Strona · s. 8strona oryginału ↗
RYCERZ UKRAIŃSKIEGO OŚWIECENIA
Слово Просвіти, №29 за 2004 рік
Historia ukraińskiego oświecenia zna wielu swoich czołowych przywódców, liderów postępu społeczno-obywatelskiego — ludzi obdarzonych talentem, darem odczuwania bólu, duchowych potrzeb narodu, wcielania w życie jego najwyższych interesów. Ci liderzy wyrastali z samej natury, żywiołu ruchu narodowo-kulturalnego, torując drogę do samopoznania, uświadamiania sobie przez naród swojego bożego przeznaczenia, do formowania i realizacji idei narodowej. I każdemu z nich na pewnym etapie historycznym, w zależności od określonych warunków społecznych i politycznych, przychodziło wypełniać tę czy inną misję oświatową, rozwiązywać problemy właściwe danemu czasowi. Świadczy o tym 130-letnia historia sławnego Towarzystwa „Proświta”. Jeśli w XIX wieku tacy jej kierownicy jak Anatol Wachnianyn, Omelan Ogonowski, Julian Ławriwski i inni jednoczyli proświtian w dążeniu do narodowej samoświadomości, a na początku XX wieku, w burzliwych latach zmagań narodowowyzwoleńczych, dla przywódców i duchowych mentorów „Proświty” — Mychajła Hruszewskiego, Borysa Hrinczenki, Łesi Ukrainki, Sofii Rusowej — głównym celem działalności stało się szerzenie ideałów narodowotwórczych, wychowanie patriotycznej młodzieży i zdobycie niepodległości politycznej oraz państwowej, to na progu XXI wieku główny interes i energia liderów współczesnej „Proświty” skierowane są na włączanie najszerszych warstw społeczeństwa do udziału w ukraińskim budowaniu państwa, utwierdzaniu ukraińskiej duchowości. Tak się złożyło, że na fali ukraińskiego odrodzenia narodowego lat 90. ubiegłego stulecia sztafetę przywódcy proświtańskiego od pierwszego przewodniczącego odnowionego Towarzystwa Dmytra Pawłyczki przejął Pawło Mowczan — również poeta, aktywny działacz Ruchu i już znany działacz polityczny. W stosunkowo krótkim okresie stał się prawdziwym liderem, ideologiem i organizatorem współczesnej „Proświty”. Przeprowadzona z jego inicjatywy reforma Towarzystwa, rozszerzenie funkcji i kierunków działalności ogniw proświtańskich, wzmocnienie ich autorytetu i wpływu na społeczeństwo — wszystko to podniosło wizerunek i skuteczność „Proświty”. Czas ocenia osiągnięcia i wkład każdego z nas. Ale już dziś można powiedzieć, że Pawło Mowczan jest bez wątpienia osobistością nieprzeciętną i nieprzypadkową w naszej najnowszej historii. Jeśli idea ukraińska jest wybrana przez Boga, to wybrany przez Boga jest człowiek, któremu przeznaczono ze wszystkich możliwych i niemożliwych okoliczności oraz złożonych realiów teraźniejszości podnieść na wyższy szczebel ideę ukraińską, walczyć o jej wcielenie. Zarówno w literaturze, jak i w codziennej pracy proświtańskiej jest zawsze w poszukiwaniu, zawsze na ostrzu nowości. Słowo oświatowe, pełna pasji publicystyka Mowczana to zawsze odkrycie, ocean myśli, idei, wysoka filozofia i wieczna, prosta mądrość życiowa, przeniknięte bólem o teraźniejszość i przyszłość Ukrainy. Słowo Mowczana jest zapalne, wysokie, głęboko wycierpiane, jak słowo Szewczenki. Nie na darmo ideami i motywami twórczości ukraińskiego geniusza przeniknięta jest cała twórczość pisarza. Jego zainteresowania i wiedza sięgają od kultury trypolskiej, historiozofii i kulturologii po współczesną socjologię, politykę. I to samowzbogacanie daje natchnienie dla nowatorskich dążeń w działalności kierowanego przez niego Towarzystwa „Proświta” oraz bodźce dla owocnej pracy państwowotwórczej, działalności deputowanego ludowego Ukrainy. Tak samo wleciał w magmę polityczną. I nie przypalił poetyckich skrzydeł. Zatem nie kłamcie, że ma 65 lat. To po prostu jeszcze jedna bajeczka o Mowczanie… Zdjęcie O. Ceacury A do tego talent, umiejętność widzenia szerzej i głębiej niż inni tego, co dzieje się w ukraińskim społeczeństwie. Tutaj właśnie sprawdzają się jego unikalna wiedza i intuicja. Umiejętność odczuwania potrzeby dnia, formowania strategii oraz priorytetowych kierunków działalności „Proświty”. „Cerkiew Kobziarza”, seria unikalnych filmów o historii ukraińskiej historii i kultury, różnorodne dobrze zorganizowane skuteczne akcje, skierowane na utwierdzenie języka ukraińskiego, ochronę narodowej przestrzeni informacyjnej — wszystko to idee, inicjatywa i praktyczne wysiłki Pawła Mowczana. I kto zaprzeczy prawdzie, że literat może być wspaniałym politykiem i mężem stanu!? Szlachetność słowa i myśli, szlachetność działań i czynów godnie wieńczą cechy prawdziwego ukraińskiego inteligenta, przedstawiciela prawdziwej ukraińskiej elity. Chciałoby się życzyć jubilatowi, aby nadal twardo i mocno niósł rycerski sztandar ukraińskiego oświecenia! z Ołeksandr KONOWEC, doktor nauk historycznych, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki „okrągłych dat” moich przyjaciół. Czyżby Pawło miał już sześćdziesiąt pięć lat? Chociaż można powiedzieć inaczej: czyżby miał zaledwie sześćdziesiąt pięć lat? W końcu Pawło Mowczan zawsze wyróżniał się wśród nas dorosłą solidnością i wyważoną dojrzałością. Zarówno w wyglądzie zewnętrznym (nie pamiętam go bez brody), jak i w myślach, czyli w twórczości poetyckiej. Jego poezja uderza skomplikowaną metaforycznością, w której zakodowana jest głęboka treść filozoficzna. Pawło Mowczan to poeta. Prawdziwy. A potem — publicysta, polityk, działacz społeczny. Tutaj występuje w nowej hipostazie. Gorący, pełen pasji, polemiczny. Czasami zbyt bardzo. Ale ideałem dla niego zawsze jest Ukraina, jej historia, język, kultura, w których głębokie warstwy przenika, dla których żyje, pracuje, walczy. Daj, Boże, mocnego zdrowia, siły, natchnienia, aby jeszcze długo, długo być na swoim posterunku.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
