Strona · s. 15strona oryginału ↗
W Monasterzyskach w obwodzie tarnopolskim odbył się szósty Ogólnoukraiński festiwal kultury łemkowskiej.
Слово Просвіти, №29 за 2004 рік
W latach 1944—1951, w wyniku „wyrównywania” granicy radziecko-polskiej (operacja „Wisła”), setki tysięcy Łemków zostały deportowane ze swoich ojczystych ziem na ogromne przestrzenie Związku Radzieckiego. Ta totalna przemoc mogła zagrozić istnieniu niepowtarzalnej grupy etnicznej Łemków-Rusinów. Właśnie zrozumienie tego zagrożenia zjednoczyło społeczności łemkowskie na całym świecie. Obecnie na Ukrainie (najwięcej w obwodach lwowskim, tarnopolskim, iwanofrankiwskim) mieszka około pół miliona ludzi, którzy uświadamiają sobie, że są Ukraińcami-Łemkami. Nie mniej zjednoczyło się ich w wspólnoty etnokulturowe w Polsce, Słowacji, Kanadzie, Niemczech, Australii, USA. Ukraińscy Łemkowie wybrali na swoją duchową stolicę wieś Monasterzyska w obwodzie tarnopolskim, gdzie tradycyjnie, szósty rok z rzędu, odbywa się festiwal kulturalny pod nieformalną nazwą „Łemkowska Watra”. Malownicze wzgórza „Chatka pod strzechą” stała się jego ulubionym motywem, a jednak, w ciągu czterech lat, które minęły od dnia pierwszej wystawy indywidualnej, wyrósł potężnie, można teraz powiedzieć, na niedoścignionego mistrza motywów wiejskich. Ukraińska chata „pod strzechą”, do której brzmią nuty panteistycznego zakochania… Nikt, zapewne, nie jest w stanie powiedzieć o niej tak, jak sam autor wystawy. „Rzeczywistość… Ona jest taka: stała chata schludna i wcale nie czekała, że jesień przyjdzie, liście zwiędną, opadną, i nie wiedziała, jak chwila życia przeminie”. Wśród licznych opinii czytam ciepłe słowa Wołodymyra i Tamary Łopatiuków: „Twoje chaty napełniają serce przejmującym smutkiem i żalem za tym, co na wieki odeszło w przeszłość”. Pewnego dnia Wołodymyr doszedł do zrozumienia, że musi namalować całą serię obrazów starych podolskich chat. „Słomiane” od dawna przyciągały artystów, począwszy od klasyków: Tropinina, Wasylkiwskiego, Pymonenki, Łewczenki, Trusza. Tę malarską tradycję podtrzymywali nasi podolanie: Fedir Konowaluk, Petro Kraw- w pobliżu Monasterzysk na te dni zamieniają się jednocześnie i w salę koncertową pod gołym niebem, i w improwizowany obóz namiotowy. Po wieloletniej rozłące spotykają się Łemkowie-krewni, Łemkowie-przyjaciele. Sama nieformalna idea festiwalu nieco dysonowała z „oficjalną częścią” pierwszego dnia. Pewne ożywienie w oficjał, który mógł stać się przewlekły, czuk, Iwan Kowal. Ale Wołodymyr Koziuk „zamierzył się” na więcej, objechawszy dziesiątki wsi, namalował, zdaje się, wszystkie stare chaty pod strzechami. Niech nie wszystkie, ale oto takich glinianych chat pod słomą już się nie spotka. Jakby wspomnieniem z minionego wieku, obłożone łodygami kukurydzy, czy zza wysokich wierzb, krzaków bzu czy malw nieśmiało wyglądają ciemnoszare chatyny. Stoją one samotne, pozostawiając artyście możliwość w dalekiej przyszłości wydobyć na światło dzienne warstwę kulturową na przełomie tysiącleci. Czyż nie te stare chaty stały się świadkami nędznego życia ukraińskiego chłopstwa? Każda chatyna artysty — jak los ludzki, jak najczystszy blask ze wszystkich obrazów artystów, które widziałem w ostatnim czasie. Chatki Koziuka są tym uniwersalnym cudownym środkiem, który bezpośrednio zwraca się do duszy człowieka, do jej emocji, uczuć. A nam bardzo potrzebne są takie obrazy, bo to, doprawdy, coś fantastycznego, prawdziwie malowniczego — i jednocześnie wysokiego, wzniosłego, czystego, być może, to, co za tym widzimy zaw- wniósł przewodniczący Światowego Kongresu Społeczności Łemkowskich profesor Iwan Szczerba. W szczególności pan profesor powiedział: „Łemkowie są nieodłączną i krwistą częścią narodu ukraińskiego. Dlatego nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami Ukraińcy-Łemkowie mają wielką nadzieję na dobrą zmianę władzy w Ojczyźnie. Mam nadzieję, że Wiktor Juszczenko zostanie tym prezydentem, który ZWYCZAJNE RZECZY FESTIWAL pomoże i Łemkom, i wszystkim Ukraińcom po ludzku żyć”. Poseł ludowy, kierownik lwowskiego obwodowego przedstawicielstwa „Naszej Ukrainy” Petro Olijnyk powiedział: „Moimi staraniami, przy wsparciu frakcji parlamentarnej „Nasza Ukraina”, złożony został projekt ustawy, który ma jednoznacznie uznać fakt przymusowego wysiedlenia Łemków i zrównać ich w prawach z innymi deportowanymi narodami. Kulturowa i społeczna jedność, patriotyzm Łemków są wzorem dla całej Ukrainy, jak trzeba chronić swoją godność narodową i tożsamość, być zorganizowanym i świadomym… Dzisiaj my, ekonomiści, artyści, przedsiębiorcy, zmuszeni jesteśmy zajmować się polityką, bo mamy jeden główny kryzys ukraiński — kryzys władzy. I jeśli 31 października będziemy mogli zwrócić tę władzę narodowi, zrobimy wszystko, aby zjednoczyć naszą społeczność wokół zrozumiałej, patriotycznej, moralnej idei narodowej”. Łemkowska Watra zapłonęła zaraz po uroczystym podniesieniu flagi narodowej i flagi Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Łemkowskiego. Po nabożeństwie odbył się koncert z udziałem prawie czterdziestu łemkowskich zespołów twórczych i wykonawców ze wszystkich zakątków Ukrainy, z Polski, a nawet Serbii. z Oles HANSZCZAK
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
