobietą, nie propagował formami artystycznymi dziwacznej „wartości” najwyższej woli dla wojny i władzy. Nahułko-artysta, Nahułko-twórca, Nahułko-żniwiarz jest nastawiony na inną, polarną filozofię własnego i narodowego Bytu. U niego – pragnienie nie posiadania, a oddawania, darując na narodowy ołtarz dobroczynność i miłość. Nauczony Pismem Świętym, że „więcej szczęścia jest w dawaniu aniżeli w braniu”, on cnotliwie przekłada tę ogólnoludzką cnotę na twórczy tryb swoich działań, określając Prawdą i Sumieniem, komu słusznie powinno należeć się „miejsce w Nowej Arce”. Nahułko – „barokowy” narodowy artysta, który zdołał zsyntetyzować w jedno warstwy naszej historii przez optykę testamentu Szewczenki dla „umarłych, żywych i nienarodzonych”. W jego obrazach rozbrzmiewa echo dzwonów cerkiewnych, które płyną po obu brze-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

jednocząc serca i dusze Ludzi. Jest on obywatelem i mężem stanu, który wyznaje najgodniejsze zasady, jakimi posługiwali się wybitni ukraińscy działacze kulturalni. Człowiek o jasnym horyzoncie myślenia, w którym przeplatają się głębokie pokłady historii, kultury, fantazji, romantyzmu. A jednocześnie człowiek, który realnie postrzega życiową filozofię bytu, uświadamiając sobie (za Platonem), że jedno jest zawsze lepsze, a drugie gorsze, i kiedy lepsze przezwycięża gorsze, wtedy mówi się, że człowiek (czy państwo) zdołał „być panem samego siebie”. Ale tak bywa daleko nie zawsze, ponieważ przez złe wychowanie, grzeszny czyn czy niesprzyjające otoczenie „lepsze”, którego zawsze jest mniej, często ustępuje „gorszemu”. Wtedy człowiek (jak i państwo) stają się „niewolnikiem samego siebie”. Wierzy się, że to „rembrandtowskie światło”, miłujące mądrość oczy ludzi, niezwykłej urody przyroda i majestatycznie dumna postawa świątyń na obrazach Nahułka są właśnie tymi ostrzeżeniami i amuletami, które chronią nas przed wszelkim zniewoleniem i podłością, krystalizują wolę Narodu („rządców podwładnych”) dla Państwa godnego i sprawiedliwego, w którym nie będą wybierać „gorszego”, bo będą postępować rozważnie… W książce „Życie Renoira” Henri Perruchota, błyskotliwego badacza wielu francuskich malarzy, nakreślona jest jedna z czarujących cech renoirowskiego malarstwa – naturalne przeplatanie się jasnego i niejasnego, powiedzianego i niedopowiedzianego, minionego i oczekiwanego, niemal harmonijnego spokoju i protuberancyjnego wybuchu, tworząc wyniosłość emocjonalnej intonacji. Taki stan duszy ogarnia cię za każdym razem, gdy wpatrujesz się w paletę światłocieni Nahułka. Chociaż nie jest on impresjonistą, to zdołał utalentowanie połączyć emocję, zmysłowość nastroju, kolorystykę, porywające wrażenie z rzeczywistością Bytu swojego istniejącego Rodu i jeszcze nienarodzonych marzeń jego Przyszłości. Szczere podziękowania Tobie, Juriju (Zwycięzco!), za twórczość, która rodzi wyżyny prawych emocji! Głęboki szacunek dla narodowej Kultury, jej Twórców i Obrońców!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„I zaczynam słowem, słowem…”

Słowem, Pismem Świętym, kulturą antyczną, dawną tradycją narodową i ojczystym Językiem. On jest niestrudzonym poszukiwaczem własnej drogi, sposobów i form rozwoju sztuki narodowej, pozbawionej salonowości i galeryjności, napełnionej ideami, które nurtują samooczyszczeniem świata, człowieka, pozbywając się zarówno dekoracyjnego blichtru, jak i mułu. Jego twórczość jest aksjologiczna, myśląca, współodczuwająca, rozkochująca w sobie, zdolna objąć szeroki zakres uczuciowy – od majestatycznej epickości, sakralnej mitologiczności aż po niezwykle delikatną liryczność. A ponadto zawiera w sobie obszerną warstwę psychopedagogiczną wpływu na człowieka, zdolną świadomie i podświadomie kształtować naturę i mentalność jednostki, dotykać jej subtelnej gamy duszy, czego często nie można znaleźć w całym spektrum dyscyplin nauczania. To przypadek, który przypomina o znaczeniu edukacji artystycznej, uznając, zgodnie z dokumentami UE/RE i UNESCO, „kulturę i sztukę za najważniejsze komponenty wszechstronnej edukacji, zapewniającej pełny rozwój osobowości”. Nieco kontrowersyjnie, jednak warto zaznaczyć, że artysta Nahułko światopoglądowo i zawodowo jest jednym z najlepszych przedstawicieli „nowej” ukraińskiej szkoły narodowej i etnopedagogiki. Czuć, że oparciem dla jego artystycznego postępu jest nie tylko Pismo Święte i Szewczenko, ale także ideały pedagogiczne takich gigantów jak H. Skoworoda, I. Ohijenko, Sofia Rusowa, M. Łysenko, W. Kryczewski… Opierając się na najlepszych narodowych, ogólnoludzkich osiągnięciach dziedzictwa kulturowo-artystycznego i pedagogicznego, dołączając swoją oryginalną „kaligrafię” artysty, rozwija w człowieku „Myśl, Duszę i Rękę”, szlifując w obrazach i słowie najlepsze cechy Narodu Ukraińskiego, jakby wzywając do bycia Ukraińcami z ducha i norm zachowania, godnymi swojego Rodu, Narodu, Państwa. Będąc z natury człowiekiem wolnym, Jurij Nahułko podczas spotkań, rozmów, prezentacji i dyskusji (zwłaszcza przy okrągłych stołach „Proświty” na Chreszczatyku) nie „gwałci” imperatywami, jednak zawsze usilnie przekonuje i dowodzi, że Naród, który wywalcza Wolność, aby przetrwać i zwyciężać, musi posiadać wspólne wartości, zakorzenione w historycznej Pamięci, ojczystym Języku, narodowej Kulturze, naszej dawnej Tradycji i Wierze. To właśnie one w obrazach artystycznych Twórcy są kamieniami węgielnymi dla wzrostu Człowieka, Narodu, Państwa-Ukrainy. Bez wątpienia każdy ma własną, głęboko indywidualną wrażliwość na „innego”, w tym także na tak zdumiewająco ciekawą osobowość, jak Jurij Nahułko. Jednak jego natura ma to, co prawdopodobnie jest znamienne dla większości. Bo przed nami staje Artysta, który potrafi łączyć w jedno te wartości i muzy, które chronią Naród, czyniąc go „żywym” i życiodajnym, „uczłowieczającym”. Wysokie nowolecie – dla naszego niepowtarzalnego Pawła Mowczana! Śląc najcieplejsze pozdrowienia Mężowi Stanu i Filozofowi, Mistrzowi Słowa i Czynu, którego towarzystwo rozgrzało mnie, jak wielu innych – na całe życie, życzę – mimo wszystkich ran naszych czasów, mimo oporu otaczającej materii – po prostu poszerzać horyzonty, „nadążając ze wszystkim z ziemią i niebem”, jak inspirująco radzi nam Pawło Mychajłowycz, we współtworzeniu z pięknym Marcelijusem Martinaitisem (w wybranym zbiorze przekładów „Jestem pojemnikiem światów...”, Kijów: Jarosławiw Wał, 2024, Switłana Koronenko – polecam wszystkim!). Z rosy i wody! Lata za latami, odkrycia za odkryciami! Dmytro CZYSTIAK *** Łańcuchami szosy Nogi sobie zakajdanowałem, Linami rzek Ręce sobie związałem. Staram się słowem, Słowem Podnieść się i iść – Nadążając ze wszystkim Z ziemią i niebem. Staram się słowem, Słowem Wzdychać – Jakby całym światem. Staram się słowem, Słowem Usłyszeć, Jak szeleści migotliwa W jesiennej ciszy gwiazda. I zaczynam słowem, Słowem Widzieć o wiele lepiej, Niż widziałem wcześniej Oczami. Redakcja tygodnika „Słowo Proświty” przyłącza się do gratulacji dla szefa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, redaktora naczelnego gazety Pawła Mychajłowycza Mowczana i życzy mu wielu lat w dobrym zdrowiu i wysokim słowie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

„Prawdo, jedyna, daj odzew…” Poetyckie trójksiężje Pawła Mowczana: refleksje i wspomnienia

Mykoła SŁAWYŃSKI Paweł Mowczan – poeta z powołania – przez dłuższy czas pracował jako tokarz, ekspedytor, marynarz rybackiego kutra, kierownik hydrometeorologicznej wyprawy Akademii Nauk ZSRR (urodził się 13 lipca 1939 roku). Napisał scenariusz kreskówki „Kotyhoroszko”, został autorem pomysłu znakomitego „Lisa Mykity” (26 odcinków) na motywach tego samego utworu Iwana Franki, przełożył liryki klasyka literatury turkmeńskiej Machtumkuliego. Jako deputowany ludowy Ukrainy w 12 (1), 2, 3, 4 i 6 kadencji stał u źródeł ukraińskiej państwowości, aktywnie uczestniczył w przygotowaniu i uchwaleniu 28 czerwca 1996 roku Konstytucji Ukrainy, a zwłaszcza jej artykułu 10, który utrwala państwowy status języka ukraińskiego. Przez dłuższy czas stoi na czele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Laureat Nagrody im. Szewczenki. Ojciec, Michajło Ustymowicz, i matka, Pelagieja Łazariwna, całe życie pracowali na ziemi. Paweł Mowczan dziś jest jednym z najbardziej tajemniczych liryków, którzy od połowy minionego stulecia zaznaczali swoje miejsce. Badacze prawie nie włożyli wysiłku, by odsłonić zarówno tajemnicę, jak i najrozmaitsze formalno-treściowe osobliwości tego twórczo ambitnego, bardzo płodnego i niełatwego autora. Rzadko zalicza się go do zwykłego szeregu szestdziesiątników, choć pierwszy tomik poety ukazał się już w 1963 roku. Tytuł nie był tak pretensjonalny, jak prowokacyjny, wiosennie zadziorny: „Nate!”. Młody liryk hojnie obdarowywał czytelników, którzy już pożegnali się z epoką Stalina, rozmachem uogólnień i wezwań, dźwięcznymi rytmami, upojnymi metaforami i chłostającymi epitetami. A miłośnicy nowego obrazowego słowa, na skrzydłach żurawich kluczy nad szybko mijającą chruszczowowską odwilżą, przyjęli buntowniczy, jasny świat lirycznego bohatera, za którym łatwo było dostrzec młodzieńczą postać debiutanta. Z książki „Nate!” do nowoczesnej trylogii wybranych utworów, która podsumowała twórcze poszukiwania Pawła Mowczana, weszły tylko dwa utwory: mniej znany wiersz „Pryśnięcia kaliny” oraz znacznie popularniejsza poezja „Moje okno”. Było to okno na bliski i daleki kosmos „przecięte ramami, \\ oplecione gałęziami jabłoni, obklejone liśćmi”. Określenie-doprecyzowanie „przecięte” okazało się znaczące. Inne epitety i porównania również były przenikliwie trafne. Poeta jakby rzucił na siebie urok: „Jak szable tańczą błyskawice dzwoniąco-ostre”, „wylewać z szarych ścian \\ wszystko ciemne na ulicę”… I choć utwór kończy się optymistyczną nutą (autor zaprasza, by spojrzeć w okno – na swoją przejrzystą duszę), to ogólny nastrój utworu w znacznej mierze określił atmosferę kolejnego zbioru „Kora” (1968), gdzie są takie wiersze: „Ile już przemyto różnych dni, \\ Jak długo ciągnęło się poszukiwanie!”. Między tymi książkami – jakieś pięć lat, a jednak zmieściła się w nich, wcisnęła się, zagłębiła cała epoka. Po obiecującej odwilży uderzyły polityczno-duchowe przymrozki i, według Pawła Mowczana, „zaczął się plac milczenia”. Poeta przechodził go długo, niemal krok po kroku powtarzając sobie własne słowa: „Istotnie, jedyna, obudź mnie, \\ Wyłuskaj się słowem z milczenia”. Oczywiście, jeśli nie absolutną, to przynajmniej względną prawdę poeta znał, skoro ukończył Literacki Instytut im. A. M. Gorkiego, a później także wyższe kursy scenariuszowo-reżyserskie (obie placówki – w Moskwie), rozumiał przyczyny i skutki, lecz nie mógł tego powiedzieć głośno. Napisane wiersze leżały w ciemności szuflad, a nienapisane – raniły serce. W trylogii wybranych utworów „Białe linie”, „Był dzień – pamiętasz pełzającego węża?” oraz „Materik” (2024) wyraźnie ujawniła się istota płodnego dorobku Pawła Mowczana: stosunek do poezji jako do olśnienia, a zarazem jako do napiętej, ciężkiej pracy. Nie chodzi tu o odbywanie powinności zawodowca, lecz o nieustanne poszukiwania miłośnika nieoczekiwanych rytmów i rymów, który już na początku drogi twórczej był świadom swojej misji i możliwości talentu. Rozwijanie go, ustalanie i utwierdzanie własnego pisma – przez długie lata stało się prawem codzienności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dla których bojownicy Ukraińskiej Powstańczej Armii byli “bandytami”. Ale przecież byli narodowo zorientowani Ukraińcy, dla których żołnierze z tej formacji byli “naszymi chłopcami”, partyzantami. Wreszcie byli też neutralni, którzy kierowali się zasadą “moja chata z kraja”. I właśnie z pozycji takiej “skrajnej chaty” patrzyli na wydarzenia. Anatolij Liszczenko przedstawił swój obraz postrzegania walk wyzwoleńczych Ukraińców w latach 30.–50. XX w. I sprawą czytelnika jest oceniać tę wizję, przyjmować ją lub nie. Ale ona bez wątpienia zasługuje na uwagę… Tym bardziej teraz, kiedy znów Ukraińcy wywalczają swoją niepodległość. I kiedy muszą mieć do czynienia z mniej więcej tymi samymi siłami politycznymi i wrogami, co w połowie XX wieku. Petro KRALUK – Szczęśliwej drogi! Niech Wam się wiedzie i Bóg pomaga! – uścisnął dłoń Stepan Andrijowycz Wołodymyrowi, Zeni, Mykycie i Teodorowi. W zamian szczęśliwej drogi prawdziwym bezstrasznym patriotom życzyli Jarosław Stećko, Mykoła Łebid i Roman Szuchewycz. Czuć było jakieś napięcie i niepokój w sercu każdego z nich. Śnieg. Wokół śnieg. Nawet ciemna noc jest bezsilna, by przeszkodzić i pokryć mrokiem tę biel. Wiatr jakby zaległ gdzieś w zasadzce i oczekuje na swój czas. Lekki śnieżek pada z nieba, ale nie pozostawia po sobie wyraźnego śladu. Chociaż, prawda, na jego puszystej kołdrze zostają odciski obuwia. Wzdłuż brzegu rzeki, już na radzieckim terytorium, szybkim krokiem kroczy czworo ludzi, wśród których jest młoda kobieta. Właśnie przeszli przez San, pokryty lodem. Po przekroczeniu granicy państwowej grupie wydawało się, że to, co najtrudniejsze, zostało za nimi. Pierwszą przywitała ich wieś Uherce, która, jak wiele innych pobliskich wsi – zwykła ukraińska wieś na Łemkowszczyźnie, która jeszcze śpi, nie obudziwszy się po dniu pracy. Wkrótce grupa skręciła w lewo i skierowała się na wschód grzbietem góry Żuków. Z prawej strony zostawały wsie Opelce i Birki, z lewej – Uherce, Olszanica, Stefków, Ustjanowa. – Trzeba jak najszybciej opuścić pas przygraniczny i ruszać naprzód – w rozkazującym tonie zwrócił się do swoich kolegów dowódca grupy Wołodymyr Iwanowycz, – a do tego trzeba trochę podbiec – dodał. I cała grupa, jak jeden mąż, pędem ruszyła naprzód. Lekki tupot ludzkich nóg szybko pomieszał się z innym tupotem. Grupa radzieckich pograniczników, objeżdżając konno przyległy teren, zauważyła ślady naruszających granicę i od razu ruszyła w pościg. Tego “podróżnicy” nie widzieli i nie słyszeli, ponieważ byli w niewoli tupotu własnych nóg i patrzyli na razie tylko przed siebie. Ale kiedy przeszli do marszu, wyraźny tupot końskich kopyt było już słychać za ich plecami. Pierwsza usłyszała i dostrzegła pograniczników Zenja Łewyćka. – Patrzcie! Za nami pościg! – wykrzyknęła Zenja. Stepan Bandera miał rację, kiedy rekomendował trasę grzbietem góry Żuków, ponieważ łatwiej dostrzec z góry, co dzieje się na dole. Chociaż na górze również można zostać zauważonym, ale człowiek może schować się za cokolwiek, powiedzmy za drzewo, trudniej zrobić to samo i pozostać niezauważonym na dole, tym bardziej, że pozostawali niezauważeni przez pograniczników, o czym domyślili się Wołodymyr Iwanowycz, Mykyta, Teodor i Zenja, wciąż śpiesząc naprzód. – Szybciej! Szybciej! – wydał komendę Wołodymyr Iwanowycz. – Musimy jak najszybciej dotrzeć do wsi, a tam można się schować. – Czy dostrzegli nas, czy nie?! – ledwo wymawiając słowa i łapiąc oddech, zapytał Mykyta. – Tak najprędzej, nie! – Teodor również wypowiadał słowa z wielkim wysiłkiem. –

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Próba doprecyzowania przeszłości

Anatolij Liszczenko wziął na siebie odpowiedzialny trud – stworzenie epickiego dzieła o walce Ukraińców przeciwko różnym okupantom, przede wszystkim sowieckim, w latach 30.–50. XX wieku. Nie trzeba dodawać, że historia tej walki była celowo przekręcana i zniekształcana przez naszych „życzliwych” sąsiadów – przede wszystkim Rosjan. A działalność Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz innych ukraińskich formacji tamtego czasu do dziś nie daje im spokoju. W rzeczywistości była to heroiczna i, biorąc pod uwagę całokształt, beznadziejna walka. Przecież ci, którzy walczyli o niepodległość Ukrainy w tamtym czasie, działali w niezwykle trudnych warunkach. Nie mieli własnego państwa, nie mieli wsparcia ze strony wielkich potęg wojskowo-politycznych. Nie wspierały ich Niemcy i ich sojusznicy. Nie wspierały ich także kraje Zachodu, które walczyły z Niemcami i zawarły sojusz ze Związkiem Radzieckim. Bojownicy o niepodległość Ukrainy byli swoistymi „wojownikami-samotnikami”, którzy mieli nadzieję „bez nadziei”. Ale mimo to prowadzili swoją walkę nie latami, a dziesięcioleciami. Anatolij Liszczenko zebrał niemało materiałów o tych zmaganiach. Co więcej, takich materiałów, które nie są znane ogółowi. W szczególności o takich postaciach historycznych jak Jewhen Konowalec, Andrij Melnyk, Stepan Bandera, Roman Szuchewycz, Taras Bulba-Boroweć i inni. Jednocześnie, próbując odtworzyć tło historyczne stosunkowo niedawnych wydarzeń, wprowadza postacie fikcyjne. Zapewne odtworzenie przeszłości taką, jaką „była naprawdę”, nie jest dane nikomu. Ani surowym naukowcom-historykom, którzy nawlekają fakty, ale nie zawsze „widzą las przez drzewa”, czyli ogólny obraz. Nie udaje się to także beletrystom historycznym, którzy próbują uchwycić „ducha czasu”, ale pozwalają sobie na swobodne traktowanie faktów, ponieważ nie zawsze fakty te układają się w ich „obraz obserwacji”. W końcu nawet różni uczestnicy wydarzeń historycznych z reguły mieli różne spojrzenie na te same fakty. Czy jednakowo, na przykład, postrzegali działalność Ukraińskiej Powstańczej Armii Rosjanie, Polacy, Słowacy, Ukraińcy?.. W końcu nawet sami Ukraińcy różnili się w tym postrzeganiu. Przecież byli sowieccy Ukraińcy, w znacznej mierze zrusyfikowani, którzy nie chcieli ukraińskiej niepodległości i dla... Anatolij LISZCZENKO Jak by nie krytykowali potomkowie rozłamowców OUN, a także aktywnych członków Rewolucyjnego Prowodu, pozostali oni bohaterami swojego narodu i sprawy ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego. O czym świadczy poświęcenie czterech przedstawicieli nowej generacji OUN, która dopiero się narodziła i zdążyła już wyhodować swoich pierwszych bohaterów. Ich czyn na zawsze pozostanie na ustach, w sercach przyszłych pokoleń, godnych pamięci swoich przodków. Właśnie o ich śmiałej desperacji zostanie udowodnione poniżej czytelnikowi. W pokoju jest po biznesowemu cicho i czuć spokój wśród niewielkiej grupy ludzi, przed którymi postawiono niełatwe zadanie, mające niebezpieczny charakter. Za stołem siedzą ci, którzy wydają rozkazy i przeprowadzają instruktaż przed niebezpieczną podróżą w celu wzniecenia rewolucyjnego powstania. Obok, poza stołem – ci, którzy są skazani na tę podróż. Stepan Bandera po raz pierwszy instruuje przed podobną akcją i nieprzywykle, niełatwo przychodzi mu ten instruktaż, nawet zważywszy na to, że obok niego są wierni mu współpracownicy Jarosław Stećko, Mykoła Łebed i Roman Szuchewycz. Desperaccy i wierni słudzy swojego losu Wołodymyr Tymczij, Mykyta Opryszko, Zenia Łewyćka i Teodor Ołenczak – to ci, którym przypadła szczęśliwa okazja pójść pierwszymi na ziemie zachodnioukraińskie i podnieść naród do walki przeciwko bolszewickiej tyranii. Triumfują, mają świętość na twarzach. – Romanie Josypowyczu, przygotował Pan mapę trasy? – zwrócił się do Szuchewycza Stepan Bandera. – Oczywiście – odpowiedział tamten i wyjął z teczki starannie złożony papier, położył na stole i rozwinął go – uważam za celowe wyjście grupy ze wsi Bachłowe, która jest w Generalnym Gubernatorstwie, a następnie przejście rzeki San w rejonie wsi Uhorciw. Lód tam jest jeszcze dość mocny. Nad mapą pochylili się Stepan Bandera, Jarosław Stećko z Mykołą Łebedem, a także wszyscy inni uczestnicy narady. – Tylko jedna bieda – kontynuował Roman Josypowycz – to niewiarygodnie goły teren, nawet krzaki i drzewa nie przeszkodzą, ponieważ stoją ogołocone, jak człowiek bez ubrania.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Bohaterowie nie umierają i nie poddają się. Fragment powieści historycznej „Oni walczyli o wolność”

Wydawnictwo „Ukraińskie Propyleje” opublikowało powieść historyczną Anatolija Liszczenki „Oni walczyli o wolność”. Wydarzenia powieści rozgrywają się na zachodzie Ukrainy podczas walki o państwową niepodległość w latach 30. ubiegłego wieku, w okresie II wojny światowej, niemiecko-bolszewickiego starcia oraz dalszego oporu wobec sowieckiej okupacji. Podstawą powieści są relacje naocznych świadków, a także wspomnienia bezpośrednich uczestników walk o wyzwolenie. Obok postaci historycznych ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego – Jewhena Konowalca, Andrija Melnyka, Stepana Bandery, Romana Szuchewycza, Tarasa Bulby-Borowca – utwór ukazuje losy zwykłych uczestników walki, ich krewnych i bliskich. Życie osobiste bohaterów jest nierozerwalnie związane z wielkim celem – zdobyciem Zjednoczonej Samostijnej Ukraińskiej Państwowości. Chcesz zrozumieć teraźniejszość i zajrzeć w przyszłość – obejrzyj się za siebie… – Wszystko będzie zależeć od nocy. Czy będą świecić księżyc i gwiazdy, czy nie?! – zauważył Mykoła Lebid. – A także od szczęścia, a jeszcze od zawieruchy – dodał Jarosław Stećko. – Tak, to wszystko prawda, ale lepiej byłoby, żeby i krzewy z drzewami ubrały swoje szaty, a księżyc z gwiazdami usunął się na czas przekroczenia granicy, i żeby zawierucha nie przeszkadzała podróży – zaznaczył Stepan Bandera, jakby matka natura naprawdę mogła im w tym pomóc. Wszyscy milczeli, a Stepan Bandera tymczasem wyjął z szuflady stołu teczkę, a z niej kilka kartek papieru, zapisanych ręcznie, z pewnymi adnotacjami na marginesach. – Oto Panu, Wołodymyrze Iwanowiczu – Stepan Andrijowicz zwrócił się do Tymczija – wstępny plan Pańskiej misji dotyczącej przygotowania powstania rewolucyjnego na naszej rodzinnej ukraińskiej ziemi. Od razu pojedzie Pan do Lwowa, nawiąże łączność ze wszystkimi komórkami OUN i, przede wszystkim, da do zrozumienia aktywistom ruchu, że rozpoczęła się nowa fala ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego pod nowo utworzonym Przewodem Rewolucyjnym. Kontaktujcie się z nami w miarę możliwości i potrzeby. Szczegóły omówicie z Mykołą Lebidem. On u nas jest wielkim znawcą pracy konspiracyjnej. Świadczy o tym jego praktyka – z uśmiechem zauważył Stepan Bandera. – Pan, Wołodymyrze Iwanowiczu, zostaje mianowany starszym grupy. Nie daj Boże, żeby się Pan wsypał, mapa i plan muszą zostać zniszczone w pierwszej kolejności. I nie zapominajcie, że wśród was jest młoda kobieta, którą trzeba chronić – poważnie czy żartem zauważył Stepan Andrijowicz. Wtedy w rozmowę wtrąciła się Zenia Lewicka, która dotąd słuchała i milczała. Ona prawie dwa miesiące temu przybyła ze Lwowa do Krakowa jako łączniczka OUN z zagranicą. Wielokrotnie musiała patrzeć śmierci w oczy podczas przekraczania zachodniej granicy imperium bolszewickiego. Dlatego, kiedy Stepan Bandera zaczął mówić o nawiązywaniu łączności, a także o jej osobie, nie mogła się powstrzymać i odnieść się do tego, co główny przywódca powiedział na jej temat. – Stepanie Andrijowiczu, proszę nie zapominać, że do niedawna byłam łączniczką OUN z zagranicą i nadal nią pozostaję. A to, jaka będzie łączność tam, w naszej ojczyźnie, w zasadniczy sposób zależeć będzie również ode mnie – z pełną powagą zauważyła przedstawicielka pięknej płci. Stepan Bandera zrozumiał, że pani Zenia z pełną odpowiedzialnością podeszła do przyszłej akcji, tak jak od dawna podchodzi do wszystkiego w ukraińskim ruchu wyzwoleńczym. Dlatego jej naiwna kobieca odwaga w tym przypadku bardziej mu odpowiada. – Czyżby pani Zenia uważała męskie kłopoty za zbędne? – żartobliwie, z uśmiechem zauważył Stepan Andrijowicz. I za sprawą lekkiej ręki przywódcy uśmiech przebiegł po twarzach całego męskiego towarzystwa. Lewicka lekko się zarumieniła, ale zrozumiawszy męską ironię, nie poddała się i, swoim charakterystycznym uporem, odparowała: – Lepiej skierować męskie kłopoty we właściwy sposób na walkę rewolucyjną, a my, kobiety, na jakiś czas możemy się bez nich obejść. Rozmowa wykraczała poza ramy dozwolonego i zaplanowanego planu, dlatego Stepan Bandera postanowił skierować ją na właściwe tory. – Gdyby wszyscy byli tak odpowiedzialni jak pani Zenia, dawno osiągnęlibyśmy wyznaczony odwieczny cel. Lepiej kontynuujmy rozpatrywanie trasy – z pełną powagą zauważył Stepan Andrijowicz – jeśli wziąć pod uwagę odsłonięty teren i możliwą księżycową noc, to lepiej iść po przekroczeniu rzeki, górą Żuków. A potem obrać kurs na wsie Telesznicę i Łobozów. O ile pamiętam, w tych miejscach nie ma takiej intensywnej kontroli granicznej jak w innych. Uważam jednak, że grupa sama będzie musiała zdecydować, jak działać, zważywszy na okoliczności, które mogą wyniknąć bezpośrednio podczas trasy. Dlatego teraz możemy ją tylko polecić. Ze Stepanem Banderą zgodzili się wszyscy, nawet znający się na takich sytuacjach Roman Szuchewycz i „wielki konspirator” Mykoła Lebid. Pozostało liczyć na szczęście, jak zauważył Jarosław Stećko, i na Wszechmogącego, jak przystało na prawdziwego chrześcijanina. Krótka narada dobiegała końca, a jej uczestnicy zaczęli żegnać się z wszystkimi tradycyjnymi honorami i życzeniami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Gdyby tak, to już dano by komendę „Stój” albo nawet otwarto by ogień. Włodzimierz Iwanowicz obejrzał się i jeszcze raz rzucił wzrokiem w dół, tam gdzie pościg był jeszcze na dostatecznej odległości, co dawało nadzieję na ocalenie i na to, że pozostaną nawet niezauważeni. Prześladowców było nie więcej niż dziesięciu. Włodzimierz Iwanowicz chciał policzyć, ale naliczywszy – sześciu, pogubił się, ponieważ dwaj z nich wysunęli się przed swoich towarzyszy, a dwaj inni zniknęli z pola widzenia. – Musimy jeszcze z pięć minut wytrzymać, a potem można schować się gdzieś we wsi – podtrzymywał na duchu swoich towarzyszy Włodzimierz Iwanowicz. Biegł pierwszy i raz po raz spoglądał na przyjaciół, żeby nie zostali w tyle. Raz, potknąwszy się o coś, upadł w śnieg, ale szybko się podniósł i pobiegł dalej, nie odstając od grupy. Już pokazały się w oddali pierwsze chaty, nie było do nich tak daleko. Ręką można dosięgnąć, jak mówi ludowe przysłowie. Ale choćby nie wiem jak długie były ręce, dosięgnąć wciąż było nie tak blisko. Niestrudzeni bojownicy o wolność Ukrainy biegli dalej. Ciągnęło ich naprzód. I nie tylko po to, by ocalić życie, lecz przede wszystkim po to, by kontynuować walkę dla dobra matuchny Ukrainy i jej narodu. Szybki bieg po kilku minutach jednak zbliżył bohaterów do pierwszej chaty wsi Ustyjaniw, położonej już na bardziej równinnym terenie. Pogranicznicy nie byli jeszcze widoczni, zgubili się i zniknęli z pola widzenia naszych bohaterów jeszcze tam, w nizinie. – Być może zbłądzili i poszli w innym kierunku, a może utknęli w śniegu – zatrzymał się Włodzimierz Iwanowicz i, łapiąc oddech, mówił dalej – musimy iść dalej w głąb wsi. Tam będzie bezpieczniej. I znowu grupa rzuciła się naprzód, jak te same rumaki, które goniły po tropie. Wszyscy byli bardzo zmęczeni. Czym innym jest bieg po równinie o suchej ziemi, a czym innym po śliskim śniegu, który dopiero co napadał, a do tego pod górę. Tym bardziej z plecakami na plecach, z bronią, nabojami i granatami. W jednej z chat, daleko od początku wsi, zapalił się w oknie płomyk, jakby specjalnie dla grupy czterech ludzi, zapraszając ich do swojego domu. – Może zapukamy do tej chaty – zaproponowała Zenia Lewicka. Włodzimierz Iwanowicz, nie odpowiadając na propozycję Zeni, dał komendę zatrzymania się, co stało się miłym ukojeniem dla całej grupy po wyczerpującym biegu. Wszyscy na chwilę wstrzymali oddech, nasłuchując najmniejszego szelestu. W sąsiednim domu szczekał pies, który zapewne usłyszał niezaproszonych gości i postanowił dać znak swojemu gospodarzowi. Pościgu nie było słychać, więc Włodzimierz Iwanowicz postanowił działać w następujący sposób. Otworzył furtkę, zasuwkę której od razu znalazł na jej tradycyjnym miejscu, i pospieszył do drzwi domu. Zaczął pukać do drzwi. Rozległ się skrzyp wewnętrznych drzwi i dalej męski głos o niskim brzmieniu. – Kto tam?! – Jesteśmy patriotami i walczymy o wolność Ukrainy! Prosimy Pana, proszę nas wpuścić do swojego domu! – zwrócił się niespokojnym głosem Włodzimierz Iwanowicz. Zapadła cisza. Nikt nie odpowiadał. Ale po tym, jak z taką prośbą zwróciła się Zenia Lewicka, która podeszła i stanęła obok Włodzimierza Iwanowicza, drzwi się otworzyły i w progu stanął mężczyzna około czterdziestki. Widząc zmęczonych mężczyzn i kobietę, niepodobnych do zbójców, powiedział: – Wchodźcie! Tylko szybko! – padło z ust nieznajomego, jakby wiedział, że ściga ich pogranicze. Już w chacie Włodzimierz Iwanowicz wyznał gospodarzowi, że grupę ściga pogranicze i że udało im się oderwać od nich. Chociaż nie są pewni, czy pozostawią ich w spokoju. – Tak właśnie przypuszczałem – rzekł gospodarz, który przedstawił się jako Stefan. – Na ulicy nie mielibyście dokąd się podziać. Zapędzili was w taki kąt, że nie byłoby dokąd uciec: z lewej i z przodu – potok i góry, pokryte głębokim śniegiem. Z prawej – droga i tor kolejowy, jak na dłoni… – Może, Bóg da, przejdzie?! – wtrąciła się do rozmowy Zenia Lewicka. Ale po tych słowach za oknem, na ulicy, rozległy się męskie głosy i rżenie koni. W izbie zapadła cisza. Wszyscy czekali: co będzie dalej?! Tymczasem z ulicy wciąż dobiegał cichy męski gwar, który pozostawał w miejscu i nie odchodził od chaty. Stało się jasne, że pogranicznicy coś podejrzewali, ale nie ośmielali się wejść do domu. – Lampy gasić nie trzeba! – przerywając milczenie, zauważył Wołodymyr Iwanowycz. – Mogą nabrać podejrzeń. Dla bezpieczeństwa musimy przenieść się na strych. Drzwi do izby się otworzyły i wydawało się, że ich lekkie skrzypnięcie dotarło na ulicę do pograniczników. Do skrzypnięcia drzwi izby dołączyło otwarcie drzwi na strych, które znajdowały się tuż pod sufitem. Na duszy zrobiło się jeszcze bardziej niespokojnie. Ale poczucie bezpieczeństwa na strychu i zapach siana dodały pewności siebie młodym bojownikom o wolność Ukrainy. …Na dworze się rozjaśniło. Rozpoczął się zwyczajny dzień pracy. Gospodarz domu musi wyjść do obory i nakarmić wszystkie zwierzęta, które ma w gospodarstwie. Ale nie ma ku temu takiej możliwości. Jego dom jest otoczony przez wojsko, nawet z dwoma czołgami. Toczy się nierówna walka. Czołgi na razie milczą, ale są gotowe wdać się w pojedynek. Na strychu domu jest czworo młodych patriotów. Choć są teraz zajęci działaniami bojowymi, ich zasoby nie są nieograniczone, a ich położenie z każdą chwilą staje się coraz bardziej groźne. Strzały rozlegają się coraz rzadziej i stają się pojedyncze. Kończy się amunicja. Jasne jest, że wyjść ze strychu i pozostać przy życiu nie mają szans. Młodzi patrioci w myślach zaczęli żegnać się z życiem. Obok, na sianie, leżą trzej młodzi bojownicy, już wystrzelali swoje naboje. Tylko Teodor ma jeszcze kilka nabojów, obserwuje ulicę i odstrzeliwuje się pojedynczymi strzałami. Wkrótce i jego pistolet zamieni się w niemy kawał żelaza. – Jak myślisz, Zenia, kiedy byłoby lepiej umrzeć? Tam, w rzece, pod lodem, czy tutaj, od własnej ręki? – zwrócił się do Lewickiej Mykyta, podtrzymując prawą ręką lewą, rannej, którą Zenia przed chwilą mu opatrzyła. – Co ty mówisz, Mykyto?! Bóg z tobą! – poderwała się Lewicka, uspokajając swojego towarzysza broni, choć sama doskonale rozumiała, że nadszedł koniec. – Mamy jeszcze cztery granaty i damy im godną odprawę. – Czterema granatami przeciwko ponad setce żołnierzy z czołgami nie wojujesz – mówił dalej Mykyta, przezwyciężając ból – ale jednak, jak lepiej? Według nauki Biblii odbieranie sobie życia to wielki grzech! – Mykyto, naprawdę, dlaczego grzebiesz nas przedwcześnie?! – postanowił poprzeć Lewicką Wołodymyr Iwanowycz. – Jeszcze będziemy walczyć o naszą prawdę! Jeszcze za wcześnie nam umierać! Ale również kierownik grupy doskonale rozumiał, że wydostać się stąd im się nie uda. Tymczasem Teodor zużył ostatnie naboje i, najpewniej, także zrozumiał beznadziejność swojego położenia, podszedł i usiadł obok swoich towarzyszy. Zapadła cisza, nawet z ulicy przestano strzelać. Każdy myślał o swoim. Nie bez powodu mówi się, że gdy człowiek umiera, wspomina przeżyte życie. Najtrudniej było Zeni Lewickiej. W końcu jest kobietą. Jej sentymentalność przeszkadzała opuścić ten świat. Po jej policzkach popłynęły pierwsze łzy. Myślała o tym, że w tak krótkim życiu nie zdołała osiągnąć tego, co zamierzyła. A przede wszystkim – dokonać ukraińskiej rewolucji. Mimowolnie wspominając przeżyte życie, Zenia przeniosła myśli w odległe dzieciństwo. Gdy skończyła pięć lat, umarł jej ojciec, który był duchownym w jednym z kościołów. I na ramionach matki pozostało ośmioro dzieci. Było ciężko. Zenia później uczyła się w gimnazjum w Drohobyczu, ale gdy władze polskie je zamknęły, przeszła do szkoły gospodarczej sióstr bazylianek we Lwowie. Uczyła się dobrze i była sentymentalną dziewczynką. Wychowywała się w ukraińskiej patriotycznej rodzinie: kochała Ukrainę, kochała swój kraj, kochała życie… Mała Zenia często biegała do lasu i słuchała jego cudownych dźwięków. Oto stoi wśród szumiącego lasu, który nieustannie zmienia barwę brzmienia, przypominając niezwykłą symfonię lwowskiego teatru, której kiedyś miała okazję posłuchać. Zenia głęboko wsłuchuje się w czarowne dźwięki, a na zmianę tajemniczej melodii leśnego szumu przychodzi szmer strumyka z wielogłosem ptasiego śpiewu, który z czasem przemienia się w tajemniczy spokój jej kapryśnej dziecięcej duszy. Zenia głęboko wsłuchuje się w tę ciszę, aż robi się upiornie, trwożnie od takiego spokoju. I ona, dorastając wśród tego piękna, napełnia się nim. Ten kontakt z przyrodą zrodził w jej duszy jasne ideały życia. A gdy Zenia dorosła, wstąpiła do młodzieżowej organizacji OUN, by wyzwolić Ukrainę. Później została konspiratorką i łączniczką. Nie było jej łatwo. Została aresztowana przez władze polskie. Potem stanęła na czele sektora kobiecego ukraińskiego ruchu robotniczego w Krajowej Egzekutywie OUN. I oto, wykonując zadanie Głównego Przewodu Rewolucyjnego OUN, wraz z towarzyszami wspólnej walki znajduje się tutaj, na strychu, a ich życie mierzy się minutami. Jej łzy jako pierwszy zobaczył Wołodymyr Iwanowycz, który chciał ją pocieszyć, ale nie mógł znaleźć słów. – Trzeba zniszczyć wszystkie dokumenty, zwłaszcza mapę i plan początkowego powstania rewolucyjnego. Pieniądze i wszystkie inne wartości oddać gospodarzowi domu – przerwał milczenie Wołodymyr Iwanowycz, czym zaniepokoił Zenię. – Nie warto! – zwrócił się do niej. – Nie są wart nawet kropli twoich łez. Po nas przyjdą inni, nie mniej godni, którzy dokończą naszą sprawę. – Teraz i ty, Wołodia, zrozumiałeś, że nadchodzi nasz koniec – z rozpaczą upierał się przy swoim Mykyta. – To dla „konspiracji”, na wszelki wypadek – spróbował zażartować Wołodymyr Iwanowycz – ale naprawdę trzeba rzeczy nazywać po imieniu. Nie mamy prawie szans wyrwać się z bolszewickich szczypiec. Poddać się albo zginąć! Taki mamy wybór. Lepsze drugie. I znów kwartet odważnych patriotów pogrążył się w milczeniu. A na ulicy tymczasem wojskowi NKWD oblegali budynek mieszkalny i byli w pewnej rozterce. Nie wiedzieli, jak mają działać dalej, ponieważ konfrontacja jakby zakończyła się wraz z pogranicznikami, biorąc pod uwagę ustanie strzelaniny. Z drugiej strony – najważniejsze wciąż było przed nimi. Trzeba zatrzymać naruszających granicę i doprowadzić ich na posterunek. Tym bardziej, wiedząc, kto im stawia opór, ostateczne niebezpieczeństwo jeszcze nie minęło. Członkowie OUN zawsze byli nieprzewidywalni, nawet gdy skończyły im się naboje. Dlatego wojskowi z największą ostrożnością postanowili działać w następujący sposób. Trzeba ponownie podjąć z nimi rozmowy i zaproponować im dobrowolne poddanie się. I starszy oficer z megafonem zwrócił się z żądaniem: – Proponujemy wam ponownie dobrowolnie się poddać! Opór z waszej strony jest daremny, nie przyniesie niczego dobrego! Tym bardziej, gdy skończyły się naboje! Zapadła martwa cisza. Oczekiwanie z każdą minutą narastało. Milczeli ci, którzy stawiali opór, i ci, którzy proponowali im poddanie się. Konfrontacja dochodziła do szczytu. Śnieg dawno przestał padać, a jego biała kołdra zdobi matkę ziemię. Natomiast wyjrzało słońce, które swoim blaskiem tylko dopełniło srebro. Strych przez cały czas milczał, nie odpowiadał. Życie jego mieszkańców wisiało na włosku. Nie poddawać się żywcem! Tak postanowili. Bohaterowie postanowili zginąć i zachować honor oraz godność bojowników o wolną Ukrainę. Walczyli o ukraińską ziemię, żegnali się z życiem. – Jak sądzicie, czy inni, nie my, ci, którzy pozostaną przy życiu i przyjdą nam na zmianę, zdołają wyzwolić naszą nieszczęsną Ukrainę? – drżącymi wargami i ze łzami w oczach, które już spływały po twarzy, powiedziała Zenia. Nie bała się śmierci, która nie raz zaglądała jej w oczy. Zenia bała się niezrealizowanej idei. Śmierć zdradzałaby tę ideę. – Na pewno! – z przekonaniem w głosie dodał otuchy Teodor. – Nasza sprawa zwycięży! Przecież jest ona słuszna. Walczymy o swoją wolność, o wolność całego narodu ukraińskiego. Zapadła cisza. Cała okolica w milczeniu obserwowała to starcie. Drzewa, w tym liczne zielone świerki, zamarły w oczekiwaniu. Chwilę później ciszę przerwały cztery eksplozje granatów, urywając cztery młode życia. Góry i świerki wstrząsnęły się od salwy rozerwanych granatów, wyrażając żal i ból oraz współczując młodym bojownikom o wolność Ukrainy. Znów zapanowała cisza. Cisza rozpaczy z refleksją nad istnieniem. Miną lata, zmienią się pokolenia i w miejscu śmierci bojowników o wolność Ukrainy wzniosą bohaterom pomnik. Z powodu międzynarodowych waśni o podział terytorium pomnik zostanie zburzony, ale pamięć o ich walce, pamięć o ich osobowościach pozostanie w sercach ich potomnych, którzy staną się kontynuatorami wielkiej idei – wyzwolenia Ukrainy od wroga. Sława Ukrainie! Bohaterom sława! *** 24 listopada 1945 roku. Norymberga. Niemcy. W mieście, które jeszcze kilka miesięcy wcześniej uchodziło za w 90 procentach martwe, do Pałacu Sprawiedliwości doprowadzono dwadzieścia dwie osoby. To kozły ofiarne niedawnego potężnego reżimu. Mieli stanąć przed sądem za zbrodnie o skali, jakiej dotąd nigdy nie było. Sąd prowadził nowo powołany przez zwycięskich aliantów Międzynarodowy Trybunał Wojskowy. Statut tego sądu zatwierdziło Zgromadzenie Ogólne ONZ. Zbrodni przeciwko ludzkości popełnionych przez reżim komunistyczny trybunał nie rozpatrywał. Zwycięzców się nie sądzi. Jednym z mitów radzieckiej, a później rosyjskiej propagandy jest twierdzenie, że UPA i OUN zostały skazane przez trybunał w Norymberdze. W rzeczywistości OUN była wspominana w materiałach procesu sądowego, choć w zupełnie innym kontekście. Rozkaz niemieckiej policji bezpieczeństwa (SD) likwidowania banderowców bez sądu Dokument ten przechowywany jest wśród materiałów dowodowych procesu zbrodniarzy wojennych w Norymberdze dotyczących masowego zniszczenia ludności. Einsatzkommando C/5(Ц/5) Policji Bezpieczeństwa i SD – Kgd Np 124321/41 O.U. 25 listopada 1941 roku W materiałach procesu norymberskiego dotyczącego Stepana Bandery w dokumencie nr 014 USA – jest to tajny cyrkularz nazistów, datowany na 25 listopada 1941 roku. Stwierdza się w nim czarno na białym: „Ruch Bandery OUN(b) przygotowuje antyniemieckie powstanie na terytoriach okupowanych w celu utworzenia niezależnego państwa. W związku z tym grupy operacyjne nakazywały rozstrzeliwać wszystkich banderowców po dokładnym przesłuchaniu. A protokoły przesłuchań pilnie przesyłać kierownictwu”. Podczas gdy świat śledził Norymbergę, w Ukrainie toczyła się wojna sił radzieckich i UPA. Stepan Bandera obserwował ją z zagranicy. Ostatnia walka żołnierzy Ukraińskiej Armii Powstańczej miała miejsce 14 kwietnia 1960 roku z grupą operacyjną Tarnopolskiego zarządu KGB. Grupie operacyjnej Tarnopolskiego UKGB udało się odnaleźć rejon, w którym znajdowała się powstańcza bojówka – w lesie Bożykiwskim na granicy rejonów Pidhajeckiego i Berezańskiego, kilka kilometrów od chutoru Łozy. Przybyło tam 45 samochodów i ponad pół tysiąca żołnierzy. Gdy powstańcy, wyszedłszy z kryjówki, szli w kierunku chutoru, wpadli w zasadzkę KGB. Aby nie dostać się żywymi w ręce wrogów, Petro Pasicznyj i Oleh Centnarskyj zastrzelili się, a Mariję Palczyk ranili w ręce. Ona dwukrotnie strzelała do siebie, aby nie dostać się do niewoli, a następnie przyłożyła sobie do skroni pistolet, lecz kula utkwiła w czaszce i kobieta pozostała przy życiu. Później Mariję schwytano i zawieziono do więzienia w Tarnopolu, aby skazać ją w pokazowym procesie. Chwała Ukrainie! Chwała Bohaterom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

O jaśminie, „salonie” Marii Ludkewycz i jej poezji

Petro SZKRABIUK, pisarz, doktor nauk historycznych. Każda prezentacja dla autora, jak i dla jej organizatorów, jest wydarzeniem. Małym czy wielkim. Dla Marii Ludkewycz – wielkim. Ponieważ na prezentacji jej nowego zbioru sala Lwowskiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży imienia Romana Iwanyczuka była wypełniona po brzegi. Z poetką na podium prowadziła poznawczą rozmowę pracownica Biblioteki i również pisarka Ludmyła Pulajewa. Były ciekawe pytania i odpowiedzi, czytanie wierszy, zanurzenie w laboratorium twórczości poetyckiej. Druga część prezentacji, można powiedzieć, jest gloryfikacyjna. Pierwszym wśród występujących był autor tych słów, ponieważ zna Marię Ludkewycz jeszcze od lat 70. ubiegłego wieku, kiedy razem – przez sześć lat – pracowaliśmy w jednym dziale (listów, pracy masowej i kontroli prasowej) obwodowej gazety młodzieżowej. I poezja była niemal głównym przedmiotem naszych rozmów i marzeń. Do redakcji zaglądali z wierszami niezapomniani Wołodymyr Łuczuk i Oksana Senatowycz, a pewnego razu na progu stanął majestatyczny Mykoła Winhranowski. I otrzymałem na jego zbiorze „Sto poezji” autograf „Piotrowi na nasze złote poetyckie słowo” (marzec 1977). Nie mniej pamiętne były spotkania twórcze w Brzuchowicach pod Lwowem, gdzie wtedy w skromnej przybudówce szkolnej mieszkali Maria z mężem Orestem Biłousem, artystą, oraz dwiema córkami – Łesią i Chrystyną. Przed wejściem zachwycał luksusowy krzew jaśminu. I kiedy zakwita on we Lwowie, zawsze myślami wracam do „salonu Marii” do jej gości – a są to poeta Roman Kaczuriwski, kandydat nauk filozoficznych Ihor Zachara, romantyczne mistrzynie twórczego pióra Bohdana Prysiażna, Sława Wełyczko, Kateryna Hreczyn. I nie tylko… Poezja, pieśni, potem częste wyjazdy elektryczką w Karpaty, do „Obozu pod gwiazdami”, jak nazwaliśmy swoją wysoką lokalizację nad miasteczkiem Skole, nocne trzaskające ogniska – wszystko to jednoczyło, dodawało sił, odwracało uwagę od ponurych wieści o aresztowaniach dysydentów, zakazach ich wydawnictw. A mimo to tworzyliśmy. W 1981 roku Maria Ludkewycz trzymała już w rękach swój zbiór „Ciepłe gniazda”. Przy czym wydało go główne wydawnictwo Związku „Radziecki (obecnie – Ukraiński) pisarz”, co samo w sobie było znaczącym faktem, jeśli wziąć pod uwagę tłok kandydatów do druku i ówczesną ideologię – a w zbiorze „Ciepłe gniazda” wcale nie było obowiązkowych „parowozów”, czyli wierszy o Leninie i partii komunistycznej. A płynęła liryka. Od tamtej pory Maria wydała pół setki książek poezji i prozy, z nich trzydzieści – dla dzieci. Zorganizowała przy Lwowskiej Obwodowej Bibliotece dla Dzieci studio literackie „Dżerełce”, które prowadzi od 1987 roku; dla nich też – jako redaktorka naczelna – wydaje gazetę „Halickie młodzieńcze”. Wielu jej wychowanków zostało członkami Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, jak choćby najmłodszy (w wieku 18 lat) – Mykoła Rudyk. I jest rzeczą naturalną, że członkini NZPU Maria Josypiwna otrzymała za swoją pracę twórczą i społeczną szereg nagród literackich, w szczególności imienia Łesi Ukrainki, oraz dwa ordery Księżnej Olgi III i II stopnia. Zdobyła wysokie uznanie i szacunek osobiście od Ihora Kałyncia i Romana Łubkiwskiego. I oto nowy zbiór – „Przy Bożej bramie” / opracowanie graficzne Łesi Biłous (córki). Lwów. Wydawnictwo „Spolom”, 2026. 160 s. *** Muszę zaznaczyć, że leksem „brama” często pojawia się we współczesnej literaturze. Jednak sformułowanie w tytule zbioru Marii Ludkewycz nabiera głębszego znaczenia. Bo wszyscy my – kto szybciej, kto wolniej – zmierzamy do Bożej bramy. A wielu już jest za nią. Jak choćby pisarz Wołodymyr Rabenczuk, poetka Hanna Wiwczar, mistrz fotografii Jurij Karchut, dziekan wydziału dziennikarstwa LNU imienia Iwana Franki Mychajło Prysiażny, którym Maria poświęciła osobne wiersze. Na czołowym miejscu w tym nekrologu – łączniczka UPA, więźniarka polityczna GUŁAG-u Kateryna Mandryk-Kujbida, ona też – nieprzeciętna poetka, która uczyła się we wsi Kozakiwka w rejonie rohatyńskim na Podkarpaciu (obecnie jej imię nosi ta szkoła). W tej samej szkole później uczyła się Maria i pracował jako nauczyciel jej ojciec. Dlatego do tej heroicznej kobiety ma szczególny pietyzm. Górskie wieś moich dziecięcych lat. W Kozakiwce jestem teraz jak gość. Jaki głęboki tajemniczy świat. Ścieżki spływają w dolinę z wysokości. Świerki znają sławny rodowód. Ziemia w bliznach pamięta powstańców I łączniczkę, za nią ślad w ślad Szli bojownicy, świętej sprawy jeńcy (…) Jako kontynuację powstańczej przeszłości, warto wspomnieć wiersz „Ciocia Irena”, która, mimo wieku, w niedzielę, bo to dla niej „święto kobiet”, czas wspólnej modlitwy, zawsze się stroi: Korale włożysz i krepdeszyny. Przejdziesz się do cerkwi, jak narzeczona. A twój powstaniec, bohater, ptaszyna Wciąż jeszcze się śni, wciąż jeszcze się śni. *** Zapomniałam dodać, że Maria Ludkewycz jest również laureatką nagrody imienia Kateryny Mandryk-Kujbidy, chociaż... Jeśli Łina Kostenko jest poetką o wyraźnie zaznaczonym temperamencie obywatelskim (w wysokiej formie artystycznej), to poezja naszej autorki jest kameralna. Ona, mówiąc obrazowo, śpiewa pod sordyną – przyciszenie, ale też treściwie. Słowa klucze jej nowego zbioru: deszcz, czas, świat, dom, cisza, miłość, anioł… Analogia – Iryny Żyłenko, ich duchowo-twórcze pokrewieństwo, nastrojowość duszy. (Nieprzypadkowo w niedoścignionej książce wspomnieniowo-eseistycznej Iryny „Homo feriens” zamieszczone jest wspólne zdjęcie z dwiema Mariami – Ludkewycz i Barandij). Zwykłe rzeczy codziennego użytku, zjawiska otoczenia, chwile przemawiają do serca bardziej niż publicystyczne hasła czy głośne inwektywy. Sikorki przy karmniku. A kot na ziemi odtajałej. Dachy włożyły berety, W parkach czyste polany. Jeszcze trzeba przedzwonić Do tego, kogo pamiętam Z twarzy, a muzykę głosu Od razu rozpoznaję. Świat toczy się do krańca nieba, A co tam, nikt nie wie. Anioły na niebiosach Chmurki perkalowe krają. I koszule bielutkie Zrzucają nam całą zimę Tak, jak żądza i natchnienie Obdarowuje słoneczną rymą. O serce moje smutne, czym cię jeszcze rozweselić, żeby na ziemi zranionej nauczyć się żyć wolnym? (…) Poetka prowadzi elegijny przegląd swojego bytu na ziemi w różnych okresach. Najczęściej powraca w przeszłość: “Zaryję się we wspomnienia, / Jak jeżyk w liście. / I niech mi się coś przypomina, śni…” – i może stanie się ptakiem, jaskółką, która niesie wiosnę na skrzydłach. “A ja jeszcze pamiętam: / Miałam lat naście. / Kręciła się ziemia, jak jabłko, / Na błękitnej tacy”. Jaka śmiała i oryginalna metafora! U niej – tamże, po tacy – “zagląda wspomnienie / W uchylone drzwi”. Albo: “Cicho, jak w piwnicy, – ani mru-mru. / Wygląda na to, że nie ma łączności ze światem. / Łapkami wrony na śniegu / Wyszywają nie stąd wzięte kwiaty”. Autorka skłonna jest – i to naturalne – do filozoficznych rozważań, tym bardziej, że “życie ścieka, jak woda w piasek”, a “dusza jeszcze prosi choć jeden łyk”… Pisze o wiośnie, która podkradła się znienacka; o śniegu w kwietniu; o lecie, które zbiera się w daleką drogę; o ogrodzie, który szepcze słowa pocieszenia; o wietrze, który czyta księgę jesieni, / rwie ich liście i rozrzuca. A oto obrazek z dziadkiem Wasylem, który siedzi pod winogronem, pije kawę z cykorią i wspomina rzeź Pierwszej wojny światowej, niewolę, Sybir… Albo wiersz o malarzu-samouku Bohdanie Bilinczuku czy wiersz wolny (bez znaków przestankowych), poświęcony Nadiji Morykwas. *** Różne tematy, motywy, myśli, nastroje… Harmonia i – dysonanse… Ja nie mogę pisać o tym, Jak wracają chłopcy z wojny, Kto bez rąk, kto bez nóg – i rośnie Zemsta w sercu i gniew bez winy. Ja nie mogę patrzeć, jak Wracają w trumnach synowie. I nie ma pocieszenia, tylko znak – Czarny gołąb na gałęzi wiosny (…) A dlatego “Serce pragnie / Narysować kredowe koło / I schować się w nim przed światem, / Który poczerniał od bomb, / niebezpieczeństw, żalu i bólu. / Ale jak ja będę sama / W tym zaczarowanym kręgu?”. To aluzja do “Wija” Gogola. Choma Brut usiłował schować się przed złą siłą w magicznym kredowym kręgu – i mimo wszystko zginął. A co Maria Ludkewycz? “Teraz myślę, skąd wziąć taką kredę, / Żeby obrysować nią całą Ukrainę. (…) / Ale skąd wziąć taką kredę?”. Właśnie cyklem wierszy “…Chlebem, łzą, bólem” – tak nazywa się pierwszy rozdział (w sumie jest ich pięć) – otwiera się ten zbiór. Jak już powiedziano, jest on z nutkami melancholii, ale nie beznadziei. Zbliżenie do Bożej bramy darzy szczególnym oświeceniem, poczuciem pełni bytu. Nawet w czasie, gdy, pisze poetka, “Przyzwyczajamy się do trwóg / I wsłuchujemy się w świst rakiet”: Wszystko, zdaje się, pożera mrok, Ale przecież słońce co dzień wstaje. Nas dawnych już nie ma, Innymi dzisiejszymi już jesteśmy. Skacze wiewiórka złota Po drzewach, rozświetla dni. Gdzieś podziała się smutek gorzki, Stało się słonecznie nagle mi. Maria Ludkewycz nawet chce pobyć molfarką, żeby wiedzieć, co będzie z nami. Jest pewna: “Jak napisano, tak i będzie… / – Na ziemi i na niebie sinym, / I kolęda przyjdzie świąteczna. / Ja – molfarka i wiem dzisiaj: / Nieśmiertelna jest tylko miłość”. I (doprecyzuję) nie tylko miłość romantyczna, ale i miłość w ogóle, bo miłość romantyczna to tylko część miłości – miłości do rodziny, Ojczyzny, naszych bohaterów…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Dąb ku czci królowej

Dąb ku czci Anny stał się czwartym drzewem zasadzonym na terenie Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” w ramach projektu „Aleja kijowskich księżniczek”. Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Francuskiej na Ukrainie Gaël Vesière oraz dyrektorka generalna Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” Nelia Kukowalska zasadzili drzewo ku czci Anny, córki kijowskiego księcia Jarosława Mądrego i królowej Francji, czytamy na stronie rezerwatu, informuje Chroniker. „Projekt ten został zapoczątkowany jako upamiętnienie córek Jarosława Mądrego, które dzięki małżeństwom dynastycznym zostały królowymi państw europejskich i przyczyniły się do rozwoju związków politycznych i kulturalnych między państwami średniowiecznej Europy” – czytamy w komunikacie. Kukowalska powiedziała, że w miasteczku Senlis we Francji, gdzie Anna ufundowała w 1065 roku klasztor (opactwo) św. Wincentego, znajdują się dwa pomniki An-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

gospodyni-kulinarka, która potrafi zadziwić znamienitych i mniej znamienitych gości swoimi potrawami: Jej długowieczność to skutek ciągłej pracy nad sobą: fizycznej, intelektualnej, duchowej. Poranek zaczyna od modlitwy i ćwiczeń fizycznych. Praca na ziemi nie jest lekka, ale zasiane jej pracowitymi rękami nasiona co roku owocują. Nienaganny porządek w domu to gwarancja jej dobrego nastroju i nastawienia. Na początku wojny Jewhenija Mychajliwna nie odłożyła mycia okien (bo to dla niej jak rytuał po zimie), a na uwagę syna, że są informacje o ataku Białorusinów i wtedy okna trzeba będzie zaklejać, odpowiedziała stoicko i mądrze: „Będziemy zaklejać czyste”. Taki niby codzienny szczegół, ale świadczy on o głęboko zakorzenionej wewnętrznej potrzebie przeciwstawienia się chaosowi wojny poprzez zachowanie zwykłego porządku życiowego, gdzie czystość to też forma obrony, bezpośrednia kontynuacja wewnętrznej higieny duszy i niezłomności ducha. Pani Jewhenija jest parafianką cerkwi Świętego Zmartwychwstania. Podczas wojny od pierwszych dni pomaga naszym żołnierzom, frontowi, przesiedleńcom. Włącza się w plecenie siatek, wydarzenia charytatywne. Tacy ludzie jak pani Hładunowa położyli fundamenty myślenia państwowotwórczego i zademonstrują swoją działalnością, jak i czym ma wypełniać swoje życie każdy i każda, aby Ukraina się umocniła i BYŁA. Życiowe credo Jewheniji Borejko-Hładunowej, wspólne dla niej i jej wiernego towarzysza pana Mychajła: „Co my dzisiaj zrobiliśmy dla Ukrainy”, to postawa człowieka, który jest świadomy swojej misji na tej ziemi. W swoim powitaniu jubilatki akademik Mykoła Żulynski napisał między innymi: Zajmuje Pani jedno z czołowych miejsc wśród sławnych prośwician – budzicieli ducha narodowego Rówieńszczyzny, wychowawców młodzieży w duchu narodowo-patriotycznym, Pani imię już godnie zostało wsławione w historii naszego kraju i historii Rówieńskiej „Proświty”. Z czystej rosy i źródlanej wody dla Pani, droga pani Jewhenijo, na długie i błogie lata! Przyłączamy się do gratulacji! Ukrainie po niezrealizowanych projektach M. Zerowa, S. Sawczenki, M. Rylskiego, M. Moskalenki i W. Tkaczenki – jeszcze przed nami. Do życzeń dołączyła się także Tetiana Dobko – członkini NSPU, doktor nauk o komunikacji społecznej, kierowniczka działu informacji naukowo-bibliograficznej Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia W. I. Wernadskiego. Tetiana Wasyliwna wyraziła szczery zachwyt wieloaspektowością talentu jubilata, podkreśliła jego współpracę ze znanymi ukraińskimi artystami, pełne poświęcenia redagowanie znaczącego czasopisma literackiego „twórczych sił głębinowej Ukrainy” „Jatran” oraz życzyła sukcesu w wydaniu drugiego tomu zbioru A. Rimbauda, autorskiej antologii przekładów poezji światowej i innych cennych projektów. Do tych życzeń dołączyła się również dyrektorka Biblioteki Publicznej imienia Łesi Ukrainki Olha Romaniuk, zauważając, że będzie czekać na prezentacje tych cennych wydań w murach biblioteki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Człowiek świadomy swojej misji Z okazji jubileuszu Jewheniji Hładunowej-Borejko, znanej działaczki Proświty i działaczki społecznej z Rówieńszczyzny

Lilija OWDZIJCZUK, członkini Rówieńskiej rady „Proświty”, kandydatka nauk pedagogicznych Przychodzimy na świat z pewną misją, darowaną nam przez Najwyższego. Życie człowieka to droga do jej wypełnienia. Jak wszystko dzieje się w rzeczywistości, zależy od wielu czynników: dziedziczności, charakteru, okoliczności, wreszcie wyboru, którego trzeba dokonać. Ludzie wybrani znajdują się na przełomie wydarzeń historycznych, bo Bóg daje im krzepę i siłę, by wpływać, a nawet zmieniać bieg wydarzeń. W odpowiednim czasie i odpowiednim miejscu znalazła się Jewhenija Hładunowa-Borejko u zarania odrodzenia naszej Niepodległości – pod koniec lat 80. megadramatycznego dla Ukrainy i Ukraińców XX wieku. Od tamtej pory jej los jest nierozerwalnie związany z potężnym ruchem proświatowym i oświatowym na rzecz utwierdzenia ukraińskiej idei narodowej na terenach Rówieńszczyzny. Jewhenija Hładunowa była wśród dwudziestu inicjatorów utworzenia Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki w 1988 roku, brała udział w Konferencji Założycielskiej TJU w Kijowie, Wszechukraińskim zjeździe Ruchu, w Światowym forum Ukraińców w 1992 roku, w Forach ukraińskiej inteligencji, kiedy trwała aktywna walka o odnowienie Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Podczas puczu GKCzP pani Jewhenija została delegowana na Światowe forum Związku Ukrainek w Czerniowcach. Od 1993 do 2003 roku Jewhenija Hładunowa zajmowała stanowisko starszego referenta Rówieńskiego obwodowego towarzystwa „Proświta”. Jubileusz legendarnej działaczki Proświty skłonił autorkę tych wierszy do stworzenia jej szkicowego portretu w kontekście epoki. Dzięki ponad trzydziestoletniej znajomości, śmiem powiedzieć, szczerej przyjaźni, kontaktom, wspólnej działalności mogę stwierdzić, że to potężna osobowość, która ukształtowała się dzięki mocnym korzeniom rodowym, integralności charakteru, upartemu usposobieniu, głębokiej miłości do ojczystej ziemi. Zatem, początek wszystkiego – narodziny – podaję z rękopiśmiennej biografii Jewheniji Mychajliwny: „Ja, Anna SORUCHAN, Biblioteka Publiczna imienia Łesi Ukrainki w Kijowie 2 lipca w Bibliotece Publicznej imienia Łesi Ukrainki miasta Kijowa odbyło się spotkanie „Słowo, które jednoczy kontynenty” z Serhijem Tkaczenką, ukraińskim filologiem, literaturoznawcą, poetą, tłumaczem, członkiem Narodowego związku pisarzy Ukrainy. Ponad dwie dekady Serhij Iwanowycz poświęcił służbie dyplomatycznej, pracując w Sekretariacie ONZ w Nowym Jorku. Z ciepłem wspominał swoją rodzinę, w szczególności brata Wsewołoda Tkaczenkę – znanego ukraińskiego tłumacza, który pozostawił wyraźny ślad w ukraińskiej kulturze. Znaczną część wieczoru poświęcono sztuce przekładu artystycznego. Serhij Tkaczenko ujawnił specyfikę wieloletniej pracy ze skomplikowanymi tekstami poetyckimi i podzielił się praktycznym doświadczeniem odtwarzania arcydzieł liryki francuskiej, anglojęzycznej i niderlandzkiej w języku ukraińskim w taki spo- Jewhenija Hładunowa (na chrzcie Ewa Cimko) urodziła się w górskiej wsi Krampna na chutorze Medweżym, na Łemkowszczyźnie. Tę odwieczną ukraińską ziemię okupowała Polska. Rodzice, Mychajło i Tetiana, nazywali siebie Rusinami (czyli Ukraińcami). Polska próbowała polonizować Łemków, ale złamać ukraińskiego, upartego ducha chłopskiego nie zdołała. Ojciec wraz z młodzieżą wsi zorganizowali „Proświtę”, bibliotekę, przeprowadzali festyny ze śpiewami i tańcami. Podstawą życia duchowego była cerkiew greckokatolicka, ukraińskie święta, zwyczaje, obrzędy”. W 1945 roku Polacy deportowali rodzinę, która znalazła się na Doniecczyźnie w kołchozie, gdzie za dniówkę dawali garść ziarna. Męki rodziny, która zmuszona była uciekać od „kołchozowego niewolnictwa” na zachód Ukrainy, Jewhenija Mychajliwna wspomina z bólem i świadomością tego, jak władza radziecka odnosiła się do chłopów, zwłaszcza do patriotycznie nastawionych, pewnych siebie, prawdziwych gospodarzy na ziemi. Tak zaczęło kształtować się samoświadomość, zrozumienie przynależności do rodu i narodu, który niekomfortowo czuł się w radzieckim „raju”. Edukacja jako ważny etap rozwoju osobowości u Jewheniji Cimko była odpowiednia do tamtej czasoprzestrzeni, kiedy i gdzie mieszkała, a oto stosunek do nauki wyróżniał ją z ogółu, bo wstęp bez egzaminów do Lwowskiego Uniwersytetu imienia Iwana Franki po ukończeniu Średniej Szkoły w Dubnie był przyznawany tylko maturzystom-medalistom. Chociaż nauki na wydziale filologicznym w uczelni pani Jewhenija nie lubi wspominać, ale mimo wszystko była to studencka młodość, zakochanie, które zakończyło się ślubem z kolegą z klasy, narodzinami jedynego, bezgranicznie kochanego i kochającego, zdolnego do nauki, utalentowanego i wdzięcznego syna Ołeksandra. Początkowo wykładała w wiejskiej szkole w Trostiancu, a z czasem przeprowadziła się do Równego, gdzie przez czterdzieści lat pracowała w placówkach przedszkolnych. Jak wspomina Jewhenija Mychajliwna: „Właśnie w latach 60. zrozumiałam, że my, Ukraińcy, przebywamy w upokarzającym i przygnębionym stanie. Podobnych myśleniem wtedy prawie nie było aż do lat 80., kiedy czarnobylski wybuch obudził ludzi”. Pani Jewheniji i po dziesięcioleciach w pamięci zostały wyraziste osobowości, które zebrały się na zebraniu założycielskim Towarzystwa Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki w 1988 roku w pałacu „Chimik” pod wodzą Wasyla Czerwonija, oraz gorące debaty, które toczyły się wtedy. Ta strona życia stała się początkiem kolosalnej zwycięskiej i wyczerpującej pracy dla odrodzenia Ukrainy, jej języka, kultury, historii. Właśnie wtedy doszło do spotkania i połączenia z Mychajłem Borejkiem. Jewhenija Mychajliwna przyjęła to jako prezent od losu. Od tamtej pory, aż do odejścia Mychajła Semenowycza w zaświaty w covidowym 2020 roku, oni w parze wykonywali ogrom pracy społecznej, porządkowali na działce letniskowej, w dwupokojowym mieszkaniu, które stało się legendarne, bo przecież na nieznaczne metry kwadratowe lokum przez 30 lat przypadło przebywanie tylu gwiazdorskich osobowości, że raczej żadne domostwo w Równem nie odważy się rywalizować z tym faktem. Hotelem-salonem było skromne mieszkanie Borejki-Hładunowej dla arcybiskupa sumskiego i ochtyrskiego Metodego, naukowca Mykoły Żułynskiego, mecenasów z USA małżeństwa Wiry i Bohdana Bodnaruków, przewodniczących obwodowych organizacji proświtańskich. Razem z panem Mychajłem zrealizowali wiele projektów: doprowadzili do budowy domu dla wybitnego pisarza-ziomka Andrija Kondratiuka, zrealizowali ideę o stworzeniu parku Proświty do 2000 Narodzenia Chrystusowego. Jewhenija Mychajliwna przez długi czas była referentem organizacyjnym w „Proświcie”, miała szeroki krąg obowiązków, odwiedziła z ówczesnym szefem Wołodymyrem Kowtuncem wszystkie rejonowe organizacje proświtańskie, prowadziła korespondencję z adresatami z różnych zakątków Ukrainy i świata: USA, Kanady, Niemiec. Dzięki jej skrupulatności i odpowiedzialności dokumentacja zawsze była nienagannie uporządkowana. Pani Jewhenija nazywa Borysa Stepanyszyna najbardziej obdarzonym kierownikiem, za którego rządów „Proświta” zdobyła niezaprzeczalny autorytet i miała wysokie osiągnięcia. Lata nie zmieniły charakteru Jewheniji Hładunowej-Borejko. Woliowa, bezkompromisowa i celowa, miała i ma niezaprzeczalny autorytet i wpływ na kolegów, pobratymców i siostry. Jej ocena czynów, wydarzeń, spraw poszczególnych osobowości ze struktur władzy, z kręgu społecznego, środowiska kulturalno-artystycznego zawsze jest krytyczno-sprawiedliwa. Idee, które produkuje i dzisiaj w swoje 90 lat, godne są podziwu i zachwytu. A jeszcze to jedna z najaktywniejszych czytelniczek Rówieńskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki. Bez niej nie odbywają się wydarzenia „Proświty”, „Związku Ukrainek”, patriotycznej organizacji weteranów (założyciel Ihor Juchnowski). A jeszcze pani Jewhenija nadzwyczaj-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Świat twórczych horyzontów Serhija Tkaczenka – w Kijowie

...aby zachowały swoją pierwotną głębię i organiczność. W szczególności pan Serhij opowiedział o subtelnościach oddawania złożonej rytmiki i obrazowości Arthura Rimbaud po ukraińsku, odczytując kilka ulubionych wierszy. Z słowem powitalnym do autora zwrócił się Dmytro Czystiak – pisarz, tłumacz, filolog, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki, sekretarz NSPU. Z okazji 75. rocznicy urodzin wręczył Serhijowi Tkaczence Honorowy Dyplom Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, odnotowując jego owocną pracę i znaczący wkład w kulturę, zwłaszcza w dziedzinie translatoryki i przekładu literackiego, szczególnie podkreślając wysoki poziom wydania „Nieznany Arthur Rimbaud” (Kijów: Wydawnictwo Parlamentarne, 2019), w którym oprócz mistrzowskich przekładów poetyckich Serhija Iwanowicza zamieszczono jego analityczne eseje z analizą oryginału i przekładów na szerokim, interdyscyplinarnym materiale. Dmytro Ołeksandrowicz wspomniał także o twórczej działalności niezapomnianego przewodniczącego twórczego zrzeszenia tłumaczy Kijowskiej Organizacji NSPU Wsiewołoda Tkaczenka, jego antologii poezji francuskiej „Ogród boskich poezji” (pierwszy tom, którego ukazał się w 2011 r. w Centrum Wydawniczym „Proświta”), zaznaczając, że masztabowa antologia poezji francuskiej w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

podczas literackiej imprezy nasze towarzystwo zebrało pewną sumę i przekazało żołnierzowi, który regenerował się z nami przez tych kilka dni, bo miał krótki urlop. Teraz znów walczy. Strzeż, Boże, naszych żołnierzy! Nie, nie zapominaliśmy o tym, że Ukraina walczy z rosją, która napadła na naszą ziemię i chce nas zniszczyć. Synchronicznie z Kijowem przeżywaliśmy alarmy, bo tutaj pozostały nasze dzieci i wnuki. Spoglądaliśmy na rajskie i ciche piękno i do łez żałowaliśmy, że nasze dzieci żyją nie w ciszy, a wśród wybuchów. Jednak Festiwal z jego niesamowitymi ludźmi i energią uzdrawiał i odnawiał nasz zasób wiary. Zadziwiająca była nasza wycieczka do Triestu (Włochy). 5 godzin pobytu pozostawiło niezapomniane wrażenia o cudownym mieście z zamkiem Miramare, starożytną twierdzą San Giusto, ruinami antycznego Teatru, placem Jedności i, oczywiście, malowniczym Wielkim Kanałem, który nieco przypomina wenecki. A jeszcze był dzień jasnych wrażeń na Jeziorach Plitwickich. A jeszcze uwaga, dobre słowa i umiejętność szczerego cieszenia się z sukcesów innych. Z cudownych gerdanów śpiewaczki i poetki Olhy Uhniwenko, które z radością kupowano. Z cudownych ozdób poetki Julii Bereżko-Kamińskiej. Z Grand Prix na konkursie „Frankowe Zorze” (za książkę „Role i manekiny” o Solomii Kruszelnickiej pisarza Ołeksandra Bałabki). Z cudownych obrazów i poezji pisarki, malarki i dziennikarki Wałentyny Dawydenko. W tym roku po raz trzeci brałam udział w Ukraińskim festiwalu muzyki, pieśni, tańca i sztuk plastycznych. W 2024 roku na konkursie „Frankowe Zorze” zdobyłam pierwsze miejsce za książkę „Jedna z nas. Niezgubione historie”. Dwa lata z rzędu pracuję w składzie jury Festiwalu. Przez te trzy lata postać Iwana Franki nabrała osobiście dla mnie żywego obrazu genialnego człowieka. Przed wyjazdem do domu przyszłam do znaku pamięci „Poeta i Ptak” w Lovranie, aby pokłonić się Iwanowi Jakowyczowi i podziękować za „ducha, co ciało rwie do boju” i za niewiędnące wersy „Zwiędłych liści”. Tytan myśli, rycerz ducha, budziciel naszej wolności. Europejczyk, poliglota, intelektualista. Autor stu tomów mądrości. I oto niespodzianka. Po przyjeździe do Kijowa zostałam laureatką nagrody imienia Iwana Franki w dziedzinie działalności informacyjnej w nominacji „Za najlepszą publikację w drukowanych środkach masowego przekazu”. Nagrodą Derżtełeradiokomitetu Ukrainy wyróżniono książkę „Światło powraca”, WD „Bukrek”, 2025. Oczywiście, to radość i kredyt zaufania, za który trzeba z rozkoszą „łupać tę skałę”. I tak, to cud, który wiążę z „Frankowymi Zorami” w Lovranie. Bo ten Festiwal potrafi czynić cuda! Dziękuję założycielce i inspiratorce Ukraińskiego festiwalu pieśni, muzyki, tańców i sztuk plastycznych w Rijece (Chorwacja), szefowej UKPT „Dniepr-Rijeka”, primadonnie Kijowskiej operetki i Opery w Rijece pani Oldze Kamińskiej oraz muzykowi, przedstawicielowi ukraińskiej mniejszości w żupanii primorsko-gorskiej Wiktorowi Kamińskiemu – za błyskotliwą organizację wydarzenia, które odbyło się przy wsparciu finansowym Rady mniejszości narodowych Chorwacji. W tym roku Festiwal odbywał się pod znakiem 155. rocznicy urodzin Łesi Ukrainki oraz 170. rocznicy urodzin Iwana Franki. Jestem pewna, że wielcy cieszyli się z nieba w te dni razem z nami. Na Gali koncertowej podarowałam pani Oldze Kamińskiej monetę okolicznościową, poświęconą symbolowi ukraińskiego odrodzenia, kompozytorowi, piosenkarzowi, autorowi „Czerwonej ruty” Wołodymyrowi Iwasukowi. Na awersie monety – Tryzub, pod nim napis: NBU i – stylizowany kwiat czerwonej ruty, na dole nominał i rok bicia – 2 hrywny/2009. Na rewersie monety – portret Wołodymyra Iwasuka wśród liści kaliny. Niech ta moneta stanie się talizmanem unikalnego Festiwalu w Rijece i gwarancją, że „pieśń będzie pośród nas” jeszcze bardzo długo. Bo ukraińska pieśń – to miłość w sercu, która czyni nasz naród nieśmiertelnym. Wiele lat Festiwalowi i jego organizatorom!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Pieśń będzie pośród nas!”

Halyna DACIUK, dziennikarka, Lovran – Rijeka – Kijów W rezultacie ułożyłam już w wyobraźni jego doskonały obraz. I gdybym miała jeszcze talent malarski, to odtworzyłabym na nim najjaśniejsze festiwalowe chwile. Było ich wiele – pięknych i niezapomnianych. Ostatecznie cały Festiwal był jasny, jak cudowny letni dzień nad Adriatykiem. Jego wydarzenia zostały szeroko opisane w przestrzeni medialnej. Jak napisała założycielka Festiwalu Olha Kamińska, „w tych dniach po prostu obrodziło w relacje…” – w „Słowie Proświty” (Ukraina); „Wistniku” (Chorwacja), redaktorka naczelna Oksana Martynjuk; „Słowie Kobzara” (Zagrzeb), redaktor naczelny-publicysta Sławko Burda. Odnotowano błyskotliwą organizację, wysoki poziom wykonawczy, unikalne występy, zwycięstwa, nagrody, wspaniały nastrój, który panował przez wszystkie dni, oraz piękne rezultaty wydarzenia. Gala koncertowa 21 czerwca zgromadziła pełną salę słuchaczy i widzów w Bibliotece Trsatskiej. Tradycyjną kulturę i folklor zaprezentowali tu barwnie chór i zespół taneczny UKPT „Taras Szewczenko” z Kaniży (z tańcem „Powzunok”), a także przedstawiciele UKPT „Kobzar” (Zagrzeb). Program muzyczny otworzyła orkiestra „Oberih” towarzystwa „Dniepr” utworami instrumentalnymi „Oj, u łuzi” oraz „Za swit wstaly kozaczeńky” w aranżacji Andrija Szustia, za co kolektyw otrzymał oficjalne podziękowanie od Narodowego Związku Muzycznego Ukrainy. Na scenie wystąpili gwiazdorscy goście i laureaci. Założycielka Festiwalu, szefowa UKPT „Dniepr”-Rijeka Olha Kamińska błyskotliwie wykonała romans „Mow cżowen zołotyj pływe moja dusza”. Zeszłoroczna zdobywczyni Grand Prix, piosenkarka i artystka Olha Uhniwenko, zaśpiewała własny utwór „Łety, moja pisne”. A była też autorska kompozycja na flet Kristiny Krawczenko. I „Muzyczeńky” w wykonaniu Natalii Komarnyckiej. „Oj ty, diwczyno, z horicha zernia” w wykonaniu Davora Lešicia. I ukraińska kompozycja na bajanie Mychajła Szejki – Grand Prix. I „Pływe kacza” w wykonaniu zdobywczyni Grand Prix Walerii Popadyneć z Chustu z jej niepowtarzalnym tembrem i przejmującym śpiewem. Pięknym finałowym akordem był występ Zasłużonego Chóru Ludowego Ukrainy „Darnyczanka” pod kierownictwem artystycznym profesora Petra Andrijczuka – pieśń „Jednajmosia, luba rodyno”. Pieśń i muzyka jeszcze długo rozbrzmiewały tego wieczoru nad Trsatem i Rijeką. Święto zakończyło się przyjacielską kolacją, gdzie również śpiewano – ukraińskie i chorwackie pieśni. Bo niewyczerpany jest skarb pieśni naszych narodów. A Ukraiński Festiwal odkrywa wciąż nowe talenty. Waszczepiając miłość do ojczystej kultury i łącząc tych, którzy teraz mieszkają w Chorwacji, z ich Ojczyzną. Nie mniej ważną częścią naszego pobytu w Chorwacji pozostają osobiste wrażenia. Przecież poza festiwalem nasze życie było obramowane podróżami, morzem, spotkaniami, małymi i przyjemnymi świętami. Napełniały one czas radością, podnosiły na duchu, wlewały żywą energię, ładowały do twórczości. I stawały się ważnym lejtmotywem naszego jednoczenia. Dzięki tym wydarzeniom zmienialiśmy się, coś poznawaliśmy, odkrywaliśmy, wzbogacaliśmy się nie tylko słońcem, ale i międzyludzkimi relacjami. Budziliśmy się bardzo wcześnie, bo chciało się nasycić morzem i szkoda było tracić choćby minutę. A wieczorami chodziliśmy do starego miasta, gdzie było przytulnie i pięknie. Gdzie pluskała żywa muzyka, zakochani zajadali się lodami, za oknami kołysały się firanki, przy progach pachniała lawenda. I nie było przytulniejszego miejsca na ziemi. Oto opinia mojej bezgranicznie utalentowanej przyjaciółki Walentyny Dawydenko o jednym z takich wieczorów. Walentyna Dawydenko, pisarka, malarka, dziennikarka: – O gałązce laurowej z Lovranu napisałam w wierszu rok temu. Dzisiaj w starym mieście tego unikalnego chorwackiego miasteczka, w przytulnym przedwieczorze, wraz z koleżanką dziennikarką i pisarką Halą Daciuk czytałyśmy strumień niepokojących wiadomości z rodzinnego Kijowa. A na dzwonnicy starej świątyni dzwon wybijał w tej chwili wieczorną godzinę. I wydawało nam się to serdecznym echem niepokoju, który przeżywał Kijów. Jakby zegar czasu zamarł w poziomie i dlatego świat poczuł współbrzmienie z kijowskim przedwieczorem. Ten motyw pojawiał się niejednokrotnie podczas Dziesiątego Ukraińskiego Festiwalu Pieśni, Muzyki, Tańca i Sztuki Plastycznej w chorwackiej Rijece: w poezjach i pieśniach, życiowych historiach uczestników Festiwalu, wśród których były matki czy żony żołnierzy, przesiedleńcy z różnych regionów Ukrainy. Ostatecznie datki zebrane w lokalizacjach twórczych Festiwalu zostały przekazane wojskowemu z jednej z jednostek bojowych. A jeszcze cennym dorobkiem obecnego jubileuszowego Festiwalu było duchowe jednoczenie dzięki odkryciom niesamowitych talentów ukraińskiej kultury i sztuki. To inspirowało, dodawało optymizmu i sił, by przeciwstawić się wściekłemu wrogowi. Dziękuję za unikalny projekt artystyczny festiwalu jego autorom, słynnym na Ukrainie i w Chorwacji Oldze i Wiktorowi Kamińskim, którzy uczynili go wykończenie doskonałym w formatach artystycznych i z atmosferą pełną serdecznej szczerości i ciepła. Festiwal z roku na rok staje się coraz bardziej znany na świecie, jego twórcze horyzonty są coraz szersze. Jestem wdzięczna za zaszczyt pracy w jury, za radość odkrywania nowych ukraińskich talentów. A gałązkę laurową z Lovranu znów zawiozę do Kijowa jako zakładkę do nowych wierszy. Natalia Andrijczuk, solistka Zasłużonego Chóru Ludowego Ukrainy „Darnyczanka”: – Magia Adriatyku – od przytulnego Lovranu do świateł Triestu… W naszej niełatwej ukraińskiej teraźniejszości niezwykle potrzebna jest pauza – żeby po prostu przetrwać i znaleźć siły, by iść dalej… …Lovran przywitał nas przytulnością, aromatem wawrzynu i cyprysów, a niezwykle gościnne morze podarowało łagodne ciepłe fale i spokój. Przed nami czekały cudowne krajobrazy Rijeki, gdzie majestatyczne góry schodzą do samej wody, oraz fascynująca podróż do Triestu we Włoszech, która dodała wyjazdowi szczególnego uroku i inspiracji. Ale najjaśniejszym wrażeniem tego wyjazdu stał się jubileuszowy Dziesiąty Ukraiński Festiwal Pieśni, Muzyki, Tańców i Sztuki Plastycznej w Rijece, który stał się prawdziwym mostem kulturowego jednoczenia. Przecież kiedy ukraińska pieśń łączy się z morską bryzą Chorwacji – rodzi się coś niesamowitego! I wszystko to dzięki wspaniałym ludziom, prawdziwym Ukraińcom – Oldze i Wiktorowi Kamińskim. Ich troska, szczerość i wsparcie podarowały poczucie domu daleko od rodzinnych ścian, za co składam im ogromne podziękowanie! Lovran, Chorwacja – magia adriatyckiego spokoju, do którego zawsze chce się wracać! Dla uczestników wyjazdu została stworzona strona „Chorwacja 2026”. Zacytuję dwie opinie naszych festiwalowych podróżników po powrocie do domu. Iwan Mychajłowycz: – Szanowne Państwo, wielce szanowny Piotrze Ołeksandrowyczu. My z żoną po raz pierwszy trafiliśmy do waszego towarzystwa. Wspaniali ludzie, cudowna atmosfera, jasne momenty twórcze, niezrównana przyroda Lovranu, ciepłe morze i morze pozytywnych emocji! A to wszystko dzięki wam, waszemu talentowi i zdolnościom organizacyjnym. Żyjemy i pracujemy w sferze medycyny. Codzienne ludzkie bóle i niepokoje są dla nas codziennością. Czasami wydaje nam się, że zdrowych i szczęśliwych ludzi na świecie nie ma wcale. Ale to nie tak. Świadomość podpowiada, że się mylimy, a oczy widzą, że mamy rację. I oto my na całe dziesięć dni wyrywamy się ze zwykłego kręgu pracy i problemów w świat twórczości, natchnienia, radości i szczęścia. Chciałoby się nam, czy może wydawało nam się, że tak powinno trwać wiecznie. Lecz czas przeleciał, jakby strzelił z bata. Jesteśmy wdzięczni wam za tę atmosferę, w której będziemy przebywać jeszcze długo. Będzie ona żyła wewnątrz nas i podpowiadała – świat jest pełen szczęścia i my jesteśmy w nim szczęśliwymi ludźmi. A wszystkie bóle i niepokoje – to tymczasowe. Po naszym wspólnym wypoczynku zaczniemy w codzienności używać zwrotów „pan”, „pani”, „państwo”... Wydaje się, że uczyni nas to szlachetniejszymi i ściślej wpisze Zakarpacie w ogólnonarodowy kontekst. Petro Andrijczuk, kierownik artystyczny Zasłużonego Ludowego Chóru Ukrainy „Darnyczanka”: – Serdecznie dziękuję, szanowne Państwo, za ciepłe słowa! Jestem niesamowicie szczęśliwy, że razem udało nam się stworzyć taką zdumiewającą atmosferę! W połączeniu z fantastycznym morzem i unikalną przyrodą wyszło właściwie to, co dla każdego z nas pozostanie w pamięci jako bajkowa „Chorwacja-2026”. Dobra wszystkim i pokoju. W dniu otwarcia Ukraińskiego festiwalu poznałam uczestniczkę Zasłużonego Chóru „Darnyczanka” Maję Poliszczuk, która zapragnęła kupić moją książkę „Światło powraca”. I było to wzruszające do łez, ponieważ pani Maja jest mamą dwóch synów, którzy walczą. Ta piękna głosem, postawą i duszą kobieta pozostawiła silne i jasne wrażenie. W wieczór li- Równo miesiąc temu zakończył się Dziesiąty jubileuszowy ukraiński festiwal pieśni, muzyki, tańców i sztuki plastycznej w Lovranie i Rijece (Chorwacja) 18-21 czerwca 2026 roku, zorganizowany przez UKPT „Dniepr”-Rijeka. Dzisiejszą publikacją kończymy opowieść o tym znaczącym wydarzeniu dyplomacji kulturalnej stosunków ukraińsko-chorwackich. Na tej historycznej fotografii uwieczniono otwarcie w Lovranie Dziesiątego ukraińskiego festiwalu pieśni, muzyki, tańców i sztuki plastycznej (Rijeka), 2026 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

znaleźć wyjście. Wszystko musi być zbudowane na refleksjach, a przy tym ważne jest, aby być interesującym dla widza. Drugi akt, przeciwnie, jest bardzo intensywny, jest tam wiele wewnętrznych i zewnętrznych transformacji. Wykonawca musi mieć wytrzymałość i talent aktorski. Aby zbudować tę rolę, potrzebowałam prawdziwych partnerów. I na szczęście Witalij Iwanow oraz Maksym Busel stali się właśnie takimi pionierami. Jestem im wdzięczna, że podzielili ze mną ryzyko i odpowiedzialność stworzenia absolutnie nowego wizerunku bohatera. Ogólnie rzecz biorąc, wszystkie postacie są ważne. W spektaklu jest postać Diany, to modliszka. Ona jest drapieżnikiem, postacią do pewnego stopnia groteskową. Zrozumiałam, że będzie ciekawiej, jeśli będą ją grać mężczyźni. Tę rolę bardzo wyraziście stworzyli Arsen Kurbanow oraz Wałerij Mirosznyczenko. Każdy kawaler może mieć z Dianą tylko jedną randkę. Po tym ona ich zjada. Wszyscy kawalerowie mają jedno imię – Eugeniusz. Mają tylko numery – pierwszy (świerszcz), drugi (trzmiel) i trzeci (konik polny). Ale wszystkie te role gra jeden artysta. Moim zdaniem, jednemu artyście bardzo ciekawie jest zbudować wewnątrz spektaklu trzy różne role. Niezwykle ciekawie pracowało się z niemieckimi kolegami. Długo szukaliśmy artystów, a pomogło nam w tym stowarzyszenie „Opera Europa”. Narodowa Operetka zamieściła tam ogłoszenie o nowym ciekawym projekcie w kraju, w którym trwa wojna. Zapraszaliśmy artystów, którzy nie będą bali się przyjechać i którym będzie ciekawie pracować ze współczesnym ukraińskim materiałem. Zgłosiło się wielu młodych i odważnych twórców. Ale wybór padł na berlińskich artystów Olgę von Wahl oraz Karla-Christiana Andresena. Oni dużo pracują w operze i musicalu, znają specyfikę tych gatunków. To była wspaniała współpraca. Byli tutaj miesiąc. Przeżyli straszne ataki Federacji Rosyjskiej, ale rano przychodzili do teatru i natychmiast dołączali do naszych nastrojów i wibracji. Olga i Karl naturalnie wpasowali się w zespół. Nawet nie potrzebowaliśmy tłumacza. Ci ludzie przeżyli z nami straszne i szczęśliwe momenty. Jestem pewna, że staną się najlepszymi adwokatami ukraińskiej kultury w tej integracji kulturowej, do której tak dążymy. Jeśli chodzi o sam spektakl, to wydaje mi się, że wyszedł wielowarstwowy. Mam nadzieję, że nasze metafory przemawiają do każdego widza. Dla tych, którzy przyszli się rozerwać i oderwać od rzeczywistości, dla tych, którzy lubią się zastanawiać, oraz dla tych, którzy są gotowi wychodzić z sali nie tylko z odpowiedziami, ale także z pytaniami.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Podróż do świata owadów

Eduard OWCHARENKO Fotografia Anatolija Fedorciwa Kompozytor Iwan Nebesny i librecista Mykoła Browczenko stworzyli fantasmagoryczną historię o świecie, w którym ludzie stopniowo tracą człowieczeństwo. Dziś ta historia brzmi ostro, szczerze, a nawet proroczo, otwierając nowe znaczenia dla ukraińskiego widza. Przed premierą odbyło się spotkanie prasowe, podczas którego przeprowadzono szerszą dyskusję na temat spektaklu z udziałem grupy realizatorskiej i partnerów projektu. Uczestnicy mieli okazję dowiedzieć się o historii powstania musicalu, osobliwościach jego artystycznego wcielenia, współpracy międzynarodowej oraz znaczeniu premiery dla ukraińskiej przestrzeni teatralnej. Proponujemy fragmenty wypowiedzi jego uczestników. Bohdan Strutynskyj, dyrektor generalny i dyrektor artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy: „Premiera dla teatru to zawsze wyzwanie i święto. Wkładamy w to bardzo dużo miłości, energii i chcemy, aby nasze dziecko pokochali widzowie. Ten projekt w całości powstał w murach Narodowej Operetki Ukrainy. Dziękuję za pomysł Oksanie Taranenko. Poprosiliśmy o dołączenie do tego procesu Mykołę Browczenkę i Iwana Nebesnego. Początkowo trwały poszukiwania. Określaliśmy gatunek – opera czy rock-opera. Potem stylistycznie i muzycznie wyszedł jednak musical. Mam nadzieję, że spodoba się widzom i zajmie poczesne miejsce na scenie naszego teatru. Chcę podziękować naszemu zespołowi, a w szczególności Oldze von Wahl i Karlowi-Christianowi Andersenowi za to, że są dzisiaj z nami na Ukrainie w tych trudnych czasach, że słuchają o wojnie nie z rosyjskich kanałów, a widzą ją na własne oczy. Rozpatruję to jako znak solidarności i wsparcia dla Ukrainy. Spektakl dopiero stawia pierwsze kroki. Myślę, że widz znajdzie tu wiele paraleli z naszymi tak zwanymi byłymi „braćmi””. Mykoła Browczenko, ukraiński scenarzysta, autor libretta: „To była praca zespołowa. Zaczęła się od braci Čapków. Przeczytaliśmy ich utwór i odłożyliśmy go na półkę. W naszym tekście nie ma ani jednego słowa z ich sztuki. To naprawdę ukraiński kontent, wszystko napisane od nowa. Po prostu zainspirowaliśmy się. Kontynuowaliśmy linię porównywania ludzi do owadów, biorąc pod uwagę to, co nas teraz otacza. Stworzyliśmy własny przekaz, który nieco różni się od tego zawartego przez braci Čapków. W Teatrze Operetki znaleźliśmy ludzi o podobnych poglądach. O takich sojusznikach można tylko marzyć. Dwa lata razem tworzyliśmy produkt, który nosi nazwę „Owady”. Radzę słuchać tekstów”. Iwan Nebesny, kompozytor, zasłużony działacz sztuki Ukrainy: „Od słowa zaczęliśmy się odbijać – scena po scenie. Dotyczy to również muzyki. W rezultacie tych poszukiwań wyszedł nam niezwykle różnorodny spektakl. A sensy zawarte przez zespół zostały jak najlepiej przekazane za pomocą muzyki. Aby aktywnie rozwijała się fabuła, aby widzom było stale ciekawie, wybieraliśmy określone środki muzyczne. Wyszło dziwne połączenie wszystkiego, co różne, dlatego gatunek to fantasmagoria. A dalej była rutynowa praca, jak u każdego kompozytora – od początku do końca projektu. Chcę podziękować Teatrowi Operetki. Wszyscy otrzymaliśmy niezwykle komfortowe warunki do pracy, pomagano nam we wszystkim”. Serhij Didok, dyrygent-inscenizator, zasłużony działacz sztuki Ukrainy: „Proces twórczy zawsze odbywa się tu i teraz. Jestem szczęśliwy, że dołączyłem do tego zespołu, który dzisiaj tworzy historię światowego musicalu. Na Ukrainie odbywają się narodziny produktu, którego nie będzie wstyd pokazać w Europie czy Ameryce. Moim zadaniem jako dyrygenta było odtworzenie wszystkiego tego, co wymyślił Iwan Nebesny. Starałem się przekazać słowo, obrazy, które odtwarzane są nie tylko wokalnie, ale także środkami orkiestry. Tutaj jest niezwykle różnorodny język muzyczny. I myślę, że wiele piosenek pójdzie w lud, ponieważ muzyka jest rozpoznawalna i lekka, chce się ją śpiewać”. Wadym Prokopenko, baletmistrz-inscenizator, zasłużony artysta Ukrainy: „Pracę nad inscenizacją rozpoczęliśmy 31 marca. Pierwsze dni było dużo poszukiwań z reżyserką. Wszystko stopniowo stawało na swoje miejsca. Jestem bardzo wdzięczny Oksanie Taranenko za propozycję bycia uczestnikiem tego zespołu”. Olga von Wahl (Niemcy), artystka-scenografka: „Sam tekst i reżyserka Oksana Taranenko bardzo mnie zainspirowali. Myślałam o tym, jak pracować ze światem owadów, światem bez ludzi i wszystkiego, co ludzkie, bez prawdziwego życia i prawdziwej przyrody. Aby to pokazać, wzięłam meteoryt, na którym nie rosną rośliny. Właściwie meteoryt to coś pomiędzy rzeźbą a bardzo niezwykłym zwierzęciem, które może przejawiać różne swoje istoty. Jest wmontowany w mechanizm obrotowy i w ten sposób można się nim bawić z różnych stron. Chociaż sam w sobie jest nieruchomy i nie ma w nim życia. Jesteśmy bardzo szczęśliwi, że tu jesteśmy. Jesteśmy wdzięczni pani Oksanie Taranenko za możliwość pracy z nią. Cieszymy się, że mamy także serdeczne wsparcie nowych przyjaciół”. Karl-Christian Andersen (Niemcy), artysta kostiumograf: „Dla mnie największym wyzwaniem było pokazanie przemiany głównego bohatera Feliksa z człowieka w owada. To była ciekawa praca, która przyniosła wielką satysfakcję. Na początku, kiedy przedstawiony jest realny świat, Feliks jest w jaskrawym swetrze, który jest nowoczesnym młodzieżowym ubraniem. Zasypia, a budzi się w absurdalnym, wręcz koszmarnym świecie. Właśnie tutaj odbywa się jego przemiana w owada. Są jeszcze dwie ważne figury, które bardzo lubię. To pająk i skorpion. Starałem się nie odpowiadać na oczekiwania widzów i nie koncentrować się na wyglądzie zewnętrznym tych postaci, a skoncentrować się właśnie na ich charakterze i złowieszczej personifikacji. To udało mi się osiągnąć dzięki abstrakcji i pracy ze skórą oraz futrem. My z Olgą von Wahl jesteśmy bardzo wdzięczni Oksanie Taranenko za możliwość pracy z całą naszą fantazją, która pomogła nam stworzyć hybrydowe owady”. Po światowej premierze musicalu „Owady” mieliśmy okazję kontynuować rozmowę z jego twórcami. Oksana Taranenko, reżyserka-inscenizatorka: „W czerwcu 2023 roku byłam uczestniczką konferencji interesariuszy teatralnych. Tam dyrektor generalny i dyrektor artystyczny Narodowej Operetki Ukrainy Bohdan Strutynskyj zaproponował mi wystawienie spektaklu w kierowanym przez niego teatrze. Dużo współpracuję z Mykołą Browczenką, który jest nieskończonym generatorem pomysłów, więc razem przygotowaliśmy prezentację z około 15 różnorodnych propozycji. Przy okazji zaznaczę, że już od wielu lat zachwycam się twórczością kompozytora Iwana Nebesnego. Ma on niewielką szkic, z solistami i autorskim tekstem, według utworu braci Čapków „O życiu owadów”, trwający około 20 minut. Rozszerzenie tego szkicu było wśród propozycji. Bohdan Strutynskyj postanowił wybrać właśnie ten temat. Więc Narodowa Operetka Ukrainy zamówiła napisanie nowego utworu u Mykoły Browczenki i Iwana Nebesnego. Jednak nie mogła to być opera w czystej postaci. Iwan pracował nad muzyką, która stylistycznie pasowałaby do teatru operetki, a my z Mykołą układaliśmy strukturę. Mimo że proces był dość intensywny, było mi dość łatwo, bo byłam skoncentrowana tylko na artystycznej pracy próbnej, resztę robili odpowiedni specjaliści w odpowiednich departamentach. Byłam w dobrym tego słowa znaczeniu zaskoczona poziomem trupy. Wszyscy są niezwykle utalentowani, a w chórze praktycznie wszyscy to soliści. Co więcej, chór porusza się jak balet, a balet potrafi nawet zaśpiewać. Niektórzy artyści baletu i chóru wyszli na role epizodyczne. A kiedy obok są takie talenty, masz więcej możliwości jako inscenizator, a praca staje się ciekawsza. Na dobór wykonawców poświęciłam prawie dwa miesiące – grudzień i styczeń. Przejrzałam dużo materiału, aby poznać ludzi i ich potencjał. A repertuar tutaj jest rzeczywiście bardzo szeroki, utwory są różne gatunkowo – klasyczne, współczesne, są i pierwsze czytania, są i marki, takie jak „Chicago”. Casting został określony razem z choreografem-inscenizatorem Wadymem Prokopenką i dyrygentem-inscenizatorem Serhijem Didokiem. I nie pomyliliśmy się: prawie wszyscy wybrani aktorzy dotarli z nami do premiery. Rola głównego bohatera Feliksa jest bardzo trudna – i z muzycznego, i z aktorskiego punktu widzenia. To szczególna rola. W pierwszym akcie jest ona jakby niedziałająca – wydaje się, że Feliks tylko obserwuje środowisko, w które trafił. Jedyne, co próbuje zrobić, to zrozumieć, gdzie jest i jak z tego Witalij Iwanow, odtwórca roli Feliksa: “Rola jest trudna, ciekawa i wielowymiarowa. Cieszę się, że właśnie w tym okresie mojego życia, rozwoju kariery, mogłem zagrać taką rolę i że ta postać spotkała się ze mną na scenie. Feliks ma około 40 lat, jest entomologiem. Poświęcił się poszukiwaniu sensu życia owadów. Jest fanatycznie zakochany w ich świecie. Zna owady, potrafi je klasyfikować, rozumie, dzięki czemu i jak żyją. Właśnie fanatyzmem w stosunku do swojej pracy, zanurzeniem w proces działalności zawodowej, postać ta mi imponuje. Ciekawe są metamorfozy, które się z nim dzieją, i to, co przeżywa we śnie. W jego realnym życiu tak naprawdę nie ma nic ciekawego, a Feliks rekompensuje to tym, co widzi we śnie. Ostatecznie wiele zrozumiałem i wyciągnąłem wnioski. Byłoby ciekawie, gdyby spektakl miał jeszcze jedną część, w której zobaczylibyśmy, co stało się z postacią, kiedy się obudził. Ja i Feliks jesteśmy zupełnie różni, ale potrafię usprawiedliwić wszystko, co się z nim dzieje. Usprawiedliwić wszystkie jego czyny i ten wybór, którego w końcu dokonuje. Dodaję też to, czego nie ma w tekście. Może to być przypadek z jego dzieciństwa albo jakieś problemy psychologiczne czy kompleksy. Interesuje się owadami, bo owady są od niego mniejsze. A jego kompleks być może polega na tym, że trudno mu interesować się tymi, którzy są tego samego wzrostu co on, czyli ludźmi. Ale pozostaje człowiekiem, stara się obudzić i odnaleźć siebie. Te jego cechy mi imponują i są mi bardzo bliskie. W spektaklu jest współczesna muzyka Iwana Nebesnego i współczesny tekst. Muzycznie i stylistycznie ta rola różni się od tego, co grałem wcześniej. Trudno było znaleźć pewne odcienie intonacyjne. Ale lubię współczesną muzykę, nadaje ona sensy i tworzy pewien nastrój, wciąga w określoną atmosferę. Proces był ciekawy i trudny również dlatego, że przed nami nikt jeszcze tego nie śpiewał. Chciałbym wspomnieć o reżyserce Oksanie Taranenko. Dawała niestandardowe zadania, pozwalała na pewną improwizację, wnosiła swoje pomysły, miała własne spojrzenie na niektóre momenty. Jak wiadomo, aktor żyje swoją rolą, a reżyser – całym spektaklem. Dlatego reżyser lepiej rozumie, co jest potrzebne w danej chwili i jak ma wyglądać ta czy inna postać. Praca nad wizerunkiem to ciągły proces. Kto przyjdzie na spektakl za rok, ten zobaczy pewien rozwój postaci i aktorów. Chciałbym życzyć nowemu spektaklowi “wielu lat” i wdzięcznego widza”. W Narodowej Operetce Ukrainy odbyła się światowa premiera musicalu “Owady” – współczesne sceniczne wcielenie legendarnej sztuki “Z życia owadów” braci Čapków. Jest to w pełni ukraiński produkt kulturalny – od pomysłu do realizacji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na to sakralne drzewo rzucić klątwę. Symbol Ukrainy stoi im ością w gardle. “A my tę czerwoną kalinę podniesiemy…” Bogini Łada nie bez powodu podarowała kobietom swoje święte drzewo: jest ono niezwykłe pod względem leczniczej mocy. Przede wszystkim przy włókniakach i bolesnych miesiączkach. Szklankę rozdrobnionej kory zalać 0,5 l ciepłej wódki. Nastawiać dwa tygodnie w ciepłym, ciemnym miejscu. Do 100 ml przegotowanej wody wlać łyżeczkę nalewki. Pić przed jedzeniem. Trzy razy dziennie. Trzy tygodnie. Tydzień przerwy. Zrobić trzy etapy. Przy torbieli macicy. 1:1 sok z jagód z miodem. Pierwszy tydzień na czczo na czubku noża. Drugi – jedna trzecia łyżeczki. Trzeci – rano i wieczorem po łyżeczce. Czwarty – po łyżce stołowej. Przerwa miesiąc. Dalej zażywać w odwrotnej kolejności. Pierwszy tydzień rano i wieczorem po 1 łyżce stołowej. Dalej po łyżce stołowej raz dziennie. Potem – rano i wieczorem po łyżeczce. Dalej – po jednej trzeciej łyżeczki. Dalej – na czubku noża. Arytmia. Kwiaty kaliny, głogu, dzikiej jabłoni, dzikiej róży, kozłka lekarskiego. Po równo. 1 łyżkę stołową mieszanki zalać 300 ml wrzątku. Nastawiać przez noc pod przykryciem. Zażywać na czczo i przed snem po 2 łyżki stołowe. Zagrożenie poronieniem. Pić w ciągu dnia małymi łykami rozdrobnioną korę kaliny. 3-4 g na szklankę wrzątku. Nastawiać 2 godziny pod przykryciem. Tak przywykliśmy do porzeczki (ukr. smorodyny), że nawet nie zauważamy jej sakralnej nazwy, która nosi imię Boga Twórcy. Zatem jest to jagoda o dziwnych właściwościach leczniczych, zwłaszcza dzika. Od dawna była pielęgnowana w Kijowie-grodzie zarówno na dworach książęcych, jak i na Dole i Podolu dalekiego X wieku. Uszlachetniając ją, przesadzano ją z dąbrów i puszcz. Ojczyzną porzeczki jest właśnie Ukraina, bo w Azji i Afryce jej nie znają. Nie przyjęła się ona również w Ameryce, choć przywozili ją tam z Karpat nasi przesiedleńcy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kolodar

Iwan PROSIANYK. Lato 9600 22 lipca – 22 sierpnia. Miesiąc kaliny. Gwiazdozbiory Raka, Lwa. Opiekunowie Perun, Łada. Planeta Kogut (Mars). Ludowe nazwy: Sierpień, Żniwień, Kopnik, Zarew, Medwak, Spasiwieć. Spren, Sierpien. Rodzime imiona, błogosławione przez Niebiosa: Borysława, Błogowista, Łastiwka, Hriady-sława, Kalina, Kupawa. Barwin, Budym, Hożij, Lebedian, Lubomysł, Ohnewit. Sierpień podarował nam Niebieskie Trójświęcie (Trójspas). Wszyscy trzej Zbawiciele pochodzą z naszego państwa rolniczego. Rama – z Prypontydy, Budda – siewierzanin, Zoroaster – z Tawrydy. Dlatego Oni też uświęcają owoce rąk naszych. 2 sierpnia – urodziny Wołodymyra Szayana, założyciela „Zakonu Boga Słońca”. 17 sierpnia 1249 roku nad rzeką San pod Jarosławiem wojska ukraińskie pod wodzą księcia Danyła Halickiego rozgromiły połączone siły baszkirsko-węgierskie oraz Polaków, którzy nieśli okatolicyzowanie ludu Rusi-Ukrainy. Ale po trzech latach (1252) Papież Rzymski Aleksander IV, uznając zasługi księcia przed Europą (zatrzymał najazd Batyja), mimo wszystko koronował wybitnego wojownika. W 473 roku naszej ery Patriarcha Ekumeniczny Izawr własnoręcznie spalił Bibliotekę Konstantynopolitańską, która liczyła około 120 tysięcy ksiąg o kulturze antycznej i przeszłości poprzednich cywilizacji. Dzisiejsza ryta – to zlewanie się bardzo potężnych promieniowań gwiezdnych, które idą z samego serca Galaktyki (gwiazdozbiór Lwa) z Życiodajnymi początkami, które dają RÓD przedwieczny i RODzanice (jesienne Przesilenie Słońca). Łastiwki-Kaliny mają wszelkie perspektywy, by wykorzystać to w pełni, wszak są zdecydowane, silne duchem i ciałem. Są hoże z wyglądu, wyrafinowane. Wielu atletów, którzy mają nagrody olimpijskie, – to właśnie Łastiwki-Kaliny. Szlachetni we wszystkim, przykład dla młodzieży. Mężczyźni – rycerze. Kobiety – Mawki. Potężni myślą, mają zdolność zajrzenia w przyszłość. Dlatego zawsze budują wielotorowe kombinacje. W potrzebnej chwili działają bezbłędnie i zdecydowanie. Zwycięstwo nie każe na siebie czekać. Rodzice powinni dokładać wszelkich starań, kierując energię swoich pociech na właściwe tory. Jeśli zlekceważycie tę szansę – bierzecie na siebie ciężki grzech. Wieści Początkowe ostrzegają w RODniku IV, Testamencie 93: „Dziecię wasze – Posłaniec Niebios. Czym wy je obdarzycie – to ono przyniesie na Łąki Złote Swaroga, ród wasz albo wywyższając, albo umniejszając”. Nie przegapcie tej rity, nie zlekceważcie możliwości, danej przez Niebiosa, odpoczynkami i bezsensownymi kłopotami. Weźcie się za ważną sprawę, którą pielęgnowaliście latami. Nie od razu przyniesie wam to sukces, dopiero z czasem. Jednak Łastiwki-Kaliny zawsze powinny mieć na uwadze także gwiazdozbiór Raka, który nawet na Lwy ma potężny wpływ, zwłaszcza w ostatnich swoich dwóch tygodniach. Dlatego wystrzegajcie się rozpoczynania znaczących operacji finansowych. Najpierw to ostrzeżenie dla farmerów, w grudniu zboża i uprawy techniczne znacznie podrożeją z powodu nieurodzaju na półkuli południowej. Mimo wszystko Niebieskie Raki, pełznąc do tyłu, zmierzają do przodu. Spróbujcie mieć i z tego zysk. Kalina – sakralne drzewo Ukrainy. Jej nasiona znajdują w garnkach kultury trypolskiej. Dla praukraińców doby przedchrześcijańskiej kalina była uosobieniem najwyższej Bogini Łady – opiekunki bezgranicznej miłości, par małżeńskich, oddania zarówno rodzonej matce, jak i Matce Ojczyźnie. Sanktuaria Łady słynęły pośród ogromnych gajów kalinowych, które miały potężne siły uzdrawiające. Judochrześcijaństwo je bezlitośnie wytępiło. Nawet dzisiaj niektórzy „święci ojcowie” próbują. Najwięcej w tej niepozornej jagodzie jest żelaza i miedzi – głównych składników naszej krwi. I tym jest ona drogocenna. Pączki porzeczki były głównym złotem słynnej „Kalcziby dziada Horasyma”, która składała się z pączków 33 drzew, zebranych w marcu. Przede wszystkim sok z porzeczki jest wysoce pożądany dla ludzi cierpiących na choroby serca. Przy arytmii należy pić trzy razy dziennie po 100 ml jej soku. Po dwóch tygodniach będziecie zdziwieni skutkami. W takich ilościach spożywa się sok także przy chorobie wrzodowej żołądka, podwyższonym ciśnieniu krwi, niedokrwistości. Przy grypie to niezastąpiony środek uzdrawiania, bo nasyca ciało witaminami, działa orzeźwiająco. Szczególnie pożądana dla dzieci, które słabo się rozwijają, są tęgie, niemrawe. Jeśli wasze dziecię będzie piło sok ze świeżej porzeczki razem z sokiem z marchwi (nazywam to eliksirem dla mądrych) – ucieszycie się sukcesami w szkole, ciekawością, bystrością – charakterystycznymi cechami Ukraińca. Mężczyźni powinni wziąć tę jagodę pod uwagę dlatego, że jest bardzo korzystna przy zapaleniu prostaty, przy kamieniach w pęcherzu, obrzękach pochodzenia nerkowego. 30 (świeżych lub suchych) jagód porzeczki zalewa się w glinianym garnku szklanką wrzątku. Nastawia się na noc pod przykryciem. Spożywać po łyżce stołowej 6-7 razy dziennie, na ciepło. Tata, kiedy przekroczył 80 lat, każdego lata, przez cały czerwiec pił herbatę z liści porzeczki, oczyszczając naczynia z toksyn, soli, osadów, rozrzedzając krew, przywracając wrażliwość neuronów, wyganiając ból ze stawów, radząc rówieśnikom przy dolegliwościach lędźwiowych (rwie kulszowej). Nasuszcie ten darmowy drogocenny skarb. Pijcie do woli, wtedy, kiedy chce się pić. Do dwóch litrów dziennie. Początkowo mocz będziecie mieli ciemny, aż do brązowego, wręcz cuchnący. Ale po dwóch tygodniach stanie się jasny, jak u niemowlęcia. Stawom wróci ruchomość, minie zapominanie (ale we wrześniu utrwalcie te pozytywne skutki uzdrawiania liśćmi miłorzębu dwuklapowego, który znacznie poprawia nasycenie mózgu tlenem). Ludziom srebrnego wieku pożądane jest picie liści porzeczki, bo usuwa różne plamy starcze ze skóry. A jakież ogórki bez liści porzeczki i szarłatu! Mama soliła z nim nawet maślaki. I lecznicze, i smaczne! Cenicie te pomocne przepisy – to szczytowe osiągnięcia medyczne naszego dawnego naRODu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Odezwa do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician

Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” – jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu – przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami, którzy kochamy, szanujemy i cenimy ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc „Słowu Proświty”. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Podajemy zatem Państwu nasze dane bankowe: AT KB „PRYWATBANK” (EDRPOU banku 14360570, kod banku 305299) otwarto rachunek: nr UA263052990000026004036804116; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU: 00031756. Tytuł płatności wypełnia płatnik tak, aby podać pełną informację o płatności. Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Redaktorka literacka Hałyna DACIUK Korektorka Ołena HŁUSZKO Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano w TOV „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 12/14. Korespondencja z czytelnikami – tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” – 30617

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Główny redaktor Ihor ZOC Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca) Pawło MOWCZAN Mykoła TYMOSZYK Heorhij FIŁIPCZUK Mykoła HOŁOMSZA Jurij HANDZIUK Hałyna DACIUK Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn